장음표시 사용
191쪽
quod eliquatum primo egrediebatur, apud ipsos stannumerat, ita vittannum veluti recitat Plinius a nihil erat aliud nisi plumbum cum portione argenti aliqua commixaeta ; At illud non ella de quo Galenus loquitur, ipse luciddoliendit, dum ab illius natura plumbum excludit prorsus et quo fit ut creuam Galeni stannunt haud rem esse, quam nos despiciamus uti nonnulli forte existimarunt fatuum
siquidem ritet illud despitere cui Galenum plurimum iti-hu ille, ex allatis iam plane perspicuum est, quinimmo PQ eius , vel rem quandam este qua nos carentiis, vel si verita. tis habenda est ratio, nil aliud fuisse , quam liannum,nostrate, ex quo in hoc, dum sincerum eli prorsus, &'nullatenu, adulteratum . egregias illas contenta conseruandi dotes, quassio Galenus attribuit. excellere Meurcorum unusquisque potuit animaduertisse. At unum hic mi-Vbi supx ni me eit praetereundum, ex quo Plutarchus sermonem finciens de hoc modoἱ refrigerandi. mentionem fecit doplumbo in laminas redacto , de quibus quidem laminis
In 4- e- loquens Aristoteles dixit illas superaquam natare, & plumii bum in globos figuratum ut Acus submergi, ita ut iam Q. i. nae submersionen , quae sine frigiditas non assequitur. aliα quando refugiant: quod mirum videtur, & praecipue si cadem prorsuS plumbi quantitas, quae prius laminae figura: insignita erat L in globum cogatur, ita ut nullo super accidente penes pondus discrimine, res tota in figura sita sit :Dicimus huiusce rei causamesse quoniam globi superfici es in punctum vergit ,quadrati planities in plura puncta. diffiisa est,quapropter cuilibe laminae parti, quaelibet in. quae pars , &subiecta loco LN obiecta est potestate , igithrnec lamina aquam abscindere, nec aqua a lamina abstindi Potest: quotiescunque ipsa, & tenuis valde sit, aequalis Vestperficiei . merito cuius. tangat , & tangatur aequaliter : 'nam quae tallas. non sunt de facili merguntur': Iegimus. enini apud Phylosophum, votiti brahae eo omnes velutilite, a quaedam suo , quae cito ec quae tarde abstuscionem iee μ
192쪽
unt, ita & aliqua esse,quae cito,&aliqua quae tarde abscin dunt. Sed oritur Difficultas xx quo lamina plumabea, ob assignatam rationem aquam non potest abscinis dere, unde sit, quod aqua abscindatur a cubo, qui eiusdem prorsus planitiei cum lamina ipsam abscindere non valenate, ita ut submergatur: Causa est, quia per dimensionem Profunditatis ad perpendiculum multae plumbi partes incumbunt singulis aquae partibus, quibus Paucae lamina Partes incumbebant propicretustenuitarem .
RVO MODO IDEM MET PRAESTARI POM
A M modus disserendus non est , quo hali. nitri ope calorem ab aqua multi abigunt rquem a Nautis siue Nauiculari js. cceteris ut pote refrigerandi hucusque fere modis: carentibus, adinventum fuisse ferunt; qui ita absoluitur, in centum aquae libris , tali nitri purivio liquatuor libras, hoc seruato ad amussim ordine infundunt; Primo scilicet ex tribus dictae iam quantitatis pax tibus, duas hoc eli libras sexdecim, & sensim Piltillio ligneo vertunt, lente primo, inde paulo concitatius, donec crescente frigiditate celerri me vertatur,semperque ad eandem partem, & cum ad insignem frigiditatem peruenerit quod digito deprehenditur 'Addunt dimidiihil retacui hali nitri, ideli libras quatuor, ac denuo ertunt, v ltimo quatuor alias libras luperaddunt, circumaguntque tandiu, quandiu ad summulti frigiditatis aqua perueneriti in qua quidem hoc modo disposita oenophora seu vino, seu aqua, quam praefrigerare intendunt , plena, modo immurgunt, modo hinc inde per Ulammet halinitrosam aquam
193쪽
In p. lib. Dioscoridis eo. 89. ubi supra. in p. lib.desaeui t. sim Pl. medie
