장음표시 사용
151쪽
adhibita, aquam in vase exceptam , illo in gelida aqua di,
mi , longiorem in ea moram trahere non permitteret, quam sat sit, pro recuperandis perutilibus naturaeque per
gratis . ia toties dictis frigiditatis gradibus ad valetudinEmomenti paru vel nihil habere: at collimare quamuis hominibus omnibus sit permissum, scopum attingere tamen non nisi perpaucis datum est , in re praesertim, quae non tam paruo, uti forter fortuna negocio videtur, praeliari poα teli: adsunt quoniam obsistentiae nec omnibus perspicua. nec ab ingenio cuiuscunque hominis aeque superabiles , &Primo ex parte aquae refrigerandae, quae cum rarefacta sit vi ignis celerrime frigefit,&eo adhuc celerius quo dum in gelida immergitur est calidior, eam siquidem non caliada, celerius,&gelascere ex Phylosophi sententia dictum est; entia siquidem alterata propter generationem accidentis non correspondentis proprijs formis, oppositum illi longe promptius admittunt, quam a multis existimari possit, ut ad sibi connaturalem dispositionem reuertantur: Qua ratione forte, uti inquit Fracallorius calx , & pannus, & linea,& farina,&ossa, & spongiae, terrarumque varia genera, & eiusmodi sicca existentia omnia, aquam.& liquidum omne, promptissime admittunt: sic & aqua quoniam per accidens calida retinet formam suam, & naturam una cum virtutibus omnibus; merito quarum propensia naturaliter est ad pristinum sibi naturalem statum redire; quo fit, ut cum valde parum resistat frigefactioni. salutares confestina moxque. 8c immoderatos Digiditatis gradus concipiendo, refrigerantes illam , ni solertia ac sagacitate excellant homines , facillime decipiat r 8e eo magis quoniam gelida adiumento cuius frigefit, non nisi, di ipsa sat strenue frigefacit, tum quia qualitas qua agit. quamuis inter activas primaria non sit, activa tamen est. cui non parum fauet tum insita tum astititia denfitas, m rito cuius uniuscuiusque subiecti illius actiones vigorari
Ox eo constat, quoniam qui in ferro est ignis intensius cari Iefacit
152쪽
DDeit eo, qui est in ligno, & qui est in ligno quercus , eo
qui est in ligno salicis. densam autem natura. & valde esse aquam ostendit Averroes inquiens, in aerem abundare te In p. lib. uitatem magis, in aqua vero magis grauitatem, nam illae caeli eb.17 veluti in duobus leuitat, ita haec in duobus grauitat et mentis, at non absque sat insigni densitate, sat insignis graa uitas: Tutius igitur erit permittere ipsam aestate vi aeris frigidi, ad temperatam frigiditatem quae nullo modo se. matreuertit aestate inquam in loco frigido posita, nam veluti per id tempus in loco non bene frigido, qualis o tima subterranea cella vinaria est, locata nec eam recuperare posset, ita hyeme sere ubique non ad serientem modo peruenit frigiditatem, verum, & nolentibus etiam nobis, atque aegre persaepe serentibus gelascit ..
C A P. X X . Ex To quaeritur Vtrum prstercoctionem, qua cruditas sat mediocri negocio, ab ais qua depellitur , & praeter destillationem qua praestantissima efficitur , at non sine labore ac sumptu, nec breui tempore, praeaecipue balneo Mariae vocato si destilletur. Vtrum inquam sit aliquis breuior,compendiosorque m dus, quo ipsam extenuando leuioremque efficiendo , mianus crudam reddamus: quamuis enim inculpabilis sit.
