Nicolai Masinii ... De gelidi potus abusu. Libri tres

231쪽

In ν. tertii P. 8a In s. de sa

Hi supra. In s. Aph. 17.

is Vinumque tanquam infensissimum in calce praedicto

., capitis damnauerit, dum inquit. Et nocet eis Vinum ,, valde, nisi forte sit necessarium propter consuetudinem, is aut propter imbecillitatem digellionis. Reuocans tamen ad memoriam ea, quae a nobis iam pauloante ex Galeno adducta sunt, seuere monente hepati sedulo. perpetuoque esie prospiciendum, cuius robur exolui, de Perniciosissimum elle asserit: Concedit tamen deuitandi gratia detrimenta, quae ex potu gelidae aquK Pa tientibus succedere consueuerunt, si ex eo bibatur ii tim aliquid post potum dictae aquae ad repressionem susfrigiditatis , & sirarum laesionum; Nam cum cordiamicum illud valde sit, praeseruat membra omnia ab offensionibus narcoticorum omnium per os assumpto rum , a quorum classe impense frigidam aquam non e cludunt Doctissimi Viri, particulare hoc Avicennae c-put exponentes; qua in re Avicennammet imitati sunt ponentem in numero stupefacientium aquam ni praeufrigeratam: Quo in loco ipse de dentium doloribus . di eorum curatione pertractans, inquiunt, ex repetitis pluries praedictae iam aquae in ore detentione illos sed ri: Circa quod i n primis animaduertendum est Auia cennam de ipsa loqui non prout per se habet facultatem sedandi dolorem, nemo enim estet, qui inter anodyna illam auderet connumerare, cum facultas re vera an dyna Galeno auctore sit eorum, quae primo ordine ex calfaciunt , si utique in essentia tenui contineantur: Immo cuna narcotica sit, qua talis praeterquamquod membris omnibus parum amica est; Λ narcoticis siquidem omnibus pro viribus abstinendum esse Medici Omnes uno ore una cum Galeno, ni maxima necessitas urgeat, hortantur, priuatim ipsa qua frigida est dentiabus maxime aduersatur; uti inquit Hipp. frigidum ini micum ossibus, dentibus, & caetera. Summe igitur

232쪽

aeelreo & frigidi . Secundo quia sentiunt, &hoc a eli ab ossium natura, siue per substantiam medullarem, nerueam naturam resterentem, siue per complantatioαnem, quam in gingiuis habent; Vtcunque illis qua se eiunt inimica eli, sentientibus siquidem partibus omnia bus, non nisi pauco, utpote calore praeditis, quae impense frigida sunt eum extinguendo, vel ipsas mortificant, vel ad minus ab eisdem calorem modicum abigendo propria iunctione priuante Quae omnia, etsi non explicite Avicenna loco adducto declarauerit tanquam alibi ab ipso exacte explanata, nec ibi expla nanda; non tamen prorsus ea omittere voluisse postreis mis hisce dicti eapituli verbis nobis indicauit. Ponis tur in Ore Aquae . iuple niue summe restigeratae haustus ., post haustum donee stupefiat dens, quare quiescit doloris omnino; quamuis in principio quandoque dolorem addaer prisentibus videlicet existentibus spiritibus ob praestantiam sensationis a Ita ut constet ipsam instituere prout non solum praesidii, sed de praesidii stupefacientis habet rati Irem, inter quae, & ea, quae cu- Itodiae valetudinis inserui- S unt nullam prorsus esic ni in

