장음표시 사용
121쪽
exeesserit,quid statui oporteat. Cicero nanq; epi-eedentia se Atticum libro quinto &sexto, de le-Viuia,. ge ab Aulo Gabinio Coc lata commemorat, quae non modo ius ex ea syngrapha dici vetabat, qua contra modum ab ea lege praescriptum usurae debebantur, id est,ut ne sortem quidem ipsam petere liceret: sed etiam poena sceneratoribus irrogabat. Id quod ob eam causam necessariu videbatur,quia foeneratores,si nulla poena coer cerentur,perpetuo grauiores usuras stipularentur,& frustra modus ut dixi) aliquis usuris imponeretur. sed tamen eodem
ipso loco subiungit aliud iisdem Coss.senatusconsultum esse factum: quo senatusconsulto de sortere usuris licitis agi permissum est. quod ipsium Paulus & Papinianus obseruari scribunt in l. usuras.&l .pecuniae. D.de usur. vlvsurae illicitae sorti mistae, ipsae tantum non debeantur,eaeterum sortem non vitient. usurarum autem stipulatio superfluo de
tracto vires habeat. id quod Martianus alibi simi-- et liter respondit, id est, in i .placuit.D. eod. Placuit, Dait, siue supra statutum modum quis usuras stipit D latus fuerit,sive usurarum usuras, quod quidem il-υ lieitὶ adiectum est pro non adiecto haberi, & lici- tas peti posse. & Gordianus in l. quum allegas. C. eod.l.si pro mutua.C. si cert. pet.Quid igitur dice mus3 iurene legem Gabiniam abrogatam esse,propterea quod etsi prima specie utilissima videatur ad terrendos sceneratores, debitoribus tamen occasionem prςbeat creditores fraudandi qui quum legitimis fortas contenti essent, ad grauiores ta
122쪽
men usuras stipulandas a debitoribus inducebantur: ut & lege violarent,& quum ipsa sors, tum eius Vsus, & usurae, quarum actio creditori denegaba- tur,apud eos remanerent,itaque creditores pecuniis suis fraudarentur: quippe quum in debitorum emolumentum poena foeneratoribus constituta cederet. quemadmodum ex his Valentiniani verbisi intelligi potest in l. ij. De usuris,lib. Codicis Theodos.secundo. Quicunque ultra Centesimam iureis permissam aliquid sub occasione necessitatis erue- ,,rit, quadrupli poena & obligatione constrictus si- isne cessatione siue requie protinus ablata redhibe- obit. Hi vero qui antea pari foenore grassari uspiam is detegentur , in duplum extorta restituent. Sanὶ is quoquo modo se res habeat, admodum importunam fuisse apparet foeneratorum auaritiam , qui quum ea poena soluti ac liberi fuissent, tamen Valentinianum eam reuocare coegerunt: aliosque praeterea fortasse principes, & legumlatores,que- admodum ex eo etiam intelligi potest, quod seribit Asconius Paediantis, Quadruplatores eos aeta- Quadru- te sua filisse, qui grauioribus usuris foenerantes ac- platores. cusabant & in quadruplum damnari curabant, a poena lege constituta. Sed quoniam de hac toto genere satis explicatum esse arbitramur, modum huic volumini imponemus,& reliqua in proximum reseruabi
124쪽
V s. V R I S LIBERs EC VND VS. Defaeneratione: quid inter osuram fricte sumptam oefaenoris negotiationem intersit. faeneratio iunia ac legitima negotiatio exintimari debeat. Explicatur totelis sententia ex libr.de Republica primo, quam ob cassam
Foeneratio naturae aduersetur. CA P. I.
