장음표시 사용
161쪽
Plimi activum respecta motus: quo fit ut cum mutuo sese effugiant naturaliter . ad id mi pulsa, sat expeditu separat tibus obediunt i Quod singulari artificio expressit Viequidam doctus. quem Francisci Galliae Regis itudiosorum
omnium munificent inimi obseruatoris . Aulae sectato arem extitisse ferunt: Extrui siquidem ille initituit, vasa vitrea duo, magni Piri similitudinem referentia, ambo iii infima latioris tui parte perforata impari tamen foramine,eorum alterum cum parui oui gallinacei aequet circinxferentiam, aliud vix summum minimi digiti apicem admittat: Et pri iiivino repleti, cuspide deorsum, vitreo sit in actu ex truci ion is pedi aptata, ut persiliat, Balis alterius angustioris λraminis, aqua repleti , super Praedicti iam Balim, ita aptatur, ut& duo illorum seramina, non o posita modo sint , sed N angultius latum magis ingrediaturdi Prorsus, conuexaque superioris superficies, illius sor men immediate circumani biens, inscrioris concauam alia quatenus vel prorsus depressam prope foramen suum superficiem contangit . Hisce sic constitutis, dum Aqua suae grauitatis vi descendit, vinum ad ascendendum impellit cooperante compressione illatae Vino a superior i vase rcuius infima pars admota vino in calice communi quanαtuna cumque latissimi Oris eundem met effectam producita. inepta inferioris vasis cauitate existente, ad duo una corpora illa continenda: Et tum quia exitus vino per os foraminis dicit vasis sui difficilis eis, ob dictarum iam superis
ficiem conlaetam, tum quia praeter subleuantem vinum
ipsum insitam illi leuitatem , natura alioqui timida de vacui aduentu in suprema superioris vasis parte, illud quaa
attollit: qui motus tandiu perscuerant, non sine magna inlaciorum admiratione, sapient unὶque voluptate, videntium per contiguos quasi calles , auqualibus gradibus aquam ita descendere ac vinum itaascendere, ut inter seu quodammodo certatim concurrere videantur, quam diu.
Vas infimum, vino priuS GUctum, aqua tandem, & su-
162쪽
femura aqua prius repletum ino deniquε repleatur. Cu-
us Iconem Apponere hicideo nobis placuit, ut elegantiam inuentio nupa studiosi, illius itru ram melius assequi valeant, Haec non ut hominum quidam, qui in rebus animo conceptis, firmiter nimis persiliunt, ex ungue quasitionem cognoscentes in polierum desinant Quod vitium viricuique sere Aetati commune fuit Antiqua illa saecula, velati eferre nimis, ita & nimis proprium deiic Te; i Vti inuIti hoc, in quo Nos, una cum Au is, & Parentibus nostris orti sumus, vere aureum, immerito.deprismunt. Eo pol tquam Totus Orbis innotuit, Totque a miratione digna inuenta sunt, inter quae Pixis nautica est, Tormentaque bellica essent ι nisi ad clamna humani gene xis , potius quam ad utilitatem inuenta viderentur , Arsa. que mira illa Typis excudendorum librorum. His nemo Petribus, tota Antiquitas nihil Par habet. Mitto in auelvibus um* summam perspicaciam exposcunt, quales sunt culptura, Pictura,&Plastices, Antiquos illos a Recenaetioribus victoriuisse , veluti patet , si statuae Michaeli sangeli cum statuis illorum,conferantur .. Non excludendo Lysippum Phidiam . Praxitelem , Policletum 4 Alcamenemque quos omnes eo in genere claruisse asserit Plinius. Viden tua siquidem illarum plerasque nescio quid graei li- In lib. etatis habere,quod Natura in absoluta humani corporis sa 'I'brica, nullatenus impedita cum summe abhorreat; sedulorςfugiti Totum oppositum in signis Bona roti intuentes prehendunt. Ab Antiquis de Aurifabri arte orbem condecorante nihil proditum fuisse legimus Lillaui, quia
