Nicolai Masinii ... De gelidi potus abusu. Libri tres

291쪽

nudus. vel paulom i nusquam nudus habet circumuolui

Ergo ut inaudita tantum inaudite summe perturbantis in temperantiae MortalibuS exemplaria sint. MODI ve ro quibus potulenta materia vase in quo ipsa contineturpiae frigerato , rcfrigerari poteli, plures sunt: Primus quorum absolui ad unguem nequit, nisi ubi insignis gla Ciei , aut niui Scopia insiti plena siquidem cenophora, e rum alterutro usqueadeo conteguntur, ut sepulta fere ma neant, & via hac tirenue refrigeratur. Secundu S m dus paucam niuis, glacie iue quantitatem exposcens, sic absoluitur; Vase quocunque lati oris excepta materia reα frigeranda, Patina vitrea, stanneaue, aut argentea, in medio concaua glacieque , aut niue o nulla, ori vasis supcr- Ponitur, ,squeadeo pleni, ut patinae convexum centrale. Potulentam materiam exacte contangere valeat, tandi uuque persistat ut ad optatum frigiditatis gradum perueniat: TE R T I v s modus, quo sat insignis quantitas materiae Potulentae, mediocri niuis quantitate refrigerari potetia Tubus pariter vitreus, stanneus ve, aut argenteus, necnon S aeneus squamuis in latitudine omnium pessimus ideo fit,viride quoniam illius excrementum, quod humidorum contactu precipue euomit, malignum eti) cuiuslibet ci cum ferentiae, nive vel etiam glacie repletus. in materia refrigeranda vase excepta immergitur, ita ut vasis fundum a basi Tubi contangatur, qui tantae longitudinis iit, ut iistius os ori vasis aliquatenus superstet, ne contenta sibi muα tuo contribuere valeante Quo vero Tubi lamina erit te- Nuior , circumferen tiaque maior, suaeque figuret, Vasis Ggura conformis magis erit, eo velocior intensiorque sucα cedet refrigeratio. A R et v s modus, in sat se quenti vi existens talis est, Pateram magnam vitream circularem conficiunt, in centro cuius extat aglutinatum vas aliud semisphqricae figurae; Quod vino replent,& Pat ram niue, ita ut ab ea vas vinum continens septum persistat quam diu refrigerantibus placuerit. Qv I N T V a

292쪽

modus omnium facilior compendiossisque magis, & satis

Paucam niuis copiam requirens, iste est, Cyathus unus vi. treus nive repletur; qui in refrigerando humore, aut naatare permittitur , vel ita aptatur ut quiescat: Fuerunt qui hunc modum vigorarunt,& multifariam, & Primo multiplicando numerum Cyathorum, secundo tenuiores eligendo, immo ut tales conficiantur instituendo , Tertio absque pedibus, quo nix mater iae alterandae sit proximior, Postremo& ut Tubi figuram reserentes,& eam, quam habere possunt, maiorem capacitatem habentes. S E x T v sdi postremus modus, qui &sat mediocri niuis copia exequi potest. Fiscella niue impletur undique palea inuoluta,in qua quantum sat est, immo quantum placet, immero si stant vitrei calices, & quodcunque lubet Poculorum geα Dus. Primum quorum explicitorum modorum sanita. ti, viisquὰ iacturam afferre, & maximam, quamuis iam ex Diuini Hippocratis sententia a nobis ostensum fuerit; tu Eo quoniam glacies atque nix dum eliquata una cum po- ae e loei, tulenta materia permiscentur, ipsam maximopere vitiant, & aquis. 'di dupliciter, primo scilicet immoderatos frigiditatis ςδp Α-fradus illi contribuendo, secundo crudam, crassam, tumidam, humanaeque naturae aduersam prorsus substantiam permiscendor Quorum vitiorum utrunque contribui sensu experimur,& eo maxime cum praesto nobis sit exema

plum ab Hippocrate ipso traditum, Quo aperte constat via septa. in glacialibus, nivalibusque, eliquaris aquis coeteris Pari-hus, Ionge maiorem turbidae iam dictae substantiae tam naturae aduersi remanere: Quam reliquae omnes aquae, quantumcunque pessinaae dummodo limpidε sint, continere Possint: . Quod ita esse, Hippoerati sat fuit ostendisse,

rei utpote solam veritarem tradenti minime vero faIsita. tem aliquam contentione abijcere proeurantit Non nobis qui cum materiam hanc. ex professo pro viribus pertractandam susceperimus. Nostra & interesse videtur,

