장음표시 사용
81쪽
enim erat nomen idoli Chaldaeorum: erat nomen regum Assyriorum, ut patet in Mimnaiar, Testat phalasar N rhadian, quη ex Alar conflat alunt.
ωυ i x xv κδ M est , Coepit eum, & saculis consedit . Graeca enim ne habent:
ta gloriatio Arphaxad in suis copiis & quadrigis et nam, ut in Seneca in Hercule:
Vor, quiιus rector maris at uaterea Ius dedit mos numnacis at Pa tura a Ponitem latos, tumido Me vultus Et mox 2uem Hor υτῆι fugiens Iuperbum, Hune diis vidit fusios iacemem; Nemo confidat nimium secun .
Quocirca Artabanus rex xerxi sub quo hac contigerunt, imo quem Sancter censet fuisse Nabuchodonolor hoc pru
uet omnibus se Hrtiorem existinians, ambiret monarchiam,&omnes gentes Gi si usare decerneret. Vere Seneca in
ET MisIT AD OMω1sJlegatos, qui postillarent, ut omnes gentes se Nabuchodonosora victori iubiicerent. Haec aliter narrantur in Graeco, scilicet quod Naauchod mser ante victoriam de Arphaxad miserit nuncios a mnes vicinas gentes opem contra Arphaxad stagitans, qua igentibus negata, ipsum iurasse se illas excisurum: mox pugnasse cum Arplaxad , anno regni sur i . eumque vicit se, &ν acalis confixisse, ac Ecbatanam evertisse: deinde cum triumpho rediisse in Ninium, inique otio & luxui scdςdisse per ito. dies. Verum authentica nobis est e debet
vulgata Latina editio, illic que Graeca vel eoncilianda in si potest, si noti potest, abiicienda: hoc loco potest conciliari. I tuitcnim Nabuchodonosor bis mTsis lenuncios, scilicet primb ante pugnam, ut habet Graeca: secundo poti pugnam, ut habet vulgata.
Graeca plures gentes enumerant. Hinc liquet Nabuchod nosor non suine xerxem. Huic enim ut monarchae par bant pleraeoue enim, ae in primis Galilaei, nam ex Ecdra, de Nehemia coni at, Darium patrem Xerxis, de Artaxerxem filium Xerxis misisse in Iuleam , Nehemiam &His Duces, qui suo nomine Iud*os guber.
s NE HOMO imo cum ignominia, ut habet GraecinyA 1 ca κυου T. JHoc est,plita merebaturuit ex victo.
ria iniblescentis Nabuc onosoris, ut sicut ipse straverat arrogantiam Arphaxad, sc& i iis imbientia a Iudith stemeretur, di a sentibus rideretur.
UOD DEFENDERET id est, ulcisceretur sa. 3 Puta-- enim ingentem injuriam & ignominiam a gentibus esse illatam, ideoque ad tuum honorem ab eis laesum recuperandum & defendendum, se debere hoc probrum & bel- Io Nexcidio ulcisci : uti hodie multi censent se ad de-sionem honoris sui debere eos, qui illum contumelia aliqua laeserunt, ulcisci Ae occidere. Sed hic eli pares issemus mundi, & mendax spiritus diaboli. Sie defendere
sumitur pro vindicare cap. 9. 1. &ab Apostolo Rom. II. s. Non vos fendenter, id est,uindicantes, e νῆις- Vu
N ἄ-hodonosor, approbrate besisto concilio, mittit Holofemem, ut gentes Oee talis armis sibi subjicin I. A Nno tertiodecimo Nabuchodonos regis, vices ma de secunda die mensis primi iactum est LX. verbum in domo Nabuchodonosor regis Assyriorum, ut defenderet se, L. Vocavitque omnes maiores natu, omnesque duces, &bellatores suos, oc habuit cum eis mysterium consilii sui: dixitque cogitationem suam in eo esse, ut omnem terram suo subjugaret imperio. 4. Quod dictum clim placuisset omnibus, vocavit Nab hodonosor Rex Holofernem principem militiae
suae , s. 6e dixit ei: Egredere adversus omne regnum Occidentis, oc contra eos praecipue, qui contempserunt imperium meum. 6. Non parcet Oculus tuus ulli regno, Omnemque urbem in unitam subjugabis miti. 7. Tunc Holos 'nes vocavit duces , dc magistratus virtutis Assyriorum :oc dinumeravit viros in expeditionem, sicut praecepit ei rex, centum viginti millia peditum pu-snatorum & equitum saggitariorum duodecim nullia . 8. Omnemque expeditionem suam praeire in multitudine innumerabilium camelorum cum his quae exercitibus sumcerent copiose , boum quoque armenta, gregusque Ovium, quorum non erac numerus. 9. Frumentum ex omni Syria in transitu suo parari constituit. Io. Aurum vero, dc argentum de domo regis astumpsit multum nimis. II. Et prosectus est ipse, &oinnis exercitus, cum quadrigis& equitibus oesagittariis: qui cooperuerunt iaciem terrae, licut locu . Iz. Cumque pertransistet fines Allyriorum, venit ad magnos montes Ange, qui sunt a sinistro Ciliciae, ascenditque omnia castella eorum,& obtinuit omnem munitionem. 1 3. Effregit autem civitatem opinatissimam Melothi, praedavitque omnes filios Tharsis,& filios Ismael, qui erant contra iaciem deserti,& ad austrum terrae Ceston. I . Et transivit Euphraten, di venit in Mesopotamiam,& Degit omnes civitates excelsas, quae erant ibi, a torren te Mambreusquequo perveniatur ad mare: Is. Et occupavit terminoso a cilicia utque ad fines Iapheth,qui sunt ad austrum. 16. Abduxitque moes filiati Madian p vit Omnem locupletationem
82쪽
Commentaria in Judith. Cap. II. 9
eorum, omnesque resistentes sibi occidit in ore gladii. i 7. Et post h. descendit in campos Damasci in diebus messis, & succendit omnia sata, omnesque arbores & vineas secit incidi: i 8. & cecidit timor illius super omnes inhabitantes terram.
ANNO τ κ Troo Cr Mo N Aa 'c M o v o Mo s o a JGraeca habent Anna 18. Si vis haec inter se concili, re, dicito annum i 3. Nabuchodonosor suini 8. ab initio regni Arphaxad, aemuli de hosti, sui.
silia, praesertim de subiugandis aliis resibiu gentibus,
secreta dc arcana sum. 0 Hovo RNEM PRINc νεα Μttit Trα si AE JQua res, quis. qiratri, Squant suit Holofernes' Rele. pramo, Cedrcmi, ait eum tuisse Ilariam. Nomen enim viis detur Per cum, perinde ut Persica nomina sunt Τitaphe μ' nes, Artaphernes, In aphernes, quanquam&apud Assyrios, Armenos, S Oppadoceo, rcste era io; in c. I. ς . inveniantur qui nominati sint Holofernes. Si Perta fuit. ideo Periam ducem elegit Nabuchodonolor, ut Perias a Xerxe, iam ver cladem a Gracis acceptam contemptibiles estecto, ad se alliceret , uti lixit. Unite cap est. veri
xad, de Medis a Nabuchodonosor, multi Medi, ct Pylae M. dis vicini. nomen militiae ipsius dederant. Secundo Holo emes fuit dux exercitus Nabuchodono. foris, ideoque lacundus ab eo, ut habent Graeca: Mut Ioseph fuit secundiu a Pharaone, Aman ab Assuero, E- p ilion ab Alexandro i unde natas vocat Ptolose memArchuatrapam. Temul. vero lib. r. Contra Marc. cap. 7.& S. Aug. in Appendice, eum vocant resem ,
quia recitatem lubebat amplissimam, &opes quasi resias. Simili modo Ioseph proximus a Iiaraone, alas pho S: Philone apud Eusxb. lib. s. Praepar. Evang. v catur id est, sceptriger, hoc est rexi regi enim insigne in Iceptrum Tertio, Fianc. Maiioris asserit Holofernem suisse si Itum Mueri, & Ealberis; sed Mevi mum & inauditum
iarto , Pagnin. in nom. Hebr. Holofernes, inquit , juxta Graecam etymologiam dictus quasi rωtis dos: enim est totus, est dos: sunt & qui compositum p rant ex Hebraeo 8e Chaldaeo , & interpretantvrfretis ἀώx. Nam pari a Chaldaeis est praefectus sive dux . Haec divin. Unde ducum Periarum illumium nomina sunt Prana- spes , Pliam hes , Pharnabas. Quinto, quoad mores Holo nes superbia, fastuque. aeque ac luxu & luxuria similis suit Nabuchodonosori , ideoque a Iudith victus, caesusque est, ut patebit ex seq. Graeca addunt Nabuchodono i dixisse Hosalerni, se cum
totis copiis subsecuturaun: inediar, ait, susurare meo
iarum mos, qui volentes Vntem aliquam sibi subiugare, t/bantae ab ea postulantes, ut illa se Persis dederet, ab ea pete- pissa in bant terram, & aquam, quasi servitutis syn lum. Haec duo enim ad vitam humanam sunt necessaria. Unde Ariti. solitura .
