장음표시 사용
481쪽
solum positi vh exercet suam causalitatem Dpra suos aAus,quam nequit pro suo libito suspendere; nam potentia necessaria est ad unum determinata; potentia autem libera est ad utrunque, scialicet ad actuin,& priuationem actus, sed libertas creaturae est potentia libera essentialiter defectiva. in hoc enim differt a libertate Dei, quae nequit deficere ab aetu, cum sit sumine perseetia , ergo potest aeque exercere suam causalitatem nedum positive ponendo omnes adius, qui ab illa dependent, sed etiam priuatiuε nullum ponε- do actum, qui ab illa dependet, & est in eius potestate ; cognitio autem, & aduertentia actualis pendet ab illa, quia subiacet eius ituperio, & sic de omni alio actia simul concurrente ad actumelieitum; ideo potest priuatiue exercere suam causalitatem super omnem actum ι atqui exercitium priuatiuum omnis actus est omissio libera sine omni aetii; sicut exercitium positiuum omnis actus est commisisto libera omnis actus; ergo pintest libertas creata habere omissionem liberam
sine omni actu. Ir Prob. a. 'Fund. Doct. Ita se habet volutas defectiua respectu actus defeetibilis; sicut aetiis liber Dei indefectibilis respectu mali,quod est defectus; nam sicut voluntas defectiua constituitur per ordinem ad actum defectibile, in quε
potest tendere, & non tendere; ita actus liber indefectibilis constituitur per ordine ad defectum, in quem nequit tendere; sed actus liber Dei m re omissiue se habet respectu mali ; quia si Deus vellet malum, esset Auctor illius,& peccator v lente Deo fieret deterior; & si illud nollet, nunquam fieret;quia voluntas Dei, clim sit omnipotens, semper impletur; ergo voluntas defectiva potest puia omissiue se habere. a Prob.3.ex eod. omissio peccaminosa est voluntaria quia non es peceatum is ut voluntarium, ut docet Maiiss P; sed potest dari purata omissio peccaminosa ; quia cum intellectus negligit, cium potest, cogitare id, quod debet ex praecepto, & illud omittit velle, tunc voluntas peccat ; aliter ignorantia crassa excusaret a peccato;ergo potest dari pura omissio voluntaria . 1 3 Prob. q.Si non posset dari pura omissio, maximE, quia propter continuas propositiones factas ab latellectu, voluntas semper habet ali quem actum, ut dicunt Aduerseris a sed hoc est casu ; quia si intellectus semper proponeret v Iuntati aliquod obiectum, illud ageret in voluntatem producendo entitatem volitionis, ut qua litas est,actuantem ipsam voluntatem; Si sic nunquam voluntas suspenderet actum, de ideo nono daretur libertas contradictionis; obiectum enim
propositum voluntati ab intellectu illam mouet,& inclinat in sui amorem, quod nequit esse, nisi producendo in illa pondus, per quod soluin inclinatur; pondus autem est amor, ut docet Beatis. P.lib. I. infe1 ut tus videbimus ἔ tum qui proposito quocunque obiecto naturali voluntas
est libera ad tedenda in illud, quia G meessitatur,ut si a sumo,& puro bono; is quia sicut volutas potest libere desistere a suo achi ς ita potest praecipere i. tellectui, ut desistat ab omni cognitione actuali; ilitellectus enim labiacet illius imperio;ergo ruit ratio Aduersariorum.Tum quia a voluntas, quan uis non possit pro multo tempore manere suspensa ab omni operatione, potest tamen pro aliqua breui morula, ut fatetur Vasi;
sed pro illa morula posset esse praeci:ptum Deic-di ; ergo illa omisso pro illa breui morula esset
voluntaria,quia esset peccaminosa . I Prob. a. pars conci . Voluntarium conpstit in aliqua actione,ut diximus art. I. g. I; ergo
nequit dari omistio voluntaria nis detur aliquis actiis ; sed potest esse sine actu formali, ut dictuincst .ergo nequit es Ie sine actu imputativo. Tun
quia voluntas per omissionem voluntariam e
trahitur a sua indisserentia; sed extractio volu tatis ab isidisserentia non fit, nisi per aliquem actum,qui potest non esse formatis; ergo erit imputat tuus. Tum quia actus imputatiuus est illi , qui imputatur voluntati, ac si rese ab illa positi- Iicitus fuisset,cum tamen vere ab illa elicitus non sit; sed omisso voluntaria ita imputatur voluntati, ac si ab illa posithah fuisset nolita peractum elicitum; nam propter illam punituri ergo omissio voluntaria importat actum imputatiuu.
Sic pro, alijs rationibus, quibus Aduersaris c
nantur improbare I .part.conci, Ut infis obhe. I .Magnus P. Aug, ut habetur in sinapud Mag;definit peccatum,quod stfactum, vet dictum,vel eomvitum eontra legem Dei; sed factum, dictum, & concupitum importat aliquet actum, ut patet; ergo peccatum importat aliquε actum;atqui omissio voluntaria urgente praecepto est peccatu; ergo omisso voluntaria importat
aliquem actit;& ideo nequit en sine omni actu. Resp. Fund.Doct;quod Glas in Rom. 7. ait, quod operari, & non operari sunt partes eius , quod cit operari; idest quod omisso operationis potest vocari operatio in obliquo, cum sit obliquitas illius,seu priuatio illius, sic intelligendus est N.BeatissP. Vel dicitur, qu5d peccatum est factum, vel dictum, vel concupitum formale, vel
interpretatiuum, seu imputatiuum,quia imputatur,tanquam factum,vel dictum, vel cocupitum.
Tandem Hν volunt ibid. definiri sollim peccata
commissionis,noo omissionis .r6 obhc. a. Omissio voluntaria moralia ter bona importat aliquem actum i ergo omissio voluntaria moraliter mala importat aliquem
Resp.quidam ex nostris posse dari omissionem voluntaria moraliter sine omni actu. I. ia omisso actus mali est bona; nam carere malo bonum est; ergo potest dari pura omissio mor liter bona. 2.Velle honestatem est bonum; ergo non velle inhonestatem est bonum. 3.Honestas,& laudabilitas no solum est in prosecutione vir.
