장음표시 사용
201쪽
am, unaquE, & Medicinam , quamuis tantum pduerit, quantum Docti sciunt , dixit hominem perfecti laturum omnium animalium ψ'ex terra naturalizenposseproluui, veluti de Murem, N imperfecta alia huiuscemodi anima lia r Et Averroes, qui haec deridens de ipso enarrauit, faαeom. inti tuumque illius sermonem nuncupauit, cum nulla unquam in s. phyc a lege, quantumcunque validissima persuasione conuerti 'Com. o. potuerit , cuidam tamen Mulierculae , inique toleranti
suam dignitatem violari, se citra viri usum in balneo ca- .i ldo idae aquae, in quo sceletli quidam homines semen ei acui
uerant, conscii im concepisse iuranti: Non modo illud verum esse sibi persuasit, sed & Auemcladis auetoritate comprobare studuit. Nou A autem haec opinio suadet nobis, ex quo aqua, qua uinum intendimus refrigera vii re, etiam ab hali nitro non tacta, perpetuo vino refrige--- M.' rando ut sit frigidior; ex adminio sibi haIi nitro, ipsam a
huc in frigidiorem iccirco effici ; Quoniam cum Harili nitrum sit actu frigidum, sua actuali frigiditate, aquam contangendo, eam, & frigidiorem adhuc efficit, ita ut a duabus simul iunctis frigiditatibus, vinum in tali aqua dena issum Frigidius efficiatur. Vnum N addit . Medicos scilicet adscribere ausam potentiali caliditati hali nitri;
Quorum sententiam conatur refellere, inquiens calidit tem hanc non esse absolutam, sed respectivam tantum .
hoc est ad corpus humanum collatam. Opinio haec peccat, & multipliciter. Primo quoniam supponit vinum refrigerandum actu perpetuo frigidum ni inus esse aqua, hali nitro non adhuc permixta, qua debet refrigerari: Quod falsum est: Nam cum quaelibet aqua etiam tepida, halinitri permixtione , ad summum frigiditatis
redigi possid veluti experientia docet stari quod refrigerare volentes, ut potu Tei huiusce optime gnari, aquam vino refrigerando non perpetuo frigidiorem eligant.
Secundo, quia si diciae aquae frigiditatis gradus intende-
rentur, ab actuali frigiditate residente in halinvro ipsam
202쪽
eontangente; Refrigeratoriae arti dediti homines, conauicijs ab omnibus carpendi profecto essent, multa negligentes, quorum adiumento. via hac longe intensius halia nitro, Iongeque tum breuiori temporis interuallo , tum
minori dispendio, & labore refrigerare ipsam possent; Nam ut multa silentio inuoluam , remque nemini prorsus agnotam proponam c. saxa fuminum actu longe hali nitro frigidiora esse, non est, qu i adducta paulo ante ratione de- praehendere , immo tactu ipso experiri non possit. Poasremo dum damnat Medicos, parum se ostendit in Medicina processisse: Nam cum vere Medicus non sit, qui non ei & Phylosophus, id integro libello probante G leno p Qui vere Medici sunt, nullo pacto poterunt, tanati effectuscausam adscribere potentiali caliditati halinitri, optime utpote scientes, Actiones ab Agentibus non niti prout actu sunt emanare pota; Quod vel teste ipso, Principium est per se notum ,& ab omnibus concessiimi Ni forte eorum aliquis dixerit: quod mihi hucusque: via, dere non licui 3 tanti effectus causani eam esse hali nitri
caliditatem, quan alias in ipso inpotentia erat, ad actum aliqua saltem ex parte redactam et sic enim veritati conso.
