Nicolai Masinii ... De gelidi potus abusu. Libri tres

171쪽

reliquis puteanae aquae posthabitis conditionibus de qui. 7 3 ς P bus abunde dictum est ; statuendum sit, Puteos eo praelian ,' 'μ- φ' t iotes esse quo latiores, & minus profundi erunt, xcluti s&tectis detecti, parietibusque adhaerentibus non adhaerentes: qui enim tales sunt, quamuis radii solares aquam

eorum attingere nequeant,circumfusum tamen aerem de-ai, Purare longe magis possunt, iccirco veluti aquam, ita dem 'ti. - vapores ab aqua eleuatos longe minus noxios continent,

qui & eo puriores erunt,quo ori putei proximiores: quam Partem quotiescunque vasa materia potulenta plena non Pertranseunt,& per lat breue temporis interuallum ibi detineantur , parum & ipsa vitiari potetit: ita ut quo Propinquiora erunt aquae diuturni oremque moram traahent, puteusque a praedicta iam structura erit remotior, v eo& magis vitiola reddetur potulenta materia nam &valde cruda, & innato calori admodum inimica, & magis adhue si vasa tecta non fuerint, insignem quoniam cum insigni densitate cruditatem contrahere pollunt; cons PN rantibus in . unum caussis , densitatem etiam maximam Producere valentibus, quarum una eii frigiditas subterra-inei loci. humiditati assocata, quae eo intensior etiquo aeris calor est inte ritori uti probatum iam

172쪽

. vh I B E R s E C V N D V s. si DE MODIS REFRIGERANDI

obstrillo ni: sv i ii . Net g RDvM &humidorum usu, potu lanata ipsa materia praefrigeratur, multasque modi S,S: primo cum calices aqua valde friagida obruuntur, via enim hac resti rati,

sat breui temporis interuallo in ipsis pos tam materiam potulentam intense satis refrigerant, praecipue si argentei aut vitrei fuerint, metalla nempe, adhuc. que magis lapides frigidi cum sint, contactu &frigefieri,&frigefacere apti maxime sunt: Argentei autem symbo-Ieitatis causa, rigiditatem promptissime concipiunt. &retinent, Argentuni siquidem uti passim scribitur, frigia dum est atque humidum: Vitreique pariter, qui adhuc, .& in longe frequentiori via sunt, quoniam vitri natura media quodammodo est inter metallicam, & lapideam; est enim lemi minerale, suam esse ab arte suscipiens, pulacherrimum sane, nam gemmarum diaphane itatem, niloaremque imi tatur, ita ut aureum vincat hac in re i quod si non fragile effici posset .veluti Tyberii Imperatoris tempore repertum fuisse serunt, auro ipso non minus nobile te esset, nam &praeter dictas iam Dotes suapte naturae valde purum est, & fere incorruptibile r Tum quia illius humidam aqueu inest, min me enim ductile: Adde ipsum viserunt hyemis tempore sub nivibus diu manens aquam concipere; quin immo,& dum summe calet aer ipasam, vel potius tenuiores illius partes, & concipere, de verum ittere , uti rorida se equentissime euadens phialarum e rima superficies optime indicat. Iste autem modus res frigerandi satis mitis est, mitior vero quotiescunque ci thi breuem in aqua contrahunt moram; Mitissimus, si