482쪽
tutis,sed etiam in pura omissione actus vitiosi; omissio actus vitiosi est aequivalenter , & inte pretatiuε nolitio eiusdem. 4.Eerii. a I. habetur: Minus Ur,qui potuit transgredi, ter no es trans suffarere mala, nonfecit,de illud: Declinai malo , O De Marum, non enim hie intelligitur actus pontium; aliter praeceptum negatiuu eu
deret assimatiuum, imo coisunderetur cum aD semativo. .omne voluntarium liberum consor-
me legi Diuitiae est moraliter bonum a sicut di Lforme est mesu; sed pura omissio actus mali v. g. odii proximi est consormis legi Diuinae praecipientis : Non habebis odio inimicum tuum . ergo est moraliter bona. 17 Sed hoc est conLFund.Doct. his ad a; Ociant. sententiam communiter admissam. Ad arseergo negaeonsi & disparitas est ; quia bonum ex integra cauo natam ex quocunque defectu; integra autε causa boni est agere,ut debemus,quando debemus,& quomodo debemus;de si ununtia est istis deficiat,deficit ratio boni; at vero ad malum suscit cessare ab actu , & ideo potest dari
pura omisso, quae est cessatio ab actu, moraliter mala, non autem moraliter bona. Tum quia ad voluntarium meritorium requiritur, quod sit matum charitate, idest amore Dei super Oinnia, qui est arbor, a quo descendum fructus --ritorum, ut docet Math .de Graticissi e. 18;
o. I9.dicens: Radix omnium bonorum est chartitas,quae est amor Delio de vim.O I .i . Non enim. Iusest bonus, qui de ebaris iis radice non meant, ει traditur Apos. I. cor. IMO isi ubi poliqua enumerauit multa opera hora ait: ci ritatem autem non Lilaeam,nibit mihinodes; e
go si opera positive bona sine amore Dei noα, sunt meritorio laniori idem dicendum est de
pura omissione,quae excludit actum amoris Dei. Tum quia volsitas puct milites est volutas p re otiosa; otiosus enim est ille,qui nihil agit: sed otiostas nequit esse moraliter bona;ergo neque pura omisto. Tum quia olnicto pura dicit priuationem rectitudinis debitae, quae est ArmalistMentia in bonu; ergo nisi omissio mali dirigatur in bonum i emanet priuata bonitate,& ideo mala. Tum quia si pura omisso esset meritoria, s queretur,quod gloria redderetur nedum operiaribus bonis,sed etiam non operibus. quia omistiones sunt non operae; confest absurdum , ergo M ant.Tum quia eruus inutilis, qui nullum i crum de talento reportauit, a Deo suit reprobatus ; & tamen ibi non fit mentio, quod egerit opera mala; ergo per solam omissione boni homo punitur,& ideo est mala.Tum quia voluntarium moraliter bonum importat Amalem temdentiam, seu prosecutionem actuale boni a quo pecificatur; sicut voluntarium moraliter maluessentialiter importat fugam a bonoma eum bonum eonsistat in positiuo,sicut malum in negatilio, quia est non ens;ideo bonum importat quid Mag.Diriris. Nie Guardi Tom.
positiuum per eonsequens actus bonus diei epositivam tendentiam in actiim bonum, quae estastis positium; quanuis malum possit eonsistereia pura priuatione boni.Ex hoc habetur alia solutio arra nam meritu de demeritum, seu bonum,&malum dicuntur per oppositionem eo,
quIa meritum, & bonum dicit quid positiuum
essentialiter; importat enim ens,cuius est actio; unde actus bonus essentialiter importat entitate actualem,idest entitatem actu actualiter,& exe cite positam ; & ideo non lassicit a stiis imputatiuus,qui Mia non est, imputatur tamen,ac si essedat vero actus malus, quia sonsistit in priuatiuo, ideo non importat essentialiter aliquem actum Armalem positiuum, sed solum imputa
i8 M I.autem dist. ant. Dura omissio mali est bona inchoat iuri&inadaequate, traseat; int graliter,& perfectrine Vel neyant; nam purae omissio mali inuoluit otiositatem, quae est mala,
ut dictum est. Ad a. dist. cons Non velle purhomissuὸ inhonestatem est bonum simpliciter,
neg; quia non velle inhonestatem pure omissiuEinuoluit otiositatem, ut dictum est; commissiue, conci quapropter seruus piger reprobatus est; quia mansit otiosus. Ad 3.negant. Ad prob. imsertidicitur, quod actus bonus non constituitur per actum imputatiuum,ut dictum est. Ad . dieitur,quta secundus textus explicat primum; nam per illa verba e bonum explicatur, quddnon sufficit pure omittere malum, nec pure tras. gredi,aut non faceres nec per hoc praeceptu n gatiuum,& aifirmativum confunduntur,quanuisse comitentur ad inuicem; cum enim Mimatiuε dicitur unum cole Dem inuoluitur hoc aliud μα- res non tale Deos. Ad s. dist. . Voluntarium liberum positive conforme legi Diuinae est mor,
litet bonum, concipriuatiue,neg.
19 obiic. 3. Omne malum est in aliquo b no, ut docet Magnus P. Aug. quia omne malum est in aliqua natura, & natura,in quantum nat ta est, bona est; sed omisso voluntaria stante pri e to est mala;ergo fundatur in aliquo bono; &ideo in aliquo actu positivo. 2. Peccatum admquate diuiditur in originale, actuale;sed omis.sio voluntaria non est peccatum originale; ergo est peccatum actuale; & ideo essentialiter inuoluuit actum, a quo denominatur actualis. Resp. 1LDQLOmissionem voluntariam sundari in ipsa voluntate priuata rectitudine d bita non autem in actu bono; ideo neg. a. pars
eoas Ad a.dist. ma. Diuiditur in originale, &actuale,quod subdiuidinar in semese, & virtu
ao 9 3αψ. Voluntarium etaliud, quod essa incipio intrinsecor, sed illud,quod est a princia
pio intrinseco,est actus;ergo voluntarium nec , sario includit actum. 2. Voluntarium consistit in actu secundo, seu in operatione;ergo idem, quod prius. 3.Voluntas voluntarih omittens est extra-
483쪽
η66 Quaest. I. De Vol; et Inuo L
cta a sua indifferemia, & em seriar determinat Gin actu secundo,& exercitet sed non extrahitur a sua indifferentia,nec determinatur, nisi per actu, quia actus es qui determinat ex Phih ergo volutas voluntarie omittes necessario includit actu .
Tum quia voluntas nequit intelligi voluntari Edeterminata, nisi ei aliquid addatur ; sed illud, quod additur,est actus;ergo nequit intelligi voluntari E determinata ad Omittendum, nisi per
Resp. ad I .dist. ma. Voluntarium est illud,
quod est ό principio intrinseco vel positive, vel
imputatiue,conc; positive tantum,neg; nam volsi
taria est nedum positio, sed etiam omissio actus ;& omissio actus dicitur actus imputativus;& eodem modo dist. mi. Ad a. pariter dist. ant. Voluntarium consistit in actu lecundo, seu in operatione vel positiua,vel priuatiua, conc; positiva tantum, neg. Et sic ad dicitur extrahi ab indiis rentia , & determinari omissivo per actum imputatiuum ; & eodε modo ad aliud dieitur ei addi actum imputatiuum, vel formale; unde istae omnes dissicultates eadem responsione soluuntur. at Inst. Actus imputatiuus non est verE et Leitus a voluntate, sed solum ei attributus ab existimatione prudentum; ergo non est vere volun
Resp. dist. ant. Non est vese elicitus physice, conc; morali ter,neg;nam licet mors secuta ex consilio alicuius non sit physice causata a consulentae per vcrum influxum physicum; est tame verus effectus moralis per verum influxu mora-lcm causatus; ita quan uis actus imputatiuus non
sit verus moralis formalis physice elicitus a v
luntate, est tamen verus actus moralis.
aa Obiic. s. Pura omissio non est volitata ergo nec voluntaria; nam voluntarium est volitum. Prob.ant.Si esset volita,vel per se ipsam; vel ratione alicuius actus positivi Non primum , ἐquia omissio non est bona; ergo nequit esse volita per se ipsam; cum solum bonum sit volibilo per se ipsum. Non secundum; nam si inuoluit
actum positiuum,iam no cst pura omissio. 2. Omne voluntarium vel est voluntarium per se,& directein sic includit actum; vel indirecte, de ilia alio, ut in causa, & sic inuoluit actum praecede tem;ergo nulla est pura omissio.
