장음표시 사용
141쪽
Sed ApostoIi, qui iron ignorarent ad quae impingunt , in quibus sudiir non essent versati , profitentur I quutione se esse idiotar, non intelligentia r existimandum enim est id non a Paulo solam , sed etiam a reliquis Apostolis diei. Nor autem item illud: Et thesauru in hunc habemus in testaceis vasis, ut sit exsuperatio potestatis Dei, & non a nobis , uccepimur, quasi thesaurus dieatur , qui aliunde desumius ' est , thesaurus cognitioniae , O sapientiae resonditae : HI nii vero vasis , quum se apud Ethnteos despecta Scripturarum dictione vere deeIarata exsuperantia divinae po- retiatis . Et Libro I. eontra Cessum de Apostolis pariter loquens et Oti s il ac vδ λέ=- δυναμ σ
facultas dieendi, se orationis eompositio , ad Dialectris
eam aut Rhetorieam Graecorum artem exacta in ipsis erat , quae audienter quo vellet perduceret . Et ex intervallo et Novi R. et .c-άλι ζ Πλωναί - s
quia quum videat piscatores se publicanos , qui nee eis menta didieissent, ut de ipsis testatur EvangeIitim, O Celsus ob eam rem eii credidit, de sua inscitia vere profitentibus , Et Philoealiae cap. XU. ita ait et
142쪽
Ouamobrem, quantum ad Graecorum philosophiam , ignari cur rudes discipuli Iesu plurimas genter. Orbirierrarum peragrarunt, quemlibet audientium pro dignitate ad verbi Dei voluntatem adficienter, OG Ilaec quae Adamantiat sapientissime scribit ab Aranobio lib. I. Adversus gentes disertis his verbis conis firmantur, ubi de Christo ita loquitur et Ex immensa iIIa populi multitudine, quae suam gratiam sectabatur admirans , piseatores, opificet , RUSTICANOS , atque id genur elegit IMPERITORUM , qui per varias gentes missi, euncta illa miracula De ullis Deit alisque adminieulis perpetrarent. Et post quaedam: Neque quidquam est ab illo genum per admirationem supentibus cunctis , quod non omne donaverit faciendum
patenati . In quibus verbis observandum , vocem illam parvulis, pro sultis & insipientibus esse usurpatam , Graece bux oris pnae. enim tam parvulum di infantem significat , quam stu Itum denotat, & insipientem . Quare Utagatur Interpres in Psalmo XVIII. vertit: Testimonium Domini Dele, sapientiam praeis sanx PARvvLIS; quum in Graeco habeata MM-
tentia aperte monstrat, hic de stultis, & insipientibus agi, qui divinis documentis sapientes evadunt, atque eodem sensu vox νένι, ii surpatur , parvulusque convertitur, Matthaei cap. XI. Id quod olim me docebat Praeceptor meus clarissimus Ant. Mar. Salviniuae. Et profecto quidquid de huius vocis significatione commentetur Clemens Alexandrinuri Lib. I. Paedes. eap. VI. lamen certum est oriou insipientem significare, ut diximus, &constat etiam ex iis, quae addu-
143쪽
adducit Casp. Suieerur Thesauro rerum Eeelesiastie. in Heinc forte quis coniiciat, cum vulgati Intera pretis aetate, tum Arnobii, obtinuisse, ut parvulus pro stulto insipientique adhiberetur. At idem Arnobiur alibi de Apostolis pariter loquens' ait: Experiri libet ae recognossere , an eum fuit incere Diis p nt , quod ab RUSTICIS Christianii , in nibur factitatum est nudis . Quam aperte vero, quam eleganter , & copiose de more suo Euseb. Hieron murApostolos humana tum litterarum rudes, & liberalium disciplinarum imperitos, sed scientia tantum& doctrina divina coelitus instructos Paulino scri-.bens ostenditi Eius verba sunt quae sequuntur e Pharisaei supent ad doctrinam Domini se mirantur
in Petro S Ioanne, quomodo legem fetant , quum Iitteras non didicerint. Ouidquid enim allia exereitatio, quotidiana in lege meditatio, tribuere solet, illiae
Spiritus Sanctus suggerebat s se erant iuxta quod feriaptum est θεοδίδακmo . Duodeeim annos Salvator impleverat , se in templo senet de quaestionibur legis in is terrogans magiI docet, dum prudenter interroga . Nisi forte rusteum Petrum, rusticum dieimur Ioannem , quorum uterque dieere poterat: Et si imperitus fermone , non tamen scientia . In Prooemio vero Libri III.
suorum Commentariorum ad Galatas, de Apostolis agens ita ait: RUSTICANOS vero se pistatorer nostror totus orbis loquitur , tiniversus mundur sonat .
