Io. Lami De eruditione apostolorum liber singularis in quo multa, quae primitivorum christianorum litteras, doctrinas, scripta, ... pluria proferuntur inedita apteque dissertationes duae interseruntur ..

171쪽

Isa. DE ERvDITIONE Marci stilo observat, ipsum Petri magistri sui vestiis

giis inhaerentem, dicendi brevitatem, parcitatem. que verborum , ubique sectatum fuisse. Antiqua controversia est , an duodecim postremi uersiculi uitia mi Capitis Marci, ab eo scripta fuerint, vel ab alio suppleti, qua de egregie agunt Grotius in Issaris

eum , Simoniur Histor. Crit. Nov. Test. Par. I. eap. XI. Calmetius Proteg. in Mareum , TiIIemontius in Mareo

ut Sixtum Senensem, & Baronium, aliosque, silentio praeteream. Praeter Evangelium, etiam Liturgia quaedam circumfertur, quae vulgo Mareo tribuitur ;sed ea re axetili, & spuria est, quidquid meetas Paphlago in contrarium senserit , ut recte Bassamon.& recentiores Titiemontius , dc Caveus , arbitrantur ;& tantummodo Maret Liturgia adpellata est, quod Lirurgia Ecclesiae Alexandrinae a Marco institutae e set: id quod ostendit eruditissimus Euseb. Renaudoitur Dissert. De Lituta. Oriental. origine. O auctoritate Cap. IV. , apud quem ea exstat, quemadmodum apud Fabricium Iib. III. Apoer ph. N. T. Frustra quoque Syri periendunt ipsum Marcum Evangeli Ram Novi Federis libros in Syriacam linguam converti sse, quod Corn. a Lapide in Matthaeum , Se Tita emontius in Marco , obsessarunt, Quamquam eosdem libros primis statim illis temporibus Syriace conis vcrsos fuisse haud temere opinari videtur Beausobrius in sua Histor. Critie. Mantehaeismi Par Cap. .... staque siquid aliud canonicum authenticumque M co Evangelistae competit, id ad summum primi Petri Epistola est, quam tamen uti interpres tantum , non uti auctor , exaraverit; de quo laudatus Tillemonitur consulendus omnino est.

LUCAM, seu LUCANUM, ut Codices quidam MSS. habent, & recte, ut videtur 'inam Lucas ex

172쪽

Lucani contractione efformatum Antiochenum, post Matthaeum.& Marcum , scripssse veteres universi tradiderunt, ut apud Simonium P. I. Hi . Crit. N. Reap. XII. & Tillemontium in Luca, videre est . Quem admodum vero antiqui Patres Marcum ea, quae ex Petro audierat, litteris mandasse censuerunt; ita Lucam, qui Pauli itinerum comes suit, nonnisi Pauli praedicationem litterarum monumentis consignavisse. Avxdicio . ait Irenaeus apud Eusebium Lib. V. His. Eccles cap. VIII. vo Ov

eomer Evangelium ab illo praedicatum in libro deposuit. Auctor vero S mpseos Sacrae Seripturae ita scri

eam ab Apostola quidem Paulo praedieatum est, a Lu- ea oero beato Apostolo se Medico eonscriptum atque praedieatum. Ceterum ipse Lueas de se ipso ita testatur : Quoniam quidem multi conati sunt ordinarenarrationem, quae in nobis completae sunt, rerum ps ut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt , O misistri fuerunt sermonis : visum est mihi adfe-quuto omnia a principio diligenter , ex ordine tibi seribere , optime Theophile , ut cognoscas eorum verbo rum , de quibus eruditur et , veritatem . iam

videatur non unum tantum , uniusque fidem, sed multorum, Lucas esse sequutus; & ea propter Hi rondimus in Catalogo generaliter tradidit, Lucam non solum ab Apostolo Paulo didieisse Evangelium , qui eum Domino in earne non fuerat, sed a ceterit Apostolii, quod ipse quoque in principio sui voluminis declarat: sicut tradiderunt nobis , qui a principio ipsi eiderunt, O ministri fuerunt sermonis. Igitur Evangelium