proferret, uti infra patebit: Et dum inquit haliniatrum non esse absolute, & simpliciter calidu m. si per sinispliciter intelligat tale esse, ut scilicet nihil eo sit calidius ,
hoc tam verum est, quam manifestum: . Nullum enim
mixtum in hoc: su potest esse absolute, & simpliciteticalidum, frigidum, humidum, &siccuiu, id cum elementis tantu modo in latitudine entium competere posisit -- Immo mixta, talia esse dicuntur magis, vel minus, Prout magis . vel minuSparticipant naturam istius, vel ita. lius elementi iuxta Galeni sententiam et Si vero per non r
mutare ad caliditatem, nasi corpus humanum, uti videtur tib ςὸP. P. Innuere, dum inquit, id calidum esse respectu corporis mani: Hoc non esse ad mentem Medicorum ex ad
203쪽
ducto paulo superius Galeni dicto constat: quo agetircalcem ,& cinerem aqua macerata, in ipsam calidam faucultatem deponere. Nec obstat talia calefacere utique
aquam, sed non actu r Dico quod actu aquam calefaciunddu in ipsam calida facultate deponunt, quamuis caliditas illa, seu facultas calida actu recepta in aqua, respectu aquae potentialis.sit: At instare posset aliquis dicens,vel idem mei accidit aquae ex permixtione hali nitri, quod ex per mixtione calcis, & cineris, vel non; si non, igitur hal
nitrum non erit aptum immutare nisi corpus humanum, ex quo non immutat aquam, entium omnium maxime
mutabilem; Λb omnibus siquidem mixtorum passionibus immutare valentibus, facillime immutari eam videmus, lueluti ab odoribus, coloribus,maporibus; Si vero ipsam ij mmutare potest, vel ad caliditatem, vel ad frigiditatem, si ad caliditatem, igitur non producit illum effectum, immediata cuius caussa nunc inquiritur: si ad frigiditatem; Queritur cur maior sit ratio de uno simplici calido, quam de alio, ex quo cinis, atque calx, calefaciunt, halim trum, vero frigefacit: Dicimus halinitrum in aquam, cui per- , miscetur, calidam facultatem deponere eo modo, quo, &: reliqua simplicia, de quibus dictum est, quantum tamen illius competit naturae , unaque,& ad actualem frigiditaαtem omnimodam ipsam deducere ea via, quam paulo infra mani festabimus; Quod tamen, nec illa duo, necialiud ullum praestare valet in latitudine simplicium Omnium, di caussa infra patebit; ita ut coeant in aqua caliditas P , tentialis quaedam, & frigiditas actualis summa: Nec obstat nos dixisse, quae calida sunt potentia, praesentibus exi- sentibus Agentibus, actu frigefacere potentibus, minus de actuali calidi tale concipere his, quae talia non sunt: At de duobus effectibus ab hali nitro aquae. impertitis, suu , sceptio potentialis caliditatis praecedit tempore regres- isionem ad tam intensam frigiditatem , veluti notum est,
quo fit ut stantibus his quae dicta sunt, praecedens susceptio
204쪽
potentialis caliditatis videtur habere rationem eausae Prohibentis pro parte saltem aduentum tam intensae acaeualis frigiditatis: Dicimus dictum nostrum veri sicari MeiJs, quae talia sunt suapte natura, minime vero de his, quae talia extrinsecus effecta sunt, qualis est ipsa aqua, cui caliditas, qualiscunque sit extranea est, & violentae Peccat etiam dum desuniens exemplum a Rhabarbaro ait, illud infrigidare Equum,& calefacere Hominem: Immo Illorum utrumque calefacit, & infrigidat, calefacit autem , cum ab innato utriusquer calore ad actum redactum, Sper se; in frigidat autem per accidens purgando praecipue bilem humorum calidissimam , qua Equi maximdabundant e At causa tanti effectus non magis a Medicis Perquirenda est, quam cur sol aestuantem sub cane, & ante Canem reddat hunc aerem; id munus cum sit naturalis seu Astrologi, seu Phylosophi, cui Auermes tantum tribule Doctrinam cuius paulominus, quam solam ipse Zimara profiteri videtur ut dicat Medicum condecere, Membrorum complexionem a naturali phylosopho desumere: Tenetur Medicus, & aestuantem aerem, & ab hali nitro imis modice frigidam redditam aquam considerare, prout ille, & haec maxime habet rationem validissimae causae primi liuae, tot, ac tales morbos producentis, quot, ac qua-lcs , a nobis quantum praesens exigit tractatio in tertio IN hro ostensum est: Sed iam deueniamus ad postremam Pinionem, quae est Baldasiaris Pisanelli Bononie tuis Medici et Qui primo aperte negat, Aquam via hac strenue frigefieri , unaque, & causam diminuta , vel debilis frigefactionis statuit, violentum circumductionis moturn, a quo cum frigidiores aquae partes ab intimis statutae illius quantitatis partibus ad extimas traduntur, circuna amα hientem illae calidum alioqui aerem usqueadeo frigefaciunt, ut ab ipsius contactu aqua non amplius incalescere possit,&sic frigida permaneat. Opinio haec non potest admitti . Primo quoniam si solo violento agitatio-.-oti nis