Itaque fermone simpliet , simplieta eorum verba panis denda sunt. Sed omnium luculentissime de Apostolorum imperitia. & rusticitate, testimonium perhibet Augusinus ille , cuius magis doctrinam an sanis ctitatem admirer animi pendeo. Hic igitur Lib. XXII. de Civit. Dei e . . ita scribit: INERUDITOS LI
BER ALIBUS DISCIPLINIS, O OMNINO quanis
144쪽
tum ad istarum artium coctrinas IMPOLITOS , NON PERITOS GRAMMATICA , NON ARMATOS DIALECTICA , NON RΗETORICA INFLATOS
piseatorer Christur eum retibus Dei ad mare huiur faetaeuli pauci mos misit . Et mox de Apostolis pariter loquens et Incredibile est homines ignobi Ies, infirmor . pauet Amr . IMPERITOS , rem tam ineredibilem tam emeaeiter mundo , se in illo etiam doctis, persuadere potuisse . Et ex intervallo et Paucis, obscuras, minimis , INDOCTIS , eam se vidisse dicentibur se feribentibus eredidit mundus. Libro vero XVIII. eiu ,dem operis Cap. IL. ita scripserat: Elegit discipulos, quorcet Apostolos nominavit , humiliter natos , inhonorator:
ILLITTERATOS,&e. In Epistola autem ad Volusianum quam & superius laudavimus, ita insit de Apostolis agens: EX IMPERITISSIMIS , ex abiecti mis , ex
pauci imit , illuminantur , nobilitantur , multiplicantur , praeriari a ingenia , cultissima eloquia . mirabilisque peritias acutorums facundorum , atque do- loreum , subiugant Christo Sed omnium maxime de- p. Apostolorum rusticitate & imperitia testatur Ioau- . - nex Chos Iomus Homia. III. , Epictol. I. aa Corinth. Ariam
illitterati , se pauperes , , Ut et , - simplicet, no obscuri , audiunt ; id enim ipsis gloriosum esse se radi
properium, seu gloria , huiusmodi quum fuerint , omniis
145쪽
bur, qui orbem terrarum ineoIMnt, elarseres' ex ere .
Nomilia vero IV. in Acta Apostolorum , de Aposto
mirabilius , quod Apostoli nudo eorpore consistebant ac versus armator, adueersui principes, qui publicum in ipso. ius habebant f imperiti , elingues ae simplices idiotae , adversus imposiores , adversut sphistarum , rhetorum , ac philosophorum , turbam esee. Isidorut Pelusiota Lib. II. Epist. IV. de Apostolis scribens: άε
,--reb. Infirmi ese imbecilli quum essent, robustos frangebant et se quum paupertate laborarent, diυ; tereopiosor vincebant r se quum rudet O indicti essent , sapienter eruditor superabant. Libro autem CD.
ere atque imperitor . Epistola vero XXX. . eiusdem Iibri ais, sermonem de divino praeconio promulgatum fuisse stiὰ is 'mθῶν, ανδρῶν, per ho-- mines plebeior O ruder. Similia quoque occurrunt . Libro eodem Epistola XXVII. Sed hisce omnibus praei- vit Eusebiur Caesariensis 'orat one De laudibus Con. Iantini, qui Apostolos άν eoec ευτελ -ἀγροικόc , viros abiectoae O rusticor adpellavit mare Theodo- iis, apud Niceta Ηeracleensem in Epist. I. ad Corinth. hisce omnibus adstipulatus scriptum reliquit:
Stultitiam autem praedicationit, dictionir dicit simplicia
146쪽
salem. Rusici enim fermone , O .imperiit , erant mini diseipuli . Saermone vero De Curis Graecor, adfoct. ita scribit et Eamque ob irem , piscatorum , publisanorumque, ac sistor, miniserio Gua , protulit hamin bur salutaram Quinamque doctrinam , ne aqMam inguis immutatia, quibaea verbi fui praeeones ab iniatio usi fuerant . see. Accederent etiam Uiri longradoctissimi recentiores, sed eos hic proferre superseis deo, quum inferius Cap. adlegandi sint, eorum-.que verba interdum describenda; quamquam lubet haud in praesens tempus omittere, quod vir de Christiana religione optime meritus Abbadius Tract. De
disrent . Et mox et Ii es absurde de penser que de pe- eheura simplet ese gruserr , abbatut ehe. At quoniam testimonia eorum , qui de religionis Christianae v ritate scribunt eo pluris facienda sunt, quo magis illi omnia captare videntur, quae caussae inservire
