장음표시 사용
471쪽
eensetur volu raria. No t. tamen voluntarium imterpretatiuum n5 susticere in casibus iurisdictionis; ut clina prudenter iudicatur Episcopum d turum alicui licentiam audiendi confessiones,n6 sussicit, ut illas actu audiat. Diiii ditur 7. in voluntarium voluntate
propria,quod ab ipso immediatε elicitur i de v
luntarium voluntate aliena, ut clim per mand tarium, vel per procuratorem aliquis consentit alicui negotio .
8 Diuiditur 8. in voluntarium in se, quod in se ipso est volitum ; & voluntarium in alio , quod est volitum in sua causa, ad quam illud sequitur.
9 Diuiditur 9. in voluntarium directum, quod positiuξ a voluntate intenditur siue medi
th, iue immediath; & voluntarium indirectum, ut eum quis intendit aliquod,vel omittit, aut non impedit,ad quod sequitur aliud,censetur indirecte velle id,quod sequitur; v. g. nauta intendens ludum,vel omittens gubernare navim, aut notia impediens submersionem indirecte censetur velule submersionem. o Collig;qubd licξe aliquibus voluntarium directum confundatur cum voluntari in se,explicito,physico, formati . & voluntarium in- dircetum cum voluntario in alio, implicito, vi tuali, morali, & interpretativo; attamen distinguuntur,ut ex dictis potest patere .
I i QPtres; an istae diuisiones sint genetis in species, vel subiecti in accidentia λRes p. inter Gibb. his disp. 8. dub. .num. ID, quod si loquamur de voluntario secundum ratione voluntarii, sunt diuisiones generis in species; si autem sermo sit de actu, qui substernitur denominationi volunωj, sunt diuisiones subi cti in accidentia ι quia idem actus specie potest esse voluntarius necessarius,& liber; ut ide amor Dei in uiridi in patria.
principium formale moluntary liberi,
quibus conueniat i Ioluntatem posse considerari,ut na- turam, & ut potentiam ad utruillibet diximus to . a. de Vol. Dei q. 2.art. I. S.I.n. I 3 cum enim uoluntas sit quaedam res, seu quid itas accidentalis,& omnis quiditas ordinata ad operationem sit quaedam natura, quae definitur principium operandi; ideo uoluntas habet rationen naturae;& quoniam natura est ad unum determinata ideo uoluntas,ut natura,est ad unum detemniinata; quapropter principium, a quo est uolum tarium perfectum necessarium,est uoluntas P terea quia uoluntas est domina suorum actuum,
quos habet in sua potestate; ideo ut potentia,est indifferens ad illos ponendos, uel non ponedos . in hoc enim consistit dominium ; unde principiuvoluntarii liberi est eadem uoluntas, ut est potε-tia indifferens ad utrunlibet, quae potentia eρm-
muniter dicitur liberum arbitrium. Quaeritus e go,quid importet formaliter Iiberum arbitrium& quibus conueniat Igitur quoad I.
βuid importetformaliter liberum arbitrium a Euariis speciebus libertatis discuset I rimus io. 1. υbis & susscienterdiu soluimus ea, quae in praesenti possent dissicultat εingerere , ideo hic solum ad formam ea redigi
liberum arbitrium , quod translative dictum esta liberis arbitris, ut ibid. dictum est, non consist re in aliquo actu,passione,uel habitu,sed radicaliter in intellectu,& formaliter in uoluntate.Primum prob.coni Heruaeum putantem liberum adibitrium consistere in actibus intellectus, de uoluistatis praecedentibus deliberationem. SS. PP; ODD. nomine liberi arbitrii intelligunt potentia , a qua exeunt actus liberi; ut colligi potest pra re, pue ex Beatiss. P. in tribus lib. de Lib. Ais .ct lib. r.
fua potesate ut eligere,quae bona sunt, edi esse a bor bona;aut eligere, qua mala sunt , esse arbor mala ; ubi liberum arbitrium comparat arbori, aqua procedunt bonae, uel malae operationes ἰ e go liberum arbitrium non consistit in actu. Tum quia,ut arguit Fund.Doct. ubis, communissimus conceptus,quem formant sapientes de libero M. bitrio, significat aliquod permanens insitum n, turae rationali, clim definiatur potestas, seu fami ras,qua quis esset iuris, o fui gratia haben, iobdomini bos actus ; ergo nequit consistere in ipsis actibus,potestas enim, & facultas permanens non est actus, qui est transiens. Secundum prob. ab eod. Fund. Doct. ibid. Passio habet esse tantum in parte sensitiva ; sed liberum arbitrium nequitesse in parte sensitiva, quia liberum arbitri uno conuenit Deo,& Angelis,& est proprietas nat rae intellecti talis ; tum quia arbitrium dicit co uersionem supra suos actus,in quos habet dominium; pars autem sensitiva nequit esse conuersi-ua supra se ipsam . quia conuersio fit sollim per
immaterialitatem; crgo nequit consistere in passione.Tcrtium prob.c Ont. Alberi, D. Bon. Liborum arbitri si est in nobis a natura ; est enim proprietas naturae intellectualis iuxta illud Eeαry. Deus ab initio eonstituit hominem, O reliquit ilia in manu eoυῖν fui adiecit manista, er praecepta
fuatisi volueris mandata se uare,conservabunt te ορο in perpetuum fidem placitam facere. Appofuit
tibi aquam,ct ignem, ad quod volueris, porrige
manum tuam. Ante hominem vita,O mors,bonum,
ct malum,quod placuerit ei abitur illused habitus non est proprietas indita a natura , quia uel acquiritur,uel infinditu Gergo arbitrium non est habitus. Tum quia habitus est determinatus ad bonum, uel ad malum, non autem indifferem ad utrunque; ut patet de habitu virtuoso, diuiti
L;ergo arbitrium non est habitus. Quiartu prob-
472쪽
ex Furia.Doct.β- .pa r .Radix eausilis proxima liberi arbitris est radix conuersionis , & r flexionis supra suos aetiis; in tantum enim libera arbitrium habet dominium suorum actuum, tria quantum potest ueIle illos ponere, vel nolle; &etiam positos suspendere;Iioc autem ess conueristere,& reflectere supra suos actus, ut patet; sed intellechis est prima radiκ sormalis conuersi nis,fle reflexionis supra suos actus; nam radix reis mota est immaterialitas, materia enim impedit conuersionem;quia ita immergit formam, ut nopossit eIeuare se supra se ipsam; immaterialitas autem substantialis nequit actu se con rtereo ;quia conuersio est operatio, & nulla fissistantia est immediate operativa;dc ideo intellectus, qui immediate fluit ab immaterialitate, tanquam a radice proxima, est radix proxima conuersionis ipsius voluntatis ; ergo intellectus est proximia
radix liberi arbitrij. Tum quia radix proxima liberi arbitrii est illa,quae proponit volutati obiectum sub ratione prosecutionis, & fiigae; nam Iiberum arbitrium habet posse tendere in obiectu prolequendo,vel fugiendo; sed potentia sic proponens est intellectus, ergo intellectus est radiκ proxima liberi arbitriiaum quia radix proxima est illa, ad quam immedisse sequitur liberum arbitrium;sed haec est intellectus; quia cum liberum arbitrium sit potentia caeca, essentialiter sequitur potentiam videntem,quae est intellectus, a quom ducitur; ergo radix proxima liberi arbitrij est intellectus. vltimum prob.eom.Dum opinantem liberum arbitrium principaliter con-sstere in intellectu. Liberum arbitrium sermaliter confistit in potentia electiva unius prae alio, ut patet; sed potentia electiva sormaliter consistit in voluntate;quia electio est actus voluntatis formaliter,ut videbimus i ergo liberum arbitrium formaliter consistit in volutate. Tum quia non consistit in intellectu, neque in alia potentia sensitiva, que in aliquo habitu,aut actu,viIup. visum est; ergo 1 lassicienti enumeratione constistit in voluntate.Τum quia consistit in potentia habente dominium suorum actuum; in hoc enim consistit formaliter libertas;sed lim est voluntas; ergo sermaliter consistit in voluntate.Hissupp. 6 Qi ritur,an principium voluntarij liberi meritorii, uel demeritorij importet solam libemtatem a coactione; uel libertatem indiffercntiae , seu a necessitate
s Diximus D. .Qfmao.indisserentiam ad bonum, & malum non pertinere ossentialiter ad libertatem, sed tantlim accidentaliter ratione subiecti exissentis in via non videntis claro Diuinam essentiam; nam praeterea, quae dicta sunt
merum non essensiquod duo potest velle,iris bο-
num γ malum λ Iiber Deus non es, qui malam
non potes vellet, de quo etiam qse dixisti, verumque dixisti: Deus este,nisi iustus, non potes. Siecim
Deu laudas, ut ei auferas liberinem e ct . Ioa.