est, quin sciat a

233쪽

VARIA RASIS DICTA, DE SUA SENTEM

A M ne quid indiscussum derelinquatur; ad

Rasis in medium adductas ex libro ad Al- t.ra mansorem Auctoritates , accedamuS: Quas etsi nonnulli minus. probare liccirco 'ta, videantur, quoniam liber ille, dum adstruci iuuenis esset,ab eo fuit conscriptus veluti ab ipso elici-ε tur in Prohemio libri diuisionum, quem una cumlibeIIo de aegritudinibus Iuncturarum, Puerorumque; & reliquis adnexis opusculis, non prius conscripsit, quam ad finem virilis aetatis . vel sorte ad primum *nium peruenerit L Senex effectu&tandem magnum continentis. voIumen composuit Probandae tamen, & pro sus voniunt, Diuino quoniam seinpertuna ingenio, tum, iudicio, praeditus fuit Rasiis: Ideo, omni in aetate tam egregie scripsit, ut inter Arabes. nemo, fuerid, nec Avicenna ipse, quamuis illius sectae Principis nomen sibi vindicauerit, nec Arabum placita insectantes , immo nec Graecorum, demptis perpaucis, qui a firmis illiaus vestigijs recedere ausus fuerit r. Harum prima hisce verbis conscripta legitur es Aqua vero, seu niue restia is gerata, seu talis suapte natura sit, ventriculum percutit, is si a ieiunijs bibatur; &eparmultum infrigidat, quam is nulli ieiuni bibere audeant, ni forte sint calefacti, quo, ,, in casu ipsis confert: super cibum autem assumpta, ven

234쪽

,,' stillius quantitas r Aqua vero , quae usque ad eui frigis, da non esit, ut epota non iucunda sit, ventrem . inflat, ,, nec istim minuit; led appetitu deliruit,corpus dilitauit... nec ullo modo confert. Quoru verboru falsa interprintationem,ex falsa una suppositione,elicere tentat gratia' decipiendi eos, qui adducta verba ipsa, legere possunt; ' librum vero, a quo illa desumpta sunt legendi non inest facultas: supponit enim,& falso Rasina in tertio tractaatu, de tuenda valetudine agere , cum de ipsa in quarto agat,& ex professo, veluti legentibus constat, nani de eas ante quartum pertractasset incogruum ninus .fuisset, quoniam de illa prius quam de ijs, quorum opzipsa potest tueri: nam a Galeno omnibus propemodum in reΘbus imitatione maxime digno, &praesertim in ordine pertractandarum rerum, ab ipso sedulo obseruato ni- mis deviasset: Videmus illum siquidem prius de alimentorum facultatibus, de salubri dieta, de paruae pilae exercitio deque aliis persimilibus rebus , sine quibus

aletudo nequaquam conseruari potest agere,antequam . ad methodum tuendae sanitatis tradendam se transferat: Volens itaque Rasis ex ordine incedere, ut congrue in quarto tractatu viam tuendae sanitatis traderet, an tera - tio uti consonum fuit de alimentorum facultatibus in ' PriniiSagit,&ob quandam affinitatem, in fine de quoarundam simplicium medicamentorum viribus: Et, quia in latitudine ipsorum alimentorum, vel potius cibariorum aliqua sunt, quae vorata nutriunt corpus ablaquequod ulla qualitate illud afficiant, id est nec calefaciant, nec infrigident, siccent . aut/qualitate humia eius reddant, non errodant, non adstringant, non Purgent aluum, nec etiam laxent , irritentver Quodcunque enim horum, aut similium fecerint, praeterquam nutrire, non erunt cibaria, sic&eadem est ratio

de potu illo, qui nutrire valet , & quamuis aqua simplex σa maiori simplicitate, qua esse/potest., haud alat, sed

235쪽

- alimenti tantummo vehiculum sit, & praeter alimenuti ad partesalendas delationem quam praestat, quia se ε