Hinc cum Darius Histaspis a Spartani, pollularet terram& aquam in signum deditionis , Spartani legatos ejus con-ecerunt in puteum, dicentes ut inde ter am & aquamiaurirent, quam ad Darium deserrent, uti narrat Her dotus lib. . Unde Xerxes Darii filius non est ausus miti re legatos ad Spartanos, qui aberiter am&aquam P icerent, ait Hero. lib. s. &Diod. lib. it. Hinc Alexander magnus apud Curtium lib. 3 cum Dario Codomano &I etsi, conflicturus, in oratione ad milites hanc Darii Hystaspis , & Xerxis arrogantiam insimulat, ut meminerint 1 ecum Persis dimicare, qui terram&aquam postulare funes bliti: itaque iis, qui te illis subsicerem , neque fontium liaustum, neque ci , terrae fruges relinquerent. Rurium Herod. lib. . narrat Darium Hvstaspi, ab Indathyrso Scytharum Duce pollulasse terram aquam. Et eum ille
nio erat , Serrhasses bi tradere, ex terram σ aquam , quod mus quidcm in terra gignatur ,& eodem quo homines semctu victitet: r a autem in aquis nascatur .a-s vero sit uo assimilis: M sagittis dandis tam ipsetum robur tru
Micci A J Graeca habent ii o. Amma, ut jam audiviamus; ubi videtur esse mendum innumero, &delendo se ei phra , ut maneant xx. millia, uri habet Noster. iis enim tot millia equitum in aciem eduxit' sane Da. rius contra ΑIexandrum eduxit equitum dumtaxat 'millia, peditum ducenta, ait Curtius lib. nisi quis dicat equitum sagittariorum hic fuisse Ix. ceterorum vero equia tum lanceis, sarissis, bipennenis, &c. armatorum suisisse ια8. millia, ut utrisque junctis fierent rio. millia. Forte in Graecis dempto centum, legendum est xo. e quubiis ix. militiiserint sagittariorum, uti etiam habet ne cus, ceteri alterius armaturae.
avia r A si N a Tao CIL et A. 3 Ange ergo tum Uy si . montes vocabantur, qui erant a finitiis dictae, ex qui bus ortus est Philter Angatis , de quo Curtius lib.
dmo usent dari. Tharsis enim fuit nepos aphra , Genes. o. a quo mare mediterraneum, & Cilicia ejus terminus, indeqM quodvis mare voratum est Tilarsiis , uti dixi Isaiae
ait Seraritas, quar&hodie vocatur Ia tia, ac Turcis Zm v Ο. 11.ρka: nam, ut ait Plinius lib. s. cap. 13. Rcur oppex Pha-
ructim an PIM terrarum anundatione , ut serunt.
Greges σarmenta absumpsit, tirbes ἐν nit, agros depop- Latua est, Iuvenes et rum omnes in oretiadi perinst.
83쪽
Commemaria in Judith. Cap. III.
REger v , o Mesopotamiae ex metu se dedunt Holoferat, qui tamen ferociter ωι urbes, Iura arer Deos de axis, ut solus Nabuchodonosor quase Deus taleretur. I. TU miserum legatos suos, universarum urbium ac provinciarum reges ac principes , Syria: I scilicet, Mesopotamiae, & Syriae Sobal, &Lybiae, atque Ciliciae, qui venientes ad II Jofernem, dixerunt: 2. Desinat indisnatio tua circa nos 1 melius est enim ut viventes serviamus N buchodonosor regi magno , dolabditi simus tibi, quam morientes eum interitu nostro ipsi servitutis nostrae damna patiamur. Omnis civitas nostra, omnisque pollessio, omnes montes, & colles, ct campi, & armenta boum, gregesque ovium , & caprarum , equorumque & camelorum, &universae facultates nostrae, atque si iliae, in conspectu tuo sunt; 4. sint omnia nostra sub lege tua. s. Nos, & filii nostri, servi tui sumus. 6. Veni nobis pacificus Dominus, de utere servitio nostro, sicut placuerit tibi. 7. Tunc descendit de montibus cum equitibus in virtute magna, de obtinuit omnem civitatem, & omnem inhabitantem terram. 8. De universis autem urbibus assumpsit sibi auxiliarios viros sortes, de electos ad bellum. s. Tantusque metus provinciis illis i ubuit, ut universarum urbium habitatores principes, oc honorati simul cum populis, exirent obviam venienti, Io. excipientes eum cum coronis, de lampadibus, ducentes choros in tympanu, dc tibiis. II. Nec ista tamen facimtes, ferocitatem ejus pectoris mitigare potuerunt: ix. nam & civitates eorum destruxit, de lucos eorum excidit. Ir. aeceperat enim illi Nabuchodonosor rex, ut omnes Dein terrae exterannaret, videlicet, ut iple solus diceretur Deus ab his nationibus, quae potuissent Holofernis potentia subjugari. I . Pertransiens autem Syriam Sobal, & omnem Apameam, omnemque Mesopotamiam, venit ad 1dumarari in tetram Gabia, accepitque ei vitates eorum, oc sedit ibi per triginta dies, in quibus diebus adunari prataepit universum exercitum virtuti, suae .
MMAE J strict Humptae, cuj caput est Damasciis,ouae E et iocos scias M axero ix J cum Diis & idolis, Ua c. I x. inde dicta est Damasina, cujus rex ruit Benadad, Rata, qui in lucis more gentium, tegentes suas obs inuat c Harael, 3.Reg. M.&seq. Complectitur Antiochiam, Phoe- labantur, ut dixi in lib. Reg. niciam, Iudaeam, P estinam, blesopotamiam, αδ- UT OMκεs o Eos Ex TER Mi MAR T, UT I V as. 13. rum, teste Plinio Iti. c. I . . , a soco, ni ex arua D os. J videqubassar isos ALI in Syriae para, quae a Ptolemaeo, Strabone& fistus hominis, qui oblitus se terram esse & pulverem, Plinio, Sophone dicitur, de qua in libris Reg. Deo& vinitati istum indicit, ipseque vult haberi de Luxini Nonnulli suspicantur lesendum Iina, eb coli ut Deus, imo lus Deus. Et hoc etiam, quia vis quia Lybia sit in Ahica, longeque atat a Srria. Uerum rat Arpharad. vere Darius apud Curtium lib. vim
terror Ilibuchodonosoris suit tantus, ut in Lubiam per- ra, humana, inquat, minia in Moeris rebus in v . s. s, vadere potuerit, uti fama & tcrror Alexandri magni pene. milis fuit flatus Luciferi Isaiae 1 1 & Pharaonis Erech. travit ad Garamantes, & Indos. 19. v. s. 5:R A Drii Erech. 18. ideoque omnes iterni, V RI. 1. UT T v NT Rut AH NAlluci ovo iam resnoque & vita de ici meruerunt. superbia ergo mera clis ost Raor MAOno J Vere Alexander magnus apud insania, quae hominem iacit quasi Titanem, non Sig nt Plutarchum lib. 1. de fortuna Alax. Mesrat: maltos nomia maehum tantum, sed & theomaehunt, ut Deum Quasi ad netendis essem gnor. duellum provocare audeat, perinde ac sicanis clephan-Τυ Me Des c Mor T Holose mes Da Mou Tiso I ri tum, mus leonem ad certamen Provocet. V T, syriae, puta Casio, Libano, de Antilibano, inter quos Iατι κα GAsa I ides , in terram clivosam, V a x. Is cta est Damascus, cujus campos fertiles tempore messis & montosam. Hane enim Hebr. significat Gabaa. Graeca occupavit Holofernes, ut dictum est e. i. v. i . habent: Vinis se, am fae:em, vel in pia tum Esdrel-
a x x xiis 3 Corona enim est insigne regis, eui olim In ἐ-mao, lut picatur legendum Sarra, ait Arias, lampades accensae , sive isnes Praeserebamur, docet Ter. . se Erat e ra. Ha αι γ divisus, μου instain dentium tuL ia Apolos. de Xiphilinus in Nerone. Rudi Curtium ιν strictur, utrβωD-υσα sushamos iam.