Ergo me in Deo est arbitry libertas, uia malum facere non potes; fui negare se ipsum nomis eQuod & de Christo Domino diei debet, cuius
actiones erant liberae, quia meritoriae, & tamen peccare non poterat, quia erat imprecabilis; cringo optime saluatur ratio formalis libertatis abs que eo, quod habeat annexam indifferentiam ad bonum,& malum;quae propterea accidentaliter se habet.Hoc nos.
6 Unica conci. Ad rationem arbitrii ereati non suffcit libertas a coactione, sed requiritur libertas a necessitate, seu indifferentiae ad ageti-dum,vel non agendum. Est conI.Stoisos admiti tes fatalem necessitatem in omnibus vi syderum inductam; conLManichaeos dicentes omnia esse a principio bono,uel a malo; nt. alam putantem gratiam eiscacem inducere necessitatu. Lutheri
asserentem arbitrium amissiim fuisse per peccatum, & ideo esse titulum sinere; Michaelem M. tum asserentem Quod voluntarie sit, etsi necessit reflat, libere tamen sit; oesola violentia repugnat
libertati hominis naturalis , ct Iassen. lib. 6. de Grat.Christiquem secutus est Vincent Lenis in Theriaca de lib.arb.lib. r.e.6; Maced.cis propo-FI. Iausen. art. 4; caesar Vanini Rosendet, ct coni. Guillelm.Gibiti m de liber Dei, ct creatura c. 3.vbi ait libertatem consistere in eminentia natil-rae creatae supra naturam corpoream praestinde-do ab indifferentia; se alios. Traditur tamen ἀFund.Doct.in a.dis 2 .q. I .art. I. g.Vis; ubi ait:
Imo cum liberum arbitrium sis principium omnia operarionum, quassum d nobis libere, O quaesunt in potesate nostra Oc;er dist.2 .q. .art. I. g.Respondeo: NibiI aliud est liberum arbitrium, quam triper quod volumus ea, quae sunt ad emoropter finem.Deus ergo in muli se isem,is bonitatem suam, tanquam em, es in eo voluntas ; sed ut vult aliasse, tanquam ea , quae funt adfluem , propter se 'fum, tanquam propic nem, est in eo
liberum arbitrium; quod repetit art.3.dub. I.lat. g.Prima via,er disia I. q.2. an. I. S.Respondeo
Voluntas nostra es domina sui actui, quia potest
velle, ct non velle; e in ead. dist.2 . q. I. art. F. dub. I .iat S Tertia via. Dbertas ergo volantatis
consistit in eo,quod ad umuersale bonum, quod ne cessitat ipsam,libere ordinat particularia bona,qua non nece tant eam. Hoc docuit etiam D. oi omnes Thomissae apud Gonet hic disp.2.art.a;er 3; Salm.hie tract. I Iasio. I.ob. I;er ali'.
7 Haee concI. est de Fide; definita enim se it
docente: Motus,quo hue, atque illae voluntas co-
uertiturins esset voluntarius,intque in no rapositus potesaie,neque laudandus, cum ad superiora, neque culpandus homo esset, cum ad inferiora δε- torque quasi uen.iam cardinem volimratis,er tete Nat; grat.c. .Liberi arbitry nos condidit Deus,
473쪽
nec ad virtutes, nee ad vis a ne esstate trahimur; alioquin ubi necesse s es ree nam-tio,nee corona
est ., ho. de Spiri tit.e. 3 r. Hoe quisque habere in potestate dicitur, qκodsi vult facit, si non vult, nun facit. 9 Ex his arguitur I. Domini u formale suo. rum actuum importat essentialiter libertatem indifferent , ne ii a necessitate,idElt excludentem
necessitatent,& determinationem ad unum; sed liberum arbitrium formalit cr importat dominiustorum actuunt ; crgo liberum arbitrium sermaliter importat libertatem indisserentiae, seu a itecessitate. Prob. ma. Dominium mi maliter impoditat potestatem ponendi,& iton ponendi illud,super quod cadit tale domini uin ideo nanque animalia irrationalia, ut habci I ud. Doct. in a. dire.
I .art. 2.f. Posse autem ex Beatus. Psib. 9. de Gen. adiit. e. q. non habent dominium suorum actu ut
quia praesente concupiscibili non possunt notio concupiscere; & ideo non habent potestatem ad non ponendum aettim concia piscent di; quan uis enim ex instinctu naturali postiat tendere in hoc, vel in illud concupiscibiIE; attamen praetcnte aliquo cocii piscibili ita determinatur, & necessitatur ab illo, ut non habeant dominium super actu tendentiae in illud, quia non habent potestat inoad non ponendum tale actum; ergo dominium formale sitorum actuum essentialiter importat libertatem indigerentiae excludentem necessitatem, ac deterna inationem ad unum. Mi. communi ter admittiturinam ut diximus o. a. art. 2. g. 2Iliberum arbitrium kr maliter costituitur per dominium suorum actu una; dicitur cnim liberunx eo, quia liberum est ad ponendos, uel non pono eos suos acti's. I o Cons. r .Si liberum arbit Hum sermather consisteret in libertate a coactione cxcludent libertatem indifferentiae, sequeretur nedum ,
quod Deus aequὸ libere spiraret Spiritum Sancium,ac produceret creaturas; di id so uel Spiritus Sanctus sque contingenter spiraletur,ac producitur creatura I uel crcatura aeque necessario produceretur, ac Spiritus Sanctus; necessitas autem, & contingentia effectus derivatur a nec efflitate , & contingentia principii productivi ; sed
etiam sequeret tir, quod beati aeque libere amarent Deum in patria,ac in via; & quod animalia irrationalia aeque libere operarentur, ac homo; imo si libertas indifferentiae esset imperfectio accidentalis libertatis,scqueretur, quod animalia , quae gaudent libertate a coactione, siue sponta-ncitatis; non enim agunt in uita, uel coacta, sed spontanee,& uoluntarie,ut dictum est influp.arnidi aliunde non habent libertatem indifferentiae, haberent m.igis perfectum liberum arbitrium , quam homo, qui ultra libertatem a coactione , habet libertate indifferetiae,qus per Aduersarios est imperfectior libertate a coactione; sed haec omnia sunt falsa, ut patet;crgo & id, unde sequutur. Prob. ma; na Deus, beati, & bruta no agunt
eoacu; ergo libere libertate a coactione. it Cons. r. Si libertas indifferenti et non spectaret essentialiter ad constitiationem sormalem liberi arbitrij , sed est et perfectio accidentalis illius, libertas indifferentiae non esset ponenda ii Deo,in quo nulla ponitur imperfectio; sed cons. est falsum; ergo & ant. Prob. mi. Deus ita produxit creaturas,ut potuerit eas non producere; sed libertas indifferentiae est, qua ita producitur aliquis effectus, ut potuerit non produci; ergo his Deo est libertas indifferentiae, non quidem potentiatis, sed actualis, idest non per exclusionem actus, sed per coniunctionem cum actu, uel eum
opposito. Tum quia si in Deo esset sola libertas
a coactione, Deus ita esset determinatus, & necessitatus ad producendas creaturas, ut non potuisset allas non producere ; hoc enim importae
libertas a coactione ; aliter si potuisset non producere,etat in eo libertas indisserentiae, quae est potestas ad producendum,vel non producendiuergo in Deo est libertas indifferentiae.