Resp ad I .neg. ant: nam ut diximus ara. r.
S. I; non est necesse,quod voIuntarium sit volitu, ut quod. Vel dist.Non est volita imputatiue,neg; semialiter elicuiue,cone. Ad prob. dicitur effovolitam per se ipsam imputatiue.Ad improb. eo-dcm modo dist.ant. Omissio non est bona imp tatiue,neg; sicut enim est volita , ita est bona; &ideo sicut imputatur voluntati, tanquam volita, ut qM. ita imputatur,ut bona; censetur enim v luntas illam veste,tanquam bona mappareter.Ada.eodem modo dicitur omissionem esse voluntariam por se,& directe imputative.
as Obhc. 6. Si daretur pura omissio culpa-
bilis, daretur aliquod peccatum act Ie, cui non corresponderet poena sensus; quae correspondet conuersioni ad creaturam; sicut plira damni comrespondet auersioni a Deo; ut docet Fumae. Doct. in z. . 23.q. a inra. I. gaemnaea vim nam in pura omissione non datur conuersio ad creaturam, quia talis conuersio est actus positiuus Alaltus, quo voluntas tendit in creaturam , sed cons. est falsum; ergo & ant. a. Peccatum omissionis multiplicatum destruit virtutem aequisitam , &generat habitum vitiosum; sed haec destrectio nequit fieri, nisi per actus oppositos; ergo nulla datur pura Omisso. 3.Omissio actus externi semper est coniuncta cum aliquo actu externo I ut v g. omissio audiendi missam coniungitur cumactu externo ludi,vel studii; ergo semper includit aliquem actum. . Non potest dari voluntariuabsque aliquo motivo; non enim appetitus p test tendere in aliquod obiectum, nisi ab illo moueatur, ut Uneque potest recedere ab illo , nisi oppositum ei magis placeat; sed in pura Omissi ne sine omni actu non potest assignari aliquod
moti utim; quia motivum voluntatis producit in illa actum, ut qualitas est; ergo non datur pura omissio. Resp.ad r. g. seq. Ad prob. infert.dicitur conuersionem aliam esse formalem positivam , aliam moralem imputatiuam; quia omittens ali quem actum bonum censetur, ae si positive vellet proprium commodum; & ideo ecnsetur comuertero se ad se ipsum. Ad 1. dicitur, quod sicuti lux destruitur a tenebris, ita actus virtuosus roblitur ab omissione illius; ex frequenti autem destructione actus tollitur habitus;sicut ex isqueti positione illius ponitur; unde ex omissione d struitur habitus indirecte solum . Tum quia ex omistione frequenti redditur volantas pigra, di pigritia causat dissiciniatem In agendo; dissiculotas autem tollit facilitatem, In qua tonsistit habitus. Uci eadem resp.dist.mi. Destructio nequit fierimisi per actus oppositos positivos,vel imp
tati uos,& priuatiuos, ut dictum est de tenebris respectu lucis,contapositivos tantism, neg. Idem dicendum degeneratione habitus vitiosi; nam chin frequens omissio reddat pigram , & dissicilem potentiam ad exercenda opera virtutis;ideo facilior est ad inclinandum in vitia; ex quorum frequentatione postea gignitur habitus vitiosus; unde omissio peccaminosa solum indirecte generat habitum vitiosum, quanuis generct directh habitualem quandam Gilitatem ad omitte-dum. Ad 3.re . Fund.DoLI. neg.ant; quanuis enim hoc contingat, ut plurimlim; G tamen necessario,& semper contingit, ut probant rati nes allatae. Ad qalist. mi. In pura omissione n quit assignari motiuum positiuum, vel imput
tiuum,taegi positiuum tantum,conc.
i inseco cum cognitione ; ergo saltem ineludit actum cogniti S.
484쪽
Respue quod sicuti voluntarium positiuum formale est positive a principio intrinseco cum
cognitione somali; ita voluntarium imputatiuu, ut est pura omissio,est solum imputatiue a primcipio intrinseco cli cognitione imputatiua ; qu tenus intelicitas potest aduertere,& tamen actu non aduertit; aliter ignorantia crasia excusareta culpa,vtyup.dictum est. as Obijc. 8. Nequit voluntas in actu secundo voluntarie determinarsi nisi intrinsece mutetur; sed mutati 'non fit,nisi per actum I ergo non datur omissio siue omni actu.Tum quia voluntarium dicit determinationem voluntatis; sed determinatio est actus; ergo omissio voluntaria dicit actum.
Resp. eodem modo dist. Nisi intrinsecEmutetur vel phnc8 peractum positiuum; vel
moraliter per actum imputatiuum,conc; physice tantum,neg;& sic dist. mi; nam sicut iactus positiuus immutat voliantatem physicεuta actus imputatiuus immutat moraliter. Ad aliam dist. mi. Determinatio est actus physicus, vel imputati
nes obiectiones hae unica relponsione dissolui.
An euentus orti ex omissione sint volanta Ia C Ermo est de euentibus ortis siue ex pura omissione supposito praecepto,
seu obligatione non omittendi eo modo , quo diximus insupines; siue de omissione includente aliquem actum. RFritur autem de euentibus omtis ex omissione; non quod omissio sit causa pomtiua euentus; est enim priuatio, quae nequit ego
causa positiva alicuius essectus; sed quia omissio in occasio, ad quam sequitur aliquis effectus smve positivus quidquid dicat nos. Gibb. ut omisso gubernationis nauis , ad quam sequitur se merso nauis,quae est essectus positivus, ut patet; sue negativus; ut omissio breuiarii, ad quam sequitur omissio recitationis ossicit. Dicitur ins
per de euentibus ortis iquia de euentibus,qui non sequuntur ex omissione, nec coniunguntur cum
illa,sed omnino disparate, & accidentaliter tahabent ad illam,patet non esse voluntarios; non enim cognoscuntur, aut possent cognosci ab omittente; voluntarium aute vel est cum cognitione actuali, vel saltem cum cognitione pote
tiali,quae scilicet potest haberi ab omittente;v de si quis omittat ire ad Ecclesiam ad audientia missim, de ex tali omissione sequatur omissio lubueniendi inopi fame pereunti in illa via; quia
mors inopis meia accidentaliter, & fortuito iungitur cum omissione audiedi missam, nec e gnoscitur,aut cognosci potest ab omitte te, ideo non dicitur omittenti voluntaria; quod si cogno- 1 aeretur,aut cognosci posset,lunc censeretur voluntaria omittenti,qui tenetur ex praecepto elimritatis subuenire calamitatibus proximi; ut est mors,quae est summa inter omnes calamitat . Mag.Friderκ.Nic. uardirim. 3.
