장음표시 사용
131쪽
rius bona nulla arte legitima de laudabili depraed tur. QIam quidem ob rem, id est, alienoru bonorum iniustam auersionem atque depopulationem, Romae tot seditiones extitiise Liuius libro De- cadis prima: seeudo grauissimus author est. eamq; in primis cuius ille author fuit, qui squalore &macie obsitus, in medium forum se proiecit,quaerens se Sabino bello militantem, quia propter προ pulationes agri non fructu modo caruisse,sed villa incensa direptaque omnia fuissent, aes alienum fecisse. Id cumulatim usuris se agro paterno avitoque exuisse. Itemq; aliam,cuius causam M. Manlius praebuit, qui quum centurionem nobile militaribus factis iudicatum peeuniae, duci videret,medio foro manum iniecit:& plebe commota seditionem excitauit. Rursiis aliam quoque non ita multo
post: quod quum eo ipso quod necesse erat solui,facultas soluendi impediretur,itaque quum iam ex re nihil dari posset, fama de corpore iudicati atque addicti creditoribus satis faciebant. Simile quiddaetia Plutarchus in Lucullo de Asianis seriptureliquit , quos foeneratores tanta crudelitate VeXarant, violauerant, euerterant , ut liberos ingenuos filias'; virgines priuatim vendere cogerentur. Et Basilius,ciisit,ait, θέαμα παιδαρ ελινθέρους υπὸ πατρωοορ ελυμένους ρος το πραι ριρρ. Denique
plena sunt exemplorii omnia, ex quibus uniuersas ciuili copias & facultates paucorii hominum quaestuosa, ut Plin.ait, segnitia exhaustas, de exinanitas esse eostat. In quo tame video nobis occurri a multis, iisq; eruditis, quod eum esse quaestum legitimu
132쪽
negemus ob eam causam, quia sine ullo labore &arte probabili factus est. neque enim omnes artem aut negotiationem exercere cogendos esse affirmant: sed de magistratibus & aliis viris illustribus , suis vectigalibus &. patritis bonis frui permittendum.
Verdm illos animaduertere oportuit, multum VI inter eos qui foeneratione quaestum faciunt, & eos qui suis vectigalibus fruuntur, interesse. Nam his quidem, si est breuiter sinapi iei terque dicendum, naturali ratione, ut agri fructibus ,& animalium
foetu qui duo acquirendi modi soli ferE Xenophonti & Aristoteli probantur) victus suppeditat.
itaque recte de naturae conuenienter faciunt, quae dominos ex suae rei fructibus vivere permittit. Foeneratores vero ex re nullum ferente fructum, itaque contra naturam quaestum faciunt. illi ex re sua quae ad usum vitae pertinent acquirunt qui etsi sun dum eolonis elocent, semper tamen dominium &ciuili & naturali ratione retinent. hi contra & ex re
aliena,& quod multo flagitiosissimum est,ex industria & labore alieno sese loeupletant. siquidem pe-eunia id quod inter omnes constat mutuo data transit in eius dominium,qui eam accepit: ex quo etiam mutui datio, ut Paulus scribit, ab eo appel- yxrum lata est, quod de meo tuum fiat: adeo ut si de meo
tuum non fiat, non nascatur obligatio. l. ij. g. ap aliena pellatur. si certum peta. neque quicquam aduersa- tio. tur quod quidam citant ex. l. rogasti. g. vlt. D. eod.
