De vsuris libri duo Francisci Hotomani iurisconsulti

81쪽

simorum maiorum nostrorum vestigiis insistere 3 Quum enim leges omnes, quae de V suris latae sunt, tanquam turpem quaestu approbantes repudiarint, creditoribus tamen permiserui ad assem quodcun-Vtru que ipsorum interfuisset exigere. Atq; ut illorum insaniae exemplum Vnum ex penὸ infinitis adferati I mu naus, recitabimus responsum Hostiensis viri huius tuo hone ordinis primarii, in specie illa nobili de mercatore siς PQs ix proficiscente ad nundinas, a quo alius quida pecu'niam quam eo deferebat mutua accepit: promittes eam certa die soluere una cum tanto lucro,quantuveri fimile esset creditore, si usus esset suis numis, -hi iis nundinis facturu. Quum igitur de coitentio ne illa qu reretur, respondit Hossien. ς qua & probandamlesse. eamq; sententia late persequitur in c. salubriter.De usur. lib. Decretal. v. Ἐς quonia&falsa est perspicud,&ex his quς diximus ab ude CO-futata, nihil necesse arbitror errores tam apertos

persequi copiosius.Nos igitur meliore sententiam secuti assirmare non dubitabimus, modum alique huic eius quod interest petitioni prς scribi oportere . id quod quum a Romanis legibus, tum Vero ab Imperatore Iustiniano nouissime factsi est in illa nobili & praeclara l. penuit. C.de usur. de qua nunc si is fusiris deinceps explicandum est, si modo p rius quet

vetustissima tuerit apud Romanos usurarum ratio exposuerimus ante breuiter, ut ea Iustiniani csistitutio planius intelligi possit. Hic aute admonendi sumus,eo minus fauisse leges usuris, quod qmi inmu tuo usurae toleraretur, multi ea licentia turpiter ad foeneratione abusi sunt. ex quo factu est, ut omnis usur

82쪽

usurarum petitio, in hominu Odium incurreret, adeoq; vetustissimis legibus prohiberetur. Sic enim Cornelius Tacitus libr. Annaliu v. Sane, inquit, Vetus urbi scenebre malu , & seditionii discordiariiq;

eberrima causa:e6q; cohibebatur antiquis quoq;& minus corruptis moribus. Na primo xii. tabulis sanctu, ne quis unciario foenore amplius exerceret: quia antea ex libidine locupletu agitaretur. dein rogatione tribunitia ad semuncias redacta postremo vetita usura, multisq; plebiscitis obuia i tu fraudibus,quae toties repress miras per artes rursum oriebantur. Ex his Cornelii verbis apparet, v suras

ob foenerationes tantum odiosas fuisse, eoque ita semper esse constrictas,& cohibitas,ut earum modus ad unciam lege x II. tabularum redigeretur. Sed quid sit usura unciaria breuiter comemorandum est. Primum autem illud scire oportet,qirem admodum in multis iuris articulis Iurisco sulti hoc in usu habuerunt , ut quan cunque rem integram, quam in certas partes diuidere vellet, Asem appel A, Vsura larent:vnde&haereditatem in assis partes diuidui. rum. loseruum. g. vlt. D. de haered. instit.& Vlpianus ait, agrum ex asse vel ex parte possideri. l.sciendii. D. acti satisd.cog. ita eam usura quae summa esset,nimirum quit ex centu denariis singulis metibus singuli denarii sol autur, Assem appellata esse: propte- .reaq; quasi ad Assis rationem illius partes, id est,

alias vibras minores appellatione sumpsisse. Secundo loco illud sciendu est, Romanos Gr corti more

imitatos,qui facilioris & c5 modioris doctrinet causa quantiis summa sortis, id est,siue plus, siue minus

83쪽

n E V s V RHI scentum contineret, ad Minam quae centum drachmas valebat, perpetuo redegerunt: quan cunque sortem similiter ad numerum centenarium redegisse. Deniq; quonia singulis mensibus nimiru Idib. vi ex Horatio ct Cicerone apparet usurae pedebantur, singulas quoq; pensiones nomen ex Asse sortinas este: ut si centesima pars sortis sorte enim ad centum perpetuo redigi solita docuimus lingulis pensionibus pederetur, num his idec etesimus, quo- usu a V sura summa est, As appellaretur. E nimites a. usura est quae Vulgo Centesima ideo appellatur, quod singulis pensionibus unus denarius pen, deretur, qui denarius, si ad sorte, quae ad centu redacta est respexeris, erit cete limus. sicuti apud Graecos usura drachmalis: quia drachma sortis quς v- surae nomine pederetur, pars esset minae sue sortis centesima, quam Aschines scribit Demon bene ab Oreitis accepisse, donec talentu qaod eis impera

