Nicolai Masinii ... De gelidi potus abusu. Libri tres

251쪽

mine abundent,ob flatus tamen desectum ad venerem -- Potentes sunt, quibus & frigidae potus conducit. I NA C Tu curationis varijscatibus, qui frequenter contin gunt ipsa succurrit ; dum enim sanguis mittitur donec frigidam ille, cui mittitur in ore detinet, non linquitur animo; Vnon detinenti si ob fluentis sanguinis copiam syncopi saccidat, multo magis frigidae inspersio commo . . da est: IN Medicamentorum autem astumptione, frigi da d notas nobis modis auxiliatur: Primum si quis v mitu tenetur illius tum inspersione, tum impositione misnuum in ipsam: VALET & aduersus periculosa sympi mala hominem assueta torquere, poliquam veneni calidi senus aliquod assumpserit, auxilioquὰ repetiti tepidae quae potus illud reiecerit: Eorum pri naum est, tum oris, tum ventriculi excoriatio, hoc a tribus solet concomit

ri ; Ab impotentiasti Iicet edendi, bibendi,&dormiena di ; praeter haec & ardorem, & sitim intolerabilem persena In 6. li, tiunt, veluti &'innuit Dioscorides, Quo in casu crateres P s. va Idd gelida pleno rete imponatur, super quam si patiens

Pronus ore aperto quiescat, ardorn itigatur, sitis extinguitur, somnus conciliatur, spiritus tandem recreantur; ita ut pristina reuertatur vaIetudo, magis autem, citiusque

prodest, si aqua assidue permutet re Eadem ratione praeasidium hoc absque periculo vIlius laesionis, aestate media admodum conferre potest iuuenibus a consimilibus sym- Ptomatibus conflictatis, biliosas, a quibus ipsi persaepe dea

praehenduntur, febres concomitantibus. Quantum autem valeat balneum aquae frigidae post usum calidi pro In Io. me- nostris roborandis, firmandi 'ue corporibus, mire Galeat, cap.I Vnus hisce verbis explicuit; simile quiddam nobis accideare videtur, cum in frigidum solium post balneum ingrediamur, ei quod ferro accidit cum tingitur, etenim tum refrigeramur, tum robo ramur, quemadmodum di illud ubia candens iam redditum frigida mergitur: Et paulo insta

ybi de cura litatishectica loquitur et Qui hectica sebris

252쪽

ellantes ad balneum accedunt, nisi in frigidam sint dimisis isi, nihil iuuantur, In his enim quod remedium affert calidae solium non est, sed frigidae: Et antequam huic capiti

coronidem imponam: Neminem debet latere, frigidae aquae balneum intexi omnia praesidia etiam validissima, quibus homo a cane rabido sauciatus liberari potest, primas ferre, id si quidem etiam dum deploratus est, praestare poten Seli, deploratum voco, ci m ad aquae formidis nem deuenit: Contagio siquidem quae in hoc affectu concipitur Analoga cum sit ad melancholiam , sensim iera pit, ideo nec subrum, nec saeuum aliquod aliud symptoma excitat, nisi ad postremum; quia tamen per partem post partem ad inturna propagatur quousque ad praecordia perueniat, & tunc febrem sulcitat, di septum transuersum. &cor ipsunt conuellit, hinc & aquae timor, & furor subori- inluntur; merito quorum deploratus dicitur, mors quoniam breui subsequitnr: Qui affectus omnium, qui homini contingere possunt iccirco curatu difficillimus est quoniam inter eos sortasse nullus extat, quo magis oecumbae natura, ut pote, quae ii, i refutat magis, quam cuiuscunque animalis, quantumcunque robustissimi, virtus regitiuae Efficit siquidem id naturae dissimilitudo, qua ab ea ferit te, in qua reliqua animalia tabifica vi rabiendi cum cane conueniunt , homo longe distate Hinc in contagiosis morbis, homines ab hominibus , & sanguine coniunctis inficiuntur facilius ti Quo fit , ut Arillotelis contextum, I o. lib. ubi hac de re agitur, non legendum esse praeter hominem, dς Η si sed priusquam homo contendat Doctissimus Leonicen mk - 'Et quamuis ultio maximum remedium sit, quia tamen s lutem afferre non potest, nisi tam profunda sit, ut ad vIti- - Imum terminum, in quo virus decumbit, perueniat, di praea ter magnum cruciatum, quem infert. libere fieri non po- , teil obsuccedentia incommoda; ubi nerui multi, ac vens insunt ri Adde nec semper tutam esse in partibus etiam , . 1