quod si seruus cui concessa est peculii administratio crediderit tibi, erit mutuum: quasi quum aliena
133쪽
tio seruo permissa non sit, ob eam causam dandomituum non alienet. Nam huic dubitationi perspicuὸ idem Paulus respodit ind.l. ij.g. idem mutuum. D. eod. In mutui datione oportet dominum
esse dantem nimiru ut alienet nec obest quod filiusfamilias aut semus dantes peculiares numos obligant. id enim tale est, quale si voluntate mea tades pecuniam . nam mihi actio acquiritur, licet nu- mi mei no fuerint. haec ille. quin imo in ead. ipsa lege Rogasti. Pauli verba manifesta si int,vbi duo illi casus tanquam contrarii opponuntur: Si seruus cui administratio concessa est, & item alius contra voluntatem domini crediderit. hunc enim disertδscribit num os non facere accipientis. ex quo ipso intelligi par est, alterum accipientis sacere. Denique Hermogenianus rem omnem uno verbo conficit in l. qui id quod . D. de donat. ubi adeo necesse esse respondit, ut in mutuo dominium transfer tur, ut si Titius centum donauit ea lege, ut statim donatori mutuo dentur, non impediatur dominii translatio: ac propterea numis iisdem donatori creditis nouu dominium in iis quaeratur. Quare ut ad id redea unde coepi, quit scenerator eius faciat pecunia cui credit,satis persuasum esse debet, eum ex re & pecunia aliena quaest v facere, quum usuras pe-11. tit. tum praeterea id quod altera quoq; huius nostrae sentetiae ratione continet) ex opera & labore alieno. Nam ut Paulus elegater scribit in l. Quae- , , flus. D. pro soc. quaestus intelligitur qui ex opera cuiusq; descendit. foeneratore autem certu est nullum in ea re labore ponere: sed ex alterius opera desudore
134쪽
sudore suas augere copias. Quanquidem ob causam scribit Aristoteles eo quem stupra citaui loco,
νομίσμα rim in id est, meritissimo negotiatio foeneratorum odio habetur, propterea quod ex ipso num o quaestu facit.Nam δίολοςατικ uosoλecree- negotiationem pecuniae significat, quam quis exer τικη.cet, ut ex ipsis solis numis, qui steriles sunt,contra eorum naturam lucrum captet. Et Cic. lib. de ODfic. I. Primum, inquit, improbantur ii quaestus qui in odium hominum incurrunt ut portitoria,& keneratorv. qua de causa scribi Chrysostomus concione in Mathaei cap. x v II. L v II. legibus inter- . dictum esse viris illustribus & senatoribus, quique Rempubl.gerunt, ne ex ea negotiatione quaestum faciant: utiote quam turpem & flagitiosam existi- . ment. Quorsum igitur ciuili iure permittitur etiaex otiosa pecunia usuras petere 3 quemadmodum apparet ex. l. qui semisses. quaestum. D.devsur. ubi si dominus otiosam pecuniam faenerare consueuit, negotioru gestor pro ea pecunia usuras de bere dicitur.& item ex. l. si fundus legatus. l. si ita Renu, legatum est. D. de legat. iij. ubi mentio fit eius pe- qua decuniae, qvie foenerandi causa tantisper asseruatur. denique ex .l.praesidis. D. si certum peta. Vbi praesidis prouinciae officiales , ac tanto magis omnes manOS. reliquos foenebrem exercere posse costitutum est. Respondeo idem in hoc genere usu venire quod quibusdam in morbis solet,quibus etsi medici me, deri cupiunt: tamen quia nullum facilὸ remedium inaenire possunt, connivendum esse arbitrantur. Manet
135쪽
124 vsvRIs Manet enim regula ciuilis iuris, ad quam omnis eius mens & ratio dirigenda est, Vsuras nunquam
nisi ob id quod verὶ & non simulatὶ interest deberi, quemadmodum satis copiose a nobis superiore libro explicatum esse arbitramur. Quare eiu astutiad: calliditate hominum aliquantum ab ea declinatum est, retinet nihilominus vim sua ea iuris aequitas , quae hanc hominum malitiam tolerando tantisper dissimulauit, non approbauit connivendo.