205쪽
is x DE GELIDI POTVS ABVs V. nis motu frigida magis dato quod in se parum) efficeri
retur , quam humana exposcat natura; nec cursu nobilitaretur uti inquit Princeps neque percussa proficeret, veluti scriptum reliquit Plinius: Secundo, quia repuis gnat seni ilibus experimentis; Nam quo ad impartuam frigiditatem, si manus quantumcunque in ipsis tactiva viri' geat facultas, assuetae alioqui ramen, & maxime in latitudine omnium membrorum extrinsecus quibuscunque alterantibus, si vel per breue temporis spacium demersae siem terint in aqua , in qua eo modo, & tamdiu, quamdiu dictum est, hali nitrum circumuolutum fuerit, fere obstu-Pescunt Quo vero ad caussam frigefactionis, si Aqua solo mota posset frigefiery, hali nitrum addere superuac neum esset: Quo non addito effectus minime subsequirituri Et Equi aestate media potante quas e putei S recen ter haustas,& non agitatas, minus torminibus tentarena tur, quam si. easdem agitatas potarent: At quia de hoc ais hunde dictuni est supra , ubi de compendiosa aquarum correctione pertractauimus .. IDEO Dicamus h ais It nitrum, quam ius potentia calidum sit initio tertij, de siccum tertio, uti iam proditum est, aquam ad su m mu mfrigiditatis deducere poster sed audi qua ratione, & qua via; Non refrigerat per se, quia tantam actualem frigiditatem non habet, ut id praestare possit a Nec refrigerar per se, quia potestate refrigerans Medicamentum non est rQuod non secundo modo admittit Zimara su ponens illva calidum esse in potentia respectu corporis humani: Quod non primo modo probatur. Quia si Iapilli actu frigiis diores hali nitro , illudque vel mole, vel pondere, vel vir que via longe vincentes permisceantur uti iam tactum est cum eadem aquae quantitate, experientia conliabit, aquam ad eos frigiditatis gradus nunquam peruenire posα se; Ita ut concludendum sit, illud per accidens refrigerare: Diuisio haec Galeni est inquientis, Aliqua refrigerant per se ipsa, nec intercedente alio, veluti frigidae aquae.
206쪽
nam refrigerans est: Succus uiue immatur: . refrigerat. & per se, quia & potestata refrigerans medicam . mentum est: Sanguinis vero missio non primum, sed ex accidenti corpus humanum refrigerat,quia remouet causalam calefacientem: sic &hali nitrum , quia facit exhalare vapores, qui in Aqua sunt, ideo ipsam frigefacit, ita ut circumductionis motus duo efficiat simul, dit ponat sciliacet aquam, ad vapores deponendos, ipsam attenuando, Et halmitrum ad eosdem depellendos, potentialem illius caliditatem ad sufficientem actualem deducendor Idem,& prestat ignis lebeti aquae pleno subiectus, veluti in fumo abeunte compraehendimus intellectione, atque etiam sensu; Abit autem promptissime ille calor, quia conrrario suo mixtus est; frigidissimam siquidem rerum omnium ementarem suapte naturasaquam esse, iam dictum est; sed extat discrimen quoniam ab diali nitro Napores inexistentes depelluntur , noui non generantur, tum.quia calor illius potentialis est, qui & si per circumductionis motum actuetur, ita ut presentes possit depellere, non usqueadeo tamen , ut nouos producere valeat, & eo minus, quia aque Permixtum, sua naturali frigiditate resistit illa generatio ni ipsorum, quoniam naturae suae contrarij sunt: constadsquidem Entium nonnulla, insita vi quadam, ita fauere depulsioni sibi repugnantium, veluti & eorumdem productioni obsisteret Ignis autem , qui summae activitatis est, agens in aquam, & sum me; paucam ob resistentiam, quia lebete medio plures longe vaporeS gignit, quam e halare faciat: Propterea in feruente aqua est qualitas, teste etiam Galeno, quamuis non quamlibet rem in p.Itb.devltibilem; non enim lignum, imino nec Pyrium pulue- simpl. reim; sed cutim , quia in hac est proportio; in illis mini. m d ς p εme; Immo Aristoteles dixit feruentem aquam esse exi- rti a suo ignecalidiorem ri& Hippocrates in libello de humi, pallibu: 'Morum usu, dixit, eiusdem aspersione cutim exulcerari: δniin