Iwai metu missemis se muniunt, ae induti Missis, σemere, Dei opem inclamant. Comlatur eos Maelim Pontifex, o Dei opem promittit, si in orat eperseverent. r. me audientes ham filii Israes,qui habitabant in terra Iuda, timuerunt valde a lacie eius. Στα- L mor Se horror invasit sensus eorum, ne hoc faceret Ierusalem,o templo Domini quod fecerat ceteris civitatibus & templis earum. 3. Et miserunt in omnem Samariam per circuitum usque Iericho, de praeoccumuerunt omnes vertices montium ἐ di muria circumdederunt vicos suos, & congrega
84쪽
Commentaria in Ddiib. Cap. IV. . 8 I
ruerunt frumento in praeparationem pugnae. 3.Sacerdos etiam Eliachina, scripsit ad universos qui erant contra Esdrelon, quae est contra faciem campi magni juxta mi in , & universos, per quos viae transitus es lepore t , 6 ut obtinerent ascensus montium, Per quos via este poterat ad Ieru salem, &illic custodirent, ubi angustum iter esse poterat inter montes. 7. Et fecerunt filii Israel, secundum quod constituerat eis sacerdos Domini Eliachim. 8. Et clamavit Omnis populus ad D minum instantia magna, &humiliaverunt animas suas in jejuniis, Sorationibus, ipsi&mulieres eorum . p. Et induerunt se Sacerdotes ciliciis, & infantes prostraverunt contra faciem templi Domini, &altare Domini cinuerunt cilicio: io. Et clamaverunt ad Dominum Deum istael unanimiter, ne darentur in praedam infantes eorum, & uxores eorum in divisionem , ct civitates eorum in exterminium, & sancta eorum in pollutionem, &fierent Oppobrium gentibus. II. Tunc Eliachim, sacerdos Domini magnus, circuivit omnem Israel , allocutuique est eos, iti dicens: Scitote quoniam exaudiet Dominus preces vestras, si manentes Perma
seritu in jejuniis, & orationibus in conspectu Domini. ii. Memores estote Moysi servi Domini , qui Amalec confidentem in virtute sua, &in potentia 1ua, &in exercitu suo, &in clymis suis, & in curribus suis, & in equitibus sitis , non serro pugnando, sed precibus sanctis orando deiecit: r sic erunt universi hostes Israel: si perseveraveritis in hoc opere, quod cspillis. is. Ad hanc igitur exhortationem ejus deprecantes Dominum, pernianebant in conspectu Domini. I 6.
Ita ut etiam hi qui offerebant Domino holocauta prFineti ciliciis offerrent iactitata Domino,& erat
cinis super capita eorum: I . Et ex toto corde suo omnes orabant Deum, ut visitaret populum
cassaraist. Multi, uti dixi an pro meum Bellata Salian.&aliis, haec reisunt ad Manalse a Iuda, qui cum suis captas in Babylone, liber dimissas est in regnum, ac Paenuens templum a se per idola profanatum purgavit,. rique Dei cultiti restituit. verumhmetiam iuit captivitas, Sc liberatio Manassis regis, non totius poepuli. Adde quia blanassi, tertis,nulla toto hoc libro fiat metiuio,quod utique fieri arbustiet, cum adeunt, utpote regem potiti, quam Eliachim Poatificem pertineret Iudaeam citra
sdere. Qiare melitis alia ad tempora Xerxistim referunt, cum iam reaedifieatum esset templum, Chaldaeis prosin tum & combulium. Dices: quomodo Iudaei rev rsi recenter e captivit texantas habuere vires, &animos, ut calitis tam numerosis divalidis te se opponere auderem Rei p. id factum metu captivitatis, cuius acerbitatem Se aerumnas nuper in Babylone senserant, ac netu peditendae verae religionis. Nabinchodonosor en:mmi:rabatur Deo, & templo excidrum , quia solus ut D u, inorari volebat. Hoc autem Iudaeis verum Deum colentibus videbatur intolerabile, ut mallent mori, quam id permittere. Denique innumerabilis fuit Iudaeorum propagi ,& per generatioram multiplicatio 1asar ranarum de piscium, uti suit tempore Mosis, Exodii. Nam Iosephus libro ii. Antiq. c. reversorum e captivisetate Babylonica puberum anno secundo Darii Hystaspis numerat quater millena millia , & insuper filo. millia ad-ue ex tribu Iuda N Beniamin dumtaxat quibus ex ceteri ecem tribubus plurimi se adiunxerunt. Itaque facile potuerunt conflare exercitum mimerosum , qui se opponeret Holoferni, maxim in faucibus & praeruptis montium , ubi unus ual: t decem hostibus resiit ei p.
e sibin, ait libro tertio cap. 3. V tius, Deis in ten σ
SACER Dos ETIAM EL Aeni MI Graeca Daciam uti vast . s.&a Nostro vocatur c. is. ρ Idem ei lim haec duo nomina significat, scilicet Dei statare, aut mus, qui scilicet stare iacit acies Iudaeorum contra Holofernem. Deus enim tam dicatur,ΗEt, quammis, quod est abbreviatum Iehova. Hinc tet tempore Xerxis haec contigisse. Tunc mim pontifex fuit Ioachim, ut dixi in prooemio, Qui M.ficiente rege, remp. administrabat: nam , ut ait Iosephus
Irudum,&vim publicae orationi, de poenitentiae in publica calamitate, Christianis imitandum, ut simili modo calamitates suas avertant. Nimirum primo clamavit omiti populus instantia magna. Secundo, humiliaverunt animas suas iniejuniis&orationibus. Tertio. induerunt se B ciliciis. Quarto, prostraverunt infantes coram Dominore templo. aimo, altare operuerunt cilicio, ut publico quasi religiovis, jultitit, templique, de altaris luctu Deum ad miserandum 3e succurr m provocarent, ut quasi manufacta, vique illata, ut ait Tertul. in Apol cogerent . Idem fecerunt Ninivitae, Ionae a. & Macha i i. Maelia
3. 7. idem, omnes a Deo exaudiri &liberari meruerunt. Graeca uberius habente Popiam erat 1uunaris, s σ1e1
sariem sare Iisum , putilanthi, Mi aucti sanctorum , hoc est, templum: Qui enim eram in Ierusalem oraturi, adiutant templum; qui vero foris erant, faciem vertebant
nes ad constantiam, considentiam,& perseverantiam in rationibus &jejuniis hortaretur, promittens cis, si id fac rent , victoriam. Harepta Chri , ait S. Ambo ser. 6.Am
omnam domum Israe I. Pontificem hunc imitentur Episco.
pi , & Principes, μ*ulos sibi eommitas circumeant .visitent, animent, i ruant, corrigam.