At enim illud sortasse dixerit aliquis , morsum
igitur usurarum emolumentum permittimus, itaque dc ex re sterili lucrum facimus,& contra pecu-Vlarae niae naturam & vsum eam ad quaestum couertimus sceno aliena re alienaque industria de laboreri, simil friactum consequimurὶ Respondeo breuiter, si ad limae. quaestum usuram transferamus, itaq; ex aliena pocunia & industria lucru consectamur,vsuram multo maximὸ condemnandam esse. Verum inter us rae de foenoris petitionem multum interesse dicimus.Illam enim non ob luerum & qu stum,verum
solius damni creditoris eompensatione inductam esse:hoc ob solum lucrum. Illa quod nostrum est peti:hoc quod est alterius. Illam denique in debitoris comodum,hoc in solius creditoris luerum . . spectare. Primum disertis verbis ostendit Paulus Min l.quum quidam.g. si pupillo. D. de usur. Vsurae,r, inquit,no propter lucrum petentium,sed propteris moram non soluentium inniguntur,id est,propter damnum,quod creditor ex mora debitoris consecutus est. Nam ut copiose ostendimus superiore libro, nunquam iure ciuili usurae permittuntur, nisi
136쪽
ob id quod creditoris interest. contra ex Cicerone& Seneca probatiimus, foenerationem ob solum creditoris lucrum & commodum inuentam esse. Secundum ex eo verum esse apparet, quod prius docuimus, Vsuram petere usum nostrae pecuniae,
quem nobis inuitis debitor habuit. ut quum haeres legatarii, aut tutor pupilli, aut socer generi pecunia cum damno creditoris usus est: contra foenerator mutuum dando,&rem,& eius usum in debitoris dominium transfert, neque se in uito debitorem sua uti pecunia queri potest. Quid igitur quum usurie Iriin mutuo usuram stipulamurξ Hoe enim interdum mutuo aequum & iustum esse ostendimus. Respondeo, plςruque quum creditor non sui commodi, sed debitoris iuuandi causa dat mutuum, idem esse ac si inuito ipso debitor eius pecunia uteretur. quonia Inuitum hoc loco accipimus non qui vi adactus est, sed eum etiaqui non id appetat, aut assectet: sed contra suum ipsius emolumentum rei familiaris commodo repugnante patitur. Nam neque pupillo omnino inuito tutori eius uti pecunia permittitur. l. quoties. D. de administ. tui.neque haerede,ei legatario, cui usus pecuniae ad certum tempus relictus est in l. iij. s. vlti. D. de ann. legat. Satis est enim, modo usuras creditor non ob suum solius quaestum &.lucrum
petat, sed ad id demum quod ea re percepit: quia
usu suae pecuniae caruit copens indum. Inuito igitur creditore fieri dicimus, quum aliter sese rem habere pro suo ipsius emolumento cuperet. ex quo ipso apparet,creditorem quum usuram petit in mutuo, etsi usum quidem pecuniae, ut in legato aut fideicomm
137쪽
sequatur, quum tame damni compensationem & id quod sua interfuit petat, rem ad te iure pertinetem petere. contra Foenerator, qui sui lucri causa quaerit,cui det pecuniam,& cupit usu eius carere, eum-que alteri concedere,neque queri potest sua inte esse quod usu suae pecuniae caruit,neque ullam damni compensationem petere. ob eamq; causam illud etiam affirmare non dubito, etsi iusta & legitima est usura quam legatarius ab haerede, aut genera socero persequitur: tame si fraude pecuniam debitoribus relinquant, ea spe ducti, ut ex ea usuras consequantur, foenus & turpe lucrum aucupari, 7 vsuras lege permissas non petere. Atque hanc qui dem diligenter obseruandam esse differentia, momentoque suo ponderandam supra ex. l. iiij. D. si cert. peta. breuiter ostendimus. adeo enim odiosa eius causa est, qui animo & proposito foenerandi
occasionem mutuo dandi pecuniam qu rit,ut mutuum ab eo depositum eius tantum, non etiam re
cipientis, periculo pereat. At enim dices, QSIs .
te meam pecuniam accipere coegit, quam in agri aut mercium emptione collocassem, otiosam nunquam habuissem 3tu quum ex re mea te locupletes, tusimque lucrum compares, interea dum illac reo, nihil eius tui compendit,quod ex re mea consecutus es, mihi decides Hisce speciosis causis &eruditis vulgo Generatoria auaritia tegitur,& quasi quibusdam velis obtenditur. Sed nos non quibus praestigiis & machinis homines astuti fraudem legibus faciant, inquirimus: quae sit iuris ratio &;equitas
138쪽
I 27 aquilas ostendimus. Docemus eum quaestum non
esse legitimum, propterea quod arte nulla l egitima ad creditore redit. Leno etsi in tibi seruiendo multum operae laboriisque posuit, in magnum saepe de
graue discrimen adductus est: nemo tame eius quaestim iustum aut legitimum esse affirmat. quid ita quoniam ars lenonum improba & perniciossa est.