quam circumducunt , &uia utraqud intensissimam frigia di talem potulenta mataria concipit iZquin immo in e de si vitrei calices: vel paterae argenteae de inersae steterint. usque adeo frigefiunt, ut potulentam ipsam mei materia in ipsas immediate extractis positam, ad summum frigidiaetatis reducant: quod non absque insigni interturbatione primo expertus fu i , dum in altro Sancti Archangeli α--grotavi cm Uxorem D. Antonii Caraitas, Pauli quartu Summi Pontificis Nepotis, visere ΠJ ihi accideret: CIP-ca quem praefrigerandi modum dubitationes oriuntur, qua ruiti nonnullae doctis Si in is unde quaque viris non leue negotium secerunt et Prima quarum eli, qua ratione eff ctum hune, in su lum in aqua producat hali uitrum, ex quo calidum eis, & siccum, nam inter genera salis tenuissimum est; non nisi enim tenuibus, & siccissimis partibus constare potest, cum ex putredine quadam coalescat, in coementis siquidem)vetultis exoritur , &ivbi iumentorum excrementa in terra computruerunt: &quamuis differata Nitro Antiquorum, quo nos carere , & Brasa uolus, deblathaeolus asserunt, quod tamen haud interiisse contendit
Iulius Caesar Scaliger , incentesima quarta aduersus Cardanum exercitatione, distinctione quintadecima: Persi. mile tamen quoniam illi est veluti aperte ipsemet Mathae rus fatetur, igitur calidum , & siccum esse minime dubium est. nam de tale nitrum ipsum esse Galenus edocet: Et I annes Mesue limitans gradus utriusque qualitatis, in Nitro dominantis, in i 7. Capite secundi libri inquit, caliadum esse initio terti j, & siccum tertio, ita ut ex his pateat, toto Gelo illos errare qui actualem frigefaciendi facult tem hali nitro attribuunt, veluti infra patebit. Quo autem particulari naodo ipsam producat, non bene perspicuum
est, immo circa rem hanc treS extant opinioneS. quarum
prima istatuit Aquae frigiditatem ex halmitri permixtion: iccirco intendi , quoli iam ob illius corpulentiam densit
teni acquirit, Atia densiori subiecto intensiorem frigi'
194쪽
ditatem landari videtur, veluti patet de aqua ipsa, quae
quo magis tendit ad naturam. glaciei, intensitores gradus frigiditatis concipit: quod quamuis verum sit , quotieiacunque Aqua ipsa acquirit densitatum, via congelationis,
nec non & via permixtionis alicuius rei densare potentis, cuius tameu temperamentum frigidum sit, veluti si albus marmor in tenuissimum puluerem redactus periniscere-itur: statutae nempe subiecti densitatis est illius actionem
vigorare: itatutae inquam, at non a permixto quocunque subiecto indiscriminatim producta: nam hoc de subiecto densante , calido tamen , quale hali nitrum est . non posse verificari ex Galeno didicimus in- in . lib. de quienti, si pauco aceto, quod quidem plus frigidum est,
quam mel calidum, mellis multum misceatur, calorem, &frigus itatim manifeste sentiri: ita ut pateat mellis mixα itionem una cum densitate sensum caloris, non frigoris in tali cramate producere: immo clarius ex ipso mei Galς ;hq. lib. leno elicitur, dum inquit, quod cinereS inter quos , dicat saeuiti simcem ipsam recenset, si aqua macerentur, in ipsam calidam pl. medi. facultatem deponere , at meridiana luce clarius est, non p-dςς, posse talem calidam vim contribuere nisi, &densitatem 'ς ς'
una impendant: Nec obstat Galenum ibi loqui depotentiali tum frigiditate, tum caliditate, de quibus homo altioribus animae potentiis praebet iudicium ex oppositis diuersi sue passionibus illatis ab eo, seu a persimili cram te pro ut habet rationem obiecti gustabilis organo tensus
gustus: quonia si introspicere volumus, una & velificatur, quamuis non aeque perspicue de dictis qualitati- ,hus actualibus, pro ut habent rationem obiecti tangibilis: Nec valet Galeni cum illud crama,esse obiectum gustabile, quoniam si gustabile, igitur & tangibile est, etiam respectu eiusdemmet organi: nam praeterquam quod dixit Phylosophus gustum essequendam tactum, Themistius gu- in x lib. de
sum. &tactum in una eademouem et Darte lin ua esse a ni a tex.