. vel nuda qualitat insigniter affecta, seu ratione muli Plicis admiratonis, multifariam corpona, a quibus bis hitur alacere potest: Iccirco accidit , ut aliquando alii . menti vehiculi simplicem habeat rationem Aliquanaedo non vehiculi modo, verum una , & medicamentii etiam vehementer alterantis: Persaepe & medicamenti tantum, sub quibus respectibus omnibus msi aquam stipsam Rasis considerasset, qui de virtute aqua: pertrac- . tandi munus, veluti indicat capitis inscriptio, susceperat, de diminutione futilet taxandus: Ergo dumi, initio capitis inquit. A qua naturales in corPOre is conseruat humores, quae cibum lubtilians penetrare fisa, cit: Quis est, qui non percipiat ipsum de aqua ratiocinari , prout simplicem vehiculi habet rationem λ v luti & de eadem prout simplex epota. habet & vehiculi,, medicinalis tamen, respectu corporum ab Optima con stitutione per excellum caliditatis declinantium, illa M. Conseruare suo in statu potentis, necnon Et praeseruare L .. deteriori statu, dum aitia Ipsa quoque calorem repriαs.. mendo, calefactis, calidamque habentibus complexiosis nem, plus quam vinum conueniens est. Sed longa clarius sub omnibus respectibusaquam ibi se considera- ,, re ostendit, dum dicit .. Aqua praeterea malum ha- is bens saporem, aut odorem, mala est, nec est bibenda, . is quandoque tamen quidam causa medicinae eam bibunt: - Ita ut constet sub uno respectu ipsam vituperare, sub alio vero comprobare: Deiss autem, quae simplicem medicamenti subeunt rationem , longa satis verborum serie is loquiturprope calcem dicti capitis, inquiens; De is quis praeterea naturaliter calidis, quae sunt sujphureae is di bituminosae neruoscalefaciendo, frigidis eorum aeui, gritudinibus conferunt quae sequuntur. Cum ita-

236쪽

maduertendum est. usum illius in custodia sani eorpo- ris improbari: Quod clare ostenditur: Nampo, , quam itantem ,& putridam aquam hisce verbis vitupeis rauit. A qua vero stans, &putrida, splen auget, acm complexionem corrumpit ,& generat febres: protis nus subiungit, nolens intermittere sermonem spectan. tem ad aquas repraehensibiles: Et quasi occurrens tactatae cuidam obiectioni, quam ad dicta iam se applicans,

quis est armare posset, sciscitans, ex quo aquae quama Plurimae particulares, quamuis nec stantes, nec putribriae sint, quinimmo in se alioqui praestantes, nive tamen quia praefrigeratae. virum cultodiae sanitatisconferant, inquit iplam ventricuIum percutere, & magis si a ieiunis bibatur; eparque multum refrigerare; modo, quς tales et lactiis producunt, quis est, qui affirmare audeat . inculpatae valetudini non maximopere aduersari Vo. . . lens tamen illius usum ab usu refrigerantium medicaamentorqm non esse prorsus excladendum, statim subin-

ferti Quam nulIi ieiuni bibere audeant, nisi ealefacti; inam hoc modo eis conferre potest , idest non prout hae ibet rationem vehiculi alimentum defferentis . . nec in Gaian is, sed prout habet rationem praesidij,& in aegrotana fi libus: Quod & comprobat dum ait: a cibo assumpta dummodo pauca in quantitate , ventriculum roborat, atque appetitum adauget. Nec sit, qui existimet

Aper alefactos Rasim homines velle intelligere; λIe, &labore aestuantes: Quis immo potius calida intempe rie unum, vel plura membra occupante ,.depraehensos: Tantu siquide abest,ut frigida ipsa aqua, immo ut frigia. da quaevis potulenta materia, & vinum etiam valde ge- nerosum hominum sole, laboreue aestuantium respectu,. praesidii utiliter alterantis rationem habeat , ut potius veneni enecantis, . & celerrime , si fides adhibenda est Iuliocesari Scaligero asserenti, se Messorem a meridia- ti' i' minitura sitib dum, primo ad sontem haustu e tin danuexera

237쪽

D 2. Centum Curatione 61. In elogio ipsius In 3 s.Historiarum sui temporis libro .s In s. lib.

ctum vidisse: Amathoque Lusit1no Medico fide digno.