X s i siquae libro seperiore dicta
sunt satis explicatum esse arbitror, quae sit iuris civilis de usuris sententia, & quibus easibus: quatenus, quam iuste de conuenienter aequita-tati permissae sunt.Nune consentaneum est de foeneratione pavea dicere, de qua video summa doctissimorum omnium dissensione certari. Princi- Usurae &pio enim ostendimus, inter foenus & usuram id interesse, quod usura usum quodamodo repetit,aut 'ipsius usus aestimationem. Foenus vero lucrum ex ipsis numum corporibus e tat. Illa ob debitoris commodum, hoc ob lius creditoris lucrum exercetur. Sie enim Cicero, Nec si,ait,tuam ob causam euiquam,commodes, beneficium. illud habendum
125쪽
est,sed sceneratio. Itemque Seneca libro de Ben ficiis quarto, Istud, inquit, non est beneficium sed fenus, eircunspieere non ubi optime ponas, sed ubi quaestuosissime habeas,unde facillime tollas. Primum igitur explicanda illa quaestio est, quae
. multos & magnos viros semper exercuit, v trii foe-zoua negotiatio in Republica toleranda sit, id est,tione oo quum quis publice foenerationem exercet, &ex eae iis logi' quaestum facii, an is quaestus pro iusto ac legitimo existimari debeat. Huic autem quaestioni ut breuiter respondeam, illud perspicuum esse arbitror, quum in tractatu de acquirendo rerum dominio, de rerum diuisione,&aliis quibusdam omnes acquirendarum rerum modi sigillatim enumerentur,neq; tamen huius usquam elio facta sit non fuisse probatu iure ciuili qu stusceneratoriu:eoq; etsi sensim in v stim ingressis est, authore tamen iure Civili non fuisse receptum. I. Quin etiam ex M. Catone & Cornelio Tacito satis constat legibus x ii. tabularum foeneratione ideo improbata esse, ut quum fures quidem dupli poenam luerent, foeneratores in quadruplii condemnarentur. Sed de Liuius libro Decadis secudet se-ili ptimo,testatur se scriptum apud quosdam reperita sese, L. Genutium Tribunum plebis tulisse ad populum ne foenerare liceret. Et Plato libro de legibus quinto faeneratores in Republica adeo damnados ςsse censet, ut ei cui faenerata pecunia est, permittat & sortem β: v suram retinere. δὲ
126쪽
rei, ut Aristoteli videtur, ratio duplex est : pri- Platonismum quod pecunia quum sitires sterilis, contra naturam est fructum ab ea exigere. deinde quod tio e seu
quum solius permutationis causa reperta sit, quem tentia. admodum Vlpianus docet in i .prima. D. de con- . trah. empl. si ad quaestum transferatur, eius verus &naturalis usus inuertatur. Sic enim libro Politicorum primo scribit. Quum acquirendi ratio sit duplex, altera cauponatrix, altera oeconomica, & illaec quidem necetiaria & laudabilis, illa vero m .iatione constans iure Vituperetur,quippe quae se cundum natura non sit, sed ex eo quod alii ab aliis . lucratur, optimo iure foeneratoria negotiatio odio . arabetur, propterea quod ab ipso num o quaestum facit,& non ex eo cuius causa est inuentus, siquidem mutationis causa inuentus est. foenus autem eum au get,unde & nomen hoc inuenit. Similia enim sunt genita iis a quibus generatur. foenus vero ex num o parit numum, ob eamq; causam ex acquirendi mo. dis hic est maxime contra naturam.
Ηςo princeps ingenii & Joctrina Aristoteles. i Ex quibus illud veru esse apparet quod sςpenumero Iurisconsulti scribui, pecuniam & alias res quae
in abusu consistunt, neque naturali, neque ciuili ratione usumfructum recipere: neque ullo modo proprietatem eorum ab usufructu separari posese .g. constituitur. De v sese. lib. Inst. ij. l. secunda. . D. eod. adeo ut eorum usu legato, proprietas etialegata esse intelligatur: quemadmodum Caius do- cet in l. si vini. eod. Si vini,ait, olei, frumenti usuD. xi fructus . legatus erit, proprietas ad legatarium is Η Σ
127쪽
debet transferri.& Papinianus, quum socrus eas res genero tradidisset.nomine filiae ultra dotem, easq; se usibus pupillae aceepisse cauisset,disertὸ re- spondit, quum species ad usum donatur, donari ,, etiam proprietatem. l. species. D.de donat. inod. enim Senatusconsultu usumfructum earum a proprietate separat, id fictione latum fieri Caius restis
est in l. ij. D. eod. nec enim, ait,naturalis ratio au-M thoritate Senatusconsulti mutari potest. eoq; Pomponius in I. usura. D.de verb.sP. elegater inquit, , , usuram pecuniae qua percipimus in fri ictu non esse, ,, quia non ex ipso corpore, sed ex alia causa est, id ,, est,noua obligatione. unde si legatarius cui &agerct pecunia relicta sunt, quae haeres soluere cessauit, fructus petat,separatim debet usuras pecuniς petere.quoniam petendo fructus non coplexus est v si1-ras:quippe quq in fructu non sint. quoniam non ex ipso corpore,sed ex obligatione eius, quod inter- est,nascantur. Nec ad rem pertinet quod in l. qui quadraginta .g.vit. D.adleg.Falc. & l.generaliter. si cui legatum. D. de fid.liberi. utilitatem quam ex Vsu pecuniae sub conditione legatae haeres percipit,fructum appellat:quia fructu eo loco pro fruitione ut vulgo loquuntur &vsu accipit. nimirum
quum haeres utitur,fruitur pecunia,pendente conditione. In pecunia enim tructum,Vsum,usumfructum pro eode accipi constat ex l. hoe Senatusconsultum.&l. quoniam. D.de usus ear. rer. quae usu.