293쪽

Icci reo dicimus, tunc cum nubes gignitur, quae in niuem eii conglacianda ; Ad illius quoniam generationem,

non solum aqueum vaporem, sed & terream una exhalati nem, ex eo requiri, & necessario flatuendum est, quoniam

nix ipsa nunquam generari posset, sed perpetuo pluuia:

In eodem enim subiecto prius introducitur minor frigiditas, quam maior, At progeneratione pluuiae requiritur minor frigiditas,qua pro genoratione niuis: Ergo nubes,qus est proxima pluuiae materia.siccam exhalationem permixtam non hanet, quae vero in niuem conglaciatur , ut habeat,quin neccsse est veluti optime etiam aperuit assid . . usscibilium rerum omniuindagator IACOB vs MAZαZ O N I v s, Concivis, Affinisque meus praesentis aetatis methodo Decus,Iccirco eliquatae ex illa aque terream nocuam Illam . conclusio- substantiam continent; Cuius & longe maiorem adhuc

Mς 3 copia continent ilis, qus ex grandine eliquantur: In quani Nubes illa quae apta est conglaciari, ni terreae exhalationis copia, dictam iam in niuem desinentem nubem excedere Nix veluti perpetuo, ita grando nunquam generaretur: . Hinc deprehendere possunt , suae quantum illi officiant valetudini, qui grandinem in potulenta materia dissoluunt, pariter & qui glaciem, Quam grandinis naturae' valde affinem esse praeter duritiem diaphaneitatemque fere aequalem, substantia terrea in vasorum fundo in quibus ipsa eliquata fuerit, semper residens exacte patefacit intuentibus: Pro congelatione enim, praeter frigus condensans,&siccum terreum requiritur, quo fluxus aquae aufertur et Tollitur siquidem ille tunc,cum frigiditas compririmit partes terreas cum partibus aqueis . INTER quas etsi nivales , quae de magis in usu sunt aliquatenus minus culpabiles sint,tantum attamen malignitatis continenti

In se,ag. dixerit IuliusCesar Scaliger, In eam Regionem Agri Tauis aduersius rini , quae Valdocca , id est vallis Anseris appellatur, qui nu commigrat, nemo diu vivit, multis gula turgida fit. E , rum nascuntur ibi, nemo caret eo malo, quem Barbar ri

294쪽

ri Bocium, Eruditiores herniam gulae vocant, pene omαneS, & Amentes, inepti ad loquendum, id ab aqua fiec niuibus liquefactis , quae multum terrestris & crudi continet. Crudum enim repugnat resolutioni, Gu turis haeret musculis, & glandibus terrestre, quod propter aquam sese insinuauit, ubique concretum durescit, Iccirco qui ad Alpes habitant, & Pyrenaeos hoc patiuntur. Ita ut pateat illas non venuitatem modo, &vna cum valetudine vitam homini adimere, Verum & in uni statum illum adducere , ut homo ipse, quae solius animalis sunt proprietates retineat, quae hominis ami tat : Homini siquidem sermo, & nobilissima res est, &maxime necessaria, maxima cum ex parte institutus ille sit ad retinenda humanae societatis coniunctione, Ipsius enim rationis veluti quaeda manus est: Ita ut Veteres mutiIum dixerint,quod esset defraudatum natura suar Ueducta voce ab hominibus mutis. Sed utinam non grauius forte afficeretur ea pars animae, qua ipsa cognO- scit,&sapit; Amentes nanque fieri dictum est: Siue per Amentes intelligere velimus ea fatuitatis specie de-

praehensos, causa cuius, quae cognoscenda sunt parum homines cognoscunt, Rudesque vocantur i Seu altera, qua de cognitis parum recte ratiocinantur, cuius proprie: est nomen fatuitatis: Vel tertia potius,& me. Iius, qua cum parum cognoscant, minusque ratiocinentur; Stupidi merito nuncupantur: A frigore eanim, quantumcunque omnes fiant, cum postrema tamen , & Amentiae nomen,& huiuscemodi Aquarum eia sectus congruere magis videntur; De qua nivali aqua Imo. Aulus Gellius, haec non minus utiliter, quam eleganter ς P, s. scriptis mandauit 2 In Tyburte Rus concesseramus hominis amici diuitis, aestate anni flagrantissima, ego,& quidam alij aequales,& familiares mei , eloquentiae,& Phylosophiae sectatores .. Erat nobiscum Vir bonus