173쪽

gelium Aut audierat seripsit. Et Irenaeur Lib. III. Advers. Haereses cap. XIV. ait: Luear nemini inviis dens ea , quae ab Apsolia didicerat, tradidit nobis . Cur autem, quum iam Matthaeus,& Marcus, Evangelium conscripsissent, Luear etiam idem opus mois

liti adgressus sit, varie disputant Viri docti, &praeter ceteros adeundus Simonius loco paulo ante citato. Quo tempore, aut quo loco, scripserit, valde incertum , ut apud laudatum Simonium. &Calmetium . in Protigomenis & Tillemontium in Luea videre est: sed tamen Graece scripsisse extra omnem dubitationis aleam positum est. Si vetustis Scriptoribus credimus , Lucas hic Medicus erat, & de eo intelligenda illa EpistoIae ad Colossenses eap. m. Tt. Lueas medieus eari mus 'Iutat vos; & frustra ac temere quidem recentiorum aliqui contra omnium veterum fidem Lucam Evangelistam a Medico distinguere conantur, ut recte doctissimus Tillimontius observat. Et certe Hierondimus eum Medica facultate praestitisse Comment. in Cap. m. Esaiae prodit: EvangeIistam Lueam tradunt veteres Eeelesiae Tractatorer Medieae artis fuisse fetentisimum , O magirGraeear litteras Pisse , quam Ebraeas. Unde sermo eiuriam in Evangelio , quam Actibur Apo olarum , eomtior est , faeeulorum redolet eloquentiam . In Catalogo autem eum Graeei sermonir non ignarum dicit , idque eius scripta indicare adfirmat; & Disola ad Dama-μ- scribit: Lueat igitur , qui inter omnes Evangem Iictas Graeci sermonis eruditissimur fuit, quippe ut Medicus , O qui Evangelium Graeeir seripserit , e re, Lucas praeter Evangelium, Acta etiam Apostolorum composuit , quorum quidem oculatus testis fuerat: Acta Apostolorum , ait Hieron mur , sicut viderat ipse

composuit. In his Pauli praecipue praeceptoris sui

174쪽

Apos TOLOR v M. Issres gestas narrat, quod Chraso romur in Acta obserua- ebat; & quod mira simplicitate exsequi deprehenditur. Ηunc librum a Luca post Evangelium scriptum fuisse perhibent, ut apud Calmetium in Prota egomenis in Acta videre est. Auctor nopseos saerae Seripturae Aeta. haec a Petro dictata fuisse, tradit, sed nulla probabilitate, ut recte Simoniur,& Tillemontius , Calmeti que , arbitrantur ; & aperte quidem Hierondimur, ut vidimus, contradicit. Iam aliquid de Lueae stilo dicendum ; & quale de eo Hieronymi iudicium fuerit, eius verba superius prolata satis edocuerunt. D. Chraso omvs HomiI. IV. in Matthaeum dicendi copiam in Luca demiratur, cuius rationem reddit, Paulinae orationis ubertatem et Pauli enim ille discipulus & comes fuerat. Ambrosius in Lueam hunc Evangelistam stilum historiae consuetum magis sequi, quam alios, ait. Sed quid de eo recentiores censeant ex Calmetis videamus. Ad silum quod attinet, inquit , redundare Hellen mist Gratius observat, quor forte simuI eum Iudaieae res gionit prose one, O librorum Ebraicorum lectione , adisseiverat. Medietnae sutebat , unde sili puritas Ocorrectio maior, quam in aliir N. T. Seriptoribus . Oeeurrunt etiam aliquando tales loquendi phrafer , quae Priaeam ese vernaeulam Scriptoris originem produnt. Addit etiam nonnulla ad genium se saporem linguae Latinae . R. autem Simoniut P. I. His. Critie. N. T.

eap. XXVI. in eadem sententia est, & Graecorum Scriptorum auctoritate innititur. Ie n auroit , inquit, tamai. Diu , si te donlois raporter iei en detall

Ie stile simple se has dei Evangeli et , se det fotres.