Quanuis igitur scortatorem opera uti sua non .coegit, aliamqtie fortassis artem exercuisset: attamen quoniam ex re turpi quaestum facit, eum leges improbant. Praeclare igitur Aristoteles, Sunt, ait, in accipiendo nimii qui passim & quiduis accipiunt: quales sunt ii qui in sordida arte versan- Foeneratur, ut lenones, foenerat0res,& qm exigua dant ut maiora ferant. Nam propter quaestum atque eum perexiguum omnes in probra de dedecora incurrunt. Illi igitur quoniam ab iis eripiunt a quibus non decet, in sordido quaestu & arte versantur. haec Aristoteles. inamobrem uno hoc desperatissimo perfugio uti solent, etsi in foeneratione vitium est: tamen quoniam ciuium difficultatibus succurrit, & in Republic. facultas illa pecuniam in promptu inveniendi necessaria est, tolerandam esse. Multi simillima ratione lustrare lupanaria in singulis diuitatibus toleranda esse affirmant, propterea quod multorum grauium malorum causam tollunt. Ita homines Epicuri similes non quid aequum sit aut honestum , sed quid ex usu suo sit quaerunt. Vertim illis ego respondeo, res iniustas etsi utilitatem quandam praese ferre videantur, non estis tamen tolerandas.
139쪽
Quanquam quousque ut Cicero scribi t aud bunt dicere quidquam utile, quod non honestum Nam eadem utilitatis quae honestatis est regula. An putemus non satis sapienter praevidisse Deum immortalem humano generi, neque satis considerate Iudaeorum populo consuluisse, quum omnem ab iis foenerationem tantopere etiam atque etiam remoueri voluit Etsi huius quide difficultatis explicandae alia perfacilis & perexpedita ratio est. Nam si in Republ. necessarium est, ut quasi thesaurus quidam existat, ex quo facile & in promptu pecunia inueniri, quum opus est, possit, ibi Renus te collocetur aerarii publici pecunia , orphanorum riumv- facultates, dona quae gymnasiis ad alendos pauperes scholasticos , aut hospitalibus aedibus relicta sunt, aliisve religiosis locis, in quibus aegroti curantur , pauperes & infantes educantur. Quod enim inde emolumenti redit, ut non a te aut opera aliqua redierit: tamen pium de honestum est cum aliorum nullo detrimento eiusmodi facultates augere.
140쪽
De contra tu societatis in quo alter solam usram confert, alte otim pecuniam,saluasemper manente sorte. Et auae inter eum contra Iuuenerationem di sterentiasit. Utrum usura nauticae, Lugdunenses permutationes, σμι-les negotiationes probari ac relerari posset. Postremo quae res in omni contradiu legitimo necessariae Mideantur. CAP. I L
potui, quibus homines astutissimi
persuadere conantur foeneratorum quaestum non omnino iniquum, aut improbandum esse.Nunc unuduntaxat reliquum esse arbitror,de quo hic locus postulat ut breuiter sententia nostram exponamus. Probabilis , inquiunt, contractus societatis est in quo alter pecuniam nudam contulit sine opera,alter solam operam sine pecunia. Nam de ita coiri 'posse societate non dubitatur inquit Iustinianus ut alter pecuniam conserat,alter non coferat,& ta ,, men lucrum inter eos comune sit,quia tape opera alicuius pro pecunia valet. .i. De societ. lib. Inst. iij.&.l.j. C. pro soc. id quod ipsa sorte semper cre-''ditori salua intelligendum est. Inde igitur probari posse arbitrantur, creditorem, qui pecunia contulit quanuis nullam opera adhibeat: tamen quoniadebitor ex ea pecunia auctiis est, iure partem lucri salua sorte petere.In quo magna hercle illorum ne