possunt, & haud quaquam obficere, H. Grotii etiam Viri multis nominibus suboiciendi verba ex paris
argumenti opere Lib. II. s. XUX. proferemus: Apud Graecor , inquit , qui morum praerepta tradiderunt , allit simul artibus reddebant se eommendabiles . ut Geometriae studio Platoniei, Peripatetiei animantitim ac planiarum historia, Stoici dialectita subtilitate , numerorum concentuum tognitione P thagoriri s multis
adfuit se admirabilis quaedam facundia , ut Platoni, Xenophonti , Theophrasto . At primis Christianismi doctoribus ars talis nulla, sermo simpurissimus, sine illecebrit , dre. Quum vero isthuc ipsum argumentum Io. f. Turretinui nuper in suis Cogitationibus
147쪽
O Disserisionibur Theo Mis non sine laude tractaverit, eius quoque verba ex, Dissertat. FL Tom II. producenda sunt, atque ita habent et Primo igitur notabile es, . doctrinam illam eximiam, quam supra descripsimus, a viris obscurissimis, infimo Ioeo natis , nulloque institutionis ae humanarum disciplinarum praesidio ornatis, originem dueere. Et ex intervallo: Sed si unum Paulum excipias , qui ad pedes Gama telis, doctorii Iudaei , institutus , aliquid Iitterarum
Iudaiearum, nee tamen magni pretii se didicerat, ceteri nullor magistror audiverant, nullas feboisi frequentaverant, nullis disciplinir exculti fuerant: neque alibi quam in teloniis, Umbis, . aut remtriniae, fuerant educati . Licet vero haec omnia: vera sint,
non tamen heinc velim quosdam cum Manichaeis ,& quibusdam Criticis intemperantibus sacientes subis spicionem iniicere , nonnullos novi Testamenti libros , & Evangelia etiam, ab Apostolis auctoribit que, quos credimus, scripta non fuisse. Et si enim Faustur Manichaeus apud Augustinum Lib. XUII. conistra Faustum , ut illud adfirmet, Apostolorum imperitia minime nitatur; tamen aliis salsis rationibus , ostendere conatur ab aliis, quam ab ipsis Apostolis, Apostolorumque discipulis, scripta esse Evangelia ,& Matthaei praecipue , unumque concedit Ioannis Evangelium, Apostoli metum esse. Et miror prosecto Theodorum Belam eis veluti frigidam .suffudi
se, dum Seb. Chastillionium reprehendit, quod κατάμανθotior auctore Matthaeo Latine in Evangelio vertisset ; quasi Fausto adstipulatus adfirmanti Peundum
Matthaeum , auctorem Matthaeum non denotare, sed ex Matthaei praedicatione fuisse exceptum significare . Quare merito vapulat a Simonio P. I. Histor. Crat. N. T. Cap. II. & Eeausobrio P. IL His. critic. Maraichaecmi Cap. V. s. VI. De
148쪽
D. stili Notii Testamenti . CAP. IX.
'Liud autem, quod hactenus a me certa historiae istoriae fide, monumentis indubitatis, multis doctissi-m Omorum & sanctissimorum Patrum testimoniis , Uti morum & sanctissimorum Patrum testimoniis , non tam disputatum, quam adstructum ac demonstratum fuit, amplius confirmare lubet, rei sese prodentis evidentia & emicantis veritatis fulgore simplicem , & incomtum, rudemque, Novi Federis clcommentariorum stilum arguenter quod quidem lu- 'A. culentissimum argumentum est, divinos eorum Scri-
ptores litteraturae politioris ignaros fuisse, neve, - - - Rhetoricis, & Philosophicis, exercitationibus excul-Ctos & eruditos . Sed quia inventi sunt quidam, qui de stilo , & dictione, memoratorum voluminum
aliter iudicare potuerunt, primum eorum iudicia Z
in medium adducenda sunt. & revocanda ad exa- νin medium adducenda sunt, & revocanda ad examen . Augusinus quidem Lib. IV. Doctrinae Christianae eloquentiam quamdam, ipsis decenter adcommodam, in Novi Testamenti Scriptoribus admiratur, atque ita scribit: me aliquis forsitan quaerit, utrum auctores no ri , quorum feripta divinitur inspirata ea-nonem nobis saluberrima auctoritate Deerunt, sapienter tantummodo an eloquentes etiam nuneupandi sint.