vel admodum intuosis , ia quium non nisi citca morbi

253쪽

in .lib.de initia faciendam esse docet Doctissimus Fracastorius t 5 H, Γ' QVM quidem Principia cum valde ambigua sint, & late

euratioue. tia, ob intensiorem, remissioremue morbi acutiem ex cap. io. maiori, minoriue patientis subiecti obsistentia resultantem, periculum imminet, ne Medicus decipiatur, ita venat aliquando praeter lapso principio , cum scilicet om nino ab ea abii nere necelse est , ne venenum introrsum magis agitetur, ita ut non solum non extinguatur, sed citius , maiorique cum impetu ad praecordia obrepat: Atremedium i stud,& efficax est, & tutum in omni morbi tempore, & dum admotum est, minime molestum, & pa- ratu, uti constat, omnium facillimum: Et eius deniqud momenti est, ut deploratis salutem afferre possit; quemadmodum verba haec perbelle nobis aperiunt: Quae apud Ins. lib. Celsum conscripta leguntur ubi de curatione aduersus ra- .P biosi canis morsum agit: Miserrimum genus morbi, in quo simul aeger, desiti, &aquae metu cruciatur, quo O pressis in angusto spes est: sed unicum tamem remedium est: nec opinantem in Piscinam non ante ei prouisam pro-ijcere, etsi natandi scientiam non habet, modo mersum bibere pati, modo attollere, si habet,interdum deprimere ut inuitus quoque aqua satietur; sic enim simul, & sitis, εο aquae metus tollitur: Sed aliud periculum excipit, ne infirmum corpus in aqua frigida vexatum neruorum distentione absumat, id ne accidat a piscina protinus in oleum calidum demittendum est: I M M o non pro depellendis solumodo morbis, sed & pro valetudine ipsa conservanda. Aqua, quae nulla in parte culpari potest,usqueadeo accommoda est ,ut vino non modo postponenda non sit,quinim-In x. de te mo pluribus in casibus praeponendar Hinc Plato, te Ariali h*' ' stoteles pueris vinum prorsus interdicunt: Immo & G somno ,& lenus ipse, nec immeritor Nam in infantia si vino viatis

vigi. cap.3.tur,facile convelluntur, &pereunt,aut syderantur: Quod In p- de xv si robustiores sint, ac temperatiores, quam ut hoc malum

i statiant, evadunt ebriosi, intemperantes, stolidi, ac pet i lantcs,

254쪽

ahtes, & praeeipue si minus dilutum, quam par sit in potu

illud assumant, nec mirum, quoniam calefacit. atque ii mectat, atque illorum capita replet, uti Galenus ipse assearit ubi supra: Adde illis summe inimicum iccirco esse,

quoniam tenuissimam, acrem, siccamque partem continet, quae proxima est ardentis aquae materia, quae aequὀsursum facile fertur, ac prompte a capitibus eorum sum me imbecillitatis caussa recipitur, nam ex omni vino non acido, etiam putrescente aqua ardens excipitur: Quicunque igitur sola aqua in potu utuntur, & oris spiritum eis bene olere facit, in actionibus temperatiores, & pr dentiores, ingenioque praestantiores reddit: Halitus siquidem, di vapor a ventriculo ascendens haud sane cerebrum, veluti vinum perturbat; Tutique magis sunt illia morbis, qui ex cerebro ipso originem ducunt, talis a tonitus est, paralysis, surditas, caecitas, podagra , & a thritis, conuulsio, tremor,&insania , hisceque persimiles, ita ut illi vini potus praeserendus non sit, nisi ob conasuetudinem Regionis, dc Patriae: Qua de causa simplicis aquae potus nobis Caesenatibus officeret procul dubio, quia maioribus tam longam originem ducimus, assuetis poatare vina, tam εenerosa: Quae nec conserre nobis posa sunt nisi optime diluta. & dum in prima aetate sumus praeter hoc ni paucifera sint, si non absolute, saltem in latit dine eorum, quae a tam feraci solo tanta in copia producuntur: Adhuc, & summe dilutat Est itaque vinum ad laetitiam, atque exhilarandum. aqua praestantiaus, sen ibusque necessarium.& ijs, qui ad mela

choliam morbum natura propenas sunt. i , - .