cum vitio corruptio quaedam sit ad igneitatem, omnem ς'e' ''
207쪽
ustionem, vel simul cum flamma, vel a flamma fieri non effnecesse: Quod autem Praefrigeratio vaporum exhalati nem consequatur ex eo patefit, quoniam si aqua ad ea dem partem non vertatur, antequam ad summum frigiditatis perueniat, illius Aduentum, multum prorogatur, egrestis dum contrario motu agitur, vaporibus interce-mo;a praesentia quorum frigida minus seruabatur: Quod cuin ad frigiditatis summum peruenit, non amplius ossiacere depraehenditur, quia exhalabiles, nec amplius supera sunt vapores. AT duae hic insurgunt difficultates. Prima quarum est, qua via circumductionis motus, ad actum redigat potentialem caliditatem hali nitri: Secunada quomodo ab hali nitri actuata iam dicta caliditate, qu phabet rationem causis politiuae,possit produci frigiditas, consequens exhalationem vaporum, quae habet rationem effectus priuati uir Ad primam videtur dicendum, ex quo , ob vehementem motum circumductionis , aqua multum aeris necessario concipit, tum quia cum ipsa ait nuetur, sponte, proinpteque fluit circumfusus aer. quamia uis non undequaque ad proprium V BI, ne detur vac tum, & eo facilius, quia cum ad eandem partem aqua re latur, per patentem quasi viam pauca cum obsistentia i greditur , dumque ingressus est, attenuatur, & calefit: qui effectus quamuis a solidis corporibus, celerius, Deaquentiusque manare videamus, veluti in sagittarum travi lectione . iterataque aliorum solidorum corporum confricatione ; inter quae, qui intercedit aer, atque is fortata se, qui in eorum superficie es . paruo momento, non m
do calefit, sed & ignescit, idem & a fluidis corporibus quoque fit, cuiusmodi Nubes sunt, a quarum motu veluti elisio fit, ita & a motu aquae, quamuis ideo tam intensa non sit, quoniam illa nubibus Ionge sit tenuior: Ab inagresso itaque aere, elisoque vi motus, tum aquae, tum&permixti hali nitri, ipsemet aqua attenuatur, unaque, dc
halinitri calor , qui in potcntia erat, usqueadeo actuatur,
208쪽
'et ab eo in existentes aquae calidi vapores eo modo, quo cietum est depellantur; & sic ad pristinam frigiditatem ertatur Aqua : Cui cum violenta sit, illa quantumcuna que perexigua caliditas, quia tamen contraria frigiditas naturalis est, ideo naturali propensione quadam ducta, redeundi ad sibi dictam iam connaturalem frigiditatem, dictorum vaporum depulsioni maxime fauet : NEC in- conuenit Agens positiuum producere effectum priuaatiuum in Pasto, illud quotidicunque intrinseca naturali Propensione tantum fauet depulsioni passionis sibi viole eor inherentis; Aquam quantum depulsioni caloris faue-rς proditu melle Nam sapientes, veluti apud Auerroem is r. lib. iuere est, Aetionis praestantiam , in congruam potius mς hς0r
ras a dispositionem, quam in Agentis efficaciam reiici- L. f. 'unt. D v Α εφ& hic aliae suboriuntur ex hac assertione animal. nantes difficultates: Quarum prima est cur halini-ς p P trum In aqua circumductum ilicalescat: A qua vero ipsa Milia n ς' quinimmo praefrigeretur,& intenSe, irrimo intentissime; cum tamen, R ipsa calefaetionis sit capax, veKOnstat. Secunda , S longe magis laboriosa, quam pro-Polirit ΑDo v ARDus Gu ALANDvs Reuerendistianius a senae Episcopus, Vir&gencris nobilitate,lingua rum Bonarum Artium omnium, DEI quc cognitione Illusiris, udistilicet aqua ipsa, via hac sibi connaturalem trigiditatem recuperans, non prohibeat potentialem I, linirri caliditatem ad actum redigis diam esto , quod calicorum vaporum depulsioni faueat causa propria: co seruationis; Non constat quo pacto ipsa, alio tu i resiliere assueta cuicunque insurgenti caliditati, ferat a se toties