.ae quidem quaestio apud meipsum, apud eos, qui mecum, quod dico , sentiunt, facillime solviatur. Nam ubi eor intelligo , non solum laibiI esse eiae sapientius, verum etiam nihil esse eloquentius videri potes. Et audeo dicere se omne; . qui recte intelligunt quod illi Ioquuntur , simul inteIIigere non eos I alia
149쪽
aliter Ioqui debuisse. Sicuti es enim quaedam eloquentatia, quae magis aetatem iuveniram decet, se es quae senilem ; nee iam dieenda est eloquentia , si personae nora
congruat eloquentia : ita es quaedam , quae viros fumma auctoritate dignissimos,planeque divinos, decet. Hae . illi loquuti sunt et nee ipsor deeet alia , nee alios tua. . . Ipsis enim congruit . alior autem quanto videtiar humilior . tanto altius non ventositate sed soliditat transcendit . Ubi vero non eos intelligo , minui quidem mihi adparet eorum eloquentia s fed eam non dubito me talem , qualis es ubi intelligo. Ipsa quoque
. . obsciaritas divinorum salubriumque dictortim tali eloquentiae miscenda fuerat s in qua profere nos' rn-- tellectur , non solum inventione, verum etiam excitatione , deberet. Possem quidem si vacaret omnes virtu-- . teI se ornamenta eloquentiae , de quibus insantur isi, qui linguam suam nostrorum auctorum linguae non ' magnitudine , sed tumore , praeponunt , ouendere in Uorum litterit. Deris , quos nobis erudiendis, ab hoc Dee. Io pravo in beatum faeculum transferendis , providentia divina providit. Sed non ipsa me plus quam dici potest in illa eloquentia delectant, quae sunt hit
virit eum oratoribus Gentilium Poetisque communia.
Illud magia admiror, upeo, quod nostra eloquentia ita usi sunt per alteram quamdam eloquentiam suam,
ut nee eia deesset , nee emineret in eir g quia nec improbari ab illis , nee ostentari oportebat, quorum alierum fieret , si vitaretur s alterum putari posset, si facile adgnosceretur . Atque haec quidem ille, qui tamen ita de divinorum Scriptorum eloquentia agit ac loquitur , ut facile & aperte insinuet, se non in eis facundiam & eloquentiam cultam, & industria elaboratam , atque arte persectam, deprehendere; sed talem, qualem homines servido ingenio acres, M qui
150쪽
APos TOLOR v M. IJ Iqui ea, quae probe potenterque noverunt, ita vel narrationis, vel praeceptionis ordine, rebusque ipsis, quae dicuntur, aut exigentibus aut suggerentibus, naturali quadam vi, & D'ntaneo orationis impetu ,
praestare consueverunt. Nam, ut optimus iudex Flaeeus aiebat, eui Iecta potenter erit res, Nee saeundia deseret hune nee lucidur ordo .
Hinc est quod idem Augustinus statim subdit: Et in
quibus forte Ioeit adgnopitur a doctis, tales res dicuntur , ut verba , quibus dicuntur , non a dicente adhibita , sed ipsiae rebus velut sponte subiecta, videantur equasi sapientiam de domo sua , ides, pectore sapientis procedere intelligas , O tamquam inseparabilem famuis
Iam etiam non voeatam sequi eloquentiam. Et de
Apostolis praecipue intelligendum est , siquidem aliqualem in illis eloquentiam intellegit , . quod
paulo ante dixerat, videlicet: Quapropter quum ex infantibus Ioetientes non fiant nisi loquutiones discendo loquentium e cur eloquentes fieri non postunt, nutia eloquendi arte tradita , sed eloquutionei . eloquentiae loquendo esset audiendo, O quantum adsequi concedi.tur , imitando I Quid quod ita fieri ipsi quoque experimur exempliae I Nam sine praeceptis rhetoricix novimus plurer eloquentiores plurimis , qui illa didieerant , este. Et huc ratio illa facere potest aliquatenus, quam Pelagius sillum modo non ut Haereticum , sed ut virum doctum & eruditum nomino in Commentariis ad EpipoI. I. ad Corinth. adducit: me habet , inquit, sensur humanur ut quocumque eum tetenderia consequatur, se paulatim meditando proficiat . Inde est quod multi illiterati poemata comis ponunt tam exquisita , quae viri eruditissimi admirentur. Et quidem, quomodo cultam, exactam , I x cla-