Historiæ summi imperii Apostolicæ Sedis in Ducatum Parmæ ac Placentiæ libri tres, primævis auctoribus, jure gentium, actisque publicis comprobati. Accedit actorum appendix et chronologia. Ex italico

221쪽

In Ducatum Parma ae Placentia .

I 67 his sestive recitatis, quibus falsa contineri, ex dietis, LIBER III.

comprobatisque hactenus , satis superque patet , haec addit : Sura verba desumpta ex ore Ponti eis, ubi m-nit orationem Cardinatis Arintheui. Sed Caussidicum antequam h .ec tanto hiatu ab se definita pronunciaret, sane attentius animo reputare decuisset, Ardin-ghellus ne , an potius ipse Hadrianus , qui sem Per Sedis Apostolicae juribus adversatur , ea verba d suo excogitata recitaverit, ex propria, non Vero ex aliena persona ibidem locutus . oratio enim Ardin-ghello ameta, non ibi, sed procul abest , 5 quidem

multo ante, M post multas alias narrationes , quibus Joannem Dominicum de Cupis Cardinalem Tranensem Hadrianus loquentem induxerat . Quare Adversarius paullo accuratius perpendere debuit, an vervi essent quae libere pronunciavit : Sunt verba desumpta ex ore Poni cis , abi ponit orarionem Cardinalis Arriubelli . At forsitan ipse Angeli errorem sequi voluit, qui ubi sermonis Aesingliello affusti summam recenset, ea recitat, quae nunquam Hadrianus ei tribuit, nempe verba superius adducta , quae ab Hadriano , ut sua, non vero aliena , in loco antea memorato adducuntur : multoque intervallo ab iis distant, ubi Ardingliellum loquentem inducit. a. Ait Hadrianus, Cardinati Famesio ad Caesarem - --ν ν-γε V. legato Pontificem in mandatis dedisse, ut Carolum certiorem faceret, se, fi mr eum beerra, in animo habere , Petrum AIoseum filiam is possessionem mittere

meatus Parma ac Placentia : quae siser eum ad D

earum Mediolauensem pertiousui , Eeeusae imperio acceserunt . Caesarem enim putatat Pontifex id facile eoucesearum , ut Dueis Octavii S Miae suae jam jam paritara Boxori prospiceret. Addit paullo post Hadrianus, Carolum nec petitioni dis ensum, uae assensum dedisse . tu Eadem refert Angelus, in Hadriano exscribendo O b inst. δε--ον.

patus . Contra vero a Thuanus Hermanno Conrin c.-.inatis Musasgio ac Muiso persuasit, Carolum V. eam postulatio' par i. nem

222쪽

168 Hi Horia stimmi Imperii Sedis Aposolica

LIBER III. neni rejecisse , quod urbes beneficii nomine Petro Aloysio traditae ad Ducatum Mcdiolanensem pertine- rent . Atqui haec omnia a vero absunt . Nihil erat , cur haec ab Imperatore peterentur: &, teste Campana , in quodam scripto Petri Aloysii ad Pontificem , quod Ardingliellus, sive ut alii putant, Claudius Pto- .lemaeus elucubravit, secus omnino visum est , ita ut ne Imperator quidem hac de re certior fieret : idque multis de caussis I. Quia id ex Pontifici dignitate non erat. II. Quia Pontifex Hi de jure I uo, ac Sedis Apostolicae derogaset , ab aliis quodammodo potestatem flagitans perinde ac de rebus non fuit ageretur . III. Denique quod Carolus V. Ufensum praebens, senemnis.μωα- ramorum eiu1v ilud maximo pretio quas vendere, vel Pontificis β' consitum retardare tentasiet.