dum corporibus tamen non integra omnino valetudine fruentibus exhibetur, modo aliquo cruditas illius eme danda est; praeterquam quod accidit nonnunquam Medicum tali hora accersiri, ut nec aegrotantis nutri tionem dias c, nec aliud prater aquam illi genus potus, exhibcri
153쪽
liceat: sunt. & qui omnino relagiant coctam. vi morbi
antequam decumbant, ita ut ne officiat confestim ipsam aliqua in parte emendare cogatur; apta liquidem est oma Io p. cere longe magis quam culpatae epulae veluti ex Principe si ctr. V. elicitur, nec immerito, nam cuni potus ad cibi particulas δ' in ventriculo permiscendas, & faciliorem ab eo postquam transmutatae sunt exitum, ac in iecur venasque delationem assumaturr aqua ipsa citius , & minori cum refractione propr ae malit tae ad epar nobilesque intimas partes per u nit quam epulae, intimius siquidem penetrat ob maiorem qua illas vincit tenuitatem, Nec per intestina descendit quae, & dura,& vilia sunt, sicuti epulae dum naturae parum Proficuae sunt: secundo cum alandi facultate destituta sit. caret illa,quae cibis inest, cum membris alendis familiari- tate, ita ut non sine aliquali latente naturae perturbatione mutuo tangantur: & quod deterius est , concoctionibus omnibus unaque,& innato calori, quo ipse absoluuntur In t .& in i mica est: Hinc rectissime dixit Phylosophus, ciborum
3 s. probi, mutationem minusquam aquae molistam esse , quia nos
ν imi huius plui imum consumimu4. si quidem in pane, & obis nil S, & in potu aquae usus plurimus eli, quam ex cibis ipsis
non nisi quantum dilutum eii vim habeat nutriendi, humidum vero ad corporis immutationem, quam siccum v lentius est; At hic minime omittendum est, qua ratione
innato calori aqua inimica sit, hoc patebit si ad memoriam reuocabimus innatum mei calorem interire, aut secu dum quantitatem hoc eli per viam evaporationis concitatae ab externo calore, aut secundum esse, interitus cuius
iuxta hoc diuisionis membrum, siue duo tantum illi modi in ' 'sini,quos explicuit Aristoteles,unus videlicet qui est a cona ie Asi trario, alter qui est ex inopia, humidique destectu, sue
I lib.de sint quatuor vir Galeno placuit, extinctio scilicet. sast caii Cmoib catio, marcor,&prohibita trant piratio, quicquid der
AP 3 liquis sit, quo ad primum modum utriusque viri sententiae concinnunt, nam veluti Ualenus ubi supra flammae in nati. quc
154쪽
que caloris easdem esse corruptionis causas modosque afamrmans, dixit, sicuti pluribus modis sammam extingui
conspicimus, iisdem etiam modis calor innatus extingui-em , & evanescit, Modos autem explicans inquit calorem innatum in primis a frigiditate extingui , non secus ac flamma a frigiditate extisguitur, nam si igni multum n tus, aut multam aquam superinfundas, continuo extin suitur, ita, & eundem corruptionis modum ad unguem
Iere explicuit ipse Λristotes est ex quorum sententia con ihi , tistat aquam iecirco innato calori maxime aduersari, quo inueti utriniam cum frigidissima sit rerum omnium, quae homini & senecta inseruiunt, ita ut nullus actu calor ab eius forma tolerari P I possit, ni piusquammoderate assumatur, urna habet co rumpendi ipsum per viam extinctionis, qui inter reliquos modos quia perniciosissi mus est, propterea de ipso primo ratiocinati fuerunt duo illi praestantissimi Viri r corrumpit autem illuna tunc,cum prae imbecillitate parum rosili ea Te valet, veluti in non assuetis illius potui, in senibus. neutris corporibus, & in ijs quae iam prima aegritudinum limina ingressa uere e Veluti igitur debet, ita , 5 paruo negocio earum correctio absolui potest, di triplici via.
