장음표시 사용
661쪽
e moratibus. Murto minua autem plagii reus est, wallorum inventis utitur tanquam Mineipiis unde ulteriora ciduita
Si rempι ur aliis verbis reddit, quae ex asteriusfriptis plagiarisae. συμ ne essis de Masi evideatur, plagiarius es. Vialter
suis has i, uuae aliis debet, adeoque plagiarius estis Di
In applicando theoremate attensione opus est: etenim intentiola primis probanda est, quod autor videri vesit se aliis non debere, quae ex asorum scriptis hausit. Sunt nimirum aliae quoque rationes, eur ab aliis tradita repetentes alus verbis esseramus quam quibus usi uerat autor, a quo illa acceperamus , e gr si ratiocinia, in quibastropolitionibus utimur tanquam priemissis, dent aliis verbis in tu facilius intelliguntur , si memoria verba non reddit, sed notionem iis respondentem Circumstantiae insus singularis rationem prociataeumine pollanti ae attentionem difficientem a Terenti inprimis plagiis spicio erat, si ea, qua aliis verbis esseruntur, satis jam sint nos atque pervulgata Ita riclieulum seretplagi aerusare de Geometrupramea commentante tuod theorema aliquod tacitaeumelementari aliter enunciet. quam ab Euclidesierat enunciatum.
F. 892. Compititur reo tuto vertis rem inis, quorum unum ex altero πη inferaur, vel enmular, quosli mutuo repugnan sine judicissim Frum sium compisivit. Cum enim dijudicare nesciat, sum propositio aliquae altera seratur,in quaenam sibi mutuo repugnent; judicandi seculiate destituitur quae ad libros seribendos nee via 3. mo. , adeo e sine judicio scriptussi suum compi re debet.
E. gr. Si quis de anima phibosophaturus LM ii sententiam L mfacit, quasi nisti Oburi, quo mi ad materiis quaedam μυ-- cognostendi er a mundi saeustate, praedit. Mubbranchiaran vero evolvens mox quoque Cartein sententiam suam facit, quod i 'ν
cogitationes nostra doceant m atque eo ineant, se in nobis alia quid prate erepur, is sta mutuo repugnantia tradit atque adeo eo pilatorem sine udiei agit. Facillimum est ut compilarerer verivetu uduandae facultare tuti readme, quae sibi mutuo repugs a Smim moria non infigunt, - - csarta in elaxetam tremfir Diyiligo b Cooste
662쪽
De conscribendis libris dogmaticis. 637
eum contrariarum sententiarum patroni ipsis sita satis probasse videametur, obliti sententi e ejus autoris, quem primum evolveranr sente tis aherius quem Mineeps consulum perinde ac illius probant si que contraria, tentia se inversu Viniam libri locis amplectuntrum Hae e quidem ita accidum, ubi contradiatis manifesta est quod e demitet, eum veritatis diiudieandae saeuitare destituatur eompilator ex bpothes, memoria satistideli, vel eodem in loco congerunturia Issi mutuo reprcgnaus Comeractarum verbalium cum reali confuso frequentinima est quas facile deprehendet, qui genuinam probario forniam animo comprehensam tenetis
Diromator dicitur, qui ex scripto mammea stagit, quae 'it - ρdato sint inserviunt,4 exinde milius componit. domo O
Ira e-gr Thismmuius eum intelligerer-opera nostra phil osephleae majoxa esse, quam ut lectionibus eademicis intra stirum tempus ab Hsolvendis commode inservire possent, ex iis potiora selegi ct instit tiones pii losophia nostrae condidit, suo exemplo edocens, Epiroma torem tystematis perinde in compendio veritates inter se eonnectere posse,quemadmodum in illo connectuntur. Ipsinet epitomatoris munere defuncti sumus, cum elementa Matheseos Germantea in eomperdidium mitteremus Mauronum usui consuleretur. Faeilior vero Ia bor est, ubi scriptum dogmaticum mitorievinciae compendium aruin
Quoniam epitomaris eligit ex opere majore, qua dat cimpendia cuidam lini interviunt i 493.ὶ ex μου, ρε- μυr xit, di qu-ρήρ - , oudum, num completum si rares ditim effas f. 816., Quo DdM O niam vero non minus scriptum scientificum, quam dogmatia eum historicum in compendium mittere potesti, 893 aede νegulei dijudicandis compendiis cum habent, qua descriptis Aeni eis ae dogmatici bisoritas in Ieario GScripta scientiisse in comptindium mittere non est eujusvis urenim propositionum subsidiariarum quaendiis demonstrandis antee inserviunt, numerus non nimis excrescar, novis saepius demonstrationbhus opus est,in subinde quoque demonstrationes, quae retinentur, rurahendae, salva tamen evidentia tyronum captu ptoportionata Enu metuis non intelligit, epitomarorem nota modσmeihodinna, Lilis nun Diyiliaeum Cooste
663쪽
tum esse debere, verum etiam in seligendis propositionibus acturatum inaestimanda evidentia, quae tyronibus uincit, acutum.