85쪽
M in is estote Moysi servi Domini, qui Anulee, M. Vide historiam Exoda , .ubi eatn explicui. Nota Eliachim aueae Moyses duo hic ad bellum praecipit, primum ut Deum invocem , ab eoque victoriam pollulent, S: expe-bent; secundum ut urias sua, inuniant, transitus occinpent, onaniaque humana Praesidia ad resti laudum conqui-Α ram . Deus enim non adjuvat desides, sed laborantes pugnantes. vidit hoc Gntalis Cato apud Saluitium in bel
lardux Ammon Hiloseisidat UUMm, ut inquiras, o Iudaei iri Deum suum pecearint. Sic Ix nim ab eo expugnari faciti posse, qui Leos Oeos Inrotegente esse inexpugnisiles . sutarem sinates II fe ii dest .nant Achior morti.
I. Unciatumque est Holoferni prine ipi militiae Assyriorum, quia filii Israes praepararent
se ad resistendum, ac montium itinera conclusissent, x & furore nimio exarsit in iracundia magna , vocavitque omnα principes Moab duces Ammon , t. & dixit eis: mito mihi quis in populus iste, qui montana obsidet: aut quae , & quales , quantae sint civitates eorum: quae etiam sit virtus eorum , aut quae sit multitudo eorum , vel quis rex militiae iii xum. 4. S quare prae omnibus, qui habitant in Oriente, isti contempserunt nos , &non exierunt ociviam nobis , ut susciperent nos cum pace Tunc Achior dux omnium filiorum Ammon respondcias, ait: Si digitaris audire mini ne mi , dicam veritateva in conspectu tuo , de populo isto , qui in montanis habitat, & non egredietur verbum taliam ex ore meo . 6. Populus iste ex prog nie Chaldgorum est. 1 Hic prunum in Mesopotamia habitavit, quoniam noluerunt sequi deos patrum suorum, qui erant in Terra Chaldaeorum . 8. Deserentes itaque cgremonias patrum suinum, quae in multitudine deorum erant, s. unum Deum coeli colu runt, qui&pr epit eis ut exirent inde & habitarent in Charan. Cumque operuisset omnem terram lames, descenderunt in AEgyptum, ullaque per quadringentos annos sic multiplicati sunt, ut
dinumerari eorum non posset exercitus. ro. Cumque gravaret eos rex AEgypti, atque in cedifica
tionibus urbium suarum in luto de latere subiugasset eos, clamaverunt ad I ontinumsuum, &percucsit totam terram AEgypti plagis variis. ii. Cumque Decissent eos petii a se, cessasset plaga ab eis, & iterum eos vellent capere, & ad suum servitium revocare, I 2. fugientibus his inus coeli mare aperuit, ita ut hinc inde aquae quasi murus solidarentur, &isti pede sicco fundum maris per ambulando transirent. I 3. In quo loco dum innumerabilis exercitus AEgyptiorum eos persequeretur, ita aquis coopertus est, ut non remaneret vel unus, qui lacitum polieris nunciaret. IAE. Egressi vero mare rubrum, deserta Sina montis occupaverunt, in quibus nunt uam homo habita potuit, vel filius hominis requievit. 13. Illic fontes amari obdulcati sunt eis ad bibendum, de per annos quadraginta annonam de coelo consecuti sunt. 16. Ubicumque ingressi sunt sine arcu &sagitta , Sabsque scuto&gladio, Deus eorum pugnavit pro eis & vicit. 37. Et non filii qui insultaret populo isti, nisi quando reces lit a culili Dimini D i sui. 18. Quotiescumque autem praeter ipsum Deum suum, alterum coluerunt, dati sunt in praedam, dein Padium, de in opprobrium . I9. Qvqtiescumque autem mmutueruluserecessiste a cultura Dei sui, d dic eis D us coeli virtutem resislandi. in. Denique Chanangum regem, &Jebusquin, dc Pheresium, & Hetnqum, sic H
vetum, &Amorrhsum, & Omnes pocentcs in Heieb prostraverunt, i&terr.is eorum, , civitatre eorum ipsi polledgrunt: 21. de usquedum non peccarent in conspectu Dei sui, erant cum illis bona: Deus enim illorum odit iniquitatem. 22. Isam do ante hos annos, cum recessissent avia , quam dederat illis Deus, ut ambularent in ea, exterminata sunt praeliis a multis nationibus, & plurimi eorum captivi a uoti sunt in terram non suam. 23. Nuper autem reversi ad Dominum Deum
suum, ex dispersione qua dispersi surrant, adunati sunt, de ascenderunt montana haec omnia, beiterum possident Ierusalem, ubi sunt sineta eorum. 24. Nunc ergo, mi Domine, perquire: si est aliqua iniquitas eorum in conspectu ini eorum, ascendamus ad illos, quoniam tradens tradet illos Deus eorum tibi, & subiugati erunt sub jugo potentiae tuae. 23. Si vero non est offensio p puli hujus coram Deo suo, non poterimus resistere illis: quoniam Deus eorum desendet illos: leerimus in opprobrium universae terrae. 26. Et iactum est, cum cessasset loqui Achior verba irati sunt omnes magnates Holostinis, S cogitabant interficere eum, dicentes ad alterutrum: M. Quis est iste, qui filios Israel posse die it resistere regi Nabuchodonosor, di exercitibus ejus, homines inermes, desine virtutae, & sine peritia artis pugnae M. Ut ergo agnoscat Achior quoniam
sallit nos, ascendamus in montana: & clan capti suo int potentes eorum, tunc cum cisdem gladio transvertinabitur: 29. ut sciat omnis gens, quot in Nabuchodonosor Deus terrae est, dc pr. ter ipsum altu, non est.
- 4 Addunt Graeca, ν i, cos 1, τε ' JHinc rursum colligitur haec non sub Ma- 'μ ε Obitacula, v g. fossis octauitas , nasse, sed sub xerxe marisisse. Nam stib Manasse&ex
murices, a palos acutos, in quae transeunt re incaute Manasse ac primoribus Iudaeoru mcaptivisset cognorant
simi corruerent vel impingitem. Babylonii de Assyrii a n&qualis esset Iudaeoruἴpulin.
86쪽
Commentaria in Dduh. Cap.ri 8a
Unde qui sub Marasse haec contigistir volunt, dicunt hanc AHolofernis interrootionem non esse ignorantis, sed mutantis & indignantis , ac Iucum quasi viles contem
nentis. ET QUARE PRAE Oriu B a I RA ITANT IR
oatas x JGraeca habent: in occidente.
AM OκJ Serarius sub filiis Ammon comprehendit quoque Idumaeos. Hi enim cum essent fratres Iudaeorum i I c enim parens Iudaeorum erat fi ater Esau, sve Hlom
mrentis Idumaeorum cam eos invadere vellent Ocarunt se Ammonitas, non Idumam, ne palam nise audirer l, quod fratres suos oppugnarent. Hinc a. Paral. xo. r. dicitur: Congota ιμι ιι Moab π έω --, Creum eis
da A mois iis . Ubi vises a filiis Ammon Am. monitas distingui. Ubi liber ille traditionum:
noia xxx J quia Deus Abraham Hebraeorum paremem eduxit de Ur urbe Eluldaeorum, Genes. II. II. B
llos O. annos numera ab esressu Abrahae ex Chaldaea&Haran: nam alimurn Hebraei in .uypto habitarunt On- taxat I s. annis, uti ostendi Exodi ii. M. A UIs coopa Tua sT J Pharao cum omnibus tuta. Recenset Achior miracula, quibus Deus Hebraeos ex AEgypto perduxit in Chanaan , quae omia explicui in Exod .