173쪽

demersi protinus extrahantur e salubritati autem plus minusue infestus erit, iuxta diuersitatem aquarum in quibus merguntur, tum penes malitiae, nec non, & frigiditatis moderantiam excedentes gradust Horum modorum s cundus ille est, quo dum vasa materia potulenta plena quiucumque sit, in gelidam aquam demittendo ipsam refrigerat: Cuius tres extant differentiae, Prima quarum est, cum dicta iam vasa, in ea aquae quantitate demittuntur, quam absque quod permutetur, frigeratorium continere valet, quod quantum ad primas aeris spectat qualitates. in loco temperato, vel temperiei proximo persistat: quo enim frequentius frigerator ij aqua in nouatur, idque frigidiori an loco continetur, gradus & frigiditatis in pol lenta materia ipsa intendi non est cur aliquis dubitet; veluti enim aqua facilius quam omnia terrena corpora calet, atque frigescit, quippe cum, & illa omni aepartium tenui' late superet, sic& aer ipse , ea tanto facilius quanto doas uario m haec in eo praestantior existit Galeno teste : secunda ad na 6 de morb dum hunc spectans differentia est, dum seu Phialam seu e Vulg ς0m rum plures, in Refrigeratorio aptant modo aqua prorsu vacuo, vel fando illius vix tecto, de copiosam aquam e stirigidissimo puteo recenter haustam, pluries ac pluries superii psas ex alto effundunt ac veluti Torrentis ritu ill dunt , qui modus refrigerandi iccirco validissimus est, quoniam virtus refrigerans penitus intro compellitur, strenue a motu illo adiuta i Hinc Medici stillicidia exco-grtarunt a Barbaris Duciae, a Graecis embrochi, & epimu-rochi vocata, ut Thermalium aquarum facultates ad abditas cauitates peruenirent, ad quas seclusis intro compellentibus ictibus nequaquam peruenire Possent, veluti &ru i , .m cnu locupletissimus testis est iubens medicamenta cath.eap. vlt. pili , quibusdam in casibus , applicanda, &humida esse debere ,& ex alto estundenda, secus illorum vires in cere- . bri cauitates.miuiuae peruenire, ob cutis unaque, &ossis tum crassitiem, tum duritiem . Tertia differentia est, - dum

174쪽

Am quuio rapide labenti imponu ntur,quae aliqua ex parte inania sint, tecta tamen; qui differentia cum prima astar uatein, et ii habeat, quoniam motu absoluitur, quia i men fluminum aquae minus frigidae sunt putealibus, tum quia fluunt, tum quia solaribus radijs expositae sunt, istae remissiores quam illae frigiditatis gradus potulentae materiae contribuunt: Quarta differentia eii, dum vasa ea Plena, puteis imponuntur, ita ut Aquam tantummodo lattingant absque quod demergantur detectaque derelinquuntur, sic enim afficitur mediate, ab aqua, & aere i v sa afficientibus, mediat eque ab aere afficiente supremam sui partem, ad intensius liquidem refrigerandum non P rum refert, vasa aut nullo tegmine tegere, vel si tegantur aliqua ex parte inania derelinquerer quotiescumque lociare, in quo ponuntur, vel frigidus suapte natura sit, vetuisti-imae puteorum aquis Proximae partes, vel ex accidenti veluti fluminum Aluei et puteorum enim aquis, extimus a solaribus radijs alteratus aer , haud permisceri potest, deminus adhuc quo puteus ipse erit profundior, quo fit ut frigidus semper maneat, & necessarior Hinc merito damnanda est Vulgi opinio, puteos alcitudine commendans, nam cum fontana improbetur, quae solem auersum habet, quis eam probare prorsus audebit, quam sol nunquam videre poteli ex accidenti vero aer, fluminum alueis timcumfusus, etsi a radiis solaribus percutiatur, quin frigidus aliquatenus semper sit, vix fieri poteti, ob assiduam a proxima aqua vaporum eleuationem, a qua cum perpetuo moueatur facile eleuantur: sumina siquidem, eo quoniam semper fluant, dicuntur, ad Torrentium differentiam, quaec fonte cum minime nascantur, sed ὀ pluuia nivibus que eliquatis, hyeme quamuis magno impetu ferantur, restate tamem ut pote refrigerationi dicata ut plurimum siceantur, siue igitur vasa potulenta materia plena, quae operta sint,&aliqua ex parte inania, in labente amne di

mittantur, siue in putei aqua plena , di detecta, vel resta i

175쪽

nec plena prorsus, vel etiam plena tectaquil simul Impoqnantur: intense refrigerabitur procul uubio, quoniam a. duplici rigente ab aqua scilicet. 8c ab aere, eo autem in tensiuS, quo mora erit diuturniore c. interas tamen partubus refrigeratio impartita ab aqua pucet, a lituo potissimum tempore praefrigerationi dicato, veluti altera intenasior erit, ita tum hac sola causa saluti infesta longe magis, tum ob alias du quibus iam abunde uictum eth. Potir mus modus refrigerandi auxilio humidorum est. construere vasa vitrea, aut ferrea crassiora, illaque hinc inde in actu extructionis suffodere, & cauitates illas hydrargyrio repleret vel unum Vas ex altera dictarum ninteri rum, vel etiam ex aere conficere in quo aliud vas contine tur, ita tamen ut inter extimam interioris superficiem ataque intimam continentis, spacium sit, in quo hydrargyMi. ri; quantitas quae placuerit immitti possit: quae vasa et gantiora erunt, si in infima sui parte inuicem agglutinata fuerint, ita ut non duo sed unum potius videantur: habet