s Unica e cl. Euentus orti ex pura omi sono voluntaria sunt volunta ij omittenti, dummodo omittens habeat obligationem non omittendi;euentus autem orti ex omissione incli idete aliquem actum positiuum possunt esse volun- rarii, quanuis nullum adiit praeceptum de noria omittedo; semper tamen requiritur, quod omittens non habeat ignorantiam inuincibilem illorum eventuum;sed debet actu illos cognoscere, vel saltem posse cognoscere. Haec colici .dedae
3 Prob. I. Urs. Ad hoc, ut ipsa omissio sievoluuiaria,sufficit,qu5d sit in potestate voluntatis illam ponere; quod intellectus sit potens cognoscere obligationem non ponendi illam; &quod adsit preceptum; ergo ad hoc, ut cucatus necessiiuio, & per se connexi cum omissione sint
voluntarii, susscit, quhd sint in potestate omittentis ; quod intellectus sit potens cognoscere obligationem non ponendi illos; & q uod adsit
praeceptum; eadem enim est ratio de omissione , ac de euentibus sequentibus ad Oinissionemo , quando tam omissio, quam euentus sunt in potestate libera voluntatis, & voluntas censetur
imputatiue ad illos determinata; in hoc nanque consistit ratio voluntarij. 4 Coii LQui voluntariE interpretatiuὰ censetur velle aliquid, ad quod necessari,& per se
sequitur aliud , censetur voluntarie velle virumque;vnde qui voluntarie omittit in die fiesto exire E domo, censetur volutario omittere auditi nem missae; aliter omissio auditionis missae non
esset eulpabilis, quia nihil est culpabile, nisi sit
voluntari una sed qui habet puram omissionem , ad quam necessario sequitur aliquis eu tu is,ce-setur voluntarie interpretatiue velle aliquid, ad
quod necessario sequitur aliud ; hie enim loquiamur de pura omissione, ad quam per se necessario sequitur aliquis cuentus,ut dictum est; ergo
censetur voluntarie velle virlinque.s Si autem non adesset praeceptum, seu obI,gatio non omittendi, illa omissio non esset v luntaria, ut dictum est is seup. arti, quia non daretur aliquod determinatiuum,per quod voluntaseenseretur determinata exercit E ad omittendu; ergo multo minus euentus orti ex illa omissione essent voluntarii, quia voluntas immediatilisse habet ad illam omissione, quam ad illos euetus,oui sequuntur ad omissionem; & ideo si illa
omissio non censetur voluntaria, multo minus illi euentus; nam propter quod υnunquosque ta-IGO illud magis ; unde sicuti ratione omissionis censentur soliun voluntatij illi euentus uta si illa
omissio non sit voluntaria, multo mi inlis illi euetus. Tum quia ideo omissio praeciso praecepto maest voluntaria, quia voluntas non habet, a quo moraliter determinetur; sed prsciso prsccpto non habet, per quod determinetur ad euetus secutos ad omissionem pura; nam si haberet alia quid,maxime ipsa omistione; ipsa autem omissio
485쪽
nequii csse determinatiuiam, quia per illam voluntas iton censetur dcterminata, ut dictum est; ergo illi euentus praeciis praecepto non sunt voluntarii. 6 Prob. 2. pars concl. Voluntas per actur positiuum,quo vult aliquam omissionem, iussicienter determinatur ad illam omissionem uilius enim es, qui determinat , ergo praeciso praecepto
Cuentus orti ex aliqua on issione includente aliquem actum positiuum cententur voluntarij, unde si quis velit positive non habere libro s,volutarie omittit legere. 7 Cons. In tantiam requiritur p ceptum sin quantum voluntas aliunde non est determinata; sed in casu voluntas cst det crminata per illum actum positiuum,quo vult illam omissione, ad quam sequuntur illi euentus; ergo non Icquiritur praeceptu in .
8 Prob.3. pars. Ignorantia inuincibilis excusat a peccato; ergo ignoratia inuincibilis euctu una tollit rationem voluntarij; implicat enim ,
quod aliquod sit voluntarium defectuosum, &non sit peccatum; quod si ignorantia inuincibilis
tollit rationem voluntarii in euentibus peccaminosis, ob eandcm rationem tollit ratione voluntarii in alijs euentibus , qui non sunt peccaminosi. Ant .probab.i f. 9 OQ.Voluntarium est necessario cum c gnitione vel actuali,vel potentiali; sed ignorantia inuincibilis excludit cognitionem actualem, di potentialem ; quia quod non excludit cognitionem actualem, non ignoratur; & quod noria excludit cognitionem potentialein, non ignor tur inuincibiliter; ergo ignorantia inuincibilis tollit rationem voluntarij. Sed de hoc infio obi jc. I. Si euentus orti ex aliqua omissione essent voluntarij omittenti, sequeretur, quod Deus libere omittens dare auκ ilia ad non
cadendum in peccatum, quod sequitur ex omi sione auxiliorum, esset causa moralis peccati, quia censerctur interpretati uc velle peccatum,
quod propterea Deo imputaretur; sed cons est
falsum; ergo&ant. Resp.nc g. seq; nam Deus non habet aliqua obligationem dandi auxilia, quia nequit adstringi ab aliquo praecepto, quod non reipicit, nisi
1r Inst. I .Miles existens in naui, ad quer non spectat ex officio impedire submersionem naris,si tamen possit, de omittat, censetur mor liter velle submersionem nauis ; ergo quan uis Deus non obligetur ad impedicdum peccatum; attamen quia potest impedire,& omittit, censeretur moraliter velle peccatu. a. Ad hoc, ut euctus sit voluntarius, sufficit, quod omissio includat aliquem actum postiuum, per quod determinatur voluntas Oinissonena, ut dictum est; sed mi ino,qua Deus omittit dare auxilia, includit adium positiuum, quo Deus vult non dare auxilia , quia voluntas Dei nequit manere suspensa
ab omni actu . ergo peccatum ortu ex hac omissione censetur Deo voluntarium . Res .ad I . militem existentem in naui, etsi no obligetur ex officio, obligatur tamen ex praecepio charitatis, quo adstringitur ad tuendam propriam vitam, & proximi i unde cum omittit sciens,& volens,aut potens scire, & velle,censetur voluntari ε omittere. Homo ergo ex praecepto charitatis, vel ex praecepto iustitiae, vel ex ossicio,vi Praelati, tenetur impedire peccata ; Deus autem nulla ex his obligationibus adstringitur,
quia nulli subditur legi; cui subditur homo,quia subditur legi Dei, quae his tribus praeceptis ipsuligat; lex enim dicitur a ligando. Ad a. dicitur ,
quod peccatum ortum ex omissione auxiliorum non connectitur necessario, sed omnino contingenter,ac liberὰ cum omissione auxiliorum quia Deus omittens dare auxilia creaturae non necessitat ipsam ad peccandum, sed relinquit ipsam in sua libertate cum auxilijs susscientibus, quibus potest bene uti, & rogare Deum, ut ei concedat auxilia ad non peccandum,& sic non peccare; at vero creatura positi vh volens aliquid dicitur determinata ad id,qnod necessario sequitur ad illa omissonem; unde sicuti ea,quae mere coni genter,& disparath se habent ad omissionem cre. tu rae, non dicuntur illi voluntaria; quia non sequutur necessarib; ita a pari. Propter hoe omissio
Dei dicitur pura permisso, quae indisserenter se
habet ad omissionem,& non omissionem creaturae; clim enim Dcus permittit peccare, simul dat auxilia ad non peccandum; & ideo indifferenter se habet ad peccatum,& non peccatu; quaprυ- ter peccatum Deo non imputatur. Adarg. ergo dist. ina. Ad hoc, ut euentus sit voluntarius, suffcit, quod omisso includat aliquem actum positiuum, per quod volutas determinetur ad omis. soncm; & ille euentus hecessario oriatur ab illa omissono,cone; sed in hoc sensu neg. mi; & illo
euentus contingenter se habeat ad illam omis. si oncm,neg. Igitur euentus peccaminosi imput tur voluntati creatae omittenti, quia ab illa determinate descendunt, tanquam a causa morali ter determinata; Deo autem non tribuuntur nec physice,nec interpretatiue, quia Deus denegando auxilia, licet cognoscat voluntatem creatam infallibiliter peccaturam , adhuc tamen linquit voluntatem creatam cum auxilijs suscientibus,
quibus potest non peccare, & ideo pro eo tunc est indifferens ad peccandum; quia potest noι
sed etiam ipsa peccata; ergo nedum denegatio auxiliorum, sed etiam ipsa peccata sunt Deo vOluntaria .