ex Peripatetica disciplina bene doctus, & Aristotelis v-

295쪽

., nicer studiosissimus. Is nos aquam multam ex diluta is niue bibentes coercebat, seueriusque increpabat. Ad ,, hibebat nobis Auctoritates Nobilium Medicorum, N,, cum primis Aristotelis Phylosophi rei omnis humanae ,, Peritissimi; Qui aquam niualem frugibus sane, α,, Arboribus foecundam diceret, sed hominibus potu ni is mio insalubrem esset Tabemque & morbos sensim, ,, atque in diem longam visceribus inseminare. Haec ,, quidem ille ad nos prudenter, & beniuole, & assiducri dictitabat. Sed cum bibendae limis, pausa fieret nulis la, promit e Bibliotheca Tiburti, quae tunc in Herculis ,, remplo satis commode instructa libris erat. Aristot a, iis librum, eumque ad nos affert. Et huius saltem. in is quit Viri sapientissimi verbis credite, ac desinite vale- ,, rudinem vestram profligare. In eo libro scriptum fuitis deterrimam esse potui aquam e niue, namque solidius.

M latiusque concretam esse eam , quam Κρώς λον Greciis appellant. Causaque ibi descripta est huiuscemodi. M Quoniam cum Aqua frigore aeris duratur,&coit, neu ., cessiim est fieri vaporationem, & quandam quasi auramis tenuissimam exprimi in ea, di emanare. Id autem in- ,, quit in ea leuissimum est, quod evaporatur: Manetis autem, quod est grauius,& sordidius, de insalubriust ,, Atque id pulsu aeris verberatum, in modum coloremae ,, que spumae candidae oritur. Sed aliquantum, quod estis salubrius, difflari, atque evaporari ex niue, Indicium ,, illud est, quod minor fit illa, quae ante fuerat . quam is concresceret. Verba ipsa Aristotelis ex eo libro paucata sumpsi,&adscripsi: Cur Aquae ex niue, glacieue, liri quatae sintviciosae An quia cum Aqua quaevis gelu ,, concrescit, pars tenuissima difflatur, &leuissima euari poratur: Indicium illud est, quod eliquata fit minor. is quam antea fuerit, deterius fit, quod relinquitur, nece is se est. Hoc ubi legimus, placuit honorem Doctissimo

296쪽

,, & odium nivi indixi. Et quia libri tacet inscriptionem, unum illorum soria

fortuna esse, aliquis exilii mare posset, a quibus Aristotelicum problematum Volumen integrari conspicuum est, si vel mihi sedulo perquirenti inter eos problema hoc inuenire licuisset, Vel unicuique animaduertenti non accideret coni jcere ex his, quae in capite huic immediate praecedenti protulit Gellius de problem tum rolumine, & in hoc proferre .& potuisse, & etiam debuisse. ob recenter impressam illius in memoria inscriptionem: Propterea coniecturando consequi possumus de numero illorum esse, qui desiderantur: Sed utcunque sententiam hanc veritati undequaque consonam esse necesse est, tum quia a vere Medicorum Principe desumpta est Hippocrate, & ab Aristotele Phyloso- In lib. d. phorum Principe comprobata, necnon 3e a Galeno, Pa. λςxς locis, riter & ab Avicenna in Prima primi, Doctrina secunda 'φ lvj capite decimosexto, uti supta ostensum suit. Idi: db

NEC rem tanti momenti silentio inuoluere Macrobi- boni.aquaeus voIuit, quin immo&ipse de illa sermonem faciens, p p M rapientissime in haec verba prorumpit; Iamdudum .' φ iis Inquit Avienus nosse aveo, cur aqua, quae obsita globis rsi eap. t. ,, niuium, perducitur ad niualem rigorem, non minus in quςst. 13. M potu noxia est, quam ex ipsa nive resolutar Scimus e- ,, nim quot, quantaeque noxae e poto niuis humore n ,, scantur. Et Disarius addo aliquid ante quaesitis: is Aqua enim ex niue resoluta,etiamsi igne calefiat,& cali, da bibatur, aeque noxia est, ac si epota sit frigida. Er- ,, go non solo rigore A qua nivalis perniciosa est, sed ob., aliam causam, quam non pigebit aperire Auctore Ari-