squidem Argentum uiuum non intensam modo, verum di intensissimam vim refrigerandi, quomodo enim potest . non strenue frigefacere, cum a praedominio aqueum sit λ . fuit enim more aquae , immo alienum terminum magis tquam illa quaerere videtur , nil enim alluci profecto est . quam aqua quaedam densata, non calore, nam non cog tur; nec frigore esset enim lapis, vel metallum, sed tenui l si ma parte ac puristima terrea,quo fit ut grauissimum

sit, splendens, liquidam,& uti dictum eli frigidissis

D .lib.de nam & tale csse, praeter quam quod Galenus, di Aa facult. in uicenna asserunt , frigidas aegritudines infert, Epilepsiam. . Pl medi, soporem, tremorem ,& resolutionem: Et quamuis Ar 1hy ἡ stutcles calidi esse temperamenti sentire videatur, dum ilistheomia lud Plus aeris habere inquit: quem etsi cum Medicis co tex. I. ciliare procuret Conciliator ditarentia centesima quinquageuma prima, cum Medacis inquam praedictis; Nam Halyabas, & Rasis oppositum tenere videntur: ait namquc. x. I ille

176쪽

m Argentum vivum habere partem nobis manifestam

quae aquea est, fuit enim modo aquae uti patet, ratione qcuius partis est frigidi,&humidi temperamenti, habet, di aliam partem sulphuream, de exultam, ratione cuius est calidi, elisicci. At modus ille conciliandi non excludit dubitationem , quia necesse eit, ut in quolibet mixto sit unum elementum prae dominans, si enim duo elementa ex aequo in aliquo mixto dominarentur, illud & duos locos naturales,'& duos motus locales habereti ideo videtur dicens 'udum ex quo sunt quatuor Argenti viui genera apud Auctores, unum scilicet scaturiens , sicuti ex fontibus aquae quod a Plinio perpetua vomica dicitur: aliud quod in- In 33, lib. ter metalla reperiture tertium quod ex minio fit,& quo-jM P mmodo fiat modum Dioscorides , & Plinius ostendunt: i clibquartum quod ex lapide Antrace fit Vitruvio etiam telle, eapan septimo suae Architecturae libro capite octauor ita ut supra duo genera factitia sint. duo & naturalia i Et quamuis ς'r' 'Falopius dicat, tactilium argentum vivum nullum reperin Inseo deri, Oppositum tamen quia concorditer asserunt Diostoria Gallibus des, Teophrallus, Plinius, & Galenus ipse, illius opinio tib ς P a valde in suspitionem adducitur, nec obstat Galenum fate-τ a tri , se nihil de iacultatibus,&vsu Argenti viui scire, affir- euli. mat tamen oti ne hydrargyrona se cognitum esse arte la. pi medi.ctum, ita ut constet ex dicio illius, eum notitiam habuisse alicuius argenti viui factitis: qui itaque asserunt illud frigidi esse temperamenti de naturali, & praecipue de Primo vomica dicto intellexisse visi sunt: qui vero oppositu ni teanent, de factitio, &praecipue ex Minio , quod scilicet fievi ignis . est enim calidum, de siccum. & quando est sublimatum adhuc est calidius: Ea propter Avicenna, qui minerale frigidum .& humidum in secundo gradu eo nititii. I'

it. de saetitio sermonen habens, dixit esse interficiens. ob ζ'' 'p'Vehementetm incisionem, calidum siquidem, & sieeum in '

quarto gradu esse nonnulli asserunt: Minerale autem quod

solum artificiali refrigerationi inseruire supponinius.