κεφαλω 'i απGoo v. Quorsum haec ξ ut intelligamus centesimam usuram non ita appellari ratione

ultimς pensionis, quς eetesima est:.ut quii dicimus Calendas centesimas, quo vel boultimas intelligi- mus: quia si ex meis centesimo penderet eius appellatio, nunqua Centesma diceretur, nisi quu ad mensem cetesimum peruenisset. Atqui siζpe cdtingit,ut

aut ante messem centesimu sorte reddita usura eonsistat:aut no reddita ultra producatur: quum tamen

Cetesimae appellatione nihilominus retineat. quin etiam

84쪽

L I B E R P R I Μ V s. 73 etiam licet eo ipso me se cetesimo usura cosisteret, hoc tame ad rem no pertinet: quia olim nulla ratio habebatur quaret sorte usura an no sequaret, que

admodu alio loco docebimus, nec ita multo post. Praeterea si centesima ab ultimis Calendis diceretur, quasi calendis centesimis aequaret sortem, binae cente limae, ternae, & quaternae timiliter dicerentur quae ducentesimis, trecetesimis & quadringentesimis calendis sortem aequarent. quod quam ineptum sit, nemo non videt. iiqitidem binae centeissima: appellantur quae duos ex centum pendunt, quasi duplicatae cente limae: ternae vero quae tres, de

quaternae quae quatuor. Ergo id quidem non est dubium, v suram centesimam a parte sortis centesima , licuti apud Graecos Drachinalem a drachma, quae pars est sortis ad mina redactae centesima, nomen dux ille . quam quide ob causam similiter eam Plutarch is εκα τήν appellat in Luculli historia.

τk τοκιευρα de qui eam usuram exigebant scribit Basilius appellari. extatque eius exemplum apud Paulum in l. lecta. D. si cel l .peta. Tunc eo amplius quo post soluam,poenae nomine, γγ

in dies x x x . in q, denarios centenos,denarios sin-

gulos dari stipulatus est P. Maevius: spopondi ego , , L. Titius. Meminit eius quoque Plinius ad Traia- onum scribens his verbis, Pecuniae publicae, domine. prouidentia tua&ministerio nostro&iam ex actae sunt.' exiguntur: quae vereor ne otiosae iaceant. nam & pr diorum comparandorum aut nulla aut rarissima occasio est: nec inueniuntur qui ve-

85쪽

quanti a priuatis inueniantur. Duodenos asses Plianius intelligit,qui mensibus duodecim colligutur:

nimirum ex usura centesima. Obseruandum tamen

est Plinium Sectandum Centesimum foenus & Centesimam frugem longe aliter accepisse: nimiru vnde centies tantum quantum dedimus, accipimus: αQuinquagelim v,unde quinquagies. verba eius ex

lib. natur. hili. x VII I. cap. x v I Ι. sunt haec: Sic quoque cum quinquagesimo foenore messes reddit sertilitas soli,verum diligentio rescii centesimo quin quagesimo. ite lib. v. cap. Ir II. Libyphoenices vo cantur qui Dractu incolunt: ita appellatur regio

C C L. Μ. passuum circuitu , fertilitatis eximiae cum centesima fruge agricolis foenus reddente terea Vt ad institutum redeamus, quum usura Centesima sit A sv irarum, ideo factum est, ut reliquae usurae ad eius assis,non autem ad sortis rationem appellationem sumerent.Vnde si ex ducentis puta aureis unius aureus singulis pensionibus usurae nomine persoluatur, etsi haec pars est sortis ducentesima: tamen ea usura nomen ex sortis ratione non sumit, 'neque dicetur usura ducentesima .sed quia pars aia Usura se- sis dimidia est,unde appellatione sumit, Semis nominabitur.Similiter quum ex trecentis aureis unus penditur,etsi haec quidem pars est sortis trecent 1ima, non tamen ussera trecentesima nominabitur, Triens, sed Triens: quum quarta, Quadrans atque ita deinceps in Biae, & Quincunce, & si quae praetereὶ

aliae sunt. Itaque Iustinianus quum in i .eos. C.devsur. harum appellatione recenset,vsuram Trientem

86쪽

LIBER PRIM V s. 7stem nominatim tertiam Centesimae partem appellat: Semissem vero, dimidiam eiusdem: Bessem autem , Centesimae bessem. sed de Paulus in l. quum quidam . infin. D. deviar. 'Imp. l. hac edictali .g.