,, stotele, qui in Physicis quaestionibus suis hanc posuit, &M in hunc sensum nisi fallor absoluier omnis Aqua ,, inquit habet in se aeris xenuissimi portionem , quo,, salutaris est: habet de terream faecem, quae est corpule M ta post tςrram et cum ergo aeris frigore,&gelu coacta

297쪽

, , coalescit, necesse est per evaporationem velut exprima ,, ex ea auram illam tenuissimam: Qua discedente,, conueniat in coagulum, sola terrea in se remanente naus, tura. Quod hinc apparet , quia cum fuerit eadem ., aqua solis calore soluta, minor modus eius reperitur, is quam fuit antequam congelasceret: Deest enim,quoda, evaporatio solum in aqua salubre cosumpsit. Nix ergo,

quae nihil aliud est, quam aqua in aere densata tenuitate,, sui cum densaretur antisit: Et ideo exeius resolute potu. M diuersa morborum genera Visceribus inseminantur.

R U H FONTIvM A Q. U AE TERREAM NOCEN TEM SvBSTANTIAM ADMIXTAM NON HΛBEANT OSTENDITUR.

CAP. XVI.

E D esto pluuiales aquas , dum ab aere e dunt, terream illam nocentem substantiam admixtam non haberet Oritur di sis ficultas, quomodo ea carere possint, ille quae ex fontibus scaturiunt, qui etiam i ter Optimos recensentur: Nam siue ipsorum fontium generatio, ex sola aqua sit, actu collecta intra inanem terrae locum, uti ex illimat Plato, siue ex hac, D p. lib. & altera ab Aristotele addita, quae est Aer ipse, seu vapor Metheoro conuersus in aquam, a frigiditate montium intra viicerat*giς xv eius. Fieri enim non posse videtur, ut dum ibi colligitur attracia per poros montium, spongiosos siqvulam,

ut aquam attrahere valeant, montes a natura factos fuisse

ferunt sapientes tum ex necessario multiplicique terrae contactu in actu ali ractionis, Tum ex mora in terrea caulatate contracta, postquam pluens, ibi prorsus collecta est, vel collecta parti na, partimque eo modo quo dictunt ea

ibi genita, iteri inquam non posse videtur,quin terrea illa substantia cum aqua permisceatur, & eo Praecipue quo

298쪽

niam specus aquam continentes , ut saepe innouentur, de necesse est , & accidit , hoc est ut vetusti oppleano tur , & noui producantur : Hoc autem fit, Ec per se a calore solis, quando humidam iam redditam terram, inexhalationem conuertit, quae dum e terra erumpit, mon tes, vel gignit. vel attollit; Dum vero detinetur, Terre- motus hunt, occasione quorum quia scinditur terra, iccirco & in ipsa quamuis per accidens cauernae nouae fiunt rsi itaque terrea iam dicta substantia, sontium aquis necessario,&insat insigni quantitate permisceatur, quom do earum aliquae inculpabiles, vel esse, vel dici possunt V I D E T v R dicendum , dato quod illet exacta illa purit re, purae non sint, qua Elementa iuxta aliquas sui partes esse necesse est, secus & violenta aliqua dispositio perpetuo duraret, Et aliqua potentia naturalis, rei impurae, atque imperfectae, quae quo spectat nunquam peruenire posset: Minime tamen asserendum est, terream illam naturae hu-nianae inimicam substantiam, eas tanta in copia admixtas habere,ut salutares non sint: Quantumcunque enim et mentorum nullum secundum se totum purum esse possit: atura oppositum ideo aflectante , quoniam illis in sua simplicitate permanentibus nihil potest generari r Non quslibet tamen impuritas apta est usqueadeo illa a sua sim Plicitate remouere, ut elementa non sint, immo ut non e rum quorundam, sat insignes etiam partes, inculpabili fore simplicitati valde proximς sinit Procurante non minus Parentemet Natura, ut genita conseruentur, & inter haec viventia, illorumque persectiora, inter quae primar um sibi locum vindicat homo,quam Producibilia non ada huc tamen producta producantur. Qua autem via suta . Cedat, ut fontanae Aquae passim probatae, simplicitati vati de proximae scaturiant, assequi minime arduum erit con-sderanti, Fontium aliquos, ora per quae exeunt Aquae, habere prope fundum, Nonnullos vero in parte sublimioa

in L primis quorum sontium, quia aqua sui si

299쪽

xu , &grauitate discendendo foras exit, Temere siquidem Partini fertur, ubi spa uni inuenerit sibi, quo suum ad IO.