3. Ceteris tandem Hadriani narrationibus accedit concio, exquisita quidem & nimis affectate conscripta, . ubi Ardinghellum orantem inducit contra Cardinalem Tranensem , qui Pontificis consillum improbaverat. In ea vero concione inter alia traditur, Parmae, Hace tiaeque possessionem Ecclesiae propriam nos esse. Scriptor Mediolanensis ad haec Verba prae gaudio gestiens, anim se, ut solet, ita concludit: sude patet quaeso attendatur: uude patet quod optime cognitum fuerit, quod mera van

- tar erat regiιare de antiquis assertis titulis , S totum D damentum collocabant in cessionibus habitis a Ducibus M

diolani . Isth.ec vero sunt argumenta , quibus Ap stolicae Sedis jura infringuntur ' Profecto cautius , minusque festinanter Adversarius agere debuit in ea Mis. δεον- mpor m concione excipienda. Etenim studiorum, quae sibi ar-δει--Fn 37ε si roganter tribuit, omnino rudis, ab Ardingbello hab tam credidit s cum tamen in sacro Ecclesiae Senatu ejusmodi conciones minime recitari, ideoque ab Hadriano confictam constet, ut ad priorem responderet, quam perinde ac a Cardinali Tranensi in Purpuratorum Senatu reapse recitatam , adduxerat , ab se tamen scriptam, in vulgus rumore spatio, Cardina-

223쪽

In Ducatum Parma ac Placentia.

I 6stem Tranensem beneficii Petro Aloyso tradendi con- LIBER III. silium improbavisse: in hane , UT DICTUM EST .

sententiam oravit. Ceterum vel imperitis tironibus , nedum viris doctis compertum est, ejusmodi contiones Fr- ambit Dia direms ab Historicis eloquentiae laudem aucupaturis excogitari r quas ideo gravissimi auctores ab Historia rejiciunt, quae vera, non ficta narrat. Quoniam vero nobis onus incumbit Apostolicam Sedem contra Gil rudor petis cast/ω. Hα, di homines defendendi, qui nos eo impellunt, ut S lem splendescete demonstremus, scriptores, qui nobis- Φ φρ - .cum 1entiunt, proxime ad oram indicabimus. Quare si patinti, s-- d. mae.

Mediolanensi Caussidico his validiora argumenta in risu.. i. cap.6. . Ecclesiam Romanam non suppetebant, ab eo etiam, C r R. iririne vir εν

quod ex Ardinglielli concione hausit, abstinere se po- δε εο αγ-ter' a 'i. terat, cum adeo puerile ac futile sit, ut iplemet riz-Σ Angelus, alioquin in Hadriani Verba jurare 1blitus , pag. 16s.fateri coactus fuerit, id genus concionibus scriptores, revin alib. s. in multos errores 1aepissime ostendere, cum ea loquenta era s/β tes inducant , quae nunquam illis in mentem ve

nere.

Vix Hadrianum refutavimus , cum statim nobis XVIII.

occurrit Bonaventura Angelus , narrans, Carolo U. e. - ζ' η longe gratius futurum, ac rara nore eundem tot r m , δε eentiam potestas , Pontifex, ut ait , hune bonorem, ditionemque potius OBM- easdemque in beneia vis Duci , uxorique i ur detuli yet, quam Petro A resim , ficium tradendi fa-Gue bis addicto : evus facta, tamquam hominis ex familia C lx- rii us asseri-

Drsna orti , s quacumque occasone libus amantissimi, semper Gaefari Iuspecta fuerant . At Cesar Campana municeps Aquilanus, ideoque, ut domui Austriacae parens , eo etiam side dignior , hanc Angeli narratio- sit - 8.nem, ut falsam , merito explodit: & Hieronymum quoque Faletum idem narrantem explodere poterat . Etenim Paulli III. matrem Joannam , non ex Ursino, sed ex Cajetano sanguine ortam , , litterarum monu- . mentis proditum est: ec hoc ipsum Franciscus Sanso- ,πὴ L vinus affirmat. Quare quidquid de mi Cesaris jactatum est, id omne statim concidit , utpote ab ejus Y m Digiliasu bi Cc oste

224쪽

LIBER III.

rro Hisoria summi Imperii Sedis Apsoliea .