his illud. C.de secund. nupt.& l. vlt.g. praeterea. C. de iur. dot.& l. vn.M.quii alitem. C. de rei uxor. act. tertiam Centesimae nominant, quum Trientem significarent. Nunc ut ad taciti locum redeam, quum

pars Centesimae duodecima soluitur, usura Uncia- Vncia ria nominatur. ad qua ipsam olim lege x II. foenoris modum reductum esse testatur. De hae similiter Scaevola mentione facit in l.Titium. g. praefectus. D.de admin. tui. ubi specie testamenti refert, quo testamento ne pecunia haereditaria dispergeretur, permissim erat filiorum tutoribus, si eam retinere 'Vellet, usuras unciarias duntaxat persoluere. Alibi quoq; de haerede unciario mentio fit, alteri ab eo cui undecim unciae fuerat relicta .l. plane ubi. . inde dicitur. D.de leg. j. Quare quum in asse duodecim unciae numerentur , Nparet hanc usura leuissimam & perexiguam fuisse. Sanὸ Titus Liuius libro Decadis primae septimo author est C. Mario' Cn. Manlio Coss. de unciario scenore a M. Duellio L. Menenio trib. pleb. rogationem esse prolatam, quam plebes, ut ipse scribit, cupidius iciuit, accepitque patribus aegerrime ferentibus.& paulo post, T. Manlio Torquato, C. Plantio

iecunddin Coss. semunciarium tantum ex uncia

rio foenus factum. Porro quae summa fuerit usu ra superius diximus, quum centesimam assem usurarum fuisse docuimus. itaque nostri maximae dc

87쪽

Vsura& grauissimae usurae appellatione Centesmanam ΤΠ β identidem significant: ut L qui sine. D. de negor. tui: α l .non existimo. D. de ad. tutor.vbi maximae v sitrae appellatione centesimam intelligi volui. Vlpianiis autem in l. tutor qui repertoriu. gadem solet. De administr. tui grauissimam eam appellat.&Cicero lib. ad Atti. epistolaru sexto, foenus cen- tesimum etiam acerbissimis creditoribus satis vitae Viuiae viri scribit. Quae vero moderatae usurae dictae sint, ostedit his verbis Plinius lib. x II II. cap. X IIII.

Ex his inquit usura multiplicata semissibus quae ciuilis ac modica est in C. Caesaris Germanici filii

principatu, Sc. Vlpianus vero in d .l. tutor. g. ex caeteris causis. De administr. tui.leuiores appellae lysurgie- Quincunces & Trientes. earumque Ieuiorum ap- lpellatione puto Africanum Trientes significasse,

in l. li seruus legatus. g. vlti.U.de legat.j.quum ali,

V Aufidius filio suo fideicomisit ut certam pecuniam V mutuam daret, &vsuras leuiores taxauerat. Da Quincuncibus fit mentio in l. quum quidam. D. d usur. l. 1 filio.& l. seq. g. Basilicae. D. de alim.&cib. legat. easq; Persius modestas appellat Satyra xv. Quid petis ut numi quos hic quincunce modesto Nutrieras,peragant avidos sudare deunces De Trientibus quoque mentio fit in l. firmio. . j. D. quand. di. leg. Vlpianus autem clarὰ semisses a leuioribus distinguit in l. si legatu . D.de oper.pub. Si inquit statuas haeredes damnati no posuerint, v seras leuiores intra sex menses:si minus,Semisses' usuras Reipubl.pendent. Leuiorum verbo Trientes Arielligens, ut planὶ constat ea. d. l.quum quidam

88쪽

dam .m s. de usur. Siquidem & Lampridius author est Alexandrum Seuerum Trientarium scemis pe cunia sua exercuisse, itaque pauperibus opem tulisse. Ex quo profecto intelligi eius responti ratio potest quod e Marcello Paulus citat in laij.g. vlt. L. iiD. ad leg. Falcid. Si Reipubl. in annos singulos legatum sit, Marcellus putat tantum videri legatum, quantu sitfficiat sorti ad usuras Trientes eius sum- mae quae legata est, colligendas. unde, si quaterna