veluti nos cognitam, procul dubio non habuerunt et Praeclara tamen de ipsa a Benue nuto Cellino Florentino sculptore, Aurificeque insigni litterarum monumentis nuper egregie consignata legimus. Scribunt nonnullas Antiquorum Picturas Aues decepisse, Paucum id est, cum apud me extet viri curusdam ad viuum, ut aiunt expressa imago,
Ab ANDREA SARTIo Florenti no , quam sat pro
163쪽
etiam, in tuentes Viri, & acuta oculorum acie, una 84 & acri ingenio praediti , Noapictam ab homine hominis imaginem, sed viventis veram faciem persepe pro cero eo habuerunt. Mitto incremeuta disciplinis addita veluti anathomiceadministrat i on i a Vestali o. & simplicium m edica mentorum facultati a Matheolo immo toti medicinali facultati a toe Egregijs Viri S. Mitto reliqua huius aetatis inuenta mira, quae si velim en merare, Praeterquam quod, ab intento nimis deuiaerem chaec enim hic obiter dicta sunt totus liber non sufficeret. Λ igitur sit Vas, in quo primo reponitur Vinum. B:latum illius foramen per quod ingreditur, egrediturq;. C. depressa superficies foramen ipsum circumambiens. D vas in quo primo reponitur Aqua ἀ- ῖE Angustum illius foramen per quod ipsa ingreditur egrediturque. QF Convexa illud circumcingens superficies 2G Tertium vas, quasi ex duobus primis integratum, quo rum bases ita herent ut foramina superioris, aqua primo pleni, una cum portionecircumambientis illud su- t Perliciei in foramen inferioris vino primo repleti inditum sit. H Λqua sua grauitate primo descendens. I vinum ascendens, ab aqua descendente, qua leuius est impulsum, tum ad prohibendum vacuum in sublimiori Parte supremi vasis.
166쪽
A u de singularibus modis agendum est,
quibus Potulenta materia,quae magis coma munis est, potest, soletque praefrigerari, qua scilicet,&Vinum, Potuum siquidem Praecipuisunt, unaque, & quotquot factitiae Potiones reperiuntur,veluti Sidra, Zitum, ceruisia toti septentrionali Plag : consueta, atque etiam gentibus vltra Oceanum apud suos cum vitium cultura ob frigus cessauerit, artificiali refrigeratione veluti omnium minus indigere constat, ita & omnium minus perquirere crede dum, Primum autem de modis ipsam minus vitiantibus agemus, gradatim progrediendo, ad eos qui summer vitiosam eandem reddere valent, ut nemo non animadueraetere possit , se probe tenere dum refrigerato potu utitur, detrimenti ad aniussini quantum proprie incolumitati vitaequd diuturnitati inferat: Primus itaque refrigerandi modus via auxilioque aerisabsoluitur 3 di multifariam rNam vel aer refrigeratur, quo materia Potulenta potest refrigerari, ita ut uno eodemque tempore, quo a nobis arte
167쪽
p. 3. Et in 1 .coeli tex. In v. pr hiematum sectione
frigido aquam exponinstas: Horum itaque modorum pii naum aggredientes dicimus, adhuc ipsum bipartitum esse, nam vel aqua in vase excepta cuius Os. magnum sit,. rere clusum, eoque in opaco loco sit uato , potest tandiu cir cuinfusus aer flabello ventilari, ut aqua frigida reddatur, eo modo quo, & hominis Aciena , immo, & corpus uniuersum via hac, dum sum Recalet ae t , frigςfieri, non est qui non viderit pluries, ac expertus fuerit: Et motus ille uti constat ab aere inchoat, flabello ut pote moto, & in aquam refrigeratam terminatur: Potest, & ab aqua refrigeranda inchoare, & in aerem receptus, in aquamet finiri: qui modus a Plinio traditur, dum inquit,'Vt tactu gelida sit aqua 'etiam arte contingit, si in altum expressa ,