cum deuenire contendat, partim ad usum animantium tDescensulque ideo eli quietus, quoniam instillat Aqua,seu in Proximo sinu, sinubusque , ex pluuiis collecta. leu ibi ex vapore genita sit e Sed quoniam nullus idem fons ibi. dem fit, ubi erumpit, sed a linu ad ipsum aqua fertur, vetper terra: poros permeando , percolandoque, vel persu terraneos rivulos emuendor Dum primo modo sic inliillando descendit, quia excolatur inter duriora terrae conitiis corpuscula, magna parte, se a contracta terrea sub

stantia liberat, Cuius si quae supersint Reliquiae, quoniam aqua grauiores sunt, seiunctae in subiecto fundo remanenti Dum vero per rivulos emuunt, quamuis ab ea maiori cum negocio, se tamen eadem via extricant beneficio Naturae salutem Animalium affectantis: E' secundo autem fonteos scilicet in altiori sui parte habente, quoniam haud n turaliter aqua erumpit , sed vi, ab ea quae subinde accedie Pulsat Accedens autem quouis explicitorum modo. rum accedat , a terrea labe adhuc se facilius exonerar,

quoniam si Fons perennis sit c qualis debet esse, ut persemctus sit ut aquae partes omnes prius pellentes sint, SP

stea pulsat necesse est: Λt sursum facilius pelluntur partes aqueae quam terreae, utpote quibus motus sursum, minus Praeternaturam est, quam partibus terreis; Quo fit ut duplici naturae lege in imo sontis fundo detineantur, ob

grauitatem scilicet maiorem, o ue animantium conse Nationem,&salutena. N praeci chi minis, Et eo iaci- llius quoniam sontanis aquis non sunt ilis ita congenitae, veluti eliquatis ex niue, grandine, atque glacie aquis esse iam ostensum eli Ita ut pateat hasce aquas inter puras, ac impuras elementorum partes, vel medium, vel medio Proximum locum obtinere: Propterea audiendi non sunt nuper exorti Medici quidam, eorum coctionem pro

aegritudinum curatione damnantes , ea ratione moti quo I

300쪽

terrue abeat, crassum relinquaturr Nam si eo modo quo In 26. f. . dictum est coquamur, tantum abest ut illarum bonitas di. -P p ui minuatur, ut meliores eficiantur,& multifariam, & po eis, imum quoniam nocente dicta iam subliantia terrea imuamur, cuius ubi ad pristinum frigus redactae sunt alia luid perpetuo sabituere unicuique, intueri datum est.1 N r h R Enu meratos autem i n precedenti capite rcfrigerantes media e modos, Nullum extare discrimen recie conside ranti patebit. nisi penes velocitatem refrigerandi tIta ut adiumento illius, qui respectu quantitatis materiae refrigeranuae, maiorem glaciei , niuisue copiam admi tit citius ipsa refrigeretur, ni sorte valis materia, & longe

Plus crassities Obitet, Quo vero ad gradus frigiditatis spectat, debito temporis concurrente interuallo, modi iis ii omnes vim fere aequalem inter se habent .

GERANDA . CAP. XVII.

I s c g declaratis, quiritur utrum liceat v quam absque bonae valetudinis Iasione, uti aliquo dictorum modorum pro rcfrigera m da materia potulentat DICI Mus Ex quo iunt tria genera potuum secundum n tutam, Lac vi ac licet. Aqua, & vinum t Lacte poli habito, utpote quou dum homo assuam, sub naturali tua di, sitione constitutum idest non coagulatum tunc liquiadem impotabile efficitur γ calore naturali aciu calidum perpetuo fugitur. vii constat et Quo ad Aquam, quotleiacunque illa, qua uis de causa recedat, ab utili media dispois

sitione illa, de qua toties ad mentem Galeni dictum iam, fuit,