195쪽
sensus, substratus necessario: residet sensus tactus , quan Guis in reliquis particulares sensationes, ideo seiunctae sint, quoniam ab illis perceptae species, vel absque materia, vel minus materiales sunt: ergo magis immediate , activae duae illae primae qualitates prout actuales percipiuntur, ut vero potentiales immediate minus: Causa vero quamobrein eode tramate sensus maioris minorisve, seu calidi tatis seu frigiditatis actualis sentiatur, est, quia partes illud integrantes reti nent, uti alibi dictum est, una cum proprijs In ptist ε sormis illas concomitantia, de numero quorum est tem-mo. s. ea- peramentum , merito cuius non quodvis ens corporeum
Pixe p. lib. inanimatum ad quodcunque tale collatum, in aequali esti potentia passiuacceteris paribus, ad concipiendum eos- . denam et gradus extraneae dicamus nunc frigiditatis , nam lignum, calx viva, cinis, carbo, & pellis gelido aeri exposita non tantam frigiditatem concipient quantam alaabastrum, vel argentum: Et ne a suxibilibus recedamus, si
aqua ardente plenum vas in niue sepeliatur, nihilo secius rei guttur atque etiam pustulas ciet: vel ut incramatibus . , Persi itamus,dictae ardentis aquae uncia assumatur totidem,&stillatitiae aquae solani somniferi, postquam illius loco
habere non licet aquae fontis alicuius, Aethiopiae Troglo- .diticae, quas omnes tam gelidassiapte natura esse scribunt Lusitani, ut incolarum dentibus vitium faciant, peregrinos torminibus necente inuicem permixtae quandiu li-huerit , aliquo in loco persistant, ipsas alterare potente, de crama illud, quod visu undequaque homogeneum iudica tur, ab utroque enim permixtorum indiscriminatim se quae faciem contrahit, & consistentiam; si in ore detine
tur quo toto, non palato modo, & lingua, de tangibiis libus iudicamus opposita procul dubio, quo ad primas activas qualitates, in ipso tactiva fiet sensatio, oppolita inquam, non conspicua illa unicuique oppositione, dum iam actuata sunt, sed illis tantum nota qui rimulas quataque naturae perquirere non dedignantur ; & quomodo M
196쪽
m non potest λ cum aqua ipsa ardens ignis quodamodo sit, non illatus ab igne fornacis, sed qui a multis contrarijs partibus vini, illius opera liberatus, aliquatenuS actu ignis factus est: Propterea sapientissime praecipit Plato in Phaedro, & in Philabo apertius , & iuxta diuini Hippocratis
sententiam, pro rei cuiuslibet natura exacte dignoscenda, opereptaetium esse quid illarum unaquaeque apta sit agere, vel pati expendere: Ex hisce costat neque obliare diuersam esse proportionem a Galeno assignatam inter acetum, &mel ab ea quam inter aquam, & halinitrum iam nos assignauimus, hoc enim conspicuum est: At ex allata asse
tione, densitas maior qualiscunque illa sit intensiori frigia
ditati magis tauere videbatur: in dicto tamem Galenico gramate, in quo maior absque comparatione est densitas, S caloris sensus, qui veIuti absque ilIa non inerat, sic non nisi illius adiumento percipitur: ergo densitas aquae ex halinuro acquisita, quae satis pauca est quantumcunque illud oppositier diametro esset temperamenti, non potest esse causa producens tantae frigiditatis , quanta debitis circumductionibus absolutis in ipsamet aqua sensu depraeahenditur. ALII dicunt effectum hunc produci per opinio se viam Antiperistasis, qua contrarium a contrario solet in- eunda.