aut e sublimi deiecta, verberatu corripiat aera , nam siue sarsum, siue deorsum mota, ventilando aerem ipsum refrigerat, a quo, & protinus refrigeratur At hic tria mearito quaeri possunt, & Primo quomodo motus refrigeret
aerem, ex quo Philosophus ih primo libro metheotologita corum de ipso loquoias ait, natum esse ignire ligna lapides
de ferrum . Secundo Utrum aqua istis modis refrigerata , bonam valetudinem ostendere possit. Tertio qui nam explicitorum modorum alteri sit praeserendus:
Ad Primum dicimus Philosophum mee suam propositi nem iylam limitasse, dum dixit, Non omne mouendi genus calefacere, sed de esse quod refrigeret, quod in ollis
feruentibuS patet, quoties eas amamus, aut versamus : id autem fit, quoniam calor in aestivo aere potisiimum receptus, per solis accessionem discutitur, dum aer ipse , fia- bello motus distui batusque rarefid, ita ut per auersionem calidarum partium frigefiat. Ad secundum dicimus nec subostendere posse, quoniam illorum neuter ad eam quae serit frigiditatem aquam deducere ullo modo potest. Ad tertium dicimus, primum dictorum modorum, secundo penes id esse praeserendum, quia aer ad hoc ut frigefa-
cicndo agat in aquam Purus ut sit necesse est , dum enim
168쪽
frigesit , quia flabellis ventilatur, ideo 3e depuratur: nam ubi ventilationis motus est, ibi & aeris puritatem esse o-Bςndunt homines iuga montium habitantes, qui quam ill rerum propemodum omnium egentissimi sint, diu ta-nacia vivunt, quoniam cum ibi exactissime incessantetque moueatur, vix feri potest quin purus ea qua esse potest purit*te conseruetur. Penes id autem secundus modus Primo videtur praeponendus, quoniam non quemadmo/dum in primo aqua quiescit, sed mouetur, & vehementer. quamuis inmota. & plures parumque puras respective saliena aeris partes contangat, Motus attamen aquae veluti vita est. At si omnium aquarum natura est , commo-
tione agitatuque frigescere, unde es quod undabundo Mori idem non contingat, quo magis enim abundis agitaturi magis & incalescit. Illud ideo incalescit, quoniam cum e liditas sibi ingenita sit. & domestica, a ventis excitatur, qui vero elementari aquae inest, quia aduentitia peregriis 'naque est, propterea eam motus faciter digerit: Aeri autem frigido exposita potest refrigerari tribus modis, quorum primus talis est, Reponitur Aqua in testaceo vase. 7 quod Occidente sole , in fenestris vento aduersis, lablinae 'luspenditur, ut ibi per totam noctem refrigescat, Ante solis ortum, vas humi depositum ι frigida aqua circumfunaditur, frigidis ue lactucae , aut vitium folijs, aut aliorum id genus circumcingitur, ut ea, quam sub nocturno aere acquisiuit, diu perciuret figiditas. Quem refrigerandi modum se in Alexandria, totaque Regipto eonspexisse resert Galenus, qui &duo addit, illos videlicet, & aquam '.n prius calefacere consueuisse antequam in fenestris suspen- de reo b , cierent. Et ad huiusmodi apparatum homines deuenis-γ vulg. com. se, cum optimae aquae facultas ipsis non esset, nam cales cta prius longe intensius refrigeratur , quoniam cum percalefactionem seipsa tenuior euadat, aeremque ebullit ione recipiat, tandem ad frigidum facilius mutatur, hine fit ut ignibui attenuata factaque solutior, concrescat ce-
169쪽
lerius multo, quandoquidem meatibus longe amplioriabus factis penetrare vehementius frigiditas potest: At e am sic praefrigerare, quotiescunque probatae aquae adest
copia, superuacaneum est, Primo quoniam cum temPera .