annua legata sint, quoniam usura Triens quaterna efficit annua in centum, legata videbutur centum. quid ita Z quoniam eo modo tam haeredi quam Reipubl. testator videtur consulere. illi ob sortem exiguam,& usuras leuiores:nempe trientes, ne scilicet graui aliquo legato illum oneraret, huic vero ut esset certa & perpetua haec pensio. si quide etsi maiorem ex ea ipsa sorte usuram legare potuisset: notamen ad eam: quam communiter&plerunq; consequi poterat: sed ad eam quae perpetuo & facile inueniri potest, respexit . ut certum esset illud Reipubl. legatum & debitorem semper inuenire posiet. Nam ad bessem aut semissem non tam facilὸ inueniri possent,qui Reipub.debere vellent: quippe quum sub iisdem usuris ab aliis mutuari possent,&hoc in huiusmodi foenore oneris accedit, quod Reipubl. non nisi pignoribus idoneis & hypothecis debeatur: eaq; soleat ad vitium quod sibi debetur resecare, nihil de iure suo cuiquam remittens: ut manifesto appparet ex. l. si bene. D. de usur. Vtut sit,constat sanὸ ex his quae diximus usuram Trientem leuem &perexiguam appellari, leuissimam autem i. ad tales.

89쪽

78 DEV sv RIS tem Unciaria fuisse, quemadmodum & Quadran-item de qua nonnunquam in iure mentio fit: ut apud Scaevolam in l. libertos .largius. D.de ann. legat.& l.vit. C. de petit.haered. Nunc videndum est quae

Usurale- sit usura legitima, de qua tam saepe Iurisconsulti gitima, mentionem faciunt. Et sane nonnulli in ea sententia sunt ut dicant, legitimam eandem esse quae &alibi Centesima dicitur.quod quidem eo magis videtur esse verum,quod quum Triphonius in l. qui sine. D.de negot.gest.dixisset maximas id est Centesimas usuras ά tutore peti, qui pupilli pecunia in ' usus suos vertisset, Vlpianus in l. tutor qui repermio rium . . pecuniae. D. de adm. tui. legitimas usuras

ab eode deberi scribit. Verum illos animaduertere oportuit quod ide Triphonius notat in l. non existimo. D. eod. multu referre palam aperteq; tutor

se debitorem ut extraneu& quemlibet pupillo facere an sub administratione tutelae pupilisq; uti Iitate latenter sua eomoda pecunia pupilli iuuaret. i Nam hoe postremo casu Centesima debetur,quemadmodum ibidem respodit: sed in poenam tantum, vi ex .d. l. qui sine.perspicuum est. sicuti eo quoquei casu quo tutor negauit habere ad alendos pupillos: penes se aliquid ait enim Vlpianus in d. l. tutor. . ide solenti quidquid eostiterit penes eum esse, eius grauissimas usuras pendi.Sed priore casu,quii sine dolo de palam aperteque pupilli pecunia mutuatust , est id quod ei licet ex. l.quoties.g.n5 tantam. eod. tract. usurae tantum pupillares debebuntur,id est, legitimae minore'; centesimis, queadmodum ex ead. l. tutor. .Idem solent.intelligi potest. ubi ma

nifest

90쪽

LIBER PRIMVs.

nifestissimὸ legitimae distinguntur a grauius imis. quum ait, Tutores qui negant habere aliquid ad se

alendos pupillos, grauissimas usuras debere: re- is Quarum autem summarii pupillares, id est, ut post- , ,ea interpretatur legitimas .pr terra ex d. l. quotie S. ,, g. item si temporali. ubi species refertur qua tutor pupilli sub usuris grauioribus debebat, quam sint pupillares siue legitimae. Nam Centesima grauiores deberi no poterant. Quid multa ξ coctat traiectitiae , pecuniae nomine Centesima statim atq; periculum creditoris desinit, cosistere. atqui Papinianus . in I. iiij. D. de natat. foen. manifestissime pro nutiat usi ras legitimas deberi elapso die perieuli: quo quideipso casu Imperatores in l.j. C. eo .comunes Vs iras obseruari scribsit.ex quo apparet eas esse dictas legitimas, quae communiter plerimq; in usu sunt: olim quidem besies, hodie vero Iustiniani conli tutione semisses. Itaque quod Antoninus ait in l.j.

C. de usur. pup.& l. iij. C. de admistr.tui. eum tutorem , qui pecuniam in usus suos conuertit, legitimas usuras debere de bessibus aut semissibus tantum intelligendum est. quemadmodum etiam in I. si ea pactione. l. quum allegas. l. quum non frumentum. l.acceptam. C. de usur.& l. pecuniae. D. eod. iE x his igitur intelligi posse arbitror, quis olim

fierit usuraru modus iure ciuili constitutus. Sciendum est praeterea suum cuiusq; regionis morem in ni re e usurarum odo suisse, ut alibi maiores, alibi minores gionum. exsolverentur. Caius, Peculii rii quoq; licet videa- , , tur una ct eadem potestas ubiq; esse, tame aliis lo- , ,

eis facilius &leuibus usuris inueniuntur,aliis dissi- , ,

- cilius