255쪽

dieinalia . ubi sipra.

T quando addit Amathum Lusitanum in

dita glaciei portione in ore hominis ardenti febre laborantis, oris, fauciumque excoriationem, incendiumque extinxisse: . Nec mirum est, nec praesidium repraehensione dignum est: Ab eo siquidem non admodum differt, quod pro similibus symptomatibus reprimendis, a nobis lpaulo supra propositum suit. Dum vero inquit se Equiatem sanasse laetati affectu laborantem, secta illi vena , tum di exhibita quandiu affectus durauit aquae niue eliquata et Caulsam ut mihi videtur affert de sua fide secus existimandi: Nam Eques ille, uti ex allatis ab ipso signis elicitur ni sorte sit figmentum laborabat malo corporis habitu καχεξια graecis,& quia illius aetatem non exprimit; necessarioque concludendum est, vel in puerili , vel in senili, vel in media aetate illum constitutum fuisse: necesse est ipsum errasse.& insigniter, vel in prognostico . vel in curatione: Quamuis enim, & Pueri,& senes cum hoc malo depraehenduntur facile pereant; propter vitalis facult tis imbecillitatem, &quod ob cutis raritatem, succi in eis prompte transpirent: At vero qui in vigore sunt, rasro incidunt, & facile se inde extricant: Si igitur Eques trule Adultus erat. errauit in Prognostico dum dixit illum

pro mortuo habitum suisset Nec obstat non ab ipso, sed ab

256쪽

ab imperitisi hoc enim superuacaneum est: Nec obstat pariter cachex iam eo usque virum illum infestasse, ut iam esset in proxima ad aquam inter cutem dispositione: Quia tunc errauit in curatione venam ecando. aduersus man datum omnium Medicorum, & in primis Galeni assere tis Tympaniam, & Ascitem nullum per sanguinis missionem sanare ausum fuisse di Nec obstat adfuisse periculum

Anasarcae, quae quan uis venat sectionem aliquando requirere videaturo inter initia tantum, non tamen semper Galeno met Ainctore. ubi supra . nec in uniuersum , sed dumtaxat, quando, aut ex supressis menstruis purgationibus ortum habuerit quod eo in casu accidisse non potuit aut ex retentione consuetae hemorrhoidalis excretionis, eo quoniam in casu, sat erat ipsam prouocasse venis ani hirudines admouendo, absque quod lecur importune adhuc magis refrigeraret venam secando,'eo maxime, quoniaam atque ex dictis illius elicitur cachochimica caussam adsuisse, ac pletoricam abfuisse: Quod praestando , & m gis adhuc errauit si senex erat, vel puer ante quartumdecimum suae aetatis annum iuxta praeceptum Galent: Nec tandem potuit non pererrare, seu Puer, seu Adultus, seu Senex fuerit, in potu iIli exhibendo aquam e niue eliqua,tam, cum &fincerae aquae, quaretum cunque optimae, poπtum eo tre casu Medici omnes indiscriminatim uno ore inisterdicant,&loco illius , vini albi tenuis, odorique potum instituant: Et quia eo natur adhuc conspicuo exemplo niuis usum comprobare inquiens: In Aula summi Catholici Regis, veluti neminem esse, qui ea non utatur,

ita, & neminem esse, qui ex illius usu, aliquod sensibile detrimenti genus persentiat: In hac assertione etiam si in siis diosa, & fallacia contineri, ex Galeno, Avicenna, Halia teque allatis iam supra in Capite duodecimo primi libri satis superque a nobis ex eo ostensum fuerit , quoniam damna ab hoc abusu concitata, non nisi post satis longum tempori. interiiallum deteguntur; Possemque ex aduerso. nomis

In ε. lib.

derat. vi in morb.

