Io. Lami De eruditione apostolorum liber singularis in quo multa, quae primitivorum christianorum litteras, doctrinas, scripta, ... pluria proferuntur inedita apteque dissertationes duae interseruntur ..

151쪽

elaboratamque eloquentiam in Novi Testamenti Scriptoribus Augiamus sub spicere poterat, qui Lib. XXII. De Civit. Dei eap. U. tam diserte, tam perspicue de illis edixerat: Ineruditos lib/ralibus disciplinis , Oomnino quantum ad istorum , artium doctrinas impolia tot, non peritos grammatica , non armator dialectica , non rhetor ea inflator , piseatores Christus eum retibur

fidei ad mare huius saeruli paues mox misit F Quem quidem Auetistini locum lubenter attuli, quod in eo de Apostolis speciatim loquatur; nam si generale aliquid, quod divinas scripturas respiceret, adferre voluissem , poteram ex eius Consessionum Lib. III. cap. T. istam ingenuam de sacrarum Scripturarum stilo confessionem adducere: Itaque institur animum intendere in scripturar fanctar, ut viderem qualet essent .

Et ecce video rem non eompertam superbir , neque numdatam pueris: sed ineessu humilem , Decessu excelsam, velatam ructerii, Oe. Id quod hactenus Aligustinum explicans & sibi concilians dixi , Criticus etiam emunctae naris, & subacto iudicio R. Simonius animadverterat , & aliquid aliud addiderat, quod nunc

cX Par. I. Histor. Critia. N. T. eap. XXVI. in medium adducimus: Ie Padi, inquit, que S. Augusin a compos/ un esapit re expres dans set Iiores de la Doctrine

gesse , O qu u fati pilios eo ser dans Ies cho-fer, que dani us expressioni . Sed nullum pro alium

152쪽

alium ex antiquis praeter Augustinum invenire, est, qui eloquentiam Scriptorum novi Testamenti vel sub spexerit, vel observaverit, si quosdam paucos cum apud Graecos tum apud Latinos , sed obscuri nominis, ut videtur , exceperis, qui hanc stili in Apostolis elegantiam admirari frustra,& laudibus serre , voluerunt; & eorum iudicium eo minoris faciendum est, quo certius constat eos, a doctissimo viro, & eloquentissimo homine, D. Ch Astomo & irritas, & confutatos, suisse. Homilia enim III. in eap. I. Epiri. ad Corinthior haec litteris man

Aodii usq- , ν ό Uαυλ . mee autem dixi quoniam audivi quemdam Chrictianum eum Graeeo RIDICULEdisserentem g utrumque in ea , quae inter ipsos exinsitit eoncertatione , sua infirmantem ae convellentem . Quae enim oportebat dicere Christianum , ea dieebat Graecur: quae Graecum erat dicere consentaneum , ea

adferebat Christianus. Nam quum esset quaestio de Pau- Io se Platone, Graeeur quidem eonabatur UZendere Paulum esse RUDEM O IMPERITUM e Christia stirautem ob SIMPLICITATEM IIudebat probare Paulum esse Platone doctiorem , ese disertiorem . Ilanc eamdem simplicitatem, seu errorem, egregie redarguit

in Fridegiso Abbate Lugdunensis Episcopus Agobaradus eo libro, quem adversus illum ob hoc ipsum exaravit. Nec modo meminisse lubet iudicii Dio-

153쪽

nysii Alexandrini de Ioannis Evangelistae eloquentia, quum de eo latius commentarii huius decursa agendum lit a nobis, quanti illud faciendum sic prudentela iusteque monituris .