175쪽

. . oeae, exacte de Ia langue Gre ue, que Iet auires Eerioatarda mutieare Testamen VIPraeter Evangelium & Acta Apostoloruin , Alexandrinus apud Eusebium Lib. VI. His. Eccles. cap. XIV. & Hierondimus de Uiris. illi Iribus, & Theoph lactus in Epitiol. ad Ebraeos , scribunt, Lucam Epistolam Pauli ad Ebraeos ii , Graecam linguam convertisse . Origenes apud Eusebium eodem lib. cap. XXV. eiusdem Epistolae Lucam auctorem censet, ex verbis sententiiqiue Pauli,

quas memoriter retinuerat, coagmentatae et a qua

opinione doctus ratur in Epist. ad Ebraeor non longe recedere videatur. Idem Alexandrinus Catechistes Clement Iasonis & Papisci Altercationem , ut Hieron mus vocat, Lucae pariter tribuit: at nihilominus S. Maximus Abbas, qui saeculo VII. floruit, eam ab Aristone Pellaeo , qui anno circiter CXL. vivebat, scrip tam fuisse perseverat: & certe eam a Luca exaratam non fuisse, modus, quo Origener & Hierondimus de ea loquuntur, luculenter indicare quis censeat. Hai, Pauli &Theclae nihil dicam , quum eorum Hieron mus in Luca quidem meminerit, sed eos Lucae metum esse falso creditum fuisse, haud quaquam indicet ; quod se Ca Deus prudenter animadvertit. Liaeae Epistola ad Claudium Galenum ipsis temporum numeris falsa revincitur , & observat Phil. Obbeus Biblioth. Nov. MSS. Verum Lueat ille sive C, Tarsensis fuerit, praeceptor Galeni, qui eius vice plus simplici meminit . Ferunt quoque Liturgiam XII. Apostolorum a Luca Evangelista ordinatam fuisse, & eam ex Syriaco vertit eruditissimus Euseb. Renauilotius , exstatque etiam apud Fabricium P. III. hoc phor N. T. Non eadem tamen est, ac Liturgia quaedam Apostolorum dicta a Nestori auis, qui ita vocant Adaeum seu Thadaeum i

176쪽

daeum , & Marin , quos etiam Doctores Orientis adapellant, ut, apud laudatum Renaudotium , Tom. II Lituet. Orient. Dissert. De Nestorian. Liturgiis reperias

Iam de IOANNE agendum esset; sed quum peculiarem ei locum in alia huius Commentationis parte adfignaverim, eumque tamquam primarium illius scopum proposuerim, eius criticam historiam in praesens tempus omitto. PAVLVS, qui & SA ULUS, Tarsensis, et nνovo..c, ut tradit Lueas in mis, seu dixtimoro uo- , ut vocat Theodoretur. quod supra pag. videre est, Apostolus gentium plane admirandus, iuxta vulgatum sacroruiti librorum Novi Federis ordinem, Evangelistis succedit, cuius Epistolae XIV. in Ecclesiae Canone nobis suscipiendae ac venerandae proponuntur. De eorum ordine ac tempore, quo quaeque scriptae

sunt, consulantur Simoniur Par. I. mpor. Crit. N. T. TiIIemontius in Paulo, Calmetius in Proletomenis,

aliique viri doctissimi, qui haec copiose ac luculeno te tractaverunt. Ceterum hic observandum de Epiuola ad Ebraeos multum disceptatum fuisse, & adhuc esse in sententiis, Pauli ne sit, an alicuius aliterius Scriptoris, aeque tamen divini. Qitamquam Ariani (Beatisobrius Par. II. Lib. I. Nise. Crit. Manich. cap. V. s. I. a Manichaeis eam iam ante reiectam putati contra perpetuam Ecclesiae orientalis', quae hanc Epistolam Pauli vere esse adgnoscebat consuetudinem, eam, teste Theodoreto in Epipol. ad Ebraeos, omnino reiiciebant: similiter autem Occidentis Ecclesias reprobasse , auctor est-, quosdam Latinos Scriptores adlegans; quorum tamen auctoritas flocci facienda est, quum ipse Epistola Clementis Romani Episcopi ad Corinthios adducta, ea in Paulo Apostolo vendicet. Adeundus est Scriptor