177쪽

praeter Avicennae sententiam, Antiqui reserunt, Herae Chymiliarum primum , inter frigiua, & hum iuxaliud p in . lib. siti ilς, quam opinionem , & insectatus est Gulielmus Pin imp 6. centinus praestans Medicus, Platear usque nou inodo stimgidum esse, sed & in quarto gradu aperte ratetur , Cu tu n, .g. ib Ninioni acer naturae indagator heraelius bibiurabiti clditi, ictu idem N ante ipsum sensit se N OLAvM M A si 'ν v ia,

causis lib. Λuum meum, elicio ego ex pauxiliuio Reliquiarum qua iv λ ε' rundam scriptorum , quae & sibi ad solam recordatiQΠςRhadnotauerat,&solae nobis relii terunti Nam monumcn ta litteris prodita , nec pauca , nec nisi polleritati, sapien . l tum sensus illius egregie tenentium iudicio , emolumenti iPlurimum allatura , Typis iam cum xssent depromenda, e . aduersa, ne dican euersa, familiae nothrae fortuna, Pelte . , ante diem cadente illo. Bononiae, paulo ante quam Ioan .

P nes Bentivolus munificentissimus illius dominus, a Iulio' secundo summo Pontifice fuisset depulsus, ope cuius eo in, Gymnasio, summo in loco, Medicinam summa cum laudeo . Profitebatur, a domesticis illius Discipulis, abrepta suisit se . qui ipsum omnino cognitum, resque suas omnes lia buere,plaue affirmarunt: Via itaque hac non Medici mo-. .

. do inuicem conciliari possunt, sed& cum ipsis Artitotelethr . - lib, inanio Nipsemet cum semetipso, sibi enim ipsi diissentire .aza,' vicitur. dum inquit aerem in argento vivo praedominari:& tu ra in calce tertii libri metheororum , & in secundo Itabro Physicorum textu octauo ait materiam omnium me tallorum esse aqueam, ibi enim de factitio sermonem haa..het, veluti in hisce poliremis duobus locis de eo , de quo i&nos loquimur: Metalla siqv idem omnia, ex argento vi- .uo tanquam ex Matre, &ex sulphure tanquam ex Patre, lic hymittie inquiunt, & forte vere generantur, nam ex diuersa sulphuris quod est valde siccum, cum humido ar-Ins.scis genti vivi comixtum. varia metalla fieri possunt: Nec o

..i ι- itu Ualcnu Π se ancipitem hac in re ostendere ubi supra, ex iishaheij quo illud summς frigidum csse experimur, ergo in poten- a

178쪽

ua stigidissimum esse statuendum est, alioqui talis actus

um potu i sset deduci , si ad ipsum in argento vivo poten riam Oo praeextitisset; Nec obstat talem aetum in ipso esse Poste per accidens, quia diu non posiet perdurare, at illum tamdiu perdurare quamdiu, & arguntum ipsum perduratici su perciet mus, Ac talis actus cum ex potentia deductus ux, ipsum hydrargyron Argentum liquidem vivum aueni eit apud latinos, quod apud graecos hydrargyron,di cu quicquid vult Plinius in potentia valuc frigidum est, ainino & ferro, de marmore longe frigidius esse, Mos optime docet, quem apud Mauritanos esse ferunt, qui quoties cunque ob maximum calidissimae illius regionis aestum. In liratis dormire nequeunt, solent in trivi reS certam a genti:vmi quantitatem Ponere, merito cuius illos valde trigidos reddi experiuntur, & siς in ipsis cubantes quie scunt: Ea vboilud oritur, sunt, tum aquarum scaturigianes, tum plantae, & arbores semper virentes, quae fructus pon faciunt , ita testante Vannutio Beringulio; At ubi a quarum copia, & plantae semper virentes, ibi & insienis tum frigiditas, tum humiditas adest: quicquid igitur ibi generatur, frigidum atque humidum ut sit necesse est Propterea sanguinis eruptione bilis ardores,exessionesnu dretundit, Immo Narcoticu M cum siit , dolores quoscunque lenit ac sopit, materiamque repellit, & urenue, a paratibus parum nobilibus ad partes valde nobiles, se ultra re- lactante natura; nam quicquid in iuncturis est ad pulm Dem repercutit sua ςxcedenti frigiditate, humiditate vero corruptiones tum dent tum, tum gingiuarum, ulceraque oris maligna atque ipsius fuerorem infert ; quae omnia. quotidie , passimque illis accidere conspiciuntur , qui 1 gallica iam coniirmata lue detenti , propriam saturem circulatoribus temere concredunt: Adde & illud ignem lugere: qu id inimicitiam,&summam eorum contrarietatem indicat frigidum igitur atque humidum in sum- per os exhibitum in valdc tamen perc