Inter recentiores vero Henrieus Stephanus vir

quidem Graece doctissimus hanc tractavit quaestionem in Praefatione, quam suo novo Testamento Graeco praeposuit, & in eam sententiam ivit,

quae vult, & stili elegantiam interdum, & optimorum auctorum imitationem , in divinis Novi Testamenti Scriptoribus deprehendi. Quin librum

se editurum recepit , quo ostenderet memoratos sacros Scriptores, plus nitoris & elegantiae habere , quam quidam censuerint. Indignatur praecipue quod eos nonnulli in scribendo rudes ac barbaros dixerint, & omnem dictionis venustatem iis abiudicaverint. Sed libellum, quem re Stephanur , ut videtur, non praestitit, parilis tamdem argumenti Seb. Uochenius concinnavit, Diatri benque edidit, quae titulum praefert: De linguae Graeeae Novi Tectamenti puritate: in qua Auctor nihil omittit, ut illorum

commentariorum contextum vere Graecum , nec a

stilo profanorum Scriptorum procul abesse, evincat. Textum novi Tectamenti , inquit ille, vere Graeeum, nee alienum plane a stilo Graeeo profano esse adferiamur. Ebraismos autem omnes, qui in Novo Testamento deprehenduntur, tales esse inficiatur, & -- lectis profanorum Scriptorum locis & exemplis in medium adductis, phrases uias ac verba linguae Graecae purioris esse propriis demonstrare conatur. Sed stant e regione viri pariter doctissimi ac x . v. κώvrevoi, qui non solum stili nitorem & elegantiam minime Apostolis tribuunt, sed etiam illos Scriptores barbaros iudicant, quorum libri Ebraismis, &

154쪽

peregrinis, & exoticis, loquutionibus scateant. Non heic quidem Martini Petri Cheslomaei mentionem satam vetam qui eleganti libello Graeco is barbara Novi T stamenti, quai orienti originem debent . recensuit& explicavi si non Rob. Stephani, qui Henrico Ste

phano magis ingenuus, in Praefatione Novi Testa. menti editi anno is 3. & , falsetur a vitis, doctis secum communicatam partem nonnullam Ebratf--σ. morum , qui in novo Testamento funt plurimi ; non im othonis Gualtperii, qui anno Iso g. vit te bergiae

bellum edidit, cuius titulus vocum eo learum . . . quae haberatur in textu Graeco Te- -'ν - samenti Novi eum interpretatione oramologica , O rerum utilium adhaerentium eommonefactione: sed Seb. qui- .dem Castalio, vir Ebraice Graeceque doctissimus , adeoque huiusmodi controversiae iudex idoneus, in ira Translationis Bibliorum Defensione ita feribit. Eflant Eeribu

s soli natu Ebraei, O peregrina , hoc est GraecC, - - ,

lingua feribentes Ebrainabant , non quia iuberet spi- aeritur g neque enim plurit faeit Diripui Ebraismo, quam Graecismos . res enim dictat stimur ' me verba quidem , O linguam feribenti liberam pormittit quae quidem postrema verba sententiae Lovanensium Iesu itarum, de 'qua inferius loquuturi sumus, adtaculum consonant. At cur Apostoli, quis dieat , b inon pure potius & eleganter, quum fortassis possent, scripsere, sed Ebraismorum obscuritate perplexam& diffiel len, orationem reddiderunt 3 Primum , iiD quit Castalio ,' quia erant Deris litteris adfueti s dein- de quia , quum essent Graecae linguae non usque adeo hidici periri , id quod eorum feripta endunt , facile in parriam eonsuetudinem deflectebant, Hanc igi fur ulti- ------mam opinionem Critici doctiores cum orthodoxitum heterodoxi, amplexati sunt, & inter illos I Henis

155쪽

DE. iE Ru DITIO NEHententur praecipue, qui Praefat. TrantIat. Comm. Euthoemii in Evangelia, ita scribit: animadvertem dum es Evangelisas cir Apostolor, quum genere Ebraei essent, hae in re, sicut , in aliis multis , Ebrateum sequutor idioma , quo illi frequenti me pro praesenti , quod proprium non habent, aut pro futuro, esserunt

praeteritum. Utque in universum dicam, temurnum pro alio Ebraei Depenumero colluant. O uod etiam Evangelistae non raro Deerunt , nee solus Matinthaeur , qui patria scripsit lingua, hoc est Ebraea , sed se eeteri , qui Graece scripserunt, Oe. Sed &Dominuut Soto, vir doctissimus, Prologo suorum Commentariorum in Epipolam ad Romanor, hoc de Apostolorum dictione iudicium tulit et Seribebant Apo- soli sapientissime quidem, quia numine inflati s at

non ita nitide. Et ex intervallo: . scientiarum naturalium non ampliorem , sortiti sunt Apostoli revelationem, quam quae ad propagandam Nem fatii erat et ita .neque linguarum politiem edocti .