memoriae scriptoribus omnino confictum . Immo P trum Aloysium prius Gue bis studuisse , adeo abhorret a vero , ut contra, Gibellinorum partibus plus aequo studuerit, dum tribunus militum Caroli V. cum Caesareo exercitu urbanae direptioni, & Clementis VII. Cardinaliumque in mole Hadriani obsidioni, interfuit, ita ut Paullus III. peculiari diplomate a criminibus iapoenis canonicis , quibus se involverat, eum absolutum declarare debuerit . Jam vero si in rebus tam

recentibus atque notis , ubi nempe de familiis , ac de Paulli III. matre agebatur, privata studia, humanaque infirmitas eo labi Historicos adegerunt , quot erroribus scatere putandi sunt libri nonnulli, quos, ut

nunc ad examen vocemus, nec tempus , nec instituti

suscepti ratio postulat y His, quae commentus est Angelus , ut Petrum Aloysium Guelphis addictum ostenderet, alia a Paullo Jovio conficta adjungantur. Hic Scriptor, ubi data occasione Petrum Stroram Gal- lorum imperatorem fuga in agrum Placentinum S. nemine insequente se recepisse narrasset, Petro Aloysio Farnesio id crimini datum amrmat , quia erat

eo tempore Farnesius alieno erga Caesarem animo , quod a Patre Fauno Pontifice Parmae atque FZacentiae Pri eeps S Onam eonstitatur , nunquam id ponti iam munus vel in gratiam Margaritae filia enixe exorantis , Caesar Avasali auctoritate Minfirmare volui t. Haec a Stroga anno Is 44. gesta fuerunt, integro nempe anno antequam Pontifex Petrum Aloysium Parmae ac Placentiae Ducem renunciaret. Quare hic pariter, ut Campana animadvertit, ratio per Foviam addasia, ab

imo excogitata est . Et nihilominus in hoc , quod ad fabulosum possessionis diploma sive Iosituram , ut dicimus, per Carolum Farnesio denegatam, attinet, a Jovio atque Hadriano , praecipuis fabulae auctoribus, Scipio pariter in Admiratus se in errorem trahi passius est . Campana M Julianum Goselinum jure etiam reprehendit , quod assirmaverit , Marchionem

225쪽

In Ducatum Parma ac Placentia. ITIPi Rariensem Carolo V. suasisse jam inde ab anno is s. LIBER III.

quo in Germaniam profecturus Cremona transivit, ut Placentiam Farnesiis eriperet ad avertendum periculum , quod Mediolano imminebat, si quando cum Gallis laedere jungerentur: hujusque rei a Caesare curam omnem GonZagae demandatam , cum contra notissimum sit , Paullum III. biennio post illum Caroli V. transtum , de Placentia Petro Aloysio beneficii nomine adsignanda in deliberationem venisse. Quare Marchio Piscariensis solum tamquam vates , Carolum V. Imperatorem hortari potuit ad Placentiam Farnesiis , nondum illa potitis, eripiendam . Hujusmodi vero anachr nismi Historicorum mercede stridentium plerumque mendacia detegunt . Jovii fabulam Goselinus mirifice amplificavit , ut Placentiae occupationem a Ferdinando GonZaga hero suo quatuor post annis factam , non ex immanissima Petri Aloysii caede , sed ex consiliis tanto ante per Ferdinandum jussu Caroli saepe agitatis educeret . Atque hoc pacto bonus Goselinus ut herum purget, Caesarem culpat. Ita nimirum auro pellecti scriptores , H quidvis aliud praeter verum in animo habentes, vanis imaginibus rapti, ut aliorum

voluntati obsecundent, falsas narrationeS conteXunt. Ex his , quae recensuimus, quisque Videat, num Mu1aeus commentatis p . ro.

Jovit nobis , tamquam Historici Pontificis partibus nimis addicti, auctoritatem merito opponat, quasi vero eum Caroli V. mercede vixisse ignoretur , neque hoc ipsius litterae typis vulgatae testentur . His rationibus corruunt Omnino quae ab Alphonso Luschio narrantur, ς' ..