Tres h litorias narranti ancipitem tanta in re animum in quemcunque pacare potentes hisce verbis. Elegans,dcM optimae ilaturae Iuuenis Romanus, cum pila luderet .i, &sudore respersus, ac totus madidus, & defatigaturia, ad puteum' pro siti arcenda venisset , e,chavi md 6 recens Per caldarium extracta illico in terram' cecidit,

ν, gociantur quicum nonaninus cosporis totius, adaperari iis pori, madidum , domuim Teuerteretur , cyathum ., frigidioris aquae ebibit, & mortuus quoque fuit. Sed , & alterum vidimus, qui cum domum peruenit virin teri magno aestu, cellam vinariam ingressus fuit, & cali semis meracioris vini frigidi exhausit.&exanimatus cecidit, is & vitam cum 4norte commutauit. ' NarratN Pabius Iouius, Canem Scaligerum Veronae Principem , arma.

tum,&aestuantem, cum subcahel prygelidam fontis quam avide nimis potasset, paclo post obipse: Nee non &Franciscum Galliae Regem , Flandit cum Delphinum filium, iuuenem florentissim uni virtute bellica in guem , Regda virtutibus praeditum , 'Haeredemque Regni, ac hominis destinat una, reptii lino 'r prestum morbo, ideo amitisse, quoniam ex nimia tractatio ite in ludo paruae pilae a tuans, sudoreque madesis, frigidam ille intempe intes cum hausistet, praecordi isceraquc eo immodico rigore correpta, extincto pror Ius innato calore , mortem accerserunt. Qu0d siquisqueterat causam tam repentini, atque horribilisEffectus,

quam tacuere viri alioqui astu eti nihilan elisbaatum relinquere; videtur dicendum illud contingere, quod dereliquis venenis, quae a primis qualitatibus agendo interimunt: Nam & Dioscorides illam a balneo, cursu, violentaque qua uis exercitatione, epotam venenum esse asserit: Sic Cypsum interficere , quia nonnulli Putant exugere totum cordis humidum, atque exiceare:

238쪽

frigors, quod opera naturae non ingredi dixit Princeps in Friing primi: Causa cuius occidentia, vel sine dolore, vel saltem longe cum minori, Occidere, & cum torpore appa rei apud Platonem. de morte Socratis, qui veneno e succo cicutae extinctus fuit, quod ut efficacius praestaret, natam

Susis praegelido , opaco oco Trastam eligere consueuisse refert Thephhrastus;. At causa inuestigand est , quainoa Uh ' di

dat οῦ His vero, quorum humores,& spiritus, sbii daque P ymembra aestuantia non sunt,minime contingat: Hoc tamen , quia exacte sciri nequit, ni prius geuelemus, qua ratione ablatu te interficiat: Ideo videtur dicendum, ex quo c-luri itinatusfxiliens inhumano corpore duplex est, unusi. scilicet quem complantatum appellant, Iunioresc8mplexionalem vocant, qui & forma quasi membrorum dicitur , in quibus ςomplantatus est; Alius vero, qui Insueta icςuc5 nuncupatur quoniam incessanter suens a cordo pexarterias singulis nostri corporis partibus,, quae per primum calorem iam dictum dispositae sunt ad suscia Piendam Hilarum. vivificam perfectionem affert actum viata, dum ex ambobus inuicem copulistis, ei primo enim tanquam ex materia, & ex influ te tanquam ex forma Munus fit, & perfectissimus calor, a quo perfectissimete ope rationes prodeunt: & quoniam sine his, immo sine congrua horum dispositione non stat vita: Quod ex Galeno clare pa et dum de primo loquens ad mentem Hipp. ait δ' ' δῖ Calor naturalis est illa natura , quae regit. solida membra, δ' Pariter,&dum de secundo sermonem facit dicens: Cor I s. dev- natiui caloris est quasi fons quidam, ac socus; &alibi elata rup* xiv

xius, dum ait, calor per arterias venas consuit in cor- 'ξ η'pus: De illo autem,qui ex ambobus simul coniunctis re- In lib.s.delultat ratiocinatus est in lib. de marcore , inquiens calor vis pul

