Hieronymi Cardani, Mediolanensis, Proxeneta, seu De prudentia ciuili liber; recens in lucem protractus: vel è tenebris erutus [elektronische middelen]

71쪽

44 HIERONYMI CARDA NIamicis, non tam amicitiae, quam cujusdam iracundiae exempla docet , quum alter alteri, unico illo actu su peresse nolletr quod etiam mulieribus multis commune est. At vero aliud est, cum alio perpetuo multis annis sine querela vivere,sic, ut quod unus velit nolitve, alter item velit

nolitque a perpetuaque fides vigeat inter illos. Multi eni m ex his, qui eo

impetu morti se dederunt, quere- . las, morositatem, fastidiaque longae conversationis, ferre nequirent. At forsan dices, Nonne frater, aut filius , amici officio fungitur; atque id frequens estὶ Fateor: atque id aliquid est, si cuibeate contigerit. Sed

nec tantam autoritatem habet, nec

adeo solida est amicitia ; ut quae ex

dissimilibus firmiter non coaluerit. Sed si alter in alterius morte mori velit, desperatione aeternitatis, aut impotentia amoris accidit. At tantum abest, ut haec impatientia amia citiae indicium sit; ut qui impatienter amant, amici esse non possinti Forsan amicitiae exemplo propiores fuere

72쪽

' PRvDENTIA CIVILIS. 4 Ffuere Diocletianus & Maximianus: de quibus, quum Principes fuerint, non habeo quod dicam. Vnum mihi videtur, vix fieri posse, ut amicitia sit inter alios, quam inter sapientes, quos Philosophos dicimus. Hi enim , cognita mortalium rerum utilitate, tum vero omnium instabilitate, ac brevitate ae vi ; intelligentesque quam Deo proprium sit, bene

agere, omniumque divinorum in v. num consensum; facile amicitiam integre colere possunt. At sunt qui Cratem ac Polemonem Λthenienses, velut par alterum, subjungere . audeant. Et haec de generali hominum statu. Specialiter autem homo, qui Civilibus negoth s operam dare vult, consideret humanae vitae brevitatem , instabilitatem hominum: QRantaq; interponat Fortuna inter initia atq; fines negociota : Quemque siti boni causa facere: Non Ο-mnium mentes adeo esse perspicaces, ut quae tu vides, videant 3 contra, plures videre, quae tu non Videas : Illorum conbita, de eorum

73쪽

46 HIERONYMI CARDANI quibus credunt : Perturbationes quoque, & impetus, & quae placent mane tibi, non placitura forsan vesperi, aut minus: Quodque, dum vivere cupis vel melius, vel gloriosius, ipsum jam quod vivis, amitta S: Insidijs plena, quae offeruntur, bona; quae quaeruntur, impedimentis, di ficultatibus , & latoribus : Similitudinem vitae carere jucunditate: no- Va esle incerta, & periculosa: Ma pna difficulter haberi; parva non satisfacere: Vtrum mala sint discessura, incertum nobis esse, donec opprimant nos: Sine malorum eXperientia , nihil esse dulce homini :Gloriam tempus eripere; servos nos reddere: abjectum vivere, & in contemtu, nec tutum, nec suave: Hominum blanditias esse suspectas: Iram timoris plenam: Ab incognitis nihil esse commodi: Amicitias potentiorum graves esse, pauperum damnosas : Fidem cujusque fragilem , aut suspectam: quam si tu serves, in periculo Verseris, ne decipia

ris ; si frangas, infamiae & legibus

74쪽

PRvDENTIA CIVILIS. 47 obnoxius es ; sit testes requiras, ne irascantur, periculum stibis: Denique, quod, maximum est, plures ense , quorum votum ac volupta S non alia sint, quam etiam precario lae

dendi & malefaciendi ; in quos incidere, maximum certe est infortunium : Vt tandem intelligas, nihil haberi posse, nisi mera vi. Est enim Vis, quum dolo, aut potentia, aut spe illi proposita, aut nimio afre stu, aut nimia ejus verecundia, aliquid extorques. Omnia tamquam in tabula depicta, quovis momento praesentia habere te oportet, si velis hujus libri fructum uberem capere. Existimo autem hoc factum, ut esset vita beata, solius sapientiae praemium; & ut sic ad cultum sapientiae homines i citarentur: ex quo ad Dei cognitionem & venerationem pervenirent: ut tota perfectio humana tandem in unum & idem redigeretur. Causa autem cur homines adeo bladiri sint

assueti, non est quod sic prudente decipere posse sperent; nota enim est: techna : sed quoniam adole

75쪽

8 HIERONYMI CARDANIscentes, pueri, mulieres non principales, homines rudes , ut rustici, atque operarij, & qui natura simpli- 'ciores sunt , tum qui beneflchs eos affecerint, hoc dolo decipiuntur: inde ex consuetudine etiam viros prudentes aggrediuntur 3 quos tibi M suspectos ob id, & inimicos faciunt. Haud enim obstiirum est,hujusmodi pessimum genus hominum esse, quod miseros quoque affigit; ibi

uiam exercens nequitiam, ubi misericordia dc benignitate opus esset. Quapropter & in hoc postmodum 'falluntur, quum eisdem blandith sutuntur erga prudentes ue unde non . aliud quam odium promerentur. Dissicile autem est, mutare prD O

casione mores. MercatoreS autem,

dc opifices , praecipue qui ad divitias& existimationem cursu quodam eontinuo blandientis Fortunae pervenerunt , tum etiam plerique nobis, Ies, tempori serviunt. Qiocirca &iarne esse viam ad ea perveniendi , existimandum est .Et huiusmodi h

ullo

76쪽

ΡRvDENTIA CIVILIS. Aquilo esse credas ; Itaque & tu erga illos talis eris: Quos tamen si laeteris, quam graviter injuriam exceperint, intelliges: Sunt enim inexorabiles, nisi commodi proph causa: atqui secus vio lenti sunt. Ex his pauci ad felicem statum perveniunt. SEnt autem omnes ad opprimendum alios, quam ad evehendum ut recte inquit Dion in paratiores: nisi quammu tuam sibi praestent operam. Nam secus,.ira, odio, aemulatione ad perdendum moventur: qui affectus magis urgent, quam amicitia, qua solemus promovere. Sed& facilius esteVertere, quam eVehere: eoque potius inclinamur: Ducimur & ad hoc consuetudine; & quod nobis atque alijs omnibus ferme prosumus, quia quempiam eVertimus I aut ne evehatur, obstamus. Quod nisi obstaret infamia, & metus eadem patiendi, vix cuiquam pateret via ad honores: ob id etiam occulte in his adversari Consueverunt: neque periclitanti

77쪽

Fo Hi ERONYM I CARDANI minus controversantur: Nobiles delio noribus, ob arabirio nam es iram pauperes ob rem: sunt enim magis avaH;. leves , perfidi, latvones , re

milites saevit Libido omnibus communis est. Verum potentiores, qui de Deo bene senserint, longe meliores sunt plebeijs, ob naturae substantiam. Sed tamcn plerique, maxime qui administrationibus praesunt,mC-tem opinantur esse siverstructio nem principijs atque animae per ea intelligenti 3 ut, quae seqIruntur, quasi in alimentum t anseant: Et ut homo per caIorem concoquit, ita animo per insita principia unum sit cum

ipsis intellectis; quae ut dixit nu

trimentum fiunt animae substantiae adeo parum disserunt ab anima humanae, quά tenuissima est. Generaliter autem civiles homines metam

iusti & honesti, leges statuunt: ut micquid pen eam licet, honestum esse contendant, etiamsi sit horribile: & infandum: Velut filium coram

parente utroque innocente, sed ju- dicio damnatum, occidere: servum

78쪽

PRvDENTIA CIVILIS. IIcrudeliter mori sinere: Permittere

injuriam inferri ei, quem occulte oderis: atque hujusmodi. sed & circa leges peccant: dum quae secrete peragunt contra illos quia probari ne . queunt testibus secundum leges perael a volunt. Vt illud , secundum ges fieri, interpretentur, quod)udicio legum damnari non por est ;non quod contra legem non sit. Ira executionem legis pro lege ducunt. Contra, aliquid melius aliqui pera- unt, ut honoris causam tueantur tique praestantiores habentur: &rursus qui ex fide cum suis factiosis agunt ; quamquam id etiam latronibus commune sit. Haec sunt illa duo. in quibus supra legem homines habentur meliores: illud unum, quod frequentius evenit utroque horum,& in quo magis peccant, quam ex alijs duobus laudem mereantur ; in quo sunt deteriores. Acque hq communis opinio est eorum qui boni habentur: & nunc apud' omnes gentes, re olim, usque a tempore Socratis

qui ejus auror fuit) in hanc diem

79쪽

HIERONYMI CAR DANT.

propagata. Cogita moclo , quales sint & esse debeant hi,quos malos solemus appellaret Unde ad haec intentus , & oculos semper habens, cum hominibus fersaberis, ctaque exercebis. Causae autem. omnium malorum nostrorum, atq; dissicultatum, sunt tres praecipue zsinistra opinio de animae immortalitate : leges pravae, atque consuetu- .dines: & praesentium securitaSI tam- . quam neque mors , neque aliud

quicquam malum suturum sit. Unde homines pro praesentibus commodis ita pugnant, ac si perpetuo victu

ri essent: ob idque bonis & egregijs

viris & moderatis facessunt negotium , summis viribus decertantes.

H si cogitarent quam prope sit mors, plurimi l si non omnes) mitius

agerent et caeteris vero commodior conditio vivendi relinqueretur. Et leges quidem emendare liceret: Oblivio autem conditionis nostrae,cum affectu vehementi praesentium, non nisi aurea aetate cessare aut desinere

potest : Expectatio quoque eorum quae

80쪽

. PR VD E N T I A C I v I LI s. quae post mortem consequuntur ,

solum ab his intelligitur, quibus

Deus id apertum esse vult: qui optimi uel eo indicio censeri possunt. Maximum autem, A quod cunctis bonis opponitur dico pietati, religioni, justitiae,amiciti ae, decori, stu- dijs, sapientum praeceptiS, Virtutique omni, atque humanitati, &propter quod tot praecepta hujus li- bri frustra conscripta videntur, licet

falso est hemistichion illud Satyrici: Κ uidenim Disis infamia nummis 'ob id , quum aliquando periclitemur in eligendo, spectare oportet praecipue generis nobilitatem, ordinem & actiones illius : quae si non

conveniant, melius est tuto agere, quam verecunde

C A P v T, V I I. mi finem quarum quem habere non possunt . VB RVM nec praesentis libri instituta omnibus utilia erunt: C 3 oporte