mali est. Cum tyrones in admittendis principiis non adeo scrupua demonstrau losi es e bleant, accurata vero eorundem evolutione nimis diudiconveni- detineantur, immo saepissime laboris pertaesi reddantur; in rem com Miu Mi uonnulla sine demon otione simi possum, quae in Memmi Amonstrautur. Idem nos quoque iacimus in compendio Germanico S in ipsis elementis Germanicis Matheseos universae,quae compendium Latinorum praebent, quod ex eorundem collatione patet. Et praestat sane ingratiam tyronum quaedam sine demonstratione sumere, quam insuffieienter eadem demonstrare, ne formam demonstrationis animo coheμpiant a veritate abhorrentem.
mmonstrati Ex eadem ratione patet, si qua theoremata ob praxin, quaeon Ἐμ νψm inde pendet, compendio inserenda, quorum demonstratis dissicilis iu ς'm ηψε is his rimonstratione aliunde eitanda asserenda esse.
omi ἔςημ' ossi quis In eompendio Geometriae, in quo praxeos methodo seientifica tradendae potissimum ratio habetur, modum computandi aream ellipseos docere velit, eum demonstratio theorematis, quod area ellipseos fit aqualis circulo, mos diameter est nudia proportionalis inter axem majorem, nunοrem, dit ficilior sit, quam quae ibidem locum habeat, eandem omittere atque theorema in usum demonstram dae praxeos absque eadem compendio inserere debet. Idem obtinet in theoremate de ratione diametri ad peripheriam circuli quae si s matur ut roo ad I . vel ex Hugenii Tractatu de quadrarum ei euti hyperbolae, vel ex Ludo hi a cetisse Tractatu de circulo adseriptis citanda est demonstratio. Praestat enim talia sne demonstratione proponere, quam nimis longa propositionum demonstrativarum serie limites compendii excedere ac tyronibus nauseam creare.
quisaviri Immo ex eadem ratione liquet, ubi notis Harasu eis, vingor inde , opus esse ut termini definitionem inredienter definiantur.
endo Epiro Ita in compendio Geometriae elementaris non definitur initi fi- matre ob gurae in genere, cum non demonstretur, e. gr. in trianguis astituis- seruandus. Diyitia i Corale
664쪽
De conscribendis libris bifloricis 6 39
nem esse lineam perpendicularem ex angulo uno in basia oppositam, continuatam, opusfuerit, demissam, quemadmodum a nobis saltum est in Elementis Geometriae Latini sed sic serente occasione lineam istam altitudinem appellamus. Simile exemplum praebet disimistis: peri nent huc quoque anguli verticales, alterni, oppositi aliique termini conbplures. Inutile tyronibus videntur definitiones,ubi terminos ex notione clara intelligunt; sicuti demonstrationes nullius judicantur usus, ubi propositionis veritas absque ea ipsis videtur manifesta.