Non in aliam discessit sententiam vir iudicio & do-etrina suboiciendus Io. Gagnaetia, qui in Scholiis ad Cap. UIL Apocabraeos, verba quaedam edisserens , scribit et Graeca nullum . sensum habent et es eo lectuntur enim verum Alaeeismum , a quo non abhorruerunt Seriaptores Evangelici, utpote non aderum curiose proprietatis

verborum tim loquutionum. Et Origenes quidem , de divinarum litterarum soloecismis egit , atque ea , quae dixit, in Philocaliae Cap. IV. - habemus; ecum ius vestigiis. inhaesisse videtur Hierommvi, huiusmodi errores in . divinis Scriptoribus arguens ;quibuscum mitius agendum fuisse opinatur R. Simonius, & probabili de caussa quidem, ut 'Par. I. Hiasor. Critia. N. T. eap. XXVI. sub finem videre est, um vero idem R. Simonius xγιτικωταTos laud

156쪽

APos TOLO R. v M. IJ Ito capite XXVI. illud omne luculenter ostendat, lateque atque erudite pertractans mirifice confirmet , superfluum videri posset, aliqua eius verba excerpere, Ec huc transferre; quum satius sit ut lector cupidus totam illius dissertationem litteris inis

structissimam consulat: attamen non omittam exscribere quaedam, quae Cap. XXVIII. habentur , & ex quibus CL Salmam etiam de Apostolorum stilo iudicium comprehendere erit. Igitur de opinione Salmam agens , qui Apostolos Syriace scripsisse voluit, aliosque habuisse Graecos suae scriptionis in

smei Se . A Salmasio aliisque hon dissensit vir pariter longe doctissimus, Lud. Capellus , qui similiter

haec litteris mandavit. Otium enim novi Tesamentiphrasti tota sit Ebralea . . sane penitior craccuratior eius intetistentia pendet a linguae Ebrai- eae , Syriaege, Chaldaicae , Rabbinitae , earumque prompriae phrastos eognitione. Llibenter a referendis hominis maxime impii verbis abstinerem, quum vel ipsum eius nomen exsecrer & exhorrescam, Michaeis lis Serveti scilicet, nisi id mei voluminis ratio exposceret , in quo etiam heterodoxorum opiniones congerere mihi proposui, utpote in mea caussa maximi faciendas; quum illi nullam aliam credendi nor

157쪽

Iad DE ERvDITIONE ' mam adgnoscentes, diibuandum non sit quin sacras litterarum sum ima veneratione prosequantur, & quoad fis. Nec potest, praedicent atque si ibspicient. Ille igitur, sacerrumos homo. Lib. I. De error. Trinit. suo iudicio,&doistri a. alicubi non abusus ita loquitur: Imit mcii; MI tolor, e My non arte humana compositia verbiae

'E Chri irem y-aediecthanisl i . probabilior sententia haec videri debet, quo certius exoloratiusque est , antiquos Graecos Ecclesiae Patres, iudices prosecto idoneissimos , talem Aposto lorum stilo in serio iudicatoque declaravisse. Et ori- gener ouidem . qui Patrum omnium doctissimus, M Lbbi in caelestibus luteris exercitatissimus fuit, exactiori quam alii fecerint diligentia & critica usus, horum praecipuus censendus. Sed antequam eius verba profero , Tatiani Assyrii. Iustini Philosophi ac i Martyris discipuli eruditissimi, iudicium producam, ut- Origene ipso antiquioris. Hic igitur, quum

oratione eontra Graeeos de sua ad Christum conversione ageret, eius occasionem & initia edisserens

ε ιοναβα ικον Et quum diligenter circumspicerem , tat i quoidam baebaros ineidere mihi eontigit , antiis - qiaiores mialto quam Graecorum philosophia , si speciei uetatem g dioiniores , si illorum errores . nis ergo adhibui, quod Ritur non esset phaleratus , nec Am ulla Scriptoriam adfectatio , ferino nusquam obscurui : futurorum item eventuum praenotione ,

158쪽

gnitudine promissionum , de quod Qtiniversorum. monarebiam fiatuerent, impulsus . Vt autem ad A datum Origenem deveniamus, is Tom. I. in Ioannem ait veritatis mysteria , eorumque virtutem, quae ab Apostolis dicebantur, c ἐμπM TOMένκν υνό sus hi recoetvic , nihil obstante ierauitate dictionis, ad fines terrae pervenire potuisse. Et Lib. I. eontrata vicis C. um de Apostolis agens scribit; ov fi v cc vδ . . ..