Ir Prob. a. Liberum arbitrium formaliter respicit media; nam circa finem necessitatur u luntas;& si circa aliquem finem sit libera,hoc est, quia talis finis est intermedius, di ideo habet rationem med ij; quapropter voluntas cirea bonum l articulare est libera,vi docet Fund. Doct; qui bonum particulare est medium conducens ad snem ita communi,quod est bonum,ut ci sed cit-ca media datur electio , quae est in potestate vinluntatis ad poni, & non poni; id enim, quod necessario ponitur,non dicitur eligi;ergo liberum arbitrium formaliter importat libertatem indisseremiae.13 Prob. 3. Caluinus, ct eiusfoey, sicut Zaius, ct Iansenius non negarunt libertatem a coactione; & tamen damnati sunt tanquam op pressores libertatis liberi arbitrij; ergo liberum arbitrium ultra libertatem a coactione importat libertatem indisserentiae ; nam damnati sunt , quia dixerunt voluntatem necessitari ad suos actus; ergo huius oppositum, scilicet libertas a necessitate, quae est libertas indifferentiae, stat tum cst, tanquam dogma Fidei. I Prob. q. Si liberum arbitrium non ira portaret formaliter libertatem indifferentiae, s
queretur, quod actus ab illo descendentes non
possent prohiberi, vel praecipi,de regulari per c silia,& per virtutes;& sic nec puniri,aut praemiseri; frustra enim prohibetur, praecipitur, & consulitur id , quod necessitio fit, Et determinatε ad unum ideoque brutis,qui agunt determinare ad
unum,licet spontaneε,& voluntariὸ , non dantur praecepta,prohibitiones,consillia,virtutes; neque eorum opera, quan uis mala; v.g. occisio innoc tis,merentur vituperationem, & poenam ; sicut merentur opera facta ab homine; v.g. occidente eundem innocentem; di sic non daretur lauri& pr nium; sed haec sunt falsa, di absurda; ergo di id, ex quo sequuntur . obij c.
474쪽
in nostra potestate , ergo liberum arbitrium c6sistit in sola libertate a coactione . Prob. anta ex Magno P. g. docente lib. atae lib. aQ. e. 3. ILIud esse in nostrante te,quovicum volumus,f eimuni sed facimus actus spontaneos , cum uoluismus; ergo sunt in nostra potestate. Et lib. s. ciuis Dete. ς; O Io. disputans conI.Ciceronen ,
quomodo praescientiae infallibilitas non tollat
libertatem nostram, asserit Iiberum arbitrium componi, & cohaerere cum libera necessitate. 3. I b. 3.de lib.arb. c. .ait Beatisi P. Deum punire
homines, quos infallibiliter preteuidet peccaturos; quia eius praescientia non cogit ad peccaniadum ; de saepe alibi docet uoluntatem non cogi ad peccadum, si enim cogitur necessitate aliquid
Resp.n .ant. Ad I. prob.dicitur illud esse in nostra potestate, quod facimus,tam volumus, ct ita uolumus, ut habeamus potentiam ad oppositum, ut idem M. Beatis . P. explicat de vimilit.vbilbp; quapropter omnis alia explicatio, tanquam spuria, & ab eius mente aliena habendata estiunde neg.est mi. Ad 2 .dicitur BeatifP.docete
libertatem creatam optime componi cum necessitate infallibilitatis praescientiae Diuinae r non autem libertatem creatam importare formaliter necessitatem;sicut enim licet mutabilitas creatu.rae cohaereat cum immutabilitate Dei;attame 'non infertur, qu bd creatura secundiim se ipsam si immutabilis; ita cκ eo, quod libertas creata , cohaereat cum in fallibilitate praescientiae Dei, non infertur,quod libertas creata sit necessaria in se ipsti.UM.to. a.de Prouid. art. I; O q. a. de Praed. an. . Ad 3. dicitur, quod ideo homines peccant,& digni fiunt poena, quia Deus non cogit eos ad peccandum, & gliunde non necessitatur; ctim uoluntas nequeat necessitari, nisi ab omni,& puro bono; nultu aut in obiectum peccamia nolum est omne, & puru bonum. Supponit ergo Beati .P.voluntate a bono creato no necessitari, quod est certissimumquia nullum bonum creatuest omne,& purum bonu;& aliunde ex eo, quod Deus non cogat ad peccandum, optimε inserthomines libeth peccare, & poenam mereri. 16 obiic. a. idem. In Deo est formaliter libertas sine indi Erenuamam ex eo, quod semel uoluit, nequit amplius se retractare; ergo indifferentia non pertinet ad rationem sor malem I,
Resp.negant.Ad prob. inserta dicitur aliud esse, quod Deus ob suam immutabilitatem non possit nolle,quod semel voluit; 3c aliud, quod in ipso non sit libertas indifferentiae pro eo tunc, quo aliquid voluit ; ita enim voluit, ut potuerit pro illo tunc nolle,quod 'oluit. 17 Inst. Si ad saluandam libertatem iudi L ferentiae suffceret ita semel se determinasse aduolendum aliquidini potuerit se determinare ad illud nolendum, sequeretur beatos haberet,
hertatem indisserentiae; quia ita se determinarue ad amorem beatificum, ut potuerint se ad oppositum determinare; sed confest falsum ; ergo &ant. Prob. seq. Amor, quem habent beati in patria,est ille idem numero, quem habuerunt in via; sed ad amorem uiae ita se determinarunt, ut potuissent se determinare ad oppositum; ergo idem dicendum de amore patriae. Resp. neg. seq;& eius pro b .instri. Ad aliam dist.ma.Est ille hiem diuersis modo elicitus, c;
eodem modo,neg; sicut enim motus uolliniatis,
qui fit sine indisserentia rationis , & dicitur primo primus,est necessarius; & si fiat praesupposita
indifferentia rationis, est liber; dc tamen est idem motus numero diuerso modo elicitus; ita a pari.