Solida pertractatio dicitur, quae regulis methodi ad amus Solidas simis ondet .superficiaria vero, quot ab iisdem aberrat. cocior
Tradidimus regulas istas summatim in resolutione problematis de Aia condendo scripto scientifico I. 79o. earum vero uberior explicatio universa Logicae theoria continetur. Et quoniam methodus scientifica, quam scriptis scientificis convenire ostendimus eadem est eum philosophica in discursu prieliminari explicat 9 79 1 ad tractationis soli da notionem animo ingenerandam conducit artema eorum lectio, quae de methodo philosophica exposuimus. Immo cum integro hoc capite exposuerimus, qua ratione regula de condendis libris dogmaticis traditae ad casus obvi sngulares applicentur, ut appareat,num stulor iisdem satis cerit, an vero eas neglexerita in easdem impegera Qui hie tradita sibi familiarie reddiderit,diserimen inter solidam atque lu-
Perficiariam tractatione nManim facile compi,ehendet.
g. 899. Quodsi ergo quis me odi nouonem fiasm situ formatiis, o rimst istisadaequo'um , quam ingrediuntur termini non satis intel- Iecti ii sibi videbitur regulas methodi observasse, ubi ab iisdem χρῖΣ.
aberrat 3 348. 349. , consequenter obde omnia pert merasse, ubi fractisti astipem aria tractatione fuerit ontentus. Facile apparet, idem Iasiant. obtinere, ubi de aliorum tractatioue judicium serendum, num ea soIida sit, an superficiaria.
Exempla satis obvia sum eum eorum, qui bipersuadent, solidant pertractationem ab ea posse esse diversam, quae Mathematicis propria; sum etiam iriorum, qui methodomata emiti ea bi videntur usi, cum methodus, qua utuntur, vix externam illius speciem mentiatur. Illi aliam habent methodi notionem hi minus adaequatam.
665쪽
f. OO. Solida cI. Quodnam solida rerum, Mintubus agitur, serti ciciatiost '' ε regulis uotliodi adla: nussim respoudere debet; perficiariadiso ι Ex autem ab ii6dem aberrati . 898. ivilia pertractationemn Λtendum est terminis visae paea definitione explicaris, nee primcipiis uisis eienter, Haris, propositiones singulae ea principisssi s demonstrandae ei, ubi principia certa deficiunt , probabilirer
adpruendae, ae siugula ira ordinanda tis confimis I aemittantur. per quae sequentia intestinguntur, vel probamur s. mo. . Qui igitur utitur terminis noris ieienter expliearis aquae principiis ' canis , ne formam probationum legitimam atreuis, immo priori Deo profert ea, συπ- eo vitis ab iis pendet, quaeposeriori L
eantur, stuperficiaria tracturione comensuri optime desupenficiaria tractationejudicabit, eua solidam agitosere datum est. Quamobrem opera danda est vi experimentora nobis ipsis facto notionem tractationis selidae consequamur, e gr. elementa Ge metriae Meurata methodo conseripta iuxta regula logicas definiri num praesertim ac demonstrationunx resolvendo. Neque enim sui liciteterminos tenered regulas, sed singulorum potestatem animo habere debemus comprehensam id quod nonnisi exereitio legiti obtinetur.
oua1. Hinc ulterius consequitur, Molide pertractemur ea, deseri u uisus in riptis dogmatiris agitum, librum esse debere perspis Ada υU ao λ, ordine naturali conscriptum f. 828 8 . , δε-μiari monstratione reinummatas o. 836. resolutione problematum compleo l. 869. e veritates omnes interse connexsis h. 877. . E contrario autem patet, si autor superficiaria tractatione fusrit eontentus, libra ieri obscuravi o. 8ao. , ordineqv sialeranseriti f. 829. , verba cum rebus confundi , 834 835. , rades Diombus une superflua cumulari f. 836. . nam mutilo
propositiones ansatis inrelligi, ruit minus earum verararem
666쪽
meonscribendis libris historicis ma
Singula cum in antecedentibus fuerint exempli, illustrat non opus est, ut alia hic proferantur.
DE LEGENDIS LlBRIS TUM HISTORICE. TUM DOGMATIClS
Q Uinrar legit, operam dare deb M ut, quae in iis narramur meisme in fiacta, vel traduntur dogmata, intingaισmemoriaemam quium μδε sibi profutura.