Quae quum ita se habeant, illa necessario secunda ratio consequitur, de qua supra comemorauimus. QRum pecunia permutandi non autem locandi
128쪽
aut vendendi ratia inducta si usus eius inuertitur, 'Vsus Quum eam quis ad quaestum transfert. Neque enim
locari aut v edi poteit Vlus pecuniς,utpote qui a re
ipsa & rei proprietate separari nequeat ut modo a nobis demonstratum est & nemo uti possit pecunia, nisi qui eius dominus est adeo ut quum usus fructus eius legatur, simul proprietas legetur ne-eesse sit.dictat .si vini. id quod in locationem non cadit: propterea quod in locatione necesse est alterius esse proprietatem, usum vero alterius. Ex quo efficitur,quum foeneratio aliud nihil sit,quam pecuniae locatio, eam neque naturali neque eluili ratione constare. Sed fortasse dixerit aliquis, quum pecuniae ususfructus legari possit, fictione nimirum,ut modo diximus, quidni vendi similiter, locarique possitὶ Verum huic ego obiectioni sic respondeo, multum inter legatarii & venditoris aut locatoris utilitatem interesse. quoniam
quum pecunia per se sterilis sit, & infoecunda, si tamen cum opera legatarii coniungatur, sit fertilis. proptereaque fructus quem ex ea legatarius percipit, non ex re sterili contra naturam ad eum redit. contra quam in venditore, qui quoniam ex nudis & meris numum corporibus fructum petit, nauirae aduersari intelligitur. Accedit ad hac de alia ratio sane memorabilis, qua quidem in omni quaestu magnopere spectari oportere constat. nimirum quod ita natura comparatum est, itaque seres habet, ut nunquam aliunde quaeratur lucrum quam ex ea re, cuius non minus ad nos & damnum α periculum pertineat,quam eommodum de emO. - Η 3
129쪽
lumentum .l.s unus.& l .si igitur.D. pro soc. Quod si ad hanc legem & praescriptionem foenerato miniquaestum exigamus, eumque hac regula metiamur, non dissicile est quam eorum iniqhia & improbanda ratio sit, intelligere. Certum est enim sortem omnimodo id est, quςcuq ,fortuna debitoris fuerit, saluam & incolume creditori manere neq; ad eum periculum negotiationis pertinere. Sed si fortὸ i ctura facta sit, si quid damni mercatura contraxerit, id soli debitori serendum esse. Praeterea
quicunque casus contigerit, quanuis aduersa fortuna debitor usus sit,semper tamen certum ' ex- tra omnem aleam periculumq; positum creditoris lucrum & emolumentum existere:debitorem vero iacturam omnem omneque damnum sustinere.' Neque vero alia non minus erudita & grauis ratio praetereunda est, nimirum quod faeneratione permissa omnes artes utiles & ad usum Reipublicae necessariae quoniam aut sine periculo,
Ut mercatura, aut sine labore, ut res rustica,exerceri non possitnt, neque tantum emolumenti adferunt, quam haec foeneratoria quae sine periculo & labore exercetur deperibunt & obsolescent. Contra foenerator desidiosus, domi sedens, nulla arte aut opera exercenda, omnes ciuitatis opes
ad se conuertet, quum in bene constituta ciuitate ex probatis tantum artibus quaestum facere luceat.Quare Plinius,ut multa pr clare, sic hoc breuiter. Sed anumo,inquit prima est origo auaritiae
excogitata foenore quaestuosa segnitia. Quin ipse quoque Aristoteles libro Ethicorum quarto, lem
130쪽
nonum & foeneratorum quaestum aequiparat, eo demque loco utrunque numerat. Sed operaepretium est Marci Catonis verba ponere, ex quibus quam perniciosam Reipublicae quaestuosam illam segnitiem iudicet, intelligatur. Est, inquit, interdum praestare mercaturis rem quaerere,ni tam periculosum siet: & item foenerari, si tam honestum siet. Maiores enim nostri sic habuerunt, & ita in legibus posiverunt, furem dupli condemnari, foeneratorem quadrupli. Quanto peiorem ciuem existimarint foeneratorem quam furem,hinc licet existimare. Civem improbum foeneratorem appellat,ed quod arte nulla & re plane sterili aliorum facultates exhaurit. Ex quo illud etiam eiusdem lau- 'datur a Cicerone libro de ossiciis secundo. quum enim ab eo quaereretur quid maxime in re familiari expediret,respondit Bene pascere : quid secun-Εmengat dum,satis bene pascere: quid tertium, Bene vitire. tus Ciος sic enim eum emendandum esse locu ubi antehac ' ineptissime Vestire legebatur, admonuit nos Virquu omni doctrinae atq; virtutis laude cumulatus, tum vero bene peritus antiquitatis,& doctus, & intelligens huiusce generis existimator Theodorus BeZa quid quartu, Arare.&quum ille qui qu sierat dixisset,Quid foenerari Z tum Cato, Quid homine, inquit,occidere ξFoeneratorem homicidae comparat, quod ut hic vitam, ita ille eas res quibus vita cotinetur adimit. quippe quum detrahere alteri ut alibi Cicero scribit sui comodi causa, magis sit contra naturam quassi mors,quam dolor, quam caetera