Ontaeium ratione admixtionis, repetitaeque circumducationis hali nitrum aeui calefieri. Harum Prima haud aegre persorui poterit, si ad memoriam reuocare volueri mus duplicem aquae inesse frigiditatem, iuxta magnorum Virorum sententiam, Ru icennae scilicet , Alberti Magni
209쪽
ra potentialis, actualis, ut quando est separat a ab igne, a tuque frigida est: Λltera est frigiditas virtualis,a qua vel ti dum actu calida est, in pristinam actualem frigiditatem reducitur; sic & ab eadem pro illius viribus, ne incalescat praecustoditur: Quemadmodum igitur, potentialis has linitri caliditas in causa est, ut ab eliso per motum circumaductionis introeunte aere, usqueadeo id incalescar. vr c. lidos vapores depellere valeat, nouos tamen generare non
valeat, sic enim Aqua incalesceret, non frigefieret: ita &quamobrem non incalescat, dicta iam potentialis frigidiatas in caussa est i Nec mirum ob oppositam in hisce pasa sis residentem dispositionem: Hinc Pyrium puluerem, qui non absque praedominante halinitro conficitur , ab igne vix tactum protinuS flagrare, immo prorsus comburi videmus; Lignum autem viride, quamuis cum illo penes id conueniat, quia de numero combustibilium est, nec tepescere, nisi post satis longam actionem, id prohibente excedente illius humiditate: Nec obstat, Aquam haud impedire productam in ipsa ab igne caliditatem, uti dictum iam est, quoniam ignis ob vehementiam suae actionis facillime victoriam ferat; illius enim calor est in eo , In 8. me- cut abscissio in gladio dicebat Averro es. th physic. Aquam vero ipsam quin minus hali nitri potentialis cali- ς' ' ditas adactum perueniat, haud impedire posse iccirco vi detur , quoniam cum principium talis actionis frigiditas sit, ea non potest acie, hali nitri temperamenti vires vinc re, quibus usqueadeo dispositum est, calorem suscipere, ut ab igne tactum, dum purum est, tam cito ardet, ut sulph re ipso citius ardeat: Quod in hali nitro, ut pote initio tertij gradus calido, & sicco lettio gradu iam constituto , id longe minus praestare posse ex eo aperte constat; Qv niam quin accensa, in ipsaque proiecta camphora , vel,
menter etiam ardeat, teste experientia, impedire minimupotest: omitto proprium bituminis esse, non secus ardeo
rc in aqua, quam extra; nec obstat illud calidum, & si
210쪽
eum esse in secundo ordine teste Galeno; Quoniam, &Serapio ,& Avicenna Camphoram ipsam in tertio gradustigidam esse statuunt; 'Quae si forte talis non sit, uti sentit Matheolus, hali nitro tamen longe minus calidam esse, non est, qui pro certo non habeat: & minus adhuc, quia actuatio fit per motum, quem caloris authorem esse merito dicunt: In natus enim est, calefacere lignum, ferrum , & lapidem teste Philosopho, & tunc strenue magis, quo vehementior est.& diu perdurans, veluti in praesenti actione. DUO adhuc, sane mira circa materiam
hanc discutienda supersunt r. Primum quorum ad ipsum hali nitrum spectat,&est; Cur illud solum in latitudine tot simplicium, quot Natura producit, habeat facultatem hanc: Secundum autem ad aquam pertinet, & est: Quomodo illa eisdem viribus, quibus a seruore ad pristianam frigiditatem reuertitur, non possit c quod negocii minus continere videtur. aestate eousque circumsistentis aeris calorem retundere, ut ad eam frigiditatem perueniat, vel sestem ei persimilem, ad quam lubueniente haliniatro peruenire sensu deprehenditur. Ad primum vide tur dicendum,iccirco talem vim in ipso solo residere; qu niam minimis quibuscunque aquae partibus qua cum
permixtum circumducitur, vim calorem tam strenue excutientem, miro modo impertire possit, dum illius caliditas uti dictum est aliqua ex parte actuatur: Docet siquidem experientia, puluerem Pyrium, in quo id perpetuo duobus reliquis ingredientibus praedominatur, seu magnis, seu paruis, seu mediocribus Machinis ille inser uire debeat, ut pote cuiusvis tota ab ipso pendet halini tro, in Machina adiecto ab imo ipsius extrinsecus igne illico sermὰ totum accendi, non secus, ac exhalatio cali da. & sicca, vel a superiori motione accensa, vel a densata nube, dum vi quadam extruditur, a qua discurrentes voacatae stellae producuntur, & maius, quam centuplum sp Rij occupare; Quod enim exiguus puluis in vota manus,