Non enim facultas dicendi se orationis compositio Dialectieam aut Rhetoricam Graecorum artem exacta in ipsi erat, quae audientes quo Dellet perdueeret. H ---mo

Capite autem I. Philocaliae scribit Christianorum Avicti si

qui in tenui se eontemta loquutione delitescit. Ha- . O

bemus enim thesaurum in vasis Fctilibus. Cap. vero' σε - PhiloeaIiae XU. quum sacrarum Scripturarum incul-f, - iam & inelegantem dictionem adstruat, huiusmode, a stili in divinis scriptoribus necessitatem & utilitatem;- ostendit ac praedicat, ita inquiens: Sapatu ν βψ ά-

159쪽

ξενιν ἀνoeenulas .e Mέγα. Sie igitur statuimur , quum omnibur veritatis interpretibur id propositum sit , ut , quamplurimos possunt, pro eommuni iure humanitatir iuvent , O at ipsam quantum faeere possunt , addu- eant quemlibet non acutum modo , solertem , sed stolidum . me Graecos aut Barbaros , quod vero nostri,st instituti , si agrestissimor, se omnium rudes queat,

ad veritatem con Dertate eam dicendi formam teneat oportet , quae in commune prosit, omnium auditis

percipi possit , o omnium siuret devinciat. Qui vero imperitis , veluti mancipiis , qui ad politae se elegantis orationit contextum D feriem an rex non adiiciunt,

Iongum valere iussis se repudiatis , eorum tantum , qui eloquentia , O disciplinis instructi erant, rationem habuerunt , ii sane eommunitatem rerum in maximarangustias coegerunt. Haee a me idei reo dicta funt ut dictionis Scripturae tenuitatem , quae compositae orationis splendore praestringi videtur, a Celsi cir aliorum reprehensione Dindiearem , quoniam Prophetae nostri, Iesus , O. Apostoli eius , unam sequuti sunt praedicandi rationem , quae non modo vera eontinet, sed se adducere plurim'r potest . quoad persuasi om adducti singuli pro viribus mente ascenderint ad areana simplici, ut videtur, dictione eontenta. Et Lib. VII. eiusdem

160쪽

natura non ita tantum , qui Graecorum sapientia innituti eredebantur , sed Graecis etiam reliquis eo uis Iens , multitudinis audientium simplicitati ehe ignota rantiae eondescendit, ut consuetit dictionibur Gaia , idiotarum multitudinem ad audiendum provocaret . .

Ce es fur ee principe, inquit opportune Simonius Par. I. Hi or. Critie. N. T. Cap. XX I. qu on doli , former I' idee du stile des Apo tres, rue des Evangeli es , O non fur les pre Met de quelques Protestans, qui

iant rien de trop simple dant Ia bouehe det sotres. Aliter quidem , quam Zelotae huiusmodi, nimis inepti & stulte anxii , ac recte & sapienter Ioannet Chruosamur censuit, & non tantum a nobis conce- di debere ait Apostolos rudi incultoque sermone esse usos, sed huius simplicitatis & tenuitatis diis ionis atque ignorantiae, a nobis magis accusandos e se, quam Ethnici Graecique facere consueverint. Homilia enim III. in Epipol. I. ad Corinth. eap. I. ita

Gyaeei igitur Discipulor Iesu ) tamquam idiotas ae-eusaverint ; nos magit quam illi ipsos aeeusamur. Gregorius autem Nyssenus oratione in Gregorium Thau maturgum vocat sacras Scripturas P λιγον

dio Grou Stabilem Ur firmum Dei sermonem ; qui non exquisita quadam se redundante verborum curiositate , artificiosis nexibus argumentorum confirmatur , sed per simplieitatem verborum omnibus ex aefue