Doἀi Mi Dai xui. JDil hic servire Deo di sic enim Deus te iaciet inexpugnabilem , di omnibus hostibus sup riorem. Sin autem, sinet te a quibusvis subigi S: conculcari . Idem istant urbes & regna , eorumque reges de principes. Audi raves hac de re ducitum ibat tum m
tibus ergo peccantibus timenda est Dei vindim& excidium : h peccantibus verb lperanda est securitas , S: ω- Iicitas a
a Nab Rhodonosor in Babyloniam, quae cel rrima , univerialis, Se propria Iudaeorum fuit captivitas, e qua sub Cyro redierunt, talis verin non fuit illa , quae contigit sub Manasse: nam illa non fuit universalis . Alia vero captivitas decem tribuum sub Ezechia ficta a Salman sar pariter non fuit universalis, quia non fuit omnium . putara. tribuum, sed decem dumtaxat. Rursum illa fuit
perpetua, quia ex illa nunquam redierunt Istaelitae. Addit Graecus: er templum mi est in ατ--um. Misi olo aquarmae, quia a Chaldaeis combustum. Flinc patet post excidium Ierusalem haec contiagisse. Bellam. vero , Serarius & alii, qui volunt ante excidium haec acculisse, respondent verba haec a quopiam inserta esse Graeco textui, eo quod desint in Latino , ideoque parvi esse facienda . Mu restondent Manassensua idosolatria vilipendisse , ab ecule, e prophanasse templum, imo multu in locis illud diruisse & quasi solo aequasse.
moverunt Holoterni , ut Achior destinaret morti , eo quod nullium Deum agnosceret, nisi Nab chodonosor.
nihil juris vel virium habet in oelum, nec ultra terram eius potestas se porrigit. Quocirra uiso vuli esse Deus . Deus enim domitiatur tam coelo quam terrae. Cur ergo superbis de uisanis , o vermicule terrae, Deum coeli ad duellum provocas, ut eum divinitate sua prives ded
Holofernes Misior ligara mittit in Bethuliam , ut ea evia , ipse raran ei bus Oecusat : benigηὸ eum excipiunt o solantur 'udai. I. U Actum est autem cum cessassent loqui, tria natiis Holofernes vehementer, dixitG Actiore 2. Quoniam prophetasti nobis dicens, quM gens Israel defindatur a Deo suo , ut osten dam tibi quoniam non est Deus, nisi Nabuch laonosor: cum percusserimus eos omnes, sicut hominem unum , tune & ipse cum illis Allyriorum gladiu interibis, & omnis Israel tecum perditione disperiet: φ & pro is quoniam Nabuchodonosor Dominus sit universe terrae : tuncque gladitu militiae meae transiet per latera tua , & confixus indes inter vulneratos Israel , te non respirabis ultra, donec extermineris cum illis. s. Porro autem si prophetiam tuam veram existimas, non conciset vultus tuus, &pallor, qui faciem tuam obtinet, abscedat a te, si verba mea haec pu- ρο impleri non posse. 6. Ut autem noveris quia simul cum illis Me experieris, ecce ex hac hora illorum populo sociaberis, ut, dum dignas mei gladii poenas exceperint , ipse simul ultioni suta jaceas. 7. Tunc Holosernes praecepit servis suis, ut comprehenderent Achaior , & perducerent eum in Bethuliam, & traderent eum in manus kiorum Israel. 8. Et accipientes eum servi Hol serias, prqiecti sunt per campestria: sed cum appropinquassent ad montana , exierunt contra eossundibularii. s. Illi autem divertentes a latere montis, ligaverunt Achior ad arborem manibus, depedibus, de sic vinctum restibus dimiserunt eum, de reversi sunt ad dominum suum. Io. Porro filii Israel desceridentes de Bethulia, venerunt ad eum e quem solventes duxerunt ad Bethuliam , atque in medium populi illum statuentes , percunctati sunt quid rerum esset, quia illum vinctum Murii reliquistit. xi. In diebus illis erant illie principes, Ozias filius Myta de tribu Simeon , & Charmi , qui&Gmontes. I x. In medio iraque seniorum, de in conspectu omnium, Achior dixit omnia quae locutus ipse fuerat ab Holoferne interrogatus: & qualiter populus Holoserius voluisset propter hoc verbum interficere eum, Ir. de quemadmodum ipse Holostmes iratus jusserit eum Israelitis hac de causa tradit ut, dum vicerit filios Israel, tunc St ipsum Achior diversis iubeat interire suppilatis, propter hoc quod dixisset: Deus ecelidesensor eorum est. l . Cumque Achior universa haec expiauisset, Onanis populus accidit
87쪽
84 Commentaria tu Iudith. Cap. VI.
cecidit in seciem, adorantes Dominum, & communi lamentatione & fletu unanimes preces sua Domino estuderunt , II. dicentes: Domine Deus cinii & terrae : intuere superbiam eorum ,& respice ad nostram humilitatem, S iaciem lanctorum tuorum attende , & ostende quoniam non derelinquis praesumentcs de te: & praeiument eo de se, & de sua viriute gloriantes , humi lias . 16 Finito itaque fietu, & per totam diem oratione populorum completa , consolati sunt Achior , I . Dicentcs: Deus patrum nostrorum , euius tu virtutem p icasti, ipse tibi hane dabit vicissitudinem, ut eorum magis tu interitum videas. 18. Cum vero Dominus Deus noster dederit hanc libertatem servis suis, si & iccuni Deus in medio nostri r ut sicut placuerit tibi, ita cuin tuis omnibu4 converseris nobiscum. I9. I unc OZias, sinito consilio, suseepit eum indo mum suam, di fecit ei coenam magnam. m. Et uccatis omnibus presbyteris, simul expleto je iunio refecerunt. 21. Postea vero convucatus cst Omnis populus , di per totam noctem inina ecclesiam oraverunt, petenter a ilium a Deo Israel. in os κ νRo Rax Afri J id est , praedixisti ,
non ex oraculo a Deo accepto , sed ex humana Pru-
'dentia, &priorum temporum experientia.
Ni N E RI s J - da nee reser m n ad respirasιν , nam qui non respirat, iam et exterminatu,&mὀrtuus: seil superius ad xladius transiet ' latera tua , π eiae . ita ici
Achior, occultus Iudaeorum socius di fautor, ideoque mei pri itor et quare vade ad illos quorum societatem meapti tulisti, estoque aperius mihi hostis, ut illi sunt, ut quorum in hostilitate est ius, eorunt: m in interaecione vindita meae sis particeps.
urbs Galilaeae in tribu Zabulon sita in monte , tribus leucis distans a Dothain, ubi Ioseph a fratribus captiu, &tuni- ea polimita spoliatus est . Addunt Brocardus & Adtich. et iamnum hodie ibidem vestigia castrorum Holofernis cem. ni. Bethtitia lines. idem est quod virlinitas Dei. Ipla enim quas virgo intacta est ab excitari Hololam is per eatam Iudith. Porro Bethulia propria erat tribus Zabulon, ideoque ad regnum Israel, sive decem tribuum pertinens: sed iis in Anyriam abductis tribus Iuda, eam ac plures alias Israelisur sbi Vendicavit: tota enim Chananaea a Deo data erat posteris Iacob, quorum parte aliaucta, citeri sum sities, putatuclaei, quasi fratres in decem tribuum quasi fratrum suorum hereditatem aure propinqvitatis &naturae succes.
ET CRA RHI, QUI ET GOTHo uix I Lisci enim Bethulia esset in tribu Zabulon , tamen ex alia tribu, puta Simeon habuit Ducem, uti tori Isracli praefuere Iudices ex variis tribubus oriundi. Hinc & orias hic c. g. vocatur mancosuia, &c. 3. 23. Princeps ututi Israel. L rin.& Dion. cenient Orim N Charmi fuisse sacerdotes sciat 'res, quia in Graeco vocantur presbyteri. Sed id est,presbyter vocatur senior de maior natu, sue laic siit ,sve sacer)os. Huic rursum haec videntur non contigisse rege Manasse , sed post captivitatcm iub Ducibus Gaiadita H. ET FAci EM sAMCTORUM Tυοκυu J Graece iniudelium tuorum , qui sele per circum- eisionem tibi dicarunt, & nunc rurium per ieiunium, tionem ,&supplices preces totos se tibi lincuticant dest, dicant & conlacrant.