179쪽

i. . emigua quantitate aliquando succurrere visum suerit, vel h. i es, si luti Brasa uolus se infantibus vivernanum semimor is estis eiu mε1ie. hibuisse, illicoqud sanatos suisse testaturi quod & sescelial

eao de me cum successu eisdem quantitate duorum, vel trium gran

iis iis a rum mi iij exhibuisse affirmat Falopiusi Nec certe mirum

sisn ita, . cum viventia illa animalia, qua necem afferre parata sunt eap. 3 . de sui elocissima occisione expulsioneque indicent, quaecum ferro absolui nequeant , periculo imminente, nulla resorte efficacius, celeriusve absolui possunt quam vene-- non igefaciente, unaque, di deorsum praegrauitate pellente, minime tamen corpori allia menti Prae ex iguitate nocere potenter Nec non, di in Coritia oblie trices ad par tum faei litandum, mulieribus ad scrupuli quantitatem In sy. ed. dare assuetas esse asserit Matheolus i in maiori tamen quinti lib. quantitate assumptum,tum principalibus membris occur-D 'iς rit. N praecipue cordi sua excedenti humiditate, innatum illius hinnidum corrumpendo, excedentique frigiditate - spiritus, sanguinemque una cum ipsius cordis subliantia, In suo de congelando interficit. veluti patuit in pharmacopola, quem noctu cum admodum sitiret , stillatitiae aquae loco UR' .as argento vivo plenum hausisse narrat Conciliator: M. mane cum mortuus repertus fuisset, hydrargyron per 'num exire videnteS, dissecto Illius cadauere, cor eius, Mcirca illud sanguinem coagulatum inuenerunt: ita ut non suo tantum pondere ex Dioscoridis Plini j que sententia, sed Sc laetati qualitate interficere possit; eo forte tatus exta tui opitulatur quasi producta vi comprimente in intellinis utero subli ratis r Hisce enucleatis, merito quaerendum est, An propositus iam usus illius Potulentae materiae, veneficam aliquam qualitatem contribuere possit: Diciamus nullam utique posse, cum ipsam non possit afficere , nisi contactu, extimae vasis superficiei in quo ipsa continetur , infensissimam tamen illam reddit humano corpoαri i m moderate refrigerando, si Galeno fidem uti tenemur adhibere volumus, omnia aqua vitia, in excede

180쪽

rem illius stigiditatem rei jcienti, merito cuius hominem lad necem deducere sat superque infra 1 nobis ostensum eiu

. iri i

T Quia solidorum etiam usu, Aquae in quo tidiano potu assumendae frigidiores efficii l . ii possunt, iccirco de illis agendum est . initium sumentes a glareis. de quibus sera monem habens Plutarchus dixit, Glareas ii quis iniectas eas frigidiores efficere, nec certe mirum pos a bisi per glaream intelligere velimus non terram lapidosam, quest. v. a qua vim refrigerandi auferre minime intendimus, intensiorem tamen caeteris paribu&habebit procul dubici refrigerandi virtutem si ipsa ex solis lapillis, absque ulla terrae admixtione conliabit et Praeterquam quod enim absente terra cuiuscunque naturae illa suerit, limpidiorem aquam conseruabit, malam nulla qualitatem contribuere poterit: nam lapides glaream constituentes, malis qualitatibus destitutosesse ex eo pater , quoniam glarea ipsa vel in fluaniorum ripis. vel maris litoribus, ex arenarum coagmen. i ti ione oritur, a quibus quidem arenis, Aquas non m do conseruari, quin immo, & depurari ex Cisternis clare patet; fluuialem vero longe praeliantiorem ita haud dubi- tandum est, de illi&nimirum Alexandri sententia prorsus th, i . verificatur, scribentis lapides sapore odoreque carere: fie- de Anim. E i enim vix potest, ut marina ut pote ex salsa arena genita, cap.de OLS cum ea assertiata, & infinities salsa aqua irrigata imbibi- x xv .