177쪽

ptor hic Lib. III. Hist. Eceles Cap. III. & Lib. VI. p. XX. Sed Hieron mus quoque Epist. ad Darda

dit Latinorum consuetudine Epistolam ad Ebraeos non recipi inter Scripturas canonicas, eo quod forte in Latinis Ecclesiis ea publice non legeretur ; quam vis privati quidam Scriptores eam tamquam canoniis

eam admitterent, ut Hilarius , optatua , Ambrosiui , Augutitaui , quod omne explicat & illustrat Simois nius Pari. I. Histor. Critieae N. T. Cap. XVI. Sed

cuiusnam auctoris esse ferebatur illa Epistola Nos iam in Luea superius vidimus Origenem, & prope visustinorum latium , opinatos esse Lucam Pauli voces &sensa exprimentem fuisse huius Epistolae Scriptorem;& certe Clemens Alexandrinus, H. Grottur , D. Erasmmus inter huius Epistolae, & Actorum Apostolorum , Evangeliique Lucae , phrases admirabilem similitudinem deprehendunt; adeo ut Gratius vere eam a Luca proprio marte scriptam censeat; quo tamen progredi Erasmus ausus non est, sed Clementi potius vindicare non dubitavit. Mirum autem quod alii Critici, ut Spanhemiuae, & Iae. Capellus stili diversitatem maximam adlegent, ideoque eam Lucae ob hoc ipsum abiudicent vero eam nouis nisi sub Barnabae nomine laudat, quam opinionem Camero lubenter amplexus est. Quare mirabiliter ineptire videantur, qui eius Epistolae Tertullianum auctorem esse adfirmare minime verentur . Fuerunt etiam qui Clementis Romanae postea Ecclesiae Episcopi opus esse, ut iam innuimus, censerent, quen aiunt sententias Pauli proprio ordinasse ornasse se mone, ut scribit merondimus ex Origene apud Eusebium Lib. VI. Histor. Eccles. cap. XXV. & quidem

stili similitudinem inter Epistolam ad Ebraeos, &Epiis

178쪽

APos TOLOR v M. I SyEpistolam Clementis ad Corinthios, sibi deprehendere videbantur . At sequitur meron mus , veteerte quia Paulus scribebat ad Ebraeos, O propter invidiam sui apud eor nominis, titulum in prine pio salutationis amputaverat , feripserat ut Ebraeut Ebraeir Ebraiae, ides suo eloquio disertissime, ut ea quae eloquenter seripta fuerant in Ebraeo , eloquentius verterentur in Graecum , O hanc eaussam esse quod C.

eeteris Pauli Epistolis Afervare videatur . Et pro histo , ut ipse paulo ante dixerat, alterius quam Pauli , haec epistola credebatur propter stiti sermonisque dictantiam. Hippobtus Martyr , & S. Irenaeut apud Photium, Paulum Epistolae ad Ebraeos a uictorem . , alium a Paulo Apostolo esse censuerunt, sed nullo argumento & ratione, ut videtur. H& Beeta Apollo eam tribuunt, sed temere quidem; quemadmodum ii faciunt, qui illam Marco Evangelistae adserere conati sunt. Aut S. Lucae, aut Clementi, ambigens I. . Calvinus adiudicat ; Hellenistae cuidam Iosephus Sealiger g in incerto mro relinquunt inceres ii ipsi ac dubitantes Ludovisus moer, Cardinalis Cainietanux, Erasmus , Schmidius, Tanaquillus Faber, CI. Salmasius, aliique . Sed de hisce controversiis omnibus consulendi sunt viri doctissimi, R. Simonius P. I. inst. Crit. N. T. Cap. XUI. TillemontiuX in Paulo , Calmetius in Proletomenis. Vt autem aliquid de Pauli stilo & eruditione dicamus, advertemus iam eius Epistolas Graece omnes. praeter illam ad Ebraeos, si Hierondimo, aliisque veteribus credendum , nam de hoc multi recentiorum, & non sine magna ratione aut dubitant, aut impugnant, ut apud Calmeistium videre est scriptas esse, ipsumque Paulum Hellen isten fuisse, utpote Tarsensim ex Cilicia; quapropter Graece ab in intia eum aliquatenus scivisse non