Resp. dist. r. pari. ant. Omittit ipsa pecςat determinando ipsam voluntatem ad illa patranda,neg; sinendo ipsa esse in potestate voluntatis, ut ab ipsa patrentur, vel non patrentur pro eius libito, conci voluntarium autem est determinatio ad
486쪽
ad Wnum; & ideo peceata sic permissa non sunt
De O voluntaria, quia non sunt determinata . 1 3 obis c. a. Mors fuit voluntaria Christo Domino, etiansi habuerit praeceptum non moriendi ; ergo praeceptum de non ponendo eum tum non est necessarium,ut ille euentus sit volutarius; chm stet praecepum de ponendo oppositum,& tamen euentus sit voluntarius.
Resp.Mortem Christi Domini fuisse volum tariam , quia Christus Dominus positive illam
voluit.Praeterea praeceptu sussicit ad hoc, ut nedum omissio,sed etiam commissio sit voluntaria; quia per praeceptum moraliter imputatur com-
migo, & omIsso voluntati. r obiic. . VoluntariE fiigefit, qui non ae- ad ignem; & voluntariὸ moritur,qui non accipit medicinam,clim possit,& tamen nulluris
adest praeceptu ergo non requiritur praeceptu, ut euentus ortus ex omissione sit voluntarius. Resp.dist.2.parciant.Et tamen nullum adest praeceptum morale,conc;prTeptum naturi,neg natura enim obligat ad ea omnia, quae conducut ad conseruationem vitae, quapropter ad ista omnia datur lex naturae, quae haec praecipit; sicut ad alia datur lex humana,vel Diuina.
reperitur in actibus humanis,ut patebit. a. a magis constabunt ea,quae pertinent ad volui tari una; ununquodque enim per suum oppositum magis manifestatur .
stuirier quotvis i inuoluntarium λχ Ton loquimur de inuoluntario negative sumpto, prout importat negationem actionis voluntariae sineaptitudine ad il- Iam habendam; etenim in hoc sensu omnes res inanimatae, & vegetabiles dicuntur inuoluntarie agere.Neque sermo est de inuoluntario priuati-hε accepto, prout importat carentiam actionis clicitae cum aptitudine tamen ad illam elicienda; nam in hoc sensu idem est inuoluntarium,ac non voluntarium. Loquimur ergo de inuoluntario contrarie sumpto, prout est actio immediath opposita voluntario,quae fit contra internum impetum voluntatis .
a Not; qu6d Iicεt neeessitas apud GraeeoASequandoque etiam apud Latinos, ut diximus tria Dp.qaex Beatiss.' accipiatur, prout est idem, ac violentia,vis,& coactio; attamcn proprie loque-do non significat idem; quia Beati necessario vident Deum& res cognitione carentes necessario agunt; nullus tamen diceret eas violenter, coacte ut inuite agere;agunt enim per motum descendentem ab intrinseco, praecipue res animatae; vel saltem non agunt contra internum im-vetum; unde necessitas comunior est, quam vici Ientia. 3 Praeterea violentia communior est, quam coactio,inuitum,& inuoluntarium; nam violentia competit etiam rebus cognitione carentibus, victim lapis sursum proiicitur;coactio autem,inuitum,& inuoluntarium conueniunt solum operatibus per cognitionem. Rursus esse inuitum,& coactum est communius inuoluntario;nam esse inuitum,& coactu opponitur spontaneo,quod conuenit etiam brutis , ut diximus insup. q; inuoluntarium autem proprijssime sumptum,ut lumitur hie,denominatur a voluntate, quae conuenit solum naturae in tellectuali; ideoque conuenit sollim rebus intellectualibus quodnam autem inuoluntarium con uertatur cum violento, vid. ins art. r. 6. I 8;
s Quoniam igitur inuoluntarium actuale formale est inuitum,coactum,& violentum; nam genus, & id, quod est commune,praedicatur dispecie,non tamen e contra; ideo videndum,quid sit violentum, de quo est aliqua controuersia inter Theologos . imo aliqua contra quandanti, Fund.Doct. doctrinam male s)pida murmuratio. Explicatio autem violenti valde cofert ad intelligentiam inuoluntarii.
6 TIolentuur communiter definitu V Ar.3.Etb.c. r.esse illud; ius principium est ab μira non conferente vimpasso. Hanc definitionem dupliciter accipi posse docet μου. Doct.2PodL6. .i Ict in I. diu IT. p. I. prine. I. q. N, .PhfL38. b. I. Primo ita, ut illud n men sit casus dativus,& faciat sesum; quod principium extrinsecum nullam tribuat vim, seu virtutem ipsi pata ad eliciendum talem motum violentum;quapropter motus vaporum sursum non cst violentus; quia Sol tribuit cis calorem intrinsece,per quem sursum mouentur.Secundo
ita, ut illud nomen pago sit ablativus absblutus;& faciat sensum,quod passum nihil omnine cooperetur tali motui, ac proinde nullum omnino habeat principium, aut virtutem intrinseca productivam talis motus. Si haec definitio accipiatur primo modo, explicat motum violentum, qui competit rebus naturalibus inaltimatis;nam motus violentus nodiffert a motu naturali per hoc, quod est a primeipis extrinsero; quia motus lapidis sursum est ab extrinseco,scilicet a manu impellente; te motus
lapidis deorsum cst pariter ab extrinseco,nempe
487쪽
a generante;& tamen isse est violentus,quia misnus itullam imprimit lapidi virtutem ad tendendum sursum;iste autem est naturalis; quia gen vans imprimit ei grauitatem, quae est principium tendenὼ deorsum. Dissi runt ergo si diuo m
tus eo,quia principium extrinsecum non coistet,
vel conscrt ipsi pasib vim,seu virtutem ad tende- dum deorsum ; &ideo definitio sumpta in hoe
sensu magis explicat motum violentum conuenientem rebus naturalibus cognitione carent,
bus . Si aut in sumatur in secundo sensu, magis explicat violentum conueniens agentibus per voluntatem;qiianuis enim obiectum tribuat vim voluntati ad aliquem motum; quia producit ilia ipsa actum, ut qualitas est, qui actus est quoddapondus, quo voluntas inclinatur ad alique motum;uoluntas enim hoc modo actuatur ab obici.cto,ut Nattamen per hoc non fit,ut talis motus sit uoluntarius,& non uiolentus; quia si ipsa u luntas non cooperetur tali motui , imo resistat; adhue enim pioducta tali qualitate , quae est quoddam pondus, seu grauitas , potest non temdere,seu resistere; talis motus est uoluntati uiolentus; v. g. delectabilis alicuius obiecti pro sistus causet in uoluntate actum , ut qualitas est, qtio inclinetur ad se mouendum prope ad illud obiectum:resistat uoluntas,de nolit accedere spiaret ualidissimus uentus , & deferat hominem ad tale obiectum semper resistente, ac repugnante
voluntate; talis motus est violentus. Hoc exemplum innuit Phil. υbis & ideo allata definitio sumpta in secundo sensu magis explicat definitionem violenti conuenientis naturae intellectuali.