239쪽

tus interficit unus non est, immo variar Primus quearum est, quia frigiditas penetrando sanguinii ; spirituumque lubitantiam. ipse ita coagulatur. vi cesset m. tu; ideo etiam reliquum spirituum e tinguitu . Inv-rraque quarum subitantiarum calorem maxima in par-lte sundamentum habere ex Galeno colligitur in secundo libro Aph. nec dubium est via hae eatorem insanguine residentem extingui, cum necessario ad sanguinis coagulationem cesset motus caloris in ipso flandati a quo cellante confestim extingui, ex verbis hisce Galeni aperte colligitur conscriptis in lib. de Tremore, palpitatione, conuulsione, & rigore et Ealor naturalis elasubstantia per se mobilis, & semper mobilis: Secu dus modus est, quia frigiditas ex sui natura inimica est ipsterisque solidorum membrorum calorem in ipsis complantatum mortificando, & celerrime , & facillime γinfluente cum longe imbecillior sit. reddit ipsum ine pium ad recipiendum actum vitae , cuius indicium est

repentina cessatio motuum , tum arbitrariorum, tum naturalium: De qua re clare loquutus est Galanus imis octλuo de decretis Hipp. & Plat. dicens: Cum vet, , frigore, vel veneno frigefactum suerit corpus, nulla alia re in ipso alterationem patiente, statim quidem arteriarum motus, neruorum item,& muscillorum cessan iPoliremus modus est, quia prohibet. quin minus calor influens perueniat ad partes , quibus opus est praebere actum vitae, tum quia frigiditas angustat vias, per quas ille consueui tetransire, tum quia hebetat illius motum tAdest & alia caussa praeter dictas, ob quam apparet nihil esse magis mortiserum . quam a vehementiori exercit tione. intense frigefieri . sue id contingat, dum quis frigefacientem assumit potionem, siue chim intensiori sese frigori exponit: haec autem est, quoniam calor labore conceptus a frigore, seu intrinsecus suscepto, seu

trinsecua Occurrente, extri progredi prohibetur, pπ

240쪽

meatus ob calorem mei conceptum reclusos , cuius etiam pars in actu exercitationis extra evanuit, & cum eo innati portio veluti, ex succedente delassatione depraehendiatur: Quo fit, ut occurrens, ingrediensque frigus, & me tilbra nativo ipso calore magna in parte destituta illa de- . .:nruat, & eo facilius, quoniam externus retentus calor ibi, tanquam hostis conclusus fauet syderationi: Ita ut minime mirum sit, ii homo mortuus concidat in tam breui

temporis interuallo: Sed remanet principalis difficultas discutienda, Quae eli: Ex quo ia indicti effectus omnes supponunt necessario velocissimam penetrationem, tum vini. tum aquae gelidae: Quomodo haec densa valde effecta ob frigiditatem, tam cito permeare possint, cum quae promptissime penetrant, ut tenuia sint necesie sit. Quam difficultatem auget robur corporum aestuantium, Iquae aballumpto gelido potu protinus pereunt: Suadet squidem ratio,vi natura tanto munita robore deberet resiliere tam laetati penetrationi: De ijs, qui ab assumpto vi- 'no pereunt possumus minori longe cuin negoeio respon-

claret quia illud etsi actu gelidum sit, quia tamen potentia calidum, fieri vix potest, quin aliqua in parte actuatum praesertim in robuito, unaque , & aestuante corpore Propria vi non penetret; cuius penetrationi mirifice s Det natura promptissime illud admittens ob eam, quam cum sanguine habet symboleitatem: Aqua vero, &ipsa. quantuncunque densior ob frigus reddita, iccirco peneatrat sanguinem, quia non liquida modo est, verum & misetis omnibus liquidior: Qua de caussa vino permixta,etas id sua caliditate ipsani penetrare faciat, ex aduerso ea vinum sua subtilitate ; vinum enim quamuis secundum a- Iiquid aqua subtilius sit, aqua tamen secundum totum est subtilior vino: Hinc oleo commista in lebete conlumitur ab igne vix ullo cum olei dispendio, nihil enim crassi, aut perpusillum habet, sed pene tota aequalis est, celeriter

P QP ctaa resoluitur, quod in consumptarum partium lo-

- cum γ