Tas D I hoc est onfidentes in te, hi enim prae omnibus, de ante omnia sumunt quasi Dciam operum suorum ducimia belli ductorem, ae ire r eum retiam sperant vuctoriam . Sit S. Germanus ut grassians incendium aeger evaderet , ab aliis semoveris deinc impreme nou tlib. r. lassi Angl. c. I A PRAE su Mix Ta s na x J id est sibi, suisque viribus praefidentes: unde explicam subdit , ET DE si
CousoLATt soκT Ac Hrox I non tamen eum ve siliis sali adhibuerunt , vel bello praefixerunt, quia transfugarum suspecta est fides, sic enim Iudith ficie transfugiens ad Assyrios, Chusai ad Absalonem x. Reg. l . non ad Troianos, Zop. ius Darii Huestalpis dux ad Babylonios , eos hostibuς luis tradiderm t. Posia A vasto post resectionem S convivium stu- Ux s.xt.
Et ad Laetam, de institutionc filia: se e ne H ωt sempere furias: Miflaompos e bum post Leto. eruallere. Tertuli. A log. 3ς. refutatis Gentilium .ic crapula Christianorum calumniam , qua in cos 3actabant illud D nenis: M. -
renses abonant συιno die moratura , a discant quasi nunquam morituri, Agapen, id est, convivium omnibus
mitianis post Euctariti iam com:nune char iratu, ita d
nam cornaverint , Pamissum . Legant haec si deict de primorum Christianorum in conviviis fi ugalitatem &pie. atem imitentur. Nota is Ecelsam , id est , intra SP nagogam, hoc est,concmnis S orationis locum, qui exinde Graece , dicitur: nani Iudaei templum non ha-b.liant in Bethulia, sed tantam in jeruialem, Synagoramucro loco templi habitant in singialis urbibus maioribus. Vide hic pariter antiquitat in nocturnarum visui arum , qua nugnis festis, vel ob urgentes calamitates totus populus pervigilabat templo Ierosolymis, re extra Ierosolymam in proseu a cut sta et Graecus sivae nnagoga vacans orationi. Unde Iosephus iii vita sua: Seiumri , inqui ,
die populus esta uit tu proseuchas , quam Meant precatιον ra
demum amplam. Idini Philo de vita Mosis lib. 3. ApudIM-
lactis hisce vigiliis, vule R. Basil. mPta. Ir Euseb. l. c. hist. c. 7. Terridi l. a. ad uxorem c.
88쪽
Commentaria in Iudith. Cap. VII. 8sCAPUT SEPTIMUM.
Holofornes obsidione eingit Bethuliam, quaeductum incias, fontes occupat, itaquesiti obsessos adde ditionem flagitandam cogit, sed ias suadet , at ad quinos dies opem expectent. I. Tν olofernes autem altera die praxepit exercitibus suis, ut ascemlerent contra Bethuliam . La L. Erant autem pedites bellatorum centum viginti millia, & equites viginti duo millia , praeter Praeparationes virorum illorum, quos occupaverat captivitas, & abducti fuerant de prinvinciis , uisibus universae iuventutis. Omnes paraverunt se pariter ad pugnam contra silios Israel, & venerum per crepidinem montis usque ad apicem, qui respicit super Dothain, a loco
qui dicitur Belma, usque 'ad Chelinon qui est contra Esdrelon. Filii autem Israel ut viderunt
multitudinem illorum, proitraverunt se super terram, mittentes cinerem super capita sua, unanimes orantes ut Deus lsrael misericordiam suam ostenderet super populum suum . Et assu uentes arma sua bellica, sederunt per loca, quae ad angusti umeris tramitem dirigunt inter mDntosa, & erant eustodientes ea tota die ct nocte. Rrro Holofernes : dum circure per gyrum , reperit quod sons, qui influebat, aquaeductuin illorum a parte australi extra civitatem dirigeret:& incidi praecepit aquaeductum illorum. 7. Erant tamen non longε a muris Qntes , ex quibus su tim videbantur haurire aquam, ad res illandum potitas quam ad potandum . si. Sed iiiii Ammon & Moab accesserunt ad Holosernem, dicentes: Filii Israel, non in lancea nec in sagitta cum fidunt, sed montes defendunt istos, de muniunt illos colles in praecipitio constituti . 9. Ut ergo
sine Congressione pugine potius superare eos, pone custodes sentium, ut non hauriant aquam ex eis, & sine gladio interficies eos, vel certε fatigati tradent civitatem suam quam putant in montiubus positam superari non posse. io. Et placuerunt verba haec eoram Holoferne, de coram satellitibus eius, & constituit per gyrum centenarios per singulos λntes . I i. Cumque ista custodia per dies viginti fuisset expleta, defecerunt cisternae, & collectiones aquarum, omnibus habitantibus Bethuliam, ita ut non esset intra civitatem , unde satiarentur vel una die , quoniam ad mensiuam dabatur populis aqua quotidie. ia. Tunc ad iniam congregati omnes viri, semina que, juvenes, parvuli, omnes simul una voce i dixerunt : Iudicet Deus inter nos&te, quoniam fecitti in nos mala, nolens loqui pacifcε cum Assyriis, & propter hoc vendidit nos Deus
in manibus eorum. I . Et ideo non est qui ad uvet, cum prosternamur ante oculos eorum in siti, deperditione magna. is. Et nunc congregate universos qui in civitate sunt, ut iponte tradamus nos omnes populo Holofernis. i6. Melius est enim ut captivi benedicamus Dominum, viventes , quam moriamur , de simus opprobrium omni carni, cum viderimus uxores nostras-infantes nostros mori ante Oculos nostros. I . Contestamur hodie coelum di terram, &Deum patrum nostrorum ,
qui ulciscitur nos secundum peccata nostra, ut jam ita Litis civitatem in numilitiae Holofernis, , sit finis noster brevis in ore gladii, qui longiore uicitur mariditate sitis. 18. Et cum haec dixissent,
lactus est fletus&ululatus masnus in ecclesia abolianibus,&per multas horas una voce clamaverunt ad Deum, dicentes: iv. Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus , iniquitatem fecimus. Σα 'u, quia pius es, miserere nostri, aut in tuo flagello vindica iniquitates nostras,&noli tradere comnientes te, populo qui ignorat te, a I. ut non dicam inter Gentes: Ubi est Deus corum 8 22. Et cum
fatigati his clamoribus, chis fletibus lassati siluissent, 23. exurgens ias infusus lachrymis , dixit :AEquo animo estote fratres,&hos quinque dies expeciemus a Domino miserihordiam. a. . Forsitan enim indignationem suam abstindet,& dabit gloriam nomini suo. 2s. Si autem transactis quinque di bus non venerit adiutorium, laciemus haec verba, quae locuti estis.
millia. Haec auxilia submittcbat Nabuchodono the , qui& ipse cum toto exercitus robore subsequi destinabat, ut
Cκει Moκ J est urbs ad radices montis, in quo Gia est Bethalia, 'uae a Brocardo Melina vocatur . Ibulem juxta Dothain est urbs Chelm n,vel ut Graecus habet Cν --: in utraque castra metatus est Holofernes,lit habet Giχ- faciemq; instruxit ad pugnam re urbis oppugnationi m.
dec. Dia iciant r)hoc et aquam in urbem per aquaedi, ctum transtranderet, ideoque aquaeductam incidens Hol a semesaquam mur avertit . Suspicatur serarius pro diri. semet legendum , id est , irrigaret , s edo ἀνθmeiat plane huic loco convenit. Fons enim per canalem aquam dirigit de transmittis in urbem. V Ex s. s. A MMON ET MOA Ae Cassa a NT AD Hotiosa MEM J Graeca habent , --ipes Idumai σ
AfσMiriei. Idumaei enim invadentes Iudaeos fingebant seelle Ammonitas, ut dixi c. s. v. s. Hi ergo suaserunt Plol serni, ut sontes occuparet, itaque Iudam siti conficeret.