8 Sed contra hanc Lbtilem,& veram huius definitionis intelligentiam insurgit quidam ex nostris. i .In hac definitione: cutis primipium est
ab extra non conferente vimpasso: iuxta constructionem grammaticalem θ passo nequit esse, nisi casus ablativus; quia ipsum participium confercte, quod certe est ablativi casus, non potest concordare,nisi cum lypasso, tanquam adiectivum cum substantivo; non enim est aliud nomen, aut verbuma quo requiratur, vicasus ablativus; ergo saluis regulis grammaticae non potest substineri ille duplex sensus.a .Quod grauius est.Cum dicit volutatem cooperari semper ad suos actus elicitos, ideoque non posse quoad illos violentari,vel intelligit, quod actus elicitus se per producitur ab ipsa voluntate i at hoc est contra id ,
quod docet in ata u. asi ubi ait voluntatem non actuare se ipsam, seu non producere, sed tantum recipere actum suum. Vel intelligit voluiit Mein cooperari,quia per actum suum nicinctur,& te dit in obiectum; at etiam lapis sursum proiectus per talem motum tendit sursum; ergo per hoc probat nullum dari uantum uiolentum.3.Distin
cito illa de duplici constructione gratis assumitur;& fuit definitionem Phil. aequivocam; ergo 'c n est admittenda. 4.Repugilat menti Phil. c
ius definitis iuxta uersionem Lambini est I
tum id esse videtur, iusprincipium est extra, coia,cui vis infertur, nihil opera conferat; & iuκra
versonem MDrophim ius principium est foris, in quod nihil is,qui agit, aut patitur, confert. Im idem nitanssubdit: a nam inolenta sunt di - δεῖ simplieiter , proprie, cum ea a in eis es, quae sunt extra;& is,qui agit,nibit verae ad acti nem confert. Sic etiam docet Nissem seu Nemes
ιib. s. Philosophiae e I. cuisu principium exteriisxes iihil eonferense perpropriμm motum eo, qui capassus es de eodem modo loquitur D.Dam.lib. 2. de Fid.c. .Tandem ille duplex sensus in idem reciditinam dum agens confert uim passo , tunc ille motus est cooperante codem passo; ergo nocrat necesse excitare considerationem illius duplicis constructionis.
Resp.haec dicta esse non veritatis,sed animi causa.Ad r;quod est puerile, a pueris responsi nem quaerainus. Praepositio ab posita in definitione uiolenti,cuius casus estὸ Cito respondent: Ablativi. Sed cui nomini inseruit Respotadent et Extra;quod sumitur pro nomine indeclinabili
ut cum dicitur: s mane;sic dicitur etiam infra;& ad extraac ad intra in accusativo;non nia
potest deseruirems; quia faceret sensuauin ytum, Se falsum; & ideo respondentes deseruire passo, statim ferulae subiicerentur ἀ Pedagogo; e go illud ab extra facit sensum ab aliquo exsem
te extra, cum quo potest concordare participia conferente, cui postea competit casus dativus; e
go illa distinctio est iuxta grammaticae leges .
Praeterea arguens debebat attendere tantum
Doctorem,clim teste Aldo Manutio in grammaticae regulis summe uersato in Retholicae arte versatior non fuit; ut deducitur tum ex oratione Ludouiso Pulero ab ipso habita,tum ex praeclari se sinis in libros Rethoricorum commentarijs editis ita, ut non sit credibile praecepta grammaticae emittetissimi non calluisse; licEt enim aliquando aliquibus verbis claritatis gratiae minus politi
ribus,ut fatetur,utatur; nunquam tam n a
tis praeceptis abutitur. Ad a; quod leuius est;dieitur,quod loe.eis. ait actum uoluntatis,ut quali tas cst, non produci cssicienter a voluutate, Pr duci tamen ab illa,ut actio est; & ideo uoluntat εnon se habere mere passive recipiedo actum; hoc enim est coni. Cone. Tria; sed etiam active illum
producendo. Ad 3. dieitur illam distinctionem omnino gratis, de sine fundamento impugnari. Ad aliud dicitur, quod eum definitio tradita ab
Ar. conueniat genericὰ motui inanimatorum, &voluntate praeditorum; qui motus sunt diuersia: speciei; & ei in generibus lateant aequivocation de necessitate debet esse aequivoca; ideoque
aliter illam explicans perperam explicat. Ad dicitur, quod nedum Argyrophilus, sed etiam Felicianus interpres asserentes: Nedum quia, se etiam qui paritumi istam distinctionem innuero . Sed Lemardus Nisus laterpres testatur mul-
488쪽
tos fuisse errores in illis versionibus ob pranam
acceptionem verborum Graecorum de ideo ipsum illos emendasse; ait autem iste e. a. - principia ab extra sale existis, in quo agens,vel ρniens mburanfert.Pitterea Fumi. DoLI.fuit unicus interpres
a Deo datus ad intelligendos libros Ariuoselis, vi testatur noster patilus Venetus; ibit enim insigniter instructus lingua Graeca, ut alibi ostendimus; ergo quidquid sit de alys interpretibus,st dum est Fund.Dos; tanquam fideliori,& docti ri .Ad aliud dicitur Phil. loqui de violentia illata naturis liberis; Ioquitur enim de violentia, quae tollit laudem, & vituperium; & ideo non loquitur generice,ut primo loco. Ad ult.iam dictumuest posse obiectum conserre vim voluntati, & tamen voluntatem non tendere in obiectum;ergo conserre vim voluntati non est idem, ac voluntatem conserre vim actioni.
9 Sed adhue dubitatur;an si ficiat ad rati
nem violenti passum non conserre vim negative ita,ut merε negative la habeat ad illum motum ;vel ulterius requiratur non coferre vim contruriὰ ita, ut sit contra inclinationem naturalem tysius passi, adeoque contra impetum naturalem
dis. 7.q. I .art. a. S.Distinguimus requiri, quδd sit contra inclinationem naturalem iptius rei; & ratio est. Quaelibet res habet inclinationem sequε-tem ad suam naturam; ergo illud solum dicitur violentum cuilibet rei, quod est contra inclinationem naturalem ipsius; nam quod est iuxta inclinationem naturalem, est iplinaturale. Tum quia Phil. sepe vocat uiolentum, quod es contra naturam.Tum quia idem Phil. 3. Eth. e. 3 rmiolanurio iniuisVaciunt, molestλqui vera prometer delectationem, cum voluptate; std agere mol se est agere contra internum i mpetum, seu contra inclinationem naturalem,qui enim mere pal- siue se habet ad aliquod , non sentit molestiam , aut dolorem ex illo; ergo violentum est contra inclinationem, & impetum naturalem ipsius rei. Tandem Mariss P. lib. 6. de Gen. ad Iis .e.6. docet violentum csse mi in lirem, sed impulsio non fit, nisi contra impetum naturalem rei impulis; ergo violentia est contra naturalem impetum rei.Sed pro maiori explicatione. II Dubitatur ulterius; an ad rationem vio- qenti requiratur esse contra incIlinationem,& im rerum naturalem actilium active resistentem illi motui,vel etiam contra inclinationem passiuam Resp.raon Fund.D L 2.Pff. ι.ε. b.Α , lib. s. 6-b. I . 8; ct 9. sufficere ad motum uiole- tum , qudd sit contra inclinationem naturalem Proximam, seu contre proximam dispositionem ad motum contrarium, quae inclinatio naturalis,
seu dispositio proxima se habet permodii principii passui proxime repugnatis tali motui;& ratio e st. Motus violentus debet esse contra impetum internum, ut dictum est , sed impetua inter-
nus nequit esse sine ali lirali conatu, 8t resistentia,quae non potest esse, niti quia labicctum proxime dispositum ad aliam formam naturaliter inclinat ad illa ; aliter nullus daretur motus violentus in re materiali, si sufficeret principiu passivum remotum , quia materia secundum se est principium receptiuum passivum omnis motus; nam posita sub forma leuis recipit motum sursu; posita sub sorma grauis recipit motum deorsum
dcc; ergo ad rationem motus violenti requiritur
principium passivum proxime dispositum, seu inclinatio proxima naturalis ad motum contrari v.