Petrum Aloysium Caesari iratum fuisse , dum sepius

beneficii Parmae ae Hacentiae confirmationem petitam , nunquam a Caesare impetrare potuit, qua nimirum dominium paulis ante a Patre obtextum magis Mi constitutum iri putabat. Ea pariter corruunt, quae MusteuS inge- ---ο I. r. rit , ubi ait : isum colutionem nullus juris egestus consequi valuit , quod neque Pontifex , neque Ecclesi Romana Parma es Macentiae dominium, e0deumque alie-

226쪽

rra Historia summi Imperii Sedis Apostolicia

LIBER III. nandi Deultatem obtinuissent . Sic fabulae aliae super alias facile consutae, imperitis aestimatoribus pari facilitate obtruduntur. Ut quae vera sunt, ingenue fateamur , Carolo V. aeque ac multis purpuratis viris πιον ramoisini sib4. utramque urbem de reliqua ditione ecclesiastica unius GP. M s is, Boi Farnesiae domus locupletandae caussa detrahi , minime placuit . Verum quoque est , principes familias tantam Farnesiorum potentiam aegre ferentes contra eos in Caroli animum pravas cogitationes injecisse , quasi plus nimio aucti res imperatorias suis artibus in Italia turbare ac Ducat ut Mediolanensi detrimentum , timoremque importare potuissent. Hinc Carolus Petrum Aloysium numquam Farmae, Plac tela ἐκ e o Farausi centiaeque Ducem agnovit , illumque in epistolis suis veteri Ducis Castri nomine nuncupavit , quo modo pariter nuncupat in supremis tabulis Testamenti ,

Sauctva to 3 p. 7s, ubi Placentiam uni Romanae Ecclesiae , non vero '

' nesiae genti, quamvis sibi affinitate conjunctae , restitui jubet . Ceterum Petrus Aloysius nudo se praenomine & nomine Petri Alosis Farnesi subscribere consuevit : quod ejus pariter successores facere consueverunt. Facti hujus veritate subnixi scriptores , dum Carolus Ducem Parma ac Flacentia numquam . agnoVit, ansam arripuerunt falso narrandi, ab eodem Carolo V. illarum urbium possessionem Petro Aloysio

IN. remtali, . δι negatam: quem in errorem etiam Folieta ac Paul- ' ' lus Paruta, hac de re obiter locuti, inciderunt. At vero Carolus tam incautus ac caecus in suis discernendis minime fuit , ut cum per simplex diploma talem ac tantum clientem sibi adjungere posset, nulloque nego tio summam in aliena loca sibi potestatem comparare, hoc ipsum ultro ut Munt M tam impense petenti denegaret . Dein vero Farnesiorum amplitudini invidentium instigationes , ut Cosmae Medices , Andreae Auriae, ac praesertim GOnZagae in causta fuerunt, cur Carolus in deliberatione non agnoscendi Petrum Aloysium pro Duce Parmae ac Placentiae magis,

227쪽

In Duratum Parma ac Placentia. ITImagisque perseveraret . His adde, ob Ducatus MO LIBER III. diolanensis , cui Gonraga praeerat , vicinitatem , gravia cum Farneso dissidia saepe excitata. Verum ex eo , quod Petrum Aloysium pro Duce urbium , quas a Sede Apostolica obtinuerat, agnoscere Carolus re- culaverit, nihil educitur ad evincendum, eas civit tes, in quarum possessionem Farncsus a Summo Pontifice publice millus fuerat, juris pontificii nequaquam fuisse, cum saepe contingat, ut Principes inter se pareS, aut secus , nullam inter se habeant commercii rationem, nec se variis de caussis agnoscant. Nec tamen ideo dicendum, eos sibi invicem esse subjectos,

eosdemque in suas ditiones liherum imperium non Imaeing. num. 3 . exercere . Falsitatem postulati a Carolo V. be per Ca- s cum /xς

rolum Petro Aloysio negati diplomatis in causta fuit,

cur in filsiorem sermonem excurrerim , dum auctor

Mediolanensis ad validissima Sedis Apostolicae jura

labefactanda aereas turres excitavit, quae tam n cum

tota sita mole facillime difflarentur . XIX. Genuae interim anno is 4 . Joannis I udovici Fli- Petri Aloysii Farnesti ex Lavaniae Comitibus ob veterem inter Fliscorum si ς es. Pucenti & Andreae Auriae familias inter se de primatu cer Gonlagam occupa

tantes aemulationem , conjuratio excitata est i cum ta.

