M. Tullii Ciceronis De divinatione libri

91쪽

LIB. I. 41. 90 42. 93. 79rum sollertiaque ingeniorum antecellunt. Etruria aut0m 2 de casto tacta scientissume animadvertit, eademque interpretatur, quid quibusque 08tendatur monstri atque portentis. Quocirca bene apud maiore nostro senatustum, cum florebat imperium, decrevit, ut deni principum filii ex singulis Etruria populis in disciplinam traderentur, ne ars tanta propter tenuitatem hominum a religionis auctoritate abduceretur ad mercedem atque quae-8tum. hryges autem et isidae et Cilicss t Arabum natio avium significationibus plurimum obtemperant, quod idem factitatum in Umbria accepimus. Ac mihi squidem videntur e locis quoque ipsis, qui a quibu8que incolebantur, divinationum opportunitate e88 ductae. Etenim Aegyptii et Babylonii in camporum patentium

aequoribus habitantes, cum ex terra nihil emineret, quod contemplationi casti officere po88et, omnem curam in siderum cognitione posuerunt; trusci autem, quodrfligion inbuti studiosius si crebrius hostias immolabant, extorum cognitioni se maxume dediderunt, quodque propter aeris crassitudinem de caelo apud eos multa fiebant, et quod ob eandem causam multa invisitata partim e caelo, alia ex terra oriebantur, quaedam etiam ex hominum pecuὸumve conceptu et atu, ostentorum exercitatissimi int0rpretes exstiterunt Quorum quid0m

dae e noten 1. 2.

Etruriae populis Etrurien diuorde, som ehendi, et sorbun inafra stater propter tenuitatem hominum o sordi dennelaerescindehavere a Diaciram1 his.

locis ... quiJjsloe 20. 40 divinationum opportunitates id li

92쪽

vim, ut tu sole dicere, verba ipsa prudenter a maioribus posita declarant. Quia nim ostendunt, portendunt, monstrant, praedicunt o8tenta, sortenta, MonStra, s prodigia dicuntur Arabs autem et hrygs et Cilices, quod pastu pecudum maxume utuntur campos et montes hieme et aestate peragrantes, propterea facilius cantus avium et volatu notaverunt; eademque et isidiae

causa fuit et huic nostra Umbrias. um Caria tota praecipueque Telmesses, quo ante dixi, qu0 agr08 uberrumos maximeque fertiles incolunt, in quibus multa propter fecunditatem fingi gignique possunt, in ostentis animadvertendis diligentes fustrunt. s Qui vero n0 videt, in optuma quaque re publica plurimum auspicia et reliqua divinandi gensra valuisse γQuis rex umquam fuit, qui populus, qui non uteretur

93쪽

LIB. Ι. 42. 93 3. 6. 81

praedictione divina neque solum in pace, sed in bello multo etiam magis, quo maius erat certamen et dis-erimen salutis. Omitto nostros, qui nihil in bello ins

eriis agunt, nihil sine auspiciis domi habent auspiciaJ l

externa videamus Namque et Athenienses omnibus semps publicis consiliis divino quosdam sacerdotes, quo μάντεις Vocant, adhibuerunt, et Lacedaemonii regibus suis augurem adse8sorem dederunt, itemque senibus sic enim consilium publicum appellant augurem interesse voluerunt, iidemque de rebus maioribus semper

aut Delphis oraclum aut ab Hammone aut a Dodonapstebant Lycurgus quidem, qui Lacedaemoniorum rem publicam temperavit, leges suas auctoritat Apollinis Dslphici confirmavit; quas cum vellet Lysander commutare eadem est prohibitus religione Atque tiam qui praeerant Lacedaemoniis, non cont0nti vigilantibus

multo etiam magis, quo maius . . J an unde ne magis Phave veniet eoque mastis me det amme horuauede diro somher finde Ogs andre suder, Aledes Liv. XXX. 36 9 et in quidem multo miserabilius quam antea, quo massis costebat Oreuna esserunt. Noget lignende e Curi. o. 7. 12 quoque Oae propius Cerint ad lucem, multum eae nocturno calore deor ei miato

s Com. Nep. m. 3 iniit coninia reste Lacedaemoniorum tollere; sed sentiebat, idis sine se deorum facere non orae, quod Lacedaemon omnia ad ora da referre consuerant, vorsor hantiorde et mistyiset sorso pa at undectobe or leme. f. tui. Lys. m. qui praeerant Lacedaemoniis o elareme. Vigi