Instar axiomatis hoc sumo sine probatione sane omnes, quas tradimus, regulae illue tendunt, ut mentem auitoris assequamur ,quae ibi legimus ae e re nostra fore judicamus, memoria firmiter insimus. Datur equidem casus, quo libros eum frusta , mus . etsi parum inte, lectos, nimirum si inde antim arripimus de iis rebus meditandi, umrum alias animum non subiret cogitatio. Enimvero his lectio inventorum est atque adeo ad artem inveniendi spectat. at tum autores ii telligere negligimus,uel quod intelligi nequeant, vel saltem dis ulter intelligantur de veritate igitur, non de mente autoriasolliciti, eum illam his non intellecta eruere nobis detur, de hac parum laboramus. Nobis hare emo multum prosuit, hodienumque prodest sed ea non est in potestate nisi illius, qui sestema aliquod veritarum ria animo te net Tum enim demum inquireret cer, num juxta nostra, indipia verba autoris sensum fundant verum quein ubi deprehendimus,sine nostro potiti sumus, qui est cognitio veritatis.
667쪽
ris intesta νε deber, easdem cum verbis singulis notiones conjungere senem quas cum iisdem jungit outor. Is enim mentem alterius intelligit, qui audita voce eandem in se notionem excitare Valet, quam cum ea conjungit alter =.III. . Ergo mentem quoque autoris tum demum intelligimus, quando cum uerbis sngulis eas notiones conjungimus, quas cum iisdem unxit autor, dum librum conseripsit.
Equidem non ignoro,plures fore casus in quibus seripta vel dogma- . tiea, vel historie prorsus intelligi non posse judicandum erit, ubi joxta
theorema nostruit serendum judicium sed veritatis amor impediri, quo minias ignorantiae patrocinemur Absit auten , ut quis ar-ωtur, notiones cum verbis alterius conjungendas semper et se debere distinίtis etsi enim distincta praestent confusis , ad mentem tamen alterius intelligendam sumetunt confuse. Qui igitur, quae de Ot, nibus in genere praedicainus, ad distinctas estringit, theorema nostrum in perversum sensum trahit g. Iao.). Quamvis aurem id ipsum planissimum sit, ut a nemine in dubium vocari possit saepissime a me in idem impingitur arque ex eo plurimi aliis imputantur erro res, a quibus quam longissime absunt, quod eum verbis eorundem alia jungantur noriones, quam cum iisdem ipsime conjunxerunt. Ipse seripturae sacrae sensus hoc modo, non alio pervertitur, nequUenim nunc in rationes inquirimus, cur lectores alias eum verbis autorum conjungant notiones, quam ipsemet librum seribentes conjungebant.
MDeieu Puodsi igitur autor terminos, quibus uritur, eaplicat, de dum fisautor nisu ne eorundem nobis familiares reddere atque juxta eas illos remmm interpretari tenemur. Secus enim qui facit, alias cum verbis
in autoris notiones jungit, quam ipse jungi jubet, adeoque illum non intelligit 3 9o3.). Nisi autem sibi familiares reddiderit
definitiones, terminos legendi non succurrunt, ut vel taedio issum sit eas evolvere, vel periculum , ne ex praecipitantia signi Matum verborum immutet. Neglectus hujus regu perversam interpretationem sepissime gignit id quod expertus loquor. V. gr. In editationibus metaphastris is eo anima, munia definiri mundum perscrum IR
668쪽
De Mendis libris bisoricis dogmaticis 6 3
m tantarum ti uecessivorum inter se eamuxorum inante hae derui, tione non unum de mundo praedicavi, quod in alio sensu non habet locum. Unde sensum verborum meorum pervertentes nune vocem niundi sumunt pro compage corporum mundi totam , nune pro statu quodam particulari testurii, nunc pro genere humano, nune pro bom nibus impiis cita porro. Ipsimet non infitiantur, neglectum hujus regulae inde esse, quod habeant intellectum a voluntate pendulum: sed nostrum jam non est in rationes illius neglectus inquirere. Suffieit regulam illustrari exemplo, quo una ejusden veritas con ma tur Nemo qui definitiones Euolidis tenet, theoremata ejus in per versum sensum trahit. Ab omni tempore, quo elementa ejus manibus trita, eodem omnino sensu eadem accepere.