tendi, quoniam scilicet frigiditas aquae congregata a conatrario calore hali nitri cum ea permixti, efficiat ipsam metaquam in qua residet Ionge frigidiorem, quam sit ante ii
linitri permixtionem: idemmet sentire consueuerat alias Marcus Antonius Zimara, uti ipsemet testatur: At duas postea ad memoriam reuocans Aristotelis Propositi nes, Prima quarum in primo de generatione, & corrup- problaoatione, nos edocet actionem merito contrarietatis fieri: Secunda qua tum in tertio physicorum, tum in nono metaphysices, omne quod agit agere inquantum est in actu, de non inquantum est in potentia, Halinitrum autem , utpote calidum in potentia tantum, per viam antiperistasis
restigerare non posie dixit: Et sic reiecit suam
197쪽
primariam hac in re multorumque aliorum opinionem tiauae quamuis merito explodenda siit, tanquam veritatim mimu consonat in hoc tamen Problemate enodando, multifariam peccasse visus eli tantus Phylosophus: Priamo quia non assi ignauit veram causam quamobrem hal nitrum non pol Sit refrigerare per viam anti peristasis: non enim est, quia careat actuali caliditate, ut 1'ipse ait rit: quantumcunque enim calidum estet etiam in in te
sissimo gradu, ea tamen via refrigerare haud polle semib
Ii experimento nemo elt, qui exacte comprchendere non
possit: Nam si quis plures ignitos lapides in gelidam aquam proiiciat, & inde eam non calefieri , seu frigefieri
contendat, nemo hercle non clamabit eum Lusus pana
dignum esse; Causa igitur est permixtio frigefacientis hali nitri; & adnexa permixtioni, de quibus dicendummodo erit, una cum aqua frigefienda: De ratione siquia dcm actionum quae per anti peristasim fiunt, est, ut Ens Agens non permisceatur cum ente illam suscipiente: Requiritur enim motus propulsionis, qui permixtioni iccirco repugnare videtur, quoniam cum Propellens, ais quasi reijciat, & Propulsum cum sese subtrahat, inuicem nequeunt permisceri: Ita ut Aetio, quae per viam Anti periri ita sis fit, veluti permixtionem excludit, ita & circum sistentiam expositi et Propterea Arilioteles in quarto lis bro Metheorologicorum; bi de Grandinis generationet
agit. alidum supremae, infimaeque Regionis aerem, non iI miscet curii ac re me uiae Rcgionis, sed illi circumponit. I Secundo quia ab Hali nitro dum actu frigefacit aquam, actualem caliditatem excludit prorsus: Poterat utique, S iurena erito, eam ab ipso excludere, dum in aquam immmediate immergitur: Quam tamen sorte non exclusisisset, post suis cientem illius cum aqua circumductionem, si non suffacere explorasset: Ad hoc ut tanta aquae quantitas aci summuni nigiditatis reducatur, tanta tantum Odo,
198쪽
esse, ut per tantum temporis spacium, una circumducanatur. & vehementi sit me, uti dictum iam est; Quo motu
malinitri potentialis caliditas ita actuetur, ut Aquam eo Protius modo , quo nunc aperiemus, refrigerare valeat rGec obstat. unico dum motu duo entia mouentur, unum
caleneri, aliud frigefieri: Nam preterquamquod sol eancem irradiatione lutum indurat, & ceram emollit, Hominemque nigruin reddit,&linteum candidum facita Quorum causiam reddit Alexander: Et quod minus eo. Inp, libri gnitum est; ROta lapidea dum circumducitur, duae uni P φιλ ς
sum corpus est, a pluribus integratum partibus, illa dum y 'hi' 'umco motu movetur, illius ascendentes, violenter veluti mouentur partes, ita & descendentes naturaliter: sed ad traditam ab Artitotele notam propositionem accedentes Qua asteriti Entia habentia contrarias qualitates, dum' In PhVc miscentur, necelle elle, ut in dictis qualitatibus remittan- rex.9. dc x. tur, per actionem ex Ilientem in eis merito contrarietatis ii xς
Igitur Hali nitrum quantumcunquer actu calidum esset δ' dum cum aqua actu frigida permiscetur, veluti ab aquae Irigiditate , sua caliditas remitteretur , iuxta traditam tam regulam, ita di illud frigiditatem aquae remitteret: Minime vero Quod illud praestare, nos docet experienacia illam vehementissime intenderet. ii Res autem aliter se habet, dum concursus , atque circumsistentia fit veluti in Antiperastasi: Non ergo conuincit, Hali nitrum non est actu calidum. dum aquae permiscetur, ieitur nerviam Antiperistasis non frigefacit: Nam esto, quod non
calidum modo, sed & calidissimum sit, non posset hac via frigefacere, quae cuti iam dictum est in sicuti permixti