94쪽

curis in asiphaae fano, quod est in agro propter urbsm, somniandi causa excubabant, quia vera quietigoracla ducebant. 97 Ad nostra iam redeo. Quotiens enatu decemviros

ad libros ir iussit quantis in rebus quamque saepe responsis haruspicum paruit Nam si cum duo visi

soles sunt et cum tres lunae et cum faces, et cum sol nocte visus est, et cum e caelo fremitus auditus, θι cum caelum discessisse visum est atque in eo animadversi globi delata stiam ad Asnatum labe agri rivernatis, cum ad infinitam altitudinem lsrra desedisset Apuliaque maximis terrae motibus conquassata esset quibus portentis magna populo Romano bella perniciosaeque editiones denuntiabantur inqu0 his omnibus r0sponsa haruspicum cum Sibyllae versibus congrues bant : quid cum Cumis Apollo sudavit, Capuae Victoria quid ortus androgyni nonne fatale quoddam monstrum fuit quid cum fluvius Atratus sanguin0 fluxit quid cum saepe lapidum, anguini non numquam, terras interdum, quondam etiam lactis imber

s Nam et cum duo . . . Forbindelsen e noget os som oves saetning for et hele taenhes vel nonne et harumices ea revonderunt . . . men honstruktione Ubrydes deis e parenthesen,

95쪽

LIB. I. 43. 6 4. 100. 83d0fluxit quid cum in Capitolio ictus Centauru e caelo est, in Aventino portae et h0mines, Tusculi aedes Castoris et ossucis Romaeque ietatis: nonne et haru- Spice ea responderunt, quae evenerunt, et in Sibyllae libris eaedem repertae praedicti0nes sunt Caecilia Q. filia somnio modo Marsico bello templum est a senatu Iunoni Sospitae rostitutum. Quod quidem somnium

Sisenna cum disputavisset mirifice ad verbum cum reconvenisse, tum insolenter, credo ab Epicure aliquo inductus, disputat somniis credi non oportere. Idem contra ostenta nihil disputat exponitqu0, initi belli Marsici et deorum simulacra sudavisse, et anguine pluisse, et discessisse caelum, et ex occulto auditas e88 V0ce8, quae pericula belli nuntiarent, et Lanuvii clipeos, quod haruspicibus tristissumum visum 88et, a muribus 880 derogos. Quid, quod in annalibus habe 100mus, Veienti bello, cum lacus Albanus praeter modum crevisset, Veientem quendam ad nos homin0m nobilem perfugisse, eumque dixisse ex fatis, quae Veientes scripta

Caeciliae . . . Iunoni Sospita et se noterne . somnio M

a modo som talene e trie illatende. Sisenna se notenm. 72 han miale lidi semere de est Ι. . . cum disputa-ViSSet . . ., tum . . . disputat e riseiden histen a fiderne.

96쪽

M CICEROM DE DIVINATIONE haberent, Veios capi non posse, dum lacus is redundaret, et, si lacu emissu lapsu et cursu suo ad mars profluxisset, perniciosum populo Romano; sin autem ita esset eductus, ut ad mare pervenire non posset, tum saluta re nostris fore' a quo illa admirabilis a maioribus Albanas aquae facta deductio est Cum autem Vsisntos bello lassi legatos ad senatum misissent, tum ex iis quidam dixisse dicitur, non omnia illum transfugam ausum esse senatui dicere in isdsm nim satis scriptum Veientes habers, fors ut brevi a Gallis Roma caperetur, quod quidem exonnio post Veios captos factum esse videmu8.

45m sepe etiam et in proeliis Fauni auditi si in rebus

turbidis veridicae voces ex occulto missae esse dicuntur; cuius generis duo sint ex multis exempla, sed maxuma. Nam non multo ante urbem captam exaudita vox est a

luco Vsstas, qui a alatii radic in Novam iam devexus est, ut muri et portae reficerentur futurum e880, nisi provisum esset, ut Roma caperetur Quod neglectum tum, cum caveri poterat, post acceptam illam maximam cladem expiatum est ara enim Aio Loqu0nti,