In lib. de

curandi ratione per venae se a. Pag. I M

257쪽

nominatim patefacere Principes, Praesules, Aulicos, Pa

triciosque propemodum innumerabiles, qui nolira hac tale, sola hac de caussa in enarratas iam, atque in enarran do ni Odoniiserabiles aegritudines prolapsi lunt S ex cor- Pori S vere vinculis intempe illuc cuolarunt: Λt turpem

d. functis famam parere impium est: iauamuis veluti italorum partes aliqua in parte defendi polient; ita illorum nullo pacto,qui alioqui scientes,ad colligenda tamen eo iii beneuolentiam non minus ficter , quam inique loquuti sunt: Et quamuis multi cuiuscunque ordinis , S liud ij adduci possent hac sola caussa ante diem mortui: Quo arum incontinentiae Illustres scriptores parcere noluerunt; ni legentibus extra necessitatem moleltiam exhibeamus,

unius exemplum pro innumerabilibus illis sufficiat,in quo aggregata omnia erant, si in quovis unquam, summe aPta resistere cuicunque alteri morbis cae caussae: Qui Parcntum nostrorum tempestate, praeclaram vitam vixit, satqud iuuenis au huc erat , optamaque totius, tum corporis com

plex ione N quod tanta in re multi erat momenti ventriculi in ptimis , necnon & robustissima compositione Praeditus et Fi quamuis proptereaquod erudirissimus,

merato, atque electione ardinalis primaraus extiterit; insita tamen natura, ac diu confirmata familiae propensi ne Imperator, & una virm te praelians erat: is fuit celeis bertamus ille Pompetu Sc Olumna, cui VaroluS Quintus,

Imperator, apud Neapolim summam pote uatem tribuerat: Qui veneno hoc. immature, atque hominum opinione celerius, sublatu, est, cum praesertim tanta vis spiritus, di ea quidem aduersu S morbOS indomita, amplo, ac robustissimo iii corpore vigeret: Veneno inquam hoc, di nullo alior Nam tum Medici, S Pollan et OreS , ex L D. terat i illius Viscera, nullo alterius veneni indicio notata , omnibus , qui quovis altero potius sublatum fuisse suspicaabantur, retulerunt: Ita narrante Paulo Iovio Hiliorico,

Paritor, δέ Medico, in calce vitae illius , ubi intempestiuae

258쪽

imortis ipsius caussam hisce verbis exprimit. Vtebatur quia a Prandio statim aestate, pariter atque hyeme, friagidae potu ardente scilicet stomaco, qui a multo calore vel praedura cibaria perficere erat solitus; sed vinum incunt e statim aestate, nive e Samiiij montibus quaesitat affatim miscebat , frustra damnantibus Medicis, quorum Placita serio, &ioco, uti ancipitia, atque incerta saepissime refellebat; iccirco ante diem e vita decessit rsed ut in pol teru, quo minus fieri potest, mortales deci-Piantur , tum gratia diminuendi labore iis, qui Medicianae non incumbunt,tum ut qui sua ad ea liudia contui runt, sciant; Animum meum huc spectare, ut pro viribus prosim hac in re, quae nostra hac tempeliate pasa sim cum vigeat a tot Doctissi s virisiare omissa fuit, ne dicam neglecta: Nemo enim de illa ex professo scri- Psit, nescio an incuria, vel potius, quia grauissimis ali rum susceptarum rerum non forte magis utilium oneri. bus pressi fuerint: Christophorus tamen Λ Vega i ter Hispanos Medicos celeberrimus, & qui Medicinam

non modo publice professus est in con plutensi Academia, apud que eam Nationem fecit: sed & Regis Phiis lippi, &Regiae illius Rulae Medicus fuit, veluti tum ex secundo illius de arte medendi libro sectione secunda.

tum& clarius ex quarto libro Aphor. comento. 3O..elicitur: Quae de tanto Abusu sermonem obiter ii hens verba protulerit,hic transcribere libuit. M Aqua ex gelu, aut niue perniciosa est; ideo in sani, LQ.den ,, talis custodia omnino fugienda eit, praeterquam valde is ae liuanti stomaco, quem POtim curare, quam conserua eap. p. ,, re sit opus; nam nec his est satis tuta, ob circumstantia ,, membra: Verum hac nolira tempestate, inter Magia . tes, veluti Pestis quaedam perniciosa , suborta eit con ,, suetudo, apud quosdam aestate tantum, apud alios om- ,, nibus anni temporibus diluendi Vinum niuer cum

ιν tamen ex frequenti uiuis usu, aut solius, aut vino mix--

259쪽

11s DE GELIDI POTVs Asus v.