&S. Rusiilh. in Plia. 73. &S. Greg. in cap. Cant. Rursu nincidit diabolus aquaeductum,cum nos ab oratione avertit: Per orationem enim quas canalem omnis Dci gratia in nos institit, unde ea succisa diabolus nos luperat recapit
TONC AD o 1 taM eo Moa o Axiὶ siti confesti postulantes magnis vocibus, ut Bethuliam Holoferni dederet. v s. v. Nihil enim are ius obscstis ari idita quam sitis: longe enim acri cruciat sitis, quam tames, unde Diu es urbem quam iam obsidentes ibieni a.ertere aquas, ut cives Lia coaliciant. itaque ad deduioacra cogant: auxta illud. H --
89쪽
86 Commentaria in Ddisb. Cap. VIII.
Adhasii tua Iasoris Ad Platum e uim siti. Thren. . A henna, siti cmaticia, ut cum ni c.im divite epulone tNota est Lysiniachi regis Miaedonum historia, qui cum
in Thracia aquae penuria silique laboraret, 1emanca tris extremum ἀτευμ in κε - ,σrefrageres linguam meam, tradidit hosti, sed hausta aquae claniavit: Ο ΡΜ crucio με-flamma, Lina 16.
cant cupidi , qui pro puncto voluptatis se mancipia esi a N Ee evast A, J Graece e v riiar, id est , in syna-eiunt ius talis Holofernis, hoc erudiaboli, Aut eos in se- soga, ubi erat locus orationis.
R Ecensetur rudi a prosapia, solitudo, cilicium, i inia, castitas. I a principes timor inerepat,aι patrum exempla in spm opis divina eris.
I. N T factum est, elim audisset e verba Iudith vidua, quae erat filia Merari, filii Idox,sic in Joseph, Oziae, filii Hai, filii lamor, illii Gedeon, filii Raphaim, filii Achitob , nii Melchiae, filii Enan, filii Nathaniae, lilii Salathiel, filii Simeon, filii Ruben: α.&vir ejus
suit Murasses, qui mortuus est in diebus messis hordeaceae: instabat enim super alligantes manipulos in campo, devenit aestus super caput ejus, de mortuus est in Bethulia civitate sua, dc sepultus est illic cum patribus suis. Erat autem Judith relicta ejus viduarum annis tribus, &mensibus sex. s. Et in superioribus domus suae ficit sibii cretum cubiculum, in quo cum puellis suis cla sa morabatur, S i enabens super lumbos suos cilicium, jejunabat omnibus diebus vitae 1 uae, piater sabbatha,&ne lenias, & festa domus Israel. I. Erat autem eleganti aspectu nimis, cui vir suus reliquerat divitias multas, & Dimiliam copiolam, ac pollessiones armentis boum & gregibus ovium plenas. 8. Et erat haec in omnibus stinosissima, quoniam timebat Daminum valde, nec erat qui loqueretur de illa verbum malum. p. Hotaque cum audisset, quoniam Oaias promisisset quod transatio quinto die traderet civiratem , misit ad presbyteros Chabri de Charmi. Io. Et venerunt ad illam, &dixit illis: Quod est hoc verbum, loquo consensit Urias, ut tradat civitatem Assyriis, si intra quinque dies non venerit vobis adjutorium II. Et qui esus vos, qui tentatis Dominum ρ 12. Non est iste sermo, qui misericordiam provocet, sed potius qui iram excitet, & furorem accem dat. 13. Posuistis vos tempus miserationu minini, dc in arbitrium vestrum , diem eonstituistis et .i . Sed quia patiens Dominus est, in hoc ipso poeniteamus , & indulgentiam ejus tuis lachrymis postulemus: Is . non enim quasi homo, sc Deus comminabitur, neque Mut filius hominis ad iracundiam inflammabitur. I S. Et ideo humiliemus illi anim nostras, & in spiritu constituti humiliato, serviuntes illi, II. dicamus flentes Domno, ut secundum voluntatem uiam sic iaciat nobiicum misti icordiam tuam: ut scut conturbatum ei cor nostruinin superbia eorum, ita etiam de nostra humilitate glorismur : I8. quoniam non sumus secuti pecca; patrum nostrorunt, qui dereliquerunt Deum suum, S adoraverunt Deos alienos, I9. Pro quo scelere dati sunt in gladium , & in rapinam, &in confusionem inimicis suis: nos aut alterum Deum nescimus praeter ipsum. m. Expecteinus humiles consolationem ejus, & exquiret sanguinem nostrum de amictio inimi uicoruin ιa strorum, & humiliabit omnes Gentes, 'umumque insurgunt contra nos, octaciet illas sine hon re Dominus Deus noster. aer. Et nunc ira tres, quoniam via ei lis primbyceri in inmulo Dei, α ex vinis pendet anima illorum, ad eloquium , ei iruiu corda eorum erigi ce , ut memores sint, quia tentati sunt patres nostri ut probarentur , si Vere colerent Deum tuum . χχ. Memores esse debent, quo pater noster Abraham tentatu est, ἐχ per multas tribulationes probatus, mi amicus effectus est. M. Sic Isaac, sic Iacob, sic Moyses, ta omnes qui placuerunt Deo, per multas tribulationes transiterunt Meles. ' Illi autem, qui Lei rationes non susceperunt cum lunoic D mini, de impatientiam suam de improperium murmurationis suae contra Dominum pi Ohulerunt,as. exterminati sunt ab exterminatore, dc a serpentibus perierunt. 26. Et nos ergon m ulcisc mur nos pro his quae patimur, λγ. sed reputan peccatis nolui, hax ipsa supplicia minora eta, flagella Domini quibus quasi servi corripimur, ad umendationem, de non ad peruuionem nostram eveniale credamus. 18. Et dixerunt illi Urias, dc Pre byteri r Umnia , quae t Aura es , vera lunt , et non est in sermonibus tuis ulla rehensio . 29. Nunc emo Ora pro mota , quoniam muliersan, es, de timens Deum. Et dixit illis Judith; Mut quin potui loqui, intelia cognoscitu
3 i. ita quod lacere disposui, prolute si ex D est, oc Orate ut nrmum iaciat Deus consilium meum. 32. Stabitis vos adportam nocte ista, de ego exeam cum abra mea: dc ocate, ut i laut dixistis , in diebus quinque respiciat Dominus populum su Israel. Vos autem nolo ut 1crutemni actum meum , de usque dum renunciem vobis, nihil aliud nat, nisi Oratio pro me ad Dominum Deum nostrum. 3 Et dixit ad eam Oaias princeps Iuda: Uade in pace, de Dominus sit tecum ia ultionem inimicorum nostrorum. Et revertentes adicἔunt.