97쪽

LIB. I. 44. 10 45. 102. 85crata est. Atque etiam scriptum a multis est, cum terrae motus factus esset, ut sue plena procuratio fieret, vocem ab aede Iunonis ex arce extitisse; quocirca Iunonem illam appellatam Monetam. Haec igitur et a dissignificata et a nostris maioribus iudicata conismnimus 3 Neque solum de0rum voce Ρythagorei observitaverunt 102ss etiam hominum, quae vocant omina. Quae maiores nostri quia valer censebant, idcirco omnibus rebus agendis quod bonum, faustum, felix fortunatumque esset praefabantur, rebusque divinis, quae publice fierent, ut faverent linguis', imperabatur inque feriis imperandis, ut litibus et iurgiis se abstinerent'. temque in lustranda colonia ab o, qui eam deduceret et cum imperator exercitum, censor populum lustraret, bonis nominibus, qui hostias ducerent, eligebantur Quod

98쪽

idem in dil0ctu consules observant, ut primu miles 10 fiat bono nomin0. Quae quidem a te scio et consule et imperatore summa cum religione 688 8erVata. raerogativam etiam maiores omen iustorum comitiorum 46 6sse voluerunt. Atque ego exempla ominum n0ta pr0- feram L. aulus consul iterum, cum ei bellum ut cum rege erse gereret obtigisset, ut ea ipsa die domum ad vesp0rum rediit, filiolam suam Tertiam, quae tum erat admodum parva, osculans animum advertit tristiculam.

Quid si,' inquit, mea Tertia quid tristis es γ' Mi pater,' inquit, Ρersa periit. Τum ille artius pusilam conplexus accipio,' inquit, mea filia. omen. Erat

10 aut0m mortuus catellus eo nomine. L. Flaccum, staminem Martialem, ego audivi, cum diceret, Caeciliam

forestkende handling, sevnes Valerius, Salvius, Statorius Longinus, Victor de imo opsattedes Curtius, inucius Furius, Hostilius sommala nomina Ligeledes sortielles et Festus p. 121 nil.), at laeus Lucrinua p. r. a. at naVnet inder m lucrum in Oeedi. yalibus publicis primum locabaιur fruendus ominis boni stratia. 108 imperatore M. Cicero oldi no a at inde m sine rigs-bedrine i lithien, vor hin robred byeniindenissos soldaterne hilste ham a soni imperator, chan mente et at have ornente triums raerogativam Sc centuriam a dens avn harma vel alis son opbsning m, vorridi homilieme var iusta

cum diceret se dv. 4 358 anni. Caeciliam Metellil

99쪽

LIB. I. 45. 102 7 105. 87Metelli, cum vellet sororis sua filiam in matrimonium conlocare, exisse in quoddam sacellum minis capiendieausa, quod fieri more vetorum 8010bat Cum virgo staret et Caecilia in sella seders neque diu ulla Vox exstitisset, puellam defatigatam petisse a matertera, ut sibi conced0ret, paulipse ut in eius sella requiesceret; illam autem dixisse: Vero, mea puella, tibi concedo mea sedes. Quod omen re consecuta est ipsa enim brevi mortua est, virgo autem nupsit, cui Cascilia nupta fuerat. Haec posse contemni vel etiam rideri, praeclare intellego, sed id ipsum 8 deo non putare, quae ab

iis significantur, contemnere. 47Quid de auguribus l0quar Tuae parte Sunt, tuum 105 inquam, auspiciorum patrocinium debet 0sse. Iibi App. Claudius augur consuli nuntiavit addubitato salutis augurio, bellum domesticum triste ac turbulentum fore; quod paucis post mensibus exortum paucioribus a sest diebus oppressum Cui quidem auguri vehementer

adsentior solus enim multorum annorum memoria n0ndecantandi augurii, sed divinandi tenuit disciplinam. us inridebant colisgae tui sumque tumiisidam, tum

Tuae partes sunt nemii som augur App. Claudius

100쪽

Soranum augurem esse dicebant; quibus nulla videbatur in auguriis aut praesensio aut scientia veritatis futuras sapisnter aiebant ad opinionem imperitorum ess fictas religiones. Quod longe secu8 68t; neque enim in pastoribus illis, quibus Romulus praefuit, nec in ipso Romulo haec calliditas esse potuit, ut ad errorem multitudinis stigionis simulacra fingerent. Sed difficultas laborque discendi disertam neglegentiam reddidit malunt enim disserere, nihil esse in auspisiis, quam quid 10 sit, ediscere. Quid est illo auspicio divinius, quod apud is in Mario est ut utar potissumum te auctors: Hic Iovis altisoni subito pinnata satelissarboris e trunco serpentis saucia morsu

subrigit ipsa feris transfigens unguibus anguem

semanimum et varia graviter cervice micantem. Quom s intorquentem lanian rostroque cruentans iam satiata animos, iam duros ulta dolores