nem necessario excludit, ita & circumsistentiam requirit D v M postea suam nouam in medium affert opinionem, mihi in eadem culpa esse videtur, causa cuius contra Illustres in aliqua scientia Viros, quasi excandescens, inquit, Illos quotiescunqud in aliquo errant, minus Illustribus
errarc longe grauius, veluti Avicenna , qui Pbylosophi.am
199쪽
am , unaqmSp&Medicinam , quamuis tantum nouerit, quantum Docti seiunt , dixit hominem perfectussimum omnium animalium, ex terra Maturalitenposse produci, veluti de Murem, & imperfecta alia huiuscemodi anima In Me cilia- Et Averro es, qui haec deridens de ipso enarrauit, fauehi. itti tuumque illius sermoneIN nuncupauit, cum milla unquamin 8. phys. a lege, quantumcunque valid issima per suasione conuerticQm. o. potuerit, cuidam tamen Mulierculae , inique toleranti ' suam dignitatem violari, se citra viri usum in balneo ca- . lidae aquae, in quo scelesti quidam homines semen ei acui uerant, confestim conceptile iuranti: Non modo illud verum esse sibi persuasit, sed & Auemcladis auctoritate comprobare studuit. Nou A autem haec opinio suadet nobis, ex quo aqua, qua vinum intendimus refrigera-d i Te, etiam ab hali nitro non tacta, perpetuo vino refrige--- rando ut sit frigidior; ex admixto sibi haIi nitro, ipsam a
huc ,&frigidiorem iccirco effici ; Quoniam cum Harili nitrum sit actu frigidum, sua actuali frigiditate , aquam contangendo, eam, & frigidiorem adhuc efficit, ita ut a duabus simul iunctis frigiditatibus, vinum in tali aqua demissum Frigidius efficiatur. Vnum N addit . Medicos scilicet adstriberecausam potentiat; caliditati halinitti;
Quorum sententiam conatur refellere, inquiens calidit tem hanc non esse absolutam, sed respeetiuam tantum, hoc est ad corpus humanum collatam. Opinio haec peccat, & multipliciter. Primo quoniam supponit vinum refrigerandum, actu perpetuo frigidum minus esse aqua, hali nitro non adhuc permixta, qua debet refrigerari r Quod falsum est: Nam cum quaelibet aqua etiam
tepida, halinitri permixtione , ad summum frigiditatis redigi possie veluti experientia docet stat, quod refrigerare volentes, ut pote rei huiusce optime gnari, aquam vino refrigerando non perpetuo frigidiorem eligant.
Secundo , quia si dictae aquae frigiditatis gradus intende .rentur, ab actuali frigiditate residente in halinuro ipsam
200쪽
eontangente; Refrigeratoriae arti dediti homines, conauic ijs ab omnibus carpendi profecto ellent, multa negligentes, quorum adiumento, via hac longe intensius halia nitro, longeque tum breuiori temporis interuallo , tum
minori dispendio, & labore refrigerare ipsam possent; Nam ut multa stilentio inuoluanta remque nemini prorsus ignotam pmponam et saxa fluminum actu longe halinitro frigidiora esse, non est, qu i adducta paulo ante ratione d Praehendere , immo tactu ipso experiri non possit. Poastremo dum damnat Medicos, parum se ostendit in Medicina processisset Nam cum vere Medicus non sit, qui non eit Ze Phylosophus, id integro libello probante Ga leno p Qui vere Medici sunt. nullo pacto poterunt, tanati effectuscausam ad Icribere potentiali caliditati halinitri optime utpote scientes, Actiones ab Agentibus non nisi prout actu sunt emanare posse; Quod vel teste ipso , Principium est per se notum ,& ab omnibus condesium rNi sorte eorum aliquis dixerit: quod mihi hucusque virdere non licui γ tanti effectus causam eam esse hali nitri caliditatem, quan alias in ipso inpmentia erat, ad actum aliqua saltem ex parte redactam et sic enim veritati conso.nx proferret, uti infra patebit et Et dum, inquit halin trum non este absolute , & simpliciter calidum. si perlinia pliciter intelligat tale esse, ut scilicet nihil eo sit calidius hoc tam verum est, quam manifes uini Nullum enim mixtum in hoc sensu potest esse absolute, & simpliciter icalidum, frigidum, humidum, &siccum , id cum elementis tantumodo in latitudine entium competere posiImmo mixta, talia esse dicuntur magis, vel minus, Prout magis . vel minu articipant naturam istius, vel ita .
I ius elementi iuxta Galeni sententianis Si vero per non In p. calidum simpliciter, intelligat illud non esse aptum im- de Temp mutare ad caliditatem, nisi corpus humanum, uti videtur tib ς P. p. innuere, dum inquit, id calidum esse respectu corporis humani: Hoc non esse ad mentem Medicorum ex ad-