Andreas summa auctoritate polleret in patria , cui eX . Gallorum potestate ereptae libertatem a Carolo impe Is 7. traverat. Sed Jannettini ab Auria Andreae fratris filii ac Joannis Ludovici de Flisco morte omnis conjuratio prorsus extincta. Malevoli vero contra Pontificem Farnesiamque sentem, cujusmodi prae ceteriS ma ariis. ainia M. fuit Andreas ab Auria propter ea, quae a Sigonio in ejus Vita reseruntur: ac Ferdinandus Gonraga illis de caussis , quas Joannes Baptista Hadrianus enumerat, capta simul opportunitate, Imperatori, totique Aulae . . occulte ingesserunt, Pontificem ac Petrum Aloysium , Farnesium, qui Joanni Ludovico de Flisco quatuor tri ritis e. vir vid. Ma

remeS antea vendiderat, clam cum Gallis transegi se .utis auctore

se . Qum tamquam certissimum nonnulli scriptores in

228쪽

LIBER III.

tradunt, quamvis, teste Campana, qui id fuse diligenterque commemorat, omnia haec a Veritate abem

rarent , teste etiam Uberto Folieta Genuensii, ubi ait: quae tamen res NUNQUAM eon it , licet ab Apollonio intimo Ducis Petri Aloysii Consiliario & Scriba per triennium Mediolani carcere detento, ut hoc etiam duris cruciatibus exprimeretur, tentatum fuerit. Nihilominus sit spiciones in Caroli V. animum assiduis GonZagae artibus atque instillationibus injecta: per occasionem quoque Placentinae arcis a Petro Aloysio constructae, tantam vim habuerunt, ut sibi Cesar persuaserit, a Petro Aloysio, ut Gallorum partibus dedito, Ducatui Mediolanensi pericula poste imminere : quod Gonraga ei callide significaverat opera Nicolai Pere noti Graia velae domini, scribae talaret , ac patris Antonii Episcopi Atrebatensis , qui & ipse Caesaris minister,

postmodum in Cardinalium numerum fuit cooptatus. Illud ab omnibus Scriptoribus ejus aetatis , nec ab uno, nec a duobus tantum , hac super re traditum, publico quoque consensu firmatum est , quod narrandum suscipio : atque hoc ea de cauli a narro, ut genere facinoris intellecto , unde ad Placentiam occupandam via patuit, quam injusta occupatio ea fuerit, ab omnibus cognoscatur. Etenim ad ea tempora devenimus , quibus audire nobis contingit , a Mediolanensi Scriptore ea, quae eventum circumsteterunt, vel silentio involvi, vel subdole perturbari, ut ex eadem occupatione praecipuum argumentorum robur contra Sedem Apostolicam derivet. Carolus igitur tot criminationibus in Farnesium audiendis fatigatus, tandem Gon Zagae mandavit, ut Placentiam in suam potestatem redigeret, 'quemadmodum Goselinus in ejus Vita , cui fuit ab epistulis, testatum reliquit , ubi quoque, ut herum purget , Caesarem culpat . Quare his , qui Celarem in 1uam sententiam ded erant , eo cruento iaculo ad rem ipsam perficiendam nihil aptius occurrit , quam ut de compacto cum Auria Petri Aloysii vitae

229쪽

In Ducatum Parma ae Placentia. 17sinsidias struerent. Tunc vero commodum accidit, ut LIBER IILa Petro Aloysio ad Auriam Augustinus Landus mitteretur , qui eius de Jannettini nece dolorem exponeret. Quare tando , homini sanguinolento, Andreas nullo negocio persuasit, ut suum legitimum Principem& verum dominum vita privaret, Placentiamque Caesarianis proderet, Jannettini filiam Landi filio in matrimonium se daturum , ipsumque Augustinum magnam a Caesare gratiam initurum , Andrea promit- instre. m. . ες. tente, ut Natalis Comes memori e mandavit. Carolus φή seni. 3aia.