- tae maximum immineat periculum hydropis, ae mall,, habitus, ex Iecoris, & ventris imbecillitate & coli doriis lores: Quod si eorum quispiam ab his , de similibus

is morbis liberetur, hac una tantum ratione Id sibi eueniis reputet: Quod pari modo inconti nentes sint, in viam calidorum , ut piperis, gingiberis, cinnamomi,& meti,, Iis: Quae omnia nivis malitiam aliquatenus corriguntris sed utrunque excessum , vi mortiferum damno; Doleo M tamen noliri aeui calamitatem: Video enim luem Epiri cuream deuastasse , primum Germanos, deinde Fla in dros , & Gallos, nunc Hispaniam quoque in Tyrannide M tenere, antiqua Hispanorum continentia sepulta.

E D iam ad magis necessaria pertransre tempestiuum est, & videre, utrum coeteris paribus , usus potus immodice frigidi, magis officere possit habitantibus calis dioreS regiones, vel temperatas immo magidas: Nam quod inter hosce magis lar-,pL, i ,. doro illos possit, qui calidiores regiones incolunt ex Hi papocrate elicitur , asserente hominum immo animalium Omnium ventres, hyeme atque vere calidiores esse calido naturali, eo praecipue quoniam uti Galenus in comento exponit iuxta etiam Aristotelis sententiam, refugit illo Propter circumstantem extrinsecus aeris frigiditatem, aestate vero res opposito se habet modo, quia cum ad sibi

affinem protendatur, ipsum didi tui coiitingit: Qui

260쪽

uppositi essectus, cum in humanis corporibus, & ab ipsis

regionibus necessario ea ratione producantur, qua ille vel calidiores, vel frigidiores, vel media quadam inter has dispositione affectae sunt, statuendum videtur , corpGra frigidiores regiones colentia, vel temperataS, ut Pote mamiori calore munita, a tali potu longe minus laedi, i s qui illarum calidiores habitant. Hinc talis potus minus cainlidis magis denegandus videtur, uti iam fuit ostensian, dccalidioribus minus, quia ex maiori, ex parte ipsorum D sistentia, minor & laesio imprimitur: Pro veritate asseinquenda, in primis animaduertendum videtur, Hippocratis dictum, in omnibus corporibus veritate non comprobari, sed iuxta Galeni explanationem, in habentibus

tantu modo validum calorem, Nam in debilibus natur lis calor, a valido calore ambientis extinguitur, non r-boratur i, Et dat ipse etiam exemplum de animalibus quibusdam, quae tota hyeme dormiunt: Ad quod & facit id quod & ipsemet, & Hippocrates protulit, senes videlicet In 3 .li

aestate melius se habere propter frigiditatem temperature, Aphor. 14. vii Galenus exponit, Tum & quod ex eodem ipso elici . . ritur,t Pituitosiores scilicet natura, aestate melius se habere edes L,. quam hyeme . contra biliosiores hyeme quia consenilis humor non augetur. Tertio iuxta Galeni decreta sup- .ponendum est, discrimen extare inter melius concoquere,

di plus de calidis, &siccis humoribus progignere, Nam et

qua nutis calor naturalis hyeme quia maior mole est, tunc di magis concoquat, aestate tamen quia maior est qualitate, praesertim siccitate iuncta, etsi pauciora concoquat, Concocta tamen ad magis calidam temperiem deducit. Quibus stantibus, concludendum videtur calidas regiones incolentia corpora a tali potu minus laedit primo quia etsi negandum minime sit, naturam laesionibus a tali potum antibus , strenue resistere, ope naturalis caloris qui magnus mole sit: secus calida regione aestateque minus

valida corpora aeque ac robustiora ab ipso male afficerena