I a Quod aute non requiratur semper principium activum actiuὰ agens in principium c trinsecum compulituum, prob.ex eo, quod lapis v.g. nullam habet actionem in manum impellentis , sicut frigus habet actionem in calorem ; sed solum habet formam grauitatis, quae inclinat ipsum lapidem deorsum, & ratione cuius inclinationis lapis dicitur resistere motui impellentis ἐergo non semper requiritur principium acti ilubnactive agens in principium extrinsecum compulis
siuum. Quod si nomine principis ac tui intelligatur subiectum habens aliquam actitatem dispolitionem,quae illud inclinat ad moriam oppolitum; tunc quaestio erit de nomine,non de re, de in hoc sensu potest concedi
Prob. 2.ex eod. Fuis. Doct. Materia,quae
est principium passilium, habet rationem naturae per ordinem ad formam, seu prout est proximε disposita ad aliquam formam in particulari; nam praecisa tali dispositione proxima habet meram
capacitatem omnis formae, de ideo omnis motus sequentis ad omnem sermam non tamen habet conatum, aut impetum activum ad aliquam formam,aut motum in particulari sequentem ad ta. Iem formam a quia materia secundum se praecise sumpta nullius est acti ilitatis ; & ideo non conatur,aut propendet actute in aliquam formam: in tantum enim materia ligni v. g. inclinatur ad Br-mam ignis, in quantum est disposita per calorem, de per alia accidentia ipsam inclinantia ad forma ignis; praecisis autem talibus dispositionibus, de omnibus alijs disiponentibus ad alias sermas,materia remaneret silum modo capax omnium forismarum , non autem esset proxime inclinata ad
aliquam formam in particulari; sed si illi daretur
quaelibet forma,illam reciperet sine resistentia , aut impetu contrario;& ideo si moueretur motu proprio illius serniae,moueretur naturaliter; quia per illam sermam inclinaretur ad talem motum proprium illius sermae; ergo si materia moueatur alio motu diuerse ab illo, ad quem inclinatur a dispositione, quam habet ouetur violente; quia
mouetur contra eius naturalem inclinationem,
quam habet ad illum motum, qui competit sormae, ad quem est disposita; & ideo ad rationem
motus violenti non requiritur necessario impetus activus subiecti in agens extrinsecum, sed
489쪽
14 Obijc. l putans non sufficere impriss
passivum. I. Si susceret impetus passivus,sequeretur tenebras esse aeri violentas, quia aer habet naturalem inclinationem ad Iucem. a. Sequere- eur Coelum violente quiestere,quia habet passe nam Inclinationem ad motum.3 Sequeretur m teriam informatam ab una forma esse in statu violento respectu alterius Q ar,haberet enit proximam dispositionem, & per ipsam naturale inclinationem ad illam. q.Sequeretur naturam
humanam Christi Domini esse semper in statu
violento, quia habet naturalem inclinatione ad propriam perstatalitatem, qua caret; imo seque retur quantibet creaturam spiritualem per gratiam moueri violente. s. Ex Phit. q. Phy. t. 67.
habetur omnem motum, aut vi fieri, aut natura ἔsed principium passivum nequit habere ratione
naturae;quia natura estprincipium motus,o quietis eius, in quoes ἱ autem principium m
tus, & quietis eius , in quo est; conuenit soli causae e scienti,quae ab eod.Phil. definitur id,in de estprimipium mutationis, , quietis ergo quod fit contra principium passurim, non est violenta, quia non fit contra naturam:& ideo requiritur, quod fiat contra principium activum. Tum quia principium motus non dicitur id, in quo recipitur motus, sed id, a quo prouenit aestiue ; qua-Propter PHI.2.P'ft.3. post allatam definitionε naturae asserit artificialia non esse naturalia, quia non habent in se ipsis principium suae effectionis, di tamcn passu recipiunt motum factum ab artifice ; ergo propter eandem rationem principiurassuum non est natura.Tandem quia idem Phil. .Mel. habet, quod materia metaphorice solum
Resp.ad I .neg. sin; nam ad lucem non datur dispositio in aere ; de ideo aer est naturaliter aequE dispositus ad lueem, & tenebras; sic videmus in pariete non dari dispositionem ad lucem, sed posita Iuce statim illuminari, & abIata statim
obscurescere.Ad a.dicitur cum Fud.Do Lauodl. I.q. 3 quod Coelum habet naturalem inclinationcm ad motum circularem, quatenus ei applicatur Intelligentia motrix, quae est quasi Arma illius;ablata tamen Intelligentia motrice, ut in Gne Mundi,naturaliter quiescet,quia non habebit amplius illam ιncIinationem. Ad 3.dist.seq. Μ teria habens dispositionem proximam ad aliam sormam csset in statu violento, si impediretur a quisitio illius formae, eonta si non impediretur, negmam in eo instantiun quo habet ultimam dispositionem, resultat forma ; unde nunquam est assignabila aliquod instans,in quo sit in statu violento; sic lignum eo ipso,quod habet calorem,ut octo,statim habet forma ignis, quia calor,ut octo, est proprietas inseparabilis ab igne, & ideo habetur simul cum forma ignis. Ad 4.neg.seq;nam natura humana Christi Domini per potentiat obedientialem eleuatam per gratiam habet m rerum i liuationem ad personalitatem Diuina,
quae emlaenter est omnis personalitas errata, tique nugis persecte perficit iplam; quam ad propriam personalitatem, & ideo per gratiam mi nis ita satiatur eius appetitus , ut non remaneat
amplius inclinatio proxima ad personalitatem creatam. Idem dieitur de accidentibus Euchar,sticis, qui habent existentiam a Deo perfectius, quam a substantia.Ad aliud dicitur eodem modo
creaturam moueri a Deo suaviter,non violente,
quia recipit gratiam intrinsece, per quam summε voluntarie se movet in Deum. Ad sarta.G.Adprob.infert.dicitur principium analogice diei de principio activo,de passivo;& ideo causa eficiens bene definitur per rationem principij, no tamen per hoc tollitur, quin natura sit principium etiapassivum. Imb sequeretur formam non esse nat ram, quia forma non est causa ericiens, sed se mal is suorum motuum; Aris. autem docet presse formam habere ratione naturae. Ad aliud dicitur entia naturalia non habere inclinationet naturalem ad recipiendam talem figura, & ideo artificialia non sunt naturalia.Ad vit. dicitur materiam dici naturam metaphorico comparative ad formam,non autem absolute; sicut eausa fin iis dicitur causa agens per influxum metaphoriacum, &intentionalem comparatiuξ ad causamessicientem:quia non agit cum motu externo, si cui agit causa effetentiabsolutὰ tamen est causa
realis physica; aliter non essent quatuor cauta. Sed de hoe in Pssis Collig. in dictis non dari motum neutrum;quia omnis motus vel est iuxta inclinati nem naturae,& sic est naturalis; vel est contra e lem inclinationem,& sic est violentus .i6 Bene itaque definitur,& explicatur vi lentum perho quod sit eontra internum imp
tum activum,vel passivum ipsius subiecti eo m do, quo dictum est.