tae frigiditatis limites excedere non intendis, iam illos possides, si probatam aquam habes; Vel illos pertransire
intendis ,& hoc ninium , veluti,& ostensum eli aliqua in parte,&efficacius adhuc ostendetur: quamuis tempera itae frigiditatis limites via hac excedere si intendis, voti tui compos, ut efficiaris, perdificile erit, quoniam tunci cum summe calet aer, ad refrigerationem potissimum. studia sua homines maxime conserunt, fit obsolis acceia sum, cum tunc noctes breuissimae sint, aer que diurno calore usque adeo imbutus sit, ut excedentem noctu frigiditatem non possit contraherer Modus tamen in se haud reprehensione dignus est, propterea nec Galenus ipsum improbat; Et nos nauigantium incommodis tuto pro viaribus obuiam ire volentibus, non nisi latadem ei, & meriαto tanta in necessitate contribuere potuimus L Necti. pikωὸ Λ mcndummaquam posse labefactari ab aere non undequa tis libri .. quo puro, quotiescunque vas aliqua ex parte inane sit seduloque opertum antequam suspendatur, Nam aer inter
operculum, & aquam contentus quamuis a nocturno aere refrigeretur, ita vi attactu aquam ipse refrigeret, quia tamen interclusus infici, vel secundae aliqua mala illius qualitat affici non potest: infectio siquidem intercluso aeri aduenire ulla ex parte nequit nisi a loco med in quo, ille est interclusus: Hinc Principes vagante peste, quia interclusum aerem non deserunt, seruantur, Plebs, cui non licet,moritur. Adde extrinsecum aerem quamuis impurum refrigerare, non tamen inquinare posse. Primo quoniam absque quod ingrediatur extimam vasis superficiem in quo Aqua continetur, tangendo ipsam refrigerat. Zequamuis tunc illius pars aliqua ingrederetur, cum solis
absentia frigidus effectus est, haud mehercule nisi parum.
170쪽
Otacere posset, hebetat quoniam. & strenue frigiditas con septa , Opus agentis nocere potentis i n ipso contenti, una is l Ique,& patientis substantiam densando longe minus ad re ' vcipiendum habilem reddit , qua ratione longe grauiorem 'aestate quam hyeme, &austrina tempestate quam aqui IO- inia pestilentiam inuadere scriptum reliquit Fernelius,cuti tamen valde amnes illi sunt, qui in media hyeme super δ' ibat . renestrasmet, oenophora vino plena extrinseco frigidissi- rerit eau-mo aerrex ponentes, illud ad summe serientis perniciosos se p- frigoris gradus inconsulte redigunt ri Secundus modus est cum in speluncis, aut cellis vinarijs aqua in valis figlim inijs sedulo tectis reponitur, quaecum probata est, nec malam qualitatem acquirere ob assignatam rationem potest , nec plus iusto refrigerari: Vini enim conseruationi. vi. inariae cellae dicatae sunt , & illum quae optimae sunt cum , ψ conseruent , quantum in ipsis est, materiam quamcumque potulentam conseruare aptae sunt, dumodo in opertis v I: sis quod, & vino feruore cessante necessarium est illa contineatur: idem mei, & de speIuncis verificatur, quae
penes aliud nihil a cellis vi xijs dif&rre videtur, nisi quia aliae parietibus arte factis, istae quia in montibusapissime
excavantur saxeis ab ipsa natura conditis , circumdatae sunt, qua ratione, & illis quandoque frigidiores sunt, nisi tus oris obsistat. Horum postremus est dum aqua v se excepta, in puteo ita suspenditur, ut illius aquam non Icontangat: qui modus cum plures habeat differentias, . . uomnes veniunt expendendae: Earu vero aliquς attendendae sunt, penes puteos in quibus suspenduntur, aliquae penes Partes puteorum, ad quas vasa suspensa perueniunt: alia quae peneS tempus quo suspensa permanente Quantum ad
Puteos spectat, quoniam eorum aliqui Iati sunt. aliqui a gusti. aliqui medio modo se habentes, ita & quidam ma xime profundi, quidam & parum , veI medio modo, quidam tecti, nonnulli, & detecti; sunt & qui in angulo loricati sunt, quidam nullis adhaerent parietibus: quo fit ve-G resia