18 obhc. f. Christus in adimplendo praecepto mortis fuit liber, quia meruit nostram reis demptionem, & tamen non habuit indifferentia ad non obediendum; ergo indifferentia non re.'quiritur ad libertatem. a. ristus fuit liber etiaad non peccandum,quia non peccando meruit,& tamen non habuit indifferentiam ad peccandum in non peccandum; ergo idem,qtiod prius. Resp. hoc di talatum Disis q. a. de Beat.
ar. 9. N. a 3 . Dist. igitur 1.pars ant. Non habuit indifferentiam potentiae seiunistam ab actu obedientiae,conc; coniunωm cum actu obedientiae,neysicut enim cum quis actu uult aliquod obi ctum,quod poterat nolle, habet potentiam, quae secundum se praci se sumpta est indifirens,coniunctam cum actia ii olitionis, cum quo nequit simul componerc actum nolitionis oppositae; lax Christus Dominus habuit potentiam, quae siccu-dtim se praecise accepta erat indifferens ad obediendu, uel non obediendis, quia tamen crat c6- iuncta cum uolitione obedientiae, ideo cuin ilh non potuit componere inobedientiam. Ad a.dicitur eodem modo, quod fuit liber ad non pescandum, non tamen fuit liber ad peccandum, quia non potuit coniungere peccatum clim actu obedientiae.Sed de hocsuo loco. Vid.D. a. de Scient. Dei g. . an. I .F.3; F q.
rς obijc. q. Si libertas consisteret in indis.
ferentia, sequeretur, quod gratia essicax ex diametro repugnaret libertati, quia gratia ossicax extrahit libertatem ab indifferentia,& ficit eam determinate uelle; sed hoc laedit sensum pietatis Christiant; ergo & id, ude sequitur. a.Sequeretur cocupiscentia,& omnes habitus siue virtuosos,mue vitiosos laedere libertatem,quia semper inclinat uoluntatem in unam partem potius, qtiam in alia.3.Sequeretur,quod meritu lu3nu,& de incritum eo esset minus,quo quis haberet habitus fixilis radicatos in animamam meritum, & dem ritum mensurantur cum libertate ; sed hoc est
absurdum; ergo & primum. Resp. ad I. neg.seq. Ad prob.infert. dist. Gratia efficax extrahit libertatem ab indifferentia,tanquam actus perfecturus ipsius; sicut forma extrahit materiam a sua indifferentia, tanquam M m m actus
475쪽
aetus perficiens ipsem, conc; tanquam aliquid praeuiu ad actii mdoquedo de gratia actitati,neg; na in nos a Schola gratia actualis est ipse actus innisus gratis a Deo;& ideo sicut actus, quan is
determinet indifferentiam voluntatis , ut perfectio ipsus;attamen nee ei repugnat, nec tam la
dit, sed perficit,& actuat; ita a pari. Ad a. neg. pariter assumptum; sicut enim dispositiones inclinant matcriam magis ad unam formam, quam ad aliam,& non dicuntur repugnare illius indis. ferentiae,sed ea perficere, quia inclinant ipsam adactum qui est eius perfectio; sic habitus voluntatis disponunt,& inclinant libertatem ad actui x , qui est eius persectio;& ideo no laedunt, sed perficiunt libertate. Ad I. neg.pariter seq. Ad prob. dicitur,quod licet ad meritum,& demeritum re
quiratur libertas,tanquam conditio; attamen
mensura meriti est charitas;& demeriti est malitia obiccti, & finis; ideo crescente charitate, &malitia crescit meritum,& demeritum sirpposita tamen libertate, quae non tollitur per habitus fixiores,vi dictum est Sed de hoe suo loto .ao Obij c. s. Actus perfecte voluntarij,quanuis ad unum determinati,sunt perseete liberi;emgo libertas non importat imitis rentiam . Prob. ant. I. In hoc distinguitur actus naturalis ab actu libero, quod actus naturalis fit sine praevio iudicio rationis; actus vero liber fit ex praevio iudiacio rationis; Iedactus perfecte voluntarii, quanuis determinati, fiunt ex proto iudicio rationis; ergo sunt persecte liberi. a.Ille actus est liber,ad
quem v Iunias sic mouet; sed voluntas se mouet ad omnem actum voluntarium, quia actus volutarius est vitalis ; &actus vitalis est a principio
intrinseco se acti ita mouente ad illum; ergo om, nis actus voluntarius quanuis determinatus, est liber. 3.omnis actus humanus est liber; sed amor beatus est actus humanus; est enim actus periectissimus hominis,& ideo nequit conuenire cum actionibus brutorum; sic enim nimis deijceretur,& esset imperfectissimus; ergo est libor. Resp.neg. ant.Ad I .prob dist. ma. Actus liber fit ex praevio iudicio rationis indifferenti,conc; sed neg. mi; fit ex praevio iudicio rationis determinato, neg;& sic conc. mi. Ad a.dist.ma. eodem modo. Ille actus est liber, ad quem volutas se inouet sub indifferentia iudici j rationis, ut infn. a II cta a; conc; sub determinato iudicio, neg; aliter cum omne vivens intrinsece se m ueat ad suos actus, habet enim principiti intrinsecum motu esset liberum. Ad 3. neg. mi; neque enim deijcitur visio,& amor beatus dicendo esse actum necessarium; qsita talis necessitas prouenit ex silmma perfectione; nam prouenit ex eo,quod
tendat in omne bonum; in quo differt ab actibus necessarijs brutorum, qui non tendunt in omne bonum, sed in aliquod bonum particulare minimum;& ideo isti sunt imperfectissimi.Sicut enim summa necessitas,quam sabet Deus, essendi omne bonum, est summapersectio, quia importat
omnem perfectionem; ita mima necessitas operandi circa omne bonum est summa perfectio,
quia tendit in omnem perfectionem;nam Ope
risequitur ad esse i ergo a pari necessitas esse lidi aliquod bonum determinate, ad quam sequitur
necelsitas operandi circa aliquod bonum determinate, est imperfectio, seu perfectio diminuta respectu necessitatis essendi, & operandi tire omne bonum; ge ideo visio, de amor beatus ia cessario tendendo circa omne bonum sunt silm- me perfecti comparatiuε ad actus necessarios, diliberos tendentes circa aliquod bonum de te minatum habens admixtam aliquam rationem mali; nam perfectio,& imperfectio actus habetur ab obiecto; & modus operandi est pei fectus , 8c imperfectus ex modo essendi illius actus.
Gibus conueniat liberum amfrium
xi Iximus bruta, pueros, amentes saliosque carentes via rationis,
nec non de ipsos beatos in amore heato libera non agere,quia non agunt sub indifferentia usias
rationis. Itationem huius tradit Fund. Do I. in a.di .a .eg. I .art. S.dub. I.lat. 5.Tertia via; 9 lib.8.