E. gr. In Geometria & omni parte reliqua Matheseos supponimus IVR' i terminos ex Arithmetica, in Astronomia ex Arithmetica Geometria, Trigonometria, Optica ex Arithmetica igitur repetendae sunt definitiones in Geometria ex Arithmetica Geometria. Trigonometria. Optiea in Astionomia. Similiter qui nostra seripta legit, terminorum, quos in anterioribus demaivimus, definitiones ex istis repetere debet qui posteriora legit immo in eodem libro in partibus, sectionibus4 capisibus posterioribus terminorum definitiones ex amterioribus repetere debet qui posteriora legit.
uti si aut mutatur voce, qua utimur is comm misermone ovia γ' -.
id alta, in limsicarum inquirendum est. IO. , quem ipsi dum tribui tirius o uendi. Etenim cum autorem, qui librum c6n miis, scripsit, se intelligi voluisse supponamus qui enim non vult dum G intelligi, nec debet legi , intelligi autem non possit, nisi termi eis nurinos, quibus utitur, vel ipse definiat, vel alibi definitos supponat, vel vocibus utatur in eo significati, quem ipsis tribuit usus loquendi f. 9o3 ubi termino utitur ne a te definiato, nec ab aliis, incommuni tamen sermone obvio, ei Muinuuis utu
669쪽
utiqueeundem significatum tribuere debemus, quem ipsi tribitucius loquendi. Usui hic sunt, que de notionibus universalibus sensu duee acquirendis praecepimus siu's ainor non ejudicio scribit, ex nimi tu Ioquendi musspponere debet vocum significatum rari,irum perspectum, uisciri notio a, utut confusa respondet. Suppono emm, quod velit intelligi si vero supponit terminos vagos non fixos, aur
datrapam,vel orsus maniwsto ab riam, nec autor fuerit com- Ailator nicio earens concludendum erit, ipsum ab usu linquendi recedere, adeoque ubiAgnifieatus tantisiper variatMyπ- ducit sensu myropositionis vel verum, vel item non manifest ab Aurdum, is mei n demitae tribuendus. Etenim si autor non fuerit compilator judicio carens, is non verbis tantum connectit, quorum unum ex alter insertur, nec cumulat, qua sibi mutuo repugnant f. 892. - amobrem ubi aclinisse vocum, quem iisdem tribuimus, significatu , propositio evadit manifesto falsis, cum ejus falsitatem perinde ac nos perspicere debue rit ad vocum significatum attentus, adeo pueriliter errasse praesum nequit, nsequenter nec verbis ejus tribui potest significatus, qui adeo manifesto absurdum lensium producit. Quodsi ergo is eidem tribui nequeat, tribuendus utique erit alius , qui occurrit, illo tantisper Variato, nec sensum adeo manifesto absumdum parit, sed vel V una,vel errorum non statim in oculos ub
Coinra hane regulam plurimi quotidie impingunt, prasertim illi, qui in aliorum scriptis errores magis quaerunt, quam inveniunt. Immo cum respectu et om qui definitiones ab autoribus traditas vel negligunt, veIsaltem non adeo familiares bi reddunt , ut desinito audito menti statim prissens sit notio eidem respondens , vel Leeurrat oratim, qua eadem significatur, in eandem quoque impingunt haud pauciores, qui aut ornm propositiones non secundum desi. nitiones ab iis uaduas in Ieryreiam ur. a. fr. Nos definivimus must
670쪽
Delegendis libris hisoricis est dogmaticis. 6 s
elum per seriem omnium simultaneorum& successuorum inter se connexorum4 in hoc signiscatu vocis demonstravimus, posito miracusi Mepe aliud resituro, quod naturaliter illa non positosecuturumsuerar, per omne sub auens tempus mundum differre ab eo