FUDI Tn ut ova J Nonnulli censent Iudith esse no. a me neommune, sicut eit abra, sed huic heroinae appropriatum, Io vi enim adem est, quod Iudaeus ,
Uerius est Iudith esse nomen proprium , cujus etymon apte incongruit. Iudith enim Hes r. id est quod consi- Λ trias, laudans, glorifieans, sed imum s m in La
eii im significat conciteri , laudare , celebrare. Ad hoc enim Iudith a turba iecellit hi tuum oratorium , ut Deum alii lue orarct de laudaret. Audi S. Fulgen. Epist. x.destatu viduali citatuem haec verba de Iudith. Euo is a prael
90쪽
dumtaxat generationes&totidem avi Iudith hic recensen. cretiaran, Pa , ψ a gloria , cm-tur, cum tamen a Iacob communi Iudaeorum patriarcha scientia sue reiso. usque ad captivitatem Babylonicam, quae aevum Iudith IEIUNABAT Ora Nisus PI Rus v τα sufi, antecessit, numerentur 16. Miurationes Matth. I. Alteru- ν AETE sa E ATHA. J Porro jejunabant Iudaei amatrum ergo hic dicendum est, scilicet vel non om s Iudith ne advesperam, nec ante coni pectum Helperi, &stali,
avos hac recenseri, uti nec recensentur Elcana: I. Reg. I. rum, cibum sumebant , uti etiamnum ieiunant Tur .
a. nec Malis ibidem cap 9. v. . suscit enim Script. x, Tertiatuit hare dos Iudithae, perpetuum lcilicet aeju-nealogiam alicuius ad virum aliquem illvitiem v. g. Saule nium, quod incendio luxuriae fomenta deliciariam, imo ad Iemini perducere . ciborum necessariorum sibi rahebat. Nota ilIud: Rut certe avos de proavos Iudith in senio generasse filios. Subtrahe tigna fore si vis re=nguere flammam. Hac enim de causa au Esdra usque ad Aaron numerantur Audi Sanctum Hieronymum, epii l. 9. ad Salvinam devi-
generationes sedecim i. Esdraee. . v. i. cum tamen I. Pa- duitate servanda: Tu vira, qua m ι-- -in solistiral. 6. I. a Iosedec qui fuit coaevus, imo frater Eldrae usque -υν pariter voluptates, quatiram pinpurisso π ere a fa- ad Aaron numerentur generationes . Sic S. Matthaeus c. ciem super feretrum eius Iaehrymis da sis, qua pulla tma. a Christo ad Davidem numerat generationes de avos 18. memn, intro rus ealceolos , cini rara v δει σ aurati sericum S. Lucas cap. numeret 3. Quare hi Lucae citius, ripositio, , sumpsi r nihil Mi eos .. - , -ρemseu illi Matthaeitaratus generarunt. μνe i. 1 umo . Patior, ο δεν--ει- sina: M. Fitiit Si MEON , MLit Rosa M. I Hinc aliqui ri ν rum mollities seme-I---a-DMat: baiaearumc putant Iudith oriundam ex tribu Ruben: Uerum illam pr. Vter novi u adolesce muti s-.inam non m--- . Anda , gnatam suisse ex tribu simeon, liquet ex ipsis eius verbis , νιά expers wd emtinemueri meus Pinadae et . cap. ς. x. Quare Graeca hic pro ibi Mn habent filii Israel, memor, primαι in m. p. urar, amores
Mariana, &alii. Quia tamen Codices Romae correcti , M sic e -- lege --a da Maramas gentiIs v. a ista ceterique constanter habenisti, Ila ben, dicendum est hunc piarrae rea ex fr-- ita a Christiana, qua pucei-
Ruben non esse Patriarcham & primogenitum Iacob, sed ria--a non stam ei dis e, o,vid u vis, sed σῶ ,
esse virum illuli rem extri in Simem, ad quem proinde ge- eum uore Murae' - Et inferi : Multo melius es sinamnus Iudithae hic producit, in eoque terminat, non pro- ebum Mere, quam 1,ntem; imperare eoum , quamgrediendi ad eius patres & avos usque ad simeon Patriar. servire; gregia vacallare , quam ad Drιa. Idem epist. io. ad
cham, & secundum Iacobi filium. Id ita esse liquet ex d, viduam Furiam tindotes, inquit, dialoti suiua jενι-
ctis, &ex eo quod Ruben primogenuus Iacob nullum ha- νωπι π vigil--m rigora mors da sint: Ceteri viduabuerit filium, qui vocatus sit Simeon, ut patet Genes. 6. qua in deliciis est, vivens mora est, i. Timoth. s. Et inses.&I. Paral. 3. v. 3. Ita Lyran. ritis: Apostiam maereas corpur μαω, ct inmanisse,peis in Vix 23os MAM Assa . I Graeca addunt cum ex μνως ne quod Misi prae par , immo servet Et ad ciscemmeadem cum Iudith fuisse tribu&patria. Iasemen cibireo Dro , de ea aresecuras' Neque ieri hac Iis xx xxx J Graece ε ε η : id est , supra 'sas et dona , condemna eέον , quos Deus 'ea' u Minen m eum unde putant nonnulli Manassen suisse praesecium mcssis , Dariarum actio, ; sed in tibus π μ. mi in ima a eranon suae , sed publicae , sive totius campi Bethuli. Sic enim voluptarum. MAE AEt i enes , non Dama tellus , nom mae&alidi, publici sunt rei frumentariae & annonae - δεμυ- π Olmpus tantis ardori 16 ant , ut tu viles m praefecti. Sic Iolephus invita sua ait Aristio numicam- lia vino plena σιμό-ι inmasa. Deinde eam ex horispi pretiecturam cratam fuisse. tans, ut vino, cameque ab.tineat, addit: N iatrue ira
& turbas vaetantum, itaque de castitati de famae suae com tum. Et multia metius est questi Drum , quam rarofatusκ- suleret; tum ut tota vacaret orationi δε Deo. Haec ergo mera. μου illa optimas, qua sensim descendit in terram. prima est Iudithae viduae dos, scilicet amor silentii&soli- - νψπmam κυμιν in prMeps arva o enit. Ωuando tudinis. Hinc S. Hieronymus , Eput. ad Fur am viduam . cominis, eotata a. statim tu lo indum, illuὸπ legendum
ratam appeta. Et si sermocinania cum υ. Discubuerit t. M.LTA J quas ipsa non ad suum, sed ad egratium usum as, ari/πω no deviter, raritaque eonfabulani Dacia sit, erogabat. Praeclare Sanctus Bern .ser m. intello omnium
V EL S ET HAE Eus ευν ast ιυ M os suos ex LI- π q. glorio is 3 de semetim triumphans, re eme Dei sκ J Camem assidue suissetis quasi aciuulis stimulans t. ni coaerupiscentι- trurientem.&pungens, eoque dolore voluptatis rumis cum sanguine ET ERAT HAEC IN OMNI Eus Fo Mosissi MA V η . 8.juvenili ebullientes itimulos ci inprimens, &extinguens. hoc est, famae probatissimae, sue fama probitatis&sm-Hos enim nugis domat cilicium utpote assiduum &conti- ctitatis celeberrima quo Ni AM Tiἀhn T D Mi κυαnuum quasi transeuntes flagellorum dolores & verbera . v ALD . I Timor hic erat non servuis, iris filialis, quo Itaque iuvenes, praesertim seminae viduae obarment se ci- Iudith Deum quasi Dominum, imo patrem sui im summe licio tanquam praesidio validissimo adeamem domandam, colebat &reverebatur ι ideoq; in omnibus illi placere sa-εe castitatem servandam. vide nostrum Greiserum lib. de tagebat, cavebatque neqra in relicet minima eum os n. disciplinis: nam, ut ait s. Hieronymus Epis . II. ad Age- deret. Atque hac sanctitate praeparavit se ad tantum iacis ruinam viduam: Et eεν te mali. las Mosivi, non 'meo , nus, ut dis Mess. t quae eligeretur a Deo ad castra hollium quod habear , quamosiderare quod amoris. -υιντι- euertenda, & ad liberandum populum. nutas mestfaciliis est , auo e ιν tutentιtia nou uoist; σιὼ Alles. Iudith fuit typus v. Virginis, de quas. Bona v. duitas mos fouisiti- est , σαὶ a nateritas a mo recus inludi instri culo, Domin- , inquit , nomma ἔλπισμ ἀνενει. Et anterius exempla castitatis gentilium matrona- - -fama M. fr.eum; iura σια fam λ σn rum, quae castitatem vitae praetulerunt, proponens: strin. --ssima, in. I ria retosisvatas per illam famosissimi , - - .m M am, - H i