Sigonius in Andreae Vita testis est, Landum ejusdem ammae a m M. Andreae opera honorum partem Flisco publicatorum praemio pariter assecutum . Cum ergo in taedis patrancte societatem Lando se tradidistent Joannes Angui- .iuiola , Joannes Ludovicus Conlatonerius, Hieronymus

N Camillus statres Pallavicini una cum Alexandro item Pallavicino, omnes viri nobiles Placentini, intimi ac familiares Petri Aloysii Ducis, populo quidem acceptissimi , sed non ita optimatibus , tyrannidem

exercere solitis, IV. Idus Septembres c non vero i. -IL lib. Augustas, ut scribit Cor nerius , nec Decembres, ut uas scripsit Hieronymus Faletus anno Is47. hora quin- Ralla Garma. I. g. ta decima & dimidia in Petrum Aloysium truculen- PN BM.tas manus injicientes eum in proprio cubiculo Vita iaprivarunt ,l vix altero Ducatus anno transirino. Cete- ozzzzz. M.'ra, quae tantum facinus comitata fuerunt, de industria . omitto , quia ab Historicis passim narrantur . Pos haec sub vesperam Gonraga ad urbem accedens, ea postero die statim potitus est s nam mature de re omni a sicariis certior redditus , cum suis copiis a P. Oritim Cremonae morabatur, de successu nuncios expectans.

Haec a Natali Comite , Θ ab Umberto Loeato , ' Uberto Folieta, Antonio Campo, 6 LudOVicia e) --- tirustrato Dulcio,ia pariter ab Alphonso Ulloa litteris prodita sunt, qui postremus alioquin omni arte rei veri- det oc in V Ptatem occultare conatur , ut Caesari GOnZagae Ferdis Misastis

nandi filio, cui patris Vitam inscripsit, assentaretur. ' ζιοῦ

230쪽

r76 Hi Horia summi Imperii Sedis ApoHolica

LIBER III. Dux Raynutius II. hoc parricidium, civitatisque -- cupationem Leopoldo Imperatori exponens , hisce verbis usus est: Nefariae conspirationis AUCTOR Na inmma I. s. LXIX. EXECUTOR in Principem de se benemeritum , ut ex praedictis constat , ad evitandam populi rabiem Gomer Augusinus civitatem Placentiae ministris Caesareis prodidit anno Is 47. Actor fisorum Comitis Gaudii filii Augustini hoe fatetur in judicio anno Is 78. die 4. N

vembris . Atque per rebeltionem Comitis Angusini ια Placentiva cietitate nomen Imperiale, quod ab avno I 327s immo Isaa. usque in hane diem IGNOTUM FU RAT , iterum AUDITUM est: qua jussitis, invictissime Caesar , Sacra Majestas VESTRA cognoscit ex prae disia narratione . Tot tantisque testificationibus inter se optime cOuvenientibus rei veritatem firmandamnis. δε,--tim oratis censui, propterea quod Hadrianus, ut Gongagae cumia.. s. ras. hoc Petri Aloylii intersectoribus arcanam societatem hominum notitiae subduceret, illum non Cremonae, sed Laude Pompeja tunc moratum scribit: ipse vero Go χaga Reipublicae Venetae significandum curavit , se , Mediolani moratum : A sic quoque Aulae Caesareae , non tamen aliis, facile persuasit. Tum nonnulli, quia Natali Comite ignari prorsus rerum regiarum Vocantur , varia de Petri Aloysti nece in vulgus dissipa-

' runt , quae aculeato disticho , apud eumdem Historicum legendo, materiam praebuerunt . Verum Joa ..... neS Sleidanus Germanus longe aliter ac ccteri Itali

Scriptores eo tempore florentes , haec omnia litteris consignavit , deque luculentis eorum testimoniis p rum tollicitus , hoc pacto rem absolvit : Sed visse mare inhia possum : aut, quemadmodum vertit Italus interpres: ma non ne posso Vermar niente. Hoc tamen ille astirmare optime potuit , cum se Veritatem praeclare assecutum his verbis ostendat : alii vero longe N. II 'commemorant: idque etiam hic Titus Livitas hae' reseos, quemadmodum a viro docto appellatur, commemorare debuit, non autem solas res, turpitudinem ex Diuitia Dy Corale