Primo scilicet attritione multa, vehementi ,& crebra agio latrone . quadam contusionis, aut comminutioni, specie, ut dum fuitibus aliquandiu exagitatur, aut caeditur: qua arte, &cauere solemus, ne potu frigidae equi torminibus tententur . alioqui tentari Miueti quamuis inter bruta 'robultissim i sint,& bellacorum laborum incommodo m-que admodum patientes eos ii qui leni ubi ad fluuios potum ducere non licet: atque iccirco ad eum una e putei s hauritur, Aqua multis agitationibus, versatur in g: tum baculo atque etiam verberature ad hunc enim modum. Idi attenuatur, & aerem concipit, sicuti, di in curtu; qui 'mos apud Gallos frequentissimus est. 1ecundo cum in 'vale excepta, quod plenum non sit, Plurimumque prius in stafractaque, ex eo in aliud vas ex alto tranbfund
155쪽
tur,&ita alternatim pluriest nam motu aquas ieeire. r. i. .. nobilitari scri Ptum reliquid Princeps,quia attenuantur,at doctf., . non absque cruditatis diminutione attenuatio. vii iam o- cap. I 6. stensum est: Et quamuis de cursu illarum sermonem habeat minime dubium est. id & percussis,& repetita transsu-
Iri , i. lib. sione Praestari, si Plinio fides adhibenda est, dicenti veluti
eap. 3. cursu, ita&percussu extenuantur atque proficiunt Aquaernam illae veluti quietis ratione quasi mortuae sunt, commotae ideo quasi reuiuiscunt , quoniam dum agitantur
subiens aer i neas recipitur, & quasi superior forma perficit: quod ,& nouisse indicauit Ouidius, dum dixit.
Et vitium captant ni moueantur 'quae .
Motui enim ac mutationi pro aquis corrigendis tantum iis et . se tribuit Ar illotiae S, ut coniuncta utriusque facultate aquamictione pro sal sani dulciorem fieri scripserit, quia per motum leuior. hie m/xu synceriorque redditur. Sunt qui farinam aut furfur im- --φ niisceant, &est tertium auxilium haec siquidem natiua sua caliditate potentiali adactum redacta vi aeris,& aqueam et in qua proisciuntur,. quasi concoquendo illius vitaque cruditatem, aliqua in parte emendare valent: sed quoniam ipsam, & visui,& gustui, parum iucundam, vel Potius ingratam redduntt: eapropter eorum loco longe melius erit, medullae cibarij panis frusta immergere: hanc enim praeterquam quod naturae cuiusque hominis tanta est familiaritate coniuncta, ut nihil sit coniunctius, aquae saporem nihil, limpitudinem vero parum immutando, femmenti acrimonia illius cruditatem longe efficacius quam illa, ideo fugat, quoniam, & furfure, & farina calidior longe est: quod ex leuitate qua fermentatus panis non sese mentatum superat, optime deprehenditur,. Nam a se menti calido acore, humidum quod sane ponderosum.est usque adeo condocefit, ut ad superficiem veluti tunielauctio illi contingens ostendit) effundatur, moxque ab ignec'nsumatur; quod nec a furfure, nec a farina, immo nec
ab ambobus una praestari posse ex colum pari portione .
156쪽
-nsectus non sermentatus panis ostendit. sunt, de qui pro ipsis corrisendis , & maxime putealibus, quae inter
Cceteras, insigni, ut plurimum correctione egere videntur. tantam in aqua crudorum anisorum seminum quantit rem, tandiuque infundunt; quantam, & quamdiu ipsorum Odor aquae exacte impartiatur; qui modus non nisi laudandus est, quamuis non tam cito absolui possit. Λt quoniam nec semper, nec ubique aquas compendiose etiam corrigere licet, & longe minus ob temporis breuit tem, periculum facere nec ne quae se offerunt inculpatae note contingat tamen iter facientibus multas illarum occurrere, quatum aliquam viator quacumqud sit disposi lone praeditus bibere ob sitim .cogitur , Et quia unam spernere alteram vero eligere , ad correctionem quoquo modo spectare videtur, nam, & correctio apud Rhetores fgura est quaedam, quae virum tollit,&magis idoneum reponit: ideo hic merito debet quaeri, quae nam in tanta temporis angustia , inter reliquas tamquam tutior eligi debeat. Dicimus stantem omnium deterrimam esse, de ex flantibus turbulenta, ac maleolens, saporisque foediranter has vero omnespeior est, quae pessimi est saporis, i de odoris, post viridis. & in qua vel putridae carnes iacent,