179쪽

est dubitandum; quamquam Chras omni in II. TL

moth. inmil. d. eum: Graece ignorasse adfirmat &unam linguam Ebraicam calluisse. Idem a parentibus ob studia legii missus Ierosoldimam , ut Hierondimur ait , Gamaliele viro doctis mo, cuius Luear meminit, eruditur est; quod ipse Paulus apud Lueam in iis adseruit , seque etiam laeta Pharisaeum fuisse adseveravit. Praeter sacra volumina , Scriptores quoque Graecos lectitavisse, argumento sunt versus Poetarum , Arati, Epimenidis, Menandri ab ipso Iaudati, ut Ast. eap. XCII. O DF ad Titum L Epist. I. ad Corinth. XU. videre est; super quo legatur Hierondimur Magno oratoris . Hic auistem opportune proferantur loca , quae ex profanis, seu apocryphis, Scriptoribus a Paulo Apostolo repetita adnotantur in Codice Graeco membranaceo scripto saeculo XI. 'Bibliothecae Monasterii S. Basilii Romae, prout exhibentur a docti filmo B. Monterataeonio Diarii Ital. Cap. V. Sunt autem quae sequuntur et Locus qui rex Eliae apocopho libro usurpatur

dioit , nee in eor hominis ascendit, quae praeparavit Deui diligentibus' se. - I. Cor. II. p.

Laeonteum se vetur Adagium: Comedamua se biba

otura Ioα κακά. Menandri sententia , Epimenidit malig 'oraculum : Corrumpunt mores bonor colloquia mala . I. Cor. XU. . Loeuae iste, dieitur ex apocopho Mo sit usurpatus : stiva rea .mosa ut Ox ,σο κ άeoβυ ια' Aeeti et circumetri aliquid: valet , neque praeputium

180쪽

μια ' ά. In Epistola ad Titum testimonium ades unum, D'Epimenidit scilicet Cretensis , O vatis oraculum , quod , L. ipsum est etiam i Callimaehi C renaei Poetae. Cap. I. Haec quidem apud citatum Monte aleonium , de m Cev c quibus nonnulla generatim Cap. 6. O S. matu- ' ea re praelibaveramus. Quamquam vero Festus eum propter multas litteras insanire . dixerit, auctore Luea AGI. XXV. tamen, (si minus verum est nullis doctrinis eum instrudum fuisse, quod vult Chus omui minit. IV. in II. Timoth. litteraturam 'dis'

perfecte novisse non est credendum, quod observatra

Hieron mus in Galat. m. v. 1 . Immo ipse A postolus EpictoI. ad Galatas eap. VI. vers 11. profiteri vi- ὰ detur se recte scribere non nouisse, 'deformesque litteras exarare, ut locum intelligit & enarrat sertissimus Ioannes Chreso omus et To δε, τηλίκoic , sitasti

sed deformitatem , litterarum signifans hoe dicere . Nam 'propemodum illud dieit , quod , quum non nosset optime scribere, tamen eompulsus sit perseipsum scribere, Erc inc Hieron mut . in Caput III. Epist. Ad Ephes etiam soloecismos in eius scriptis deprehendit, atque ita infit: Nos quotieseumque soloecismor , aut tale quid adnotamur , non Apostolum pussamu= , ut malidoli eriminantur ; sed magiae fotioli adferto sumus, quod Ebraeus ex Ebraeis absque nitore Pr, i L mo