Phst. e. 9. dubit. Dc, a; quae potest ad hanc formam reduci.Sola forma uniuersalis, de indifferEsest ratio formalis, per quam agens libeth agit; sed bruta, pueri,amentes, & beati beatificE MM- do non agunt per formam uniuersalem; ergo Boagunt libere. M.ma; quae fundatur super illud principium: ine agens agitfecundum illa o
mam,secund- quam es in actu , O quae es tui
ratio agendi i ut homo per animam rationalem ;& per formas aecidentales,qui sunt intellectus, voluntas &c; prob. autem sic. In hoe distinguitur agens liberum ab agente necessario, quod illud potest in hoc, de oppositum huius, & est potens tendere in utrunque; istud autem ita est dete minatum ad unum, ut non possit in oppositum sv .g. ideo ignis non est liber ad calefaciendum;& frigeficiendum , quia forma, per quam agit, nempe caIor, non est ratio producendi esse caliadum,& esse frigidum; homo autem est liber ad quaerendum calorem, vel frigus; quia bonitas, quae est illi ratio agendi , ut apprelienis abi tellectu,est ratio uolendi bonitatem caloris, vel frigoris, & ut talis ab intellectu repraesentarur voluntati; sed agens,quod potest in hoc,& in Oinpositum huius, agit per tormam communera utrique, & ideo secundum se indisserentem ad hoc, de oppositum in particulari; n m omne cωmune, & uniuersale est indisserens ad illa particularia, quibus est commune,ut patetMiliter non esset commune, sed particulare; erm ista sorma uniuersalis,& indisserens est ratio formalis , per quam agens Iibeia agit. Prob. mi. Bruta agunt per bonitatem apprehensam per sensus, sensus autem est particularium, quia species sensibiles, licEt abstrahanta materia, attamen non abstrahunta conditionibus materiae; & ideo bonitas ab
476쪽
ab illis apprehensi,qui est illis ratio agendi, aest uniuersalis huic,& opposito,sta determinata
ad hoc, vel ad oppositi im; sic pueri, & amentes , qui non habent usiim rationis,non babent , nisi usum sensuum, & ideo habent agere solum per census,ac proptet ea per species particulares ; sic beati amantes Deum agunt per ipsam Diuinam essentiam cognitam sub ratione omnis boni determinatis , non alitem sub ratione communi ad honitatem Diuinam, Se oppositum illius; ergo serma, quae est ratio agendi brutis, pueris,alijsq;
non habentibus usum rationis, nec non beatis in amore beatifico, est particularis , de determinata ad unum,non uniuersalis,& indifferens .ar Ex hoc deducitur, quomodo ad aetionuliberam necessario praerequiratur iudicium i differens rationis;quod lic ostenditur. Ad actionem liberam necessario praerequiritur forma uniuersalis,ut dictum est; sed uniuersalitas habe tur ab intelleictu, qui tantum habet concipere res abstractas a materia, & a conditionibus materiae; ergo ad actionem liberam necessario ptar- requiritur uniuersalitas facta ab intellectu itia ipsa bonitate repraesentata voluntati; sed uniueris
salitas bonitatis fit per iudicium indifferens; quatenus intellectus iudicat talem bonitatem esse prosequibilem,& non prosequibile;sic enim est communis conuersoni, & auersioni ab illi; ergo pra requiritur iudicium indisserens rati nis, seu intellectus . Hoesuv. 13 Quaeritur in praesentisan homini habenti usum rationis conueniat liberum arbitriuniamdum in statu innocentiae, sed etiam in statu culpae; & dubium est de libertate indifferentiae anam de Iibertate a coactione nulla est diruultas;sicut nec de libertate a peccato;nam per pe catum homo factus est seruus peccati, & amisit libertatem,qua poterat seruire iustitiae, si in illa mansisset; nec ad hanc libertate,quae est libertas Filiorum Dei, reparamur,nisi per Christum Dominum,qui eapti m duxis captiuitatem, a qua nos liberavit. Igitur. α Prima sententia fuit Staisorum, divola forum,o Manichaeorum, refert BeatissRIi etatem penitus negabant; primi quidem a tribuendo omnes nostros actus Fato ι secundisydetum influxibus; & postremi animae malae,de
1 3 Secuta fuit Calauru negantis Iliartatem actibus superuaturalibus; volebat enim nostram libertatem a Diuina gratia incaciter praemota ne tari ad elieiendos actus supernaturale de ad illos metὸ passiuEla habere; quae sententia
danata fuit incια Haefess6 nia . his verbis: Si quis disreis libeνum arbitrium a Deo motum, ct exestatum nihiι eaoperarit,c; neque possedissentiri in Gelis o ci anathema sit , er ab Innota. damnante propositionem illam Diseris: Int νιori gratia Dei nunqMam res itur.
libertatem in statu innocentiae,sed illam negamtium in statu culpae; volebant enim libertatum penitus extinctam iuisse per peccatum. Haec pariter damnata suit ὀ Trid. Mifean. s. Si quis liaberum hominis arbitrium pos Ada peccatu amissum, extinctum esse dixeris , aut rem esse e astulo, imo titulum sine re Oc.anathemasit. a 7 sententia tamen catholica docet in homine siue in statu innocentiae, siue in statu culpae esse liberum arbitrium, quanuis in statu innoc tiae esset sorte, & robustum; & in statu culpae imbecillum,de infirmum.Ita Fund. DORI; in a.dis.
28 Unica conci .Homo suit conditus cunia
libero arbitrio forti te robusto;quod per peccatum non fuit extinctum,sed debilitatum. Prob. I .pars cones. ab aliquibus, inter quos Gonet,ex illo Gen. r. Fariamus hominem ad imaginem, Osimilitudinem nostramquod SS. P. ad libertatem indisserentiae acceptam in prima li
minis reditione reserunt,ut Tertuli; Dam; Bem
Marius Vi L ct Nouario. Sed quia haeretici auctoritatem SS.PP.non magnifaciunt;ideo ut c6tra illos probetur,hoc relicto. 2ς Drob.ex illo pariter Gen. I; quod immo diate sequitur.Vt praesipiscibus maris, O solatiatibus Caeli, O bes s , υniuersaeque serra &c. Et pa o post:crescite,di multiplicamini, e, repletererram,fubycise eam, D dominaministiscibus ma-νis,di volatilibus Caeli, γ υniuersis animantibus, qua mouentu super terram. Ex quibus M. Vbi reperitur formaliter dominium, & subiectio ad illud, ibi reperitur sermaliter liberum arbitriui quia liberum arbitrium formaliter constituitur per dominium; sed homini in statu innocentiae dederat Deus dominium aliarum creaturarum; ergo ei dederat liberum arbitrium .so Si dicatur liberum arbitrium constitui
sermaliter per dominium suorum actuum, noli autem per dominium aliorum a se. Contra est; nam ibid. c. a. habetur, quod
Deus posuit hominem in medio Paradisii Pra. eepisque ei dicens: omni ligno Paradisi comede; de ligno autemseientia boni, o mali xe comedas
in quocunquo enim die ex eo comedes , morte morieris Ex quo sic.Praeceptum, & prohibitio non eadunt,nisi super ea , quae sunt in nostra potest te ad poni,vel non poni; & his saltim indicitur raemium,vel poena;sed Deus praecepit , & pr ibuit Ad ne vellet comedere pomum sub pς-na mortis; ergo volitio comestionis erat in potestate Ada ad poni,vel non poni at id, luod est
sub potestate ad poni, vel non poni est sub dominio illius;de aliunde volitio,& comestio erant
actus proprii ipsius Ada 3 ergo Adam habebae
dominium nedum aliorum a se, scd etiam sum rum actuum.Tum quia idem est dominium aliorum a sein suorum actuum,imo dominium aliorem a se praesupponit dominium suorum actuu ;M m m a br
477쪽
bruta enim, quae non trabent dominium suorum actuum, nequc habent dominium aliorum a se; ergo si Deus dedit homini dominium aliorum ase,dedit etiam domin um sitiorum actuum. 3 r Praeterea Eccli. I s .habetur: Deus ab inia is constituιι hominem , c, reliquit in manu eonsi*fui discit mandata,edi praecepta fua volueris mandata seruare, conservabunt se Oe. Sed homo ab initio constitutus est in statu innocentiae; e go in statu imaocentiae habuit pos Ic vclle serua re mandata,& habuit nolle, ut de ficto noluit,&per consequens habuit libet una arbitrium,quod consistit in posse vclle,& nolle. Prob. a. pars cunct. ex Gen. q: ubi dixit Dominus ad Cain : Cur concidi facies tua 3Νcn- ne si bene egeris,recipies, sin autem mav satim in foribus peccatum tuum oderis, sed sub te eris an ritus eius, ct tu dominaberis illius . Ex quo sic. in erat in statu culpae, & tamen agere poterat bene, vel inale,& habebat dominium in suum appetitum tum rationale tantum sensitiuun); ergo homo in statu culpae habet liberum aibitri v. 33 Plaeterea Eccli. 3I. dicitur de iustis ita statu culpae tam potuit transgredi,ct non ef tramigressus jacere mala, non secii ; sed potestas ad
transgrediendum,& non transgrediendum; ad faciendum, & non faciendum malum est liberuarbitrium;ergo in statu culpae datur liberum a bitrium.Tuni quia in statu culpae dantur prsccpta prohibitiones,& consiliassed haec non dantur, nisi ubi est libertas ad faciendum, vel non faciendum;ergo datur liberum arbitrium. Prob. 3. pars conci .ex illo Lisc. Io; ubi ille homo discedes abIerusal in Ierico no mortuus, sed vulneratus dicitur, qui suit typus hominis peccatoris habentis per peccatum vulneratu, no extinctum fuisse libet u arbitrium; ct Cone. Trid.