r Nica conel. InuoIuntarium desi- nitur; scilicet:Inuoluntarium es ita
Dd, quod es a principio exfrisseeo nutum vim co- ferente voluntate,sed potius per actum comarium repugnante illi motui.Haec conci. patet ex dictis o sicuti enim si non daretur in creatura contrarius impetus, aut inclinatio, motus ei non esset violetus, sed potius non naturalis; ita si voluntas non rcpugnaret per actum contrarium, sed mere negative se haberet , it Iud non esset ei inuoluntarium, sed potius non voluntarium. Rursus sicuti violentum est contra naturalem inclinationem rei propendentis ad motum contrarium ; ita in uoluntarium est contra i Mam voluntatem, quae est inclinatio sequens formam intellectuale habens propensionem ad actum contraria actui inuoluntario;ergo inuoluntarium definitur eodem modo, ac violentum siluato discrimine intercedente inter utrunque.
490쪽
et 8 Quoad a; quod quaeritur , inuoluntarium diuiditur. I. in in uoluntatium simpliciter,& inuoluntarium secundum quid. Inu luntarium simpliciter est illud, quod nullam ha
bet admixtam rationem voluntarij; inuoluntariuvero secundum quid c si illud, quod habet a Gmixtam aliquam rationem voluntaris ; & vocari solet inuoluntarium mixtum . ExempIum primi est; quado quis omnino inuitus trahitur ad carcerem; exemplum secundi; quando quis metu nauseagii proijcit merces in mare; ita enim pro-ijcit, ut nollet eas pro ijcere, quia nollet deperdere ; & ideo ex hoc capite inuoluntaria est ciproiectio, attamen voluntarie proijcit, quia vult vitam seruare. Ratio huius diuisionis est.Sicili se
habet violentum, ita inuoluntarium , ut dictum
est; sed violentum aliud est simpliciter tale; ut quando lapis proijcitiir sursum ; aliud est secundum quid , seu mixtum cum motu naturali; ut quando animal mouetur progressivo ; quatenus
enim ille motus est a principio intrinseco , est naturalis,& quatenus interna grauitas resiliit tali motui, est violentus;erso inuoluntarium aliud est limpliciter,aliud est secundum quid . Is Not. tamen; quod sicut motus progressivus est simpliciter naturalis , quia est a principio intrinseco, & sol tim lecundum quid violentus, quatenus est contra inclinationem grauitati A,ita inuoluntarium secundum quid est simpliciter voluntarium propter eandem rationem.
zo Not .a; quod ad hoe,ve contrarius imp tus causet inuoluntarium secundum quid, debet diminuere ipsum actum voluntarium,& efficere, quod voluntas non seratur toto conatu in effectum; nam si non diminuat voluntarium, n6 causat inuoluntarium; ut si frigiditas non diminuat calorem,non causat tepiditatem,quae est mixta ex frigore,& calore; ergo si contrarius impetus non da minuat voluntarium, non causat inuoluntarium secundum quid, quod est mixtum ex vo-Iuntario,& inuoluntario. Hinc voluntas Dei efficax damnandi aliquos homines non causat in Deo inuoluntarium , quia non dimnuit voluntatem generalem salitandi omnes. Sic Christus Dominus,& Sancti Martyres non subter ut mortem inuoluntarih etiam secundum quid; qui metus, & displicentia mortis non diminuit v Iuntatem efficacem subeundi mortem. 2 I Diuiditur 1.Inuoluntarium in maius, &minus. Inuoluntarium maius est, quando est i
voluntate contrarius impetus maior , & essicax ;minus vero est, quando contrarius impetus est minor,& inerum , inuoluntarium enim mensu-
Impetum supponentem cognitionem persect im;& reperitur solum in natura intellectuali habente usum rationis. Inuoluntarium improprie, de imperstetὰ est illud , quod est eontra internutria
impetum necessarium supponenteni tantum aliis
quam cognitionem imperfectam sine indifferentia iudicij; & reperitur in brutis, pueris, amentibus, freneticis , alijsque carentibus usu rationis; ut diximus de voluntario; sicut enim locuti iiimus de voluntario , ita loquendum cst de inuo-Iuntario, quod ci opponitur; nam oppostorum est eadem ratio. Quapropter 23 Diuiditur . inuoluntarium persecturr in liberum,quod est contra internum impetus supponentem cognitionem perfecta sub indifferentia iudicij;& inuoluntarium necessariu, quod est contra internum impetum supponentem cognitionem persecta sub determinatione ad unu; ut in damnatis, qui nollent malum apprehesium sub omni ratione mali,a quo ne Isitantur,& tamen coguntur illud pati.
a Diuiditur 1.in inuoluntarium per se, &in alio. Inuoluntarium per se est illud, quod est
immediate contra internum impetum volunt tis; ut cum quis nollet mortem, quς tamen ei per vim inferretur. Inuoluntarium in alio est illud, quod est contra internum impetum mediant alio; ut cum quis nollat iter habere, nec incommoda,qiuae sunt annexa itineri;& tam n cogere- cur ad iter habendiim; tunc iter esset ei inuoluntarium per se; in inmoda autem annexa itineri, quae cogeretur sufferre,esscnt ei inuoluntaria in alto,nempe in itinere. dis Diuiditur 6. inuoluntarium in inuoluntarium formale,& interpretatiuum. Inuoluntarium sermale est illud, quod est contra interitu impetum actitalcm, desermalem; inuoluntarium aulcm interpretatiuum est illud,quod cstcontra
actum imputatiuum, qui censetiar contrarius impetus interpretative.
16 Diuiditur 7.in inuolutariu physicu,& m
rate; physicli est illud, quod est cotra impetiyphysicu cotrartu; inuoluntarium autem morale est illud quod est conrra internum impetum morale; ut aliquis contra 'tis per vim extortus , quanuis
sit physich voluntarius,censetur tamen , & iudiacatur ex lege, tanquam inuoIuntarius, & ut talis,
potest rescindi,& inualidari; ut patet in contra. retibus matrimonij,& prosessionis Religionis. a Et sic dicendum de inuoluntario elicito,& imperato,; directo,& indirecto; alijsque speciebus,quarti aditae sunt de voluntario r.
ratur ab impetu contrario; sicut voluntarium mensuratur ab actu complacentia: tibi conueniente.
et a Diuiditur 3. inuoluntarium in inuolu tarium propriinde persecte,& inuoluntarium improprie,de imperfecte.Inuoluntarium proprie,dc persecte est illud, quod est contra internum ν
voluntas creata a Deo post eui
r Vpp. H quod quemadmodum dixi- o mus insup.arn, repugnat principium