aut an imo elabuntur Salamandis, &quae fuscae aut nia grae, ab his omnibus prorsiis abstinere oportet. Pessimarum minus mala est, musco obsita,& turbulenta, vitima quae ex rivis montium profluita Et quamuis aqua temperate frigida melior sit in potu, illa quae tendit ad
teporem uti dictum est, securior tamen est calida immo feruens cum deferbue-rier frigidissima semper mala uest, & cruda, & peric
157쪽
EPTIMO quaeritur ex quo vinum quo affactuales activas primas qualitates, eadem. met prorsus dispositione affectu esse debet. quam, & aquae inesse debere ex Galeni se tentia ia aperuimus quo in potu assumptis non officiat, ita ut & ipsum in medio frigoris constitutum: sit, quod ferit, & teporis qui resoluit: quotiescunquEquantum opus est seigidum non fuerit, Vtrum vase exce-Ptum ac in aqua demersum debeat risei gerari: Dicimus minime oportere quotiescunque cella vinaria talis suerit qualem sore in primo huius libri capite scripsimus: Neo obitat ubique omnino tales iccirco non polle extrui, quo niam reluctante soli redundante humiditate excavari neque adt, Urbes nempe es e,& magnas , & opulentissima notum est, a solo quarum ubique cum quis fodere tentat aqua emergit et Nam quantumcunque dempta hac conditione, reliquae omnes quotiescunque aderunt, periculum haud imminet, vinum in ipsis dicta iam naturae periucun da perutilique dispositione assectum conseruari polle. itari quantum sat est, stigidum non sit recenter haullum; Ee reclamantes non omnibus, vel tales etiam quales modin diximus cellas vinarias habere datum esse, longe plures cum sint absque comparatione inopes quam ab opibus frami homines: sciant medicinalia praecepta. & leges quam uis concinant, quia utraque obseruatione digna sunt, Dissentiunt tamen , quoniam illis tantumodo haec traditae
sunt, qui ipsa exequi, di volunt, di possiuit: ille vero Omanibus
158쪽
Ibus indissicriminatim, ita ut unusquisquὰ etiam inscius
non obtemperans damnatione afficiatur: Λt ne inopes seu impotentes officium in nobis requirant, Vinum ou
tacticunque quavis de causa quantum opus est Diuidia, non fuerat, gelidae aquae auxilio. ad toties ex Galeni sententia probatam ditpositioneni redigendum permittiamus: monitos attamen illos volentes perditacile essie ne longius in refrigerando progrediantur quam traditae'α- gulae rati opraescribit, nec saner minus quam aquam suci ostensum est) ad inculpabilem dispositionem traducere. M ne quis existimet, hoc prauitate ipsius aquae conti ny re poste, sciat Vinum cum satis frigidum est, si vase ex is Ptum in probatissima aqua immergatur, vitium aliquod cola trahere; dato quod eademnaei sit qua ipsum iuculpa-
te, ac omnino innoxie diluendum esse , una cum Galeno Inplib.deMςuici propemodum omnes astruxerunt. Causa autem sanie.riam. quamobrem vitium contrahat, est quoniam vinum colla- φου tum ad aquam , qua ipsum refrigerare, quicunque Procuu t,paucum visi necesse est, illa vero multa: nam non nisi In magno quanto magna virtus residere potest,& vt-gda sit operepraetium est, secus actio, quae a valentiore rapetuo debet fieri, nequaquam fieret: vitium autem quod contrahit est cruditas: nam dum frigefit densatur, crudivitatem autem densitatem consequi ostensum iam est. pariter,&densitatem frigiditatem: hac nimirum praecia pue ratione plus oneris deuehunt hyeme nauigia, per Bumina commeantia, quam reliquis antri temporibus, den- siprtunc quoniam magis est aqua, eapropter, & obsisti eremtiturque magis. & crudum cum reddatur tum ratione sui, tum quia non bene permiscetur cum aqua, quamuis probata, ratione acquisitae densitatis. & nocet astus menti corpori .& est in causa ut ipsa non sat correcta e&a permixtionis defectu noceat: Vinum siquident veluti vale exceptum, & in aqua demersiam vitiatur, ita acuae
admixtum, vitia idios emcndat sta et, uti Paulus, de
159쪽
rn p. p. Avicenna inquiunt, & longe efficacius si exacte inuicem
40ας misceantur: causa cuius quidem permixtionis tamquam 'e'7' de re non parui momenti, inuicem contendunt magni vi Incentesiri, Hyeronimus ardanus.& Iulius Caesar Scaliger. Pris myprima mus quorum praestare ait vinum aquae infundere: secumdus c contra. Nam si aqua vino infundatur veluti est
communis usus, ut praestantiori quo inuicem modo com - misceri possunt, commiscentur; nam crassis haec ut exacta sit, mutuu in minimorum contactum exposcit, qui appriume assequitur dum aqua ex alto quadant enus a manu quasi
debita opera vacillante proiecta . Vinum iam in calice positum hinc inde percutit, ita nimirum ima petit natuae ra sua necessario, di quia non paruo impetu, ideo,&atol. li cogitur, ita ut anfractuosus inde motus producatur, a . quo optata crasis emergit: Sed minime praetereundum est, tunc vinum aquae permixtum ipsam emendate dum
pro sanis permiscetur: nam alja debet esse vini symmetria ad aquam quando gratia voluptatis accipitur veluti in se .gris: alia quando ad opem serendam, &'ad vires robus stiores reddendas, veluti in sanis: in aegris nimirum v is , lib.d. luti Galenus edocet,aqua vini gustiam vincere debet: in sarat. vict. nis enim quantitas vini quantumcumque vinosi , aquae ut ς-. quantitatem perpetuo excedere debet, magis tamen, de ' ' minus iuxta intensiorem remissioremque vinositatem. Praeter temperaturam aetatemque potantis, nec non, & reo
In lib. de gionem, & tempus anni, iuxta praecepta a Polybo traditarolubridie ni enim vini quantitas, aquae quantitatem superaret, A ' qua Vinum nequaquam fieret, veluti pro aegrotantibus Permixta fieri, nec posse, nec debere inquit Galenus ubi' supra: in sanis vero . & posse asserit, & debere praecipiti non ita tamen ut aqua acquirat formam vini,hoc enim fi ri nequaquam potest ulla arte,sed naturaliter tantum, dum scilicet per vitis corpus humor transit, atquὰ ab eiusdem calore unaque,&solis excitatur: Cum itaque Aquam Vi
num fieri dicit, nihil aliud profecto sibi vult, quam A
160쪽
quam vino adeo misceri, ut id suas, & qualitates , suumque gultum ita contineat, ut ea in degustanda compositi me aqua non sentiatur. quamuis Vini vigorem hebetatum
ruisse, vel ab aliquo qui illud impermixtum praegustaverit.
vetan insitis, unaque, & astititijs vinorum conditionibus Mignoscendis, valde peritus extiterit, iudicetur: Amr tantium vero potus , quoniam sanorum potui debet esse
oppositus, ideo, & aqua debet sentiri, modicum igitur
'an initillandum erit, tantum videlicet, quantum, & ad:psius aquae sinceritatem auferendam,adque eam ad distri-Dutionem trahendam sat site Et tunc quia ob vini exiguia ratem , Aqua vinum fieri nequit, iccirco pro illorum potu crudam nunquam , sed perpetuo coctam permiscendam esse astrux imus. Caussa vero quamobrem vinum , di
aqua V NVM fiant, est quoniam, & liquida sunt, nec denumero liquidorum, quorum unum ita naturae lege alteari substat, ut superstare nequeat veluti de aqua ipsa oleo associata constat Horum igitur duorum ratio, qua liquialtu ni cum sit alieno termino finiri, & natura talia, ut sese debite contingere possint, cum sese contingere inchoaant, ab anfractuoso praecipue dicto iam motu adiuta, fiecrama illud,quod unum utique est, non tamen forma, sed continuatione sola, cuius corporis partes tot sunt simul quot erant in suis totis priusquam miscerentur: unaquoque scilicet sub pristina forma sua; ut aquae pars aqua sit, vini vinum: Ubi enim coiere, rursus dissolu i, ac dissita esse possunt, separantur namque Ederae vasis apud Plinium,& apud alios Pannor Caussant autem cur ab inuicem exacte separentur, etsi vini aquae mixti forma ubique persuaviubilia accidentia conspiciatur, seu quis grauitatem esse dicat, qVa aqua vinum superat, seu vini Ieuitatem qua ab Ipso merito vincitur , grauitatem postquam leuitatis priuationem esse enuntiat Aristoteles seu utriusque utrumque sua GHi habitum, numine profecto aberrabit, ex quo grauia, &
ia uti cx Auerroe elicitur, habent intrinsecum princiis ψ'P'ς ψ