Ie .e. r.statuit liberum arbitrium extenuarium, non extinctum. Et BeatissPtae Cor; O- Grai. e. D.
Ιωfactam es,ut volunIas hominis inti aliis, o imbecilla in bono adhuc perseueraret per vir et Deliciam O voluntas primi hominis fortis; sanain bono ampliori non perseuerauerit Et paulo post:
Fortissimo quippe dimisit, atque permisisfacere ,
quod vellet; infirmisseruauit, ut ipse donante imuictissime, quod bonum es, metient. Et lib. I. coni. duas epist. Pelag. c. a. iis no rum dicat, quod primi hominis peccato perierit liberum arbitri L
ae humano generia Libertas quidem perist perpe catumsita illa, quae in Paradis uis, babendi plenaeum immortalitate tu itiam. Et epist. io 3. affodenim putant auferri si tiberum arbiιrium, si nee ipsam bonam voluntatem sine adiutorio Dei hominem habere consenserint, non intelligunt se non*mare humanum arbitrium, sed impellare, ut per inania feratur, non in Domino,tauquam in petra stabili collocetur Viaelib.de Grani ct de lib. arb; Ode cor; er Grat; ubi innumeris Iesimovs Diuinaram Scripturarum probat hanc veritatem. 3 Prob. I. ratione. Liberum arbitrium est
potentia naturalis essentialiter colligata cur intellectu; sed homo per peccatum nonami fit intellectum, quanuis eius intellemis remanserit
vulneratus vulnere ignorantiae ergo neque ambiit liberum arbitrium i quanuis remanserit vulneratu,laesu,& infirmatum vulnere peccati. Ma.
pater; quia nomine liberi arbitri; intelligimus
voluntatem,prout habentem dominium suorum actu uim voluntas autem est potentia essentialiter colligata cu intellectu Mi. suadetur ex labore nimio,quem subire cogimur in acquisitione scientiarum, quibus sanatur vulnus ignorantiae nostri intellectus. Quod autem hoc vulnus contractum sit pei peccatum,colligitur ex x.Gen; ubi dicitur Deum creasse Omnia persecta,& valde bona; h mo autem cum ignorantia nascens est valde imperfectus ; ergo non fuit creatus ignorans , sed scicns; non potuit autem priuari scientia, nisi ob culpanti quia haec priuatio est poena,quae supponit culpam; ergo per peccatum intellectus homunis fuit vulneratus vulnere ignorantiae; &sic vo Iunias fuit vulnerata vulnere concupiscentiae,
fomitis peccati &c. 6 Prob. a. Si libertas non esset in homine ante, & post peccatum, vel esset, quia n5 possct componi cum praescientia , & prouidentia Dei avel cum gratia efficaci ratione infit libilitatis iulius,& fallibilitatis arbitrij; sed hoc est falsum, ut
res eogitare aliquid ἀ nobis, quasim nobis eae Affcientia nostra ex Deo es. Et Prouerb. 23.Cor Regis in mann Domini ethf. Io . Indurauit cor H raonis. Et Ezecbiel. 36. Auferam cor Iapideum, O dabo vobis cor earneum; ergo liberum arbitrium
nihil operatur,& ideo est extinctum . Resp. has auctoritates nihil aliud conclud re, nisi qliod Deus cst primum mouens nostras
voluntates ; ex hoc tamen non insertur nostras
voluntates altivo non agere; sicuti ex eo, quod Deus sit primum ossiciens, non sequitur, quod creaturae non habeant suam essicientiam ι qu
propter NOHer Beatiss. P. lib. de Core, O Grati c. a. iii per illud Rom.8. uunque sunt se Dei,
spiritu Dei aguntur. ait: Aguntur,m agam, on υι
38 obij c. 2.Magnus P.Aug. H. oz M: LLberum arbitrium ad diligendum Deum primipe cati granditate perfidimu i ct in Enchirae.youa-bero arbitrio mav utens bram ct se perdidi γ i sum; ct de Perses. Iust. e. . Victa erum visio, in
quod cecidit,voluntate, caruit libertate nasura; ergo libertas per peccatum ratincta est.
Resp.N.Beati Maoqui de libertate fili otii
Dei ad seruiendum iustitiae, quae est gratia Dei, quam per peccatum amisimus . Ita se explicatis.
478쪽
Iud Aps. Cum essetisserui peccati, liber amisiastis iustitia.
39 . Obiic. 3. Mem Magnus Docto it inmistura lapis esse necelsitatem peccandi ortam ex peccato;& ιδ.de Pers. Iussa. . peccauit vo- tantas Jecuta est peccantem peccandi dura necessi- ωs; quod carpe repetit coni. Pelaga ct Iul, sed n cessitas extinguit libertatem , quia tollit indifferentiam,quae est de ratione libertatis, ut dictum est;ergo in statu culpae extinctum est liberum a bitrium . Resp. esse necessitatem peccandi praecisa gratia; quia peccator sine gratia nequit a peccato resurgere,& vitare peccata non autem est ne cessitas absolute, iata etiam supposita gratia Iquia voluntas per peccatum sauciata sanatur per gratiam,& potest bene operari; it tamen libere , quia potest gratiam ab ij cere, & illi telistere ; &ideo manet libertas . o Obῆc.ε. Idem Magnus Doctor impugnat acerrime libertatem illam bifrotem, quam vocamus indisseretiae, arguens com.Pelagranos, de eam vocat nidum, ac fundamentum haeresis Pelagia--; ergo ex hoc clare deducitur non remansisse, nisi libertatem a coactione . Resp. impugnare libertatem bifrotem ex se ipsa viribus naturae aequh potentem ad bonum , di malum,ut docebant Pelagiam ; docet alite contra ipsos libertatem ad malum sibisumere, ad bonum aurem,msi adiuuetur ab omnipotenti bono; ut decore;=Grat. c. II;quod est maxime asuertendum; nam peccare clim sit deficere, & natura creata sit ex nihilo, ideo potest ex se ipsia deficere, it tendere in nihilum; at cum ficere bonum sit supra vires naturae, & natura non possit suis viribus in id,quod est supra suas vires; ideo nequit facere bonum,nisi adiuuetur a gratia; vnde licet in nobis sit libertas ad bonum,& ad malum; attamen non est aequaliter ad utrunque. I Quaeres; anacius liberi dicantur liberi per aliquid intrinsecum, vel per extrinsecam cois notationem potentiar Resp. illiu ,qui non distinguunt libertatem actus a libertate potentiae;vt
Arriet; Ouied. apud nosrum Gibb Nelle actus dici liberos per indifferentiam, quae exis it in libe rate, leu voluntate; unde in actibus denominatio liberi est tantum extrinseca,non intrinseca. a Sed opposita sententia est verior; si enim non daretur libertas actus, non appareret, quo modo posset admitti libertas in Deo,in quo nurula potentialitas potest admitti Ergo actus laesi diim se ipsum intrinsece importat libertatem. a. Actus liber secundum suam entitatem distinguiatur ab actu necessario in eo, quod liber potest esse, Se non esse;& ita est, ut potuerit non esse;& in creatura ita est,ut possit desinere eo; actus vero necessarius ita est, ut nou potuerit non esse; sed
illud, per quod distinguitur actus liber a neces,
sario est in ipso actit, est enim entitas ipsius actus,& non est quid necessarium; ergo est quid liberum; & ideo actus liber importat intrinsece libertatem. 3. Libertas actus dicitur per oppositi nem ad libertatem potentiae; actus enim opponitur potentiae; sed libertas potentiae dicitur ex eo, quod possit facere hoc,& oppositum huius, ergo libertas actus dicitur eκ co, quod eius entitas intrinsece dicat potentialitatem ad poni, vel non poni. . Ita se habet actus liber respectu liberi arbitrii ; sicut actus intellectionis respectu intellectus; sed actus intellectionis non denominatur sollim extrinsece, sed intrinsece; ergo & actus liber. S. Dcnominatio extrinseca est solum i farina extrinseca, ut paries denominatur visus a visione, quae non est in ipso pariete, sed extra pariete; sed actus liber est intrinsece in ipsa potentia libera, cuius est actus; ergo non denominatur exintrinsece liber; sicut si visio esset intrinseca parieti , paries non denominaretur extrinsece visus,
3 Quantiis ergo actus liber dicat respectu ad liberum arbitrium, quia omnis actus respicit
suam potentiam ; attamen non denominatur ex-
trinsece liber, sed intrinsece. Vid. noster Gibb.hiedio. 9 .dubia . Haec tamen vera sunt statim de actibus
elicitis, non de imperatis aliarum potentiarum; qui, ut patet,denominantur settim per ordinem ad actus ipsius voluntatis .
An queat dari pura omissio liberassise omni actu ξr A Deo varie pertractatur haec dissicul- Lx , ut non sit facile reducere Auctores ad punctum, in quo sita sit inter eos coatiouersia; nam Iuniores Thomissae, quibus iungitur nosis Gob; illam reducunt ad hoc; an ad puram omissionem requiratur pr7ceptum, seu oblivigatio faciendi,ut videre est apud Gonet hie disp. r. ari. Di unde si potius supponunt disti euitatem, quam resoluant. Alis dicunt dari puram omissi nem praesupponentem actum nostrae cognitionis sine praecepto, seu obligatione faciendi id,quod omittitur, ut quidam ex nosmsἱapud quem plures. Aly agunt sollim de omissione volutaria supponente praeceptum praescindendo ab eo, quod sit culpabilis, vel iaculpabilis, & tamen posit praecepto faciendi, si omittatur, talis Oinissio este ulpabilis.Vt igitur ad aliquem statum firmunia reducatur, & in tanta modorum dicendi aut gestate distincte procedamus.1 Noe; qubd omissio est non positio actus ;Muti comissio est positio actus; unde quaerem, an possit dari omissio libera sine omni actu , est quaerere, an polsit dari aliqua non positio omnis actus,quae sit voluntaria, & libera, veluti in actu secundo. omis-
479쪽
3 omissio autem omnis actus potest esse. I.
Prout est non positio actus pertinentis tantii uia ad voluntatem vel clicitive, vel imperative. 1. Prout cst non positio omnis actus pertinetis cita ad intellectum non imperati a voluntate ita , ut voluntas non determinetur ab aliquo actu impe rato,vel elicito,aut pro eodem in stati, aut etiam antecedenter; aut ab adtu ipsius inici lectus, inocuius virtute censeatur determinata volutas saltem viriualiter. Diffcultas procedit in secundo sensihin quo agitatur ab antiquis , ut videre est apud Fund.Dom iesi quan uis a Recemioribus ad alium sensum fuerit disti icta. Q id requiratur praeceptum ad hoc , ut
omissiost voluntaria, bc imputetur,tanqua actus interpretativus, se ii imputatiuus, recte prob. exeo ; quod omisisti nequit censeri voluntaria tria actu secundo, nisi voluntas censeatur deterini nata ad illam omissionem; quandiu enim est indifferens,& indeterminata, non censetur omittens in mali secundo; sed nullum determinatiuum intrinsecum intrinsecε assiciens, aut extrinsece acta rens reperituri quia dctcrminatiuum intrinsecuesseta eius ipsius voluntatis, vel quo vellet illam omissionem, vel quo ucllet aliquod incompostiabile cum omissione; ut clim quis vellet studium, vel l ud um , cum quo est incompossibilis auditio Misse; & extrinsecε adhaerens esset actus intellectus ; sine quibus omnibus supponitur esse volutas;ergo a solo praecepto extrinsech se habenteo potest reddi determinata. Mi.supp;& ins probab. Maamplius suadetur.Si no requireretur aliquod
determinatiuum,non esset ratio, cur potius haec omissio,quam innumerae esse omissiones aliorum actuum censerentur voluntariae, & attribuere turipsi voluntati ; ideo enim illae non censentur voluntariae, quia nullum est determinatiuum volu tatis ad illast ergo ad hoc,ut haec potius omillio, quam aliae, sit uoluntaria, requiritur aliquod determinatiuum uoluntatis potitis ad hanc, quanta ad illas .s Respisti quis alias omissiones non censeri voluntarias, quia etiansi sint multa, quorum habemus species, & scimus in habitu, siue in actu
primo; attamen illa non cogitamus in actu secu-do; & ideo volutas non determinatur per actua-l: m cogitationem ad ilhas; sicut determinatur ad istam; requiritur aute actualis cogitatio ad hoc , ut aliqua omisso censeatur uolutaria; quia obielium non cognitum non mouet uoluntatem . Sed contra est; & simul euertitur alius modus explicandi hanc dissicultatem. Ad hoc, ut v luntas censeatur voluntarie omittens, lassicit, quod sicuti ipsa voluntas est potens non amittere, de tamen omittit, ita intellectus sit potens co-
sitare,& tamen actu non cogitet, sed omittat cogitare; undu Phil. 3. Eth.apud Fund.Doct. ait: Negligentiam esse puniendam, quantum ad facere erquantum adfire . clim quis negligit scire, quod debet; vel negligit facere,quod debet; non enim
est miniis culpabilis negligentia ex parte inteIctus, quam cx parte uoluntatis; aliter igno ratia
crassa,qua quis negligit scire, quod potest scirc , cxcusseret a peccato; & sic posset quis non cogi tare de auditione Misis in die festo, & omitteret auditionem, & hoc sussiceret ad non peccanesta mquod nullus diceret. a. Ad puram omissionem c quiritur exclusio omnis actus formalis tum v luntatis, tum intellectus, ut dictum est; ergo Minluntas nequit determinari a cognitione inteIIC-ctus,quae actu non est;aliter posset determinas fortiori ab actu uoluntatis, qui actu non est, scriposset esse. 3.Si requireretur cognitio ad hoc, ut obiectum cognitum determinet uoluntatem,iam obiectum produceret in ipsa voluntate actu i , ut qualitas est; sic enim obiectum determinat uoluntate in,ut saepissime diximus, de ins iterum dracemus I ergo uoluntas non esset sine omni acta ἀ6 Dices I. Praeceptum non includitur in ratione uoluntarij. ergo no pectat ad essentiam illius. I. Praeceptu in non facit omissionem esse in nostra potestate; ergo no escit ilIa esse uolunt riam .3. Actus cst uoluntarius,licet non adsit pr ceptum; ergo dc omissio; oppstorum enim es eadem ratio. q. Praeceptum faciendi mouet potitis ad actum, quam ad omissionem actus; ergo nihil facit ad omissionem. s. Praeceptum supponit actus,& omissiones csse uesuntarias; quia donbus Iraturalibus non datur praeceptum. erga ratio uoluntarij non consistit in praecepto. 6. Vt omistio sit uoluntaria non requiritur obligatio omittendi,aliter nulla omisio esset mala, quia omnis omissio uoluntaria csset praecepta, ergo neque requiritur praeceptum obligans ad facie-dum; nam obIigatio omittendi magis uidetur
mouerc tioluntatem ad omittendum, quam moueat obligatio iaciendi; quae potius mouet ad n5 omittendum. 7. Omissio seques uoluntatem positivam omittendi est uoluntaria etiam sine praecepto; ergo & omissio pura; voluntas enim pure
omittens censetur interpretati vh determinata .
Sed haec leuia sunt. Ad r.dicitur, quod n que cognitio spectat ad essentiam omissionis v luntatis,& tamen sussicit ad determinandam uoluntateim,ut dicit se Recens. anuis ergo prae eeptum non sit de intrinseca ratione essentiali omissionis, est tamen causa esciens moralis, ve Iconditio, ob quam voluntas omittens censetur interpretatiu8 determinata in actu secundo ad omissionem. Ad a. eodem modo dist. cons. Princeptum non e Mit omissionem esse voluntariam formaliter,conci non enim est constitutivum sor- male voluntarij; non est causa, aut conditio, ob quam omissio censeatur esse exercite in actu secundo,negi sic enim approximatio non constituit formaliter actionem;& tamen est conditio, qua actio ponitur in exercitio actus secundi. Ad 3. neg. consi actus enim ex se ipso determinat voluntatem ἰ omissio autem, quia nihil est, nequit
determinare. Ad prob.infert.dicitur oppositione
480쪽
esse ean dem rationem genericam , & diuersat ratione na differentialem, aliter non essent opposta;ergo quia actus positi nus secundum suam rationem diuerentialem opponitur actui , non habet illam determinare, & ideo requiritur dete minatiuum extrinsecum. Omissio itaque,& actus sol iam in ratione generica voluntarii conueni uti Ad 4.neg.supp; voluntas enim pure omittens nomouetur; nam si moueretur, moueretur per aliquem actum receptum in se ipsa, quia motus est actus entis,ut dicitur in eius definitione; & sie noesset pure omittens. Dist.igitur cons. Nihil facit physich producendo,conc; moraliter determina-do,iaeg. Ad s dist. ant. Praeceptu supponit actiones voluntarias in actu signato, & in potenti , conc; in actu exercito, eg; δc dis .cons. Ratio v luntarii n6 eosistit sermaliter in praecepto, conc; non enim praVeptum est voluntarium omittenti, sed carentia actus est voluntaria ex praecepto; non consistit causaliter moraliter, nN. Ad 6. dicitur,sicuti ad 4;eadem enim obiectio est. Ad 7. neg.cons sicut ad 3; voluntas enim nequit cens ri interpretatiue determinata, nisi adsit aliquod determinatiuum extrinsecum,quod nequit esse,
nisi praeceptum. Supposito ergo ad omissionem volunt,riam requiri praeceptum, seu obligatio faciendi actum, qui omittitur; per quod praeceptum omiseso redditur culpabilis,notanda est diuisio,quam
tradidimus art. I.S.I; voluntarati in se alein interpretatiuum,seu imputatiuum; nam cum volutarium consistat in actione, ut ibid. diximus; sicut diuiditur voluntarium; ita actus diuiditur in is malem, de interpretatiuum, seu imputatiuum. Actus is alis voluntatis est ille, qui positi vhelicitur ab ipsa; actus interpretativus, seu imputatiuus est ille, qui non elicitur ab ipsa, sed ei imputatur,ae si ab illa seisset sitiue elicitus;vnde qu i potens, & negligens omittit Missam in die
festo, talis omisso imputatur ei intei pretatiue,ae si ille positive volui stet omittere Missam. 8 Prima sententia vult non posse dari pura
omissionem voIuntariam sine aliquo actu formali. Ita Ua'; Conr; Med. Caieti Lorca. Tribuitur etiam Mag. D. Bom Here,cur, di aliis.
Secunda sententia docet posse dari puram omissionem sine omni actu formali, non tamen sine actu interpretatiuo, seu imputati uo. II Fuis. Doct.in Italist. 3 s. q. Ita n. a. Et licet quida ex stris asserat ipsum admittere puram omis. sionem solum in casu, quo quis non cogitat vi Praecepto,& sic neque vultineque n6 vult adi plere praeceptum; in quo casu talis omissio notia est voluntaria, sed necessaria; quia voluntas non fertur in incognitia; iste tamen ta attigit mentem Funda in; qui loquitur de omissione peccaminosa,& ideo voluntaria; ait enim S. Tert vero: Potest quisnecare omittendo,Vιod debet; nibu e gitando de hoe, quod debet, nee volendo ita d, nee contrarium. Cum autem dicitur,quod voluntas
non fertur In incognitum,dist; non sertur positiaue,conc; omissiue,nm; sicut enim omittens no
sertur postiue in carentiam actiis, sed tantii imputatiuὸ, quia ei imputatur, ac si positita tenderet;quia est in eius potestate tendere; ita non satur positive in carentiam cognitam, sed tantii imputatiue,quia ei imputatur omissio,ae si illam cognosceret, quia est in eius potestate illam cognoscere;potest enim praecipere inti l lectui,ve illam cognoscat. Ita etiam Argem. in a.dist. 26. q. I. art. I t,et ommes Hy ex nostris. sentiunt D. o.
omissio voluntaria sine omni actu formali; non tamen sine actu interpretatiuo , seu imputa
Prob. I.pars cones. ex MBeatis. p. de vir; eb Iis.c. 3I; ubi docet. me quisque in potesate habere di iuriquod vult faeis, si non vult, nonD-cit, ei lib.de aerem chordis c. 3.Sinoresac do,quod iubet,utfaciatis,aduersarν eius estis,non dicendo, quod iube in dicamus, aduer γ eius remanebimus. Ex quibus M. Nostra voluntas non solum.
exercet suam libertatem ficiendo,quod est praeceptum per actum positiuum,sed etiam illud pure non faciendo per suspensionem omnis aetias ;sed pu in non faciendo per suspensionem omnis actus habet puram omissionem voluntariam sine omni actu se mali; ergo dari potest pura omissio
voluntaria sine omni aetii. Prob. ma. Libertas co-
tradictionis essentialiter consistit in posse ponere, dc non ponere omnem adtium nedum elicitum
ab ipsa, sed etiam praelappositum, & quocunque
modo concurrentem ad illam;Omnis enim actus
concurrens praesuppostiuε ad aetiim liberunt elicitum est in potestate voluntatis; quia libertas contradictionis consstit in positione, & carentia actus; unde si voluntas habet potestatem ponendi, & non ponendi per imperium omnem actum
concurrentem ad altim elicitum; nullus enmi actus necessarius concurrit ad actum liberum
elicitum necessario, ab illo nanque necessitareis tui; &sicuti ad actum necessarium nullus actiis liber essentialiter concurrit; secus si concurreret actus liber, secundum quod concurreret actus liber,ille actus liber diceretur; ita si adactum lia rum concurreret aliquis actus necessarius, s eundiim quod concurreret actus necessarius, ille actus necessarius dicereturised tu creatura datur libertas contradictionis;ergo in creatura est potestas non faciendi actum per suspensionem omnis actus.1 o Cons In hoc distinguitur potentia libera essentialiter desectiva a potentia naturali necessaria, quod illa potest aeque exercere suam causalitatem nedum positia ponendo omnes actus, qui ab illa dependent, sed etiam priuati uenullum ponendo omnino actum , qui ab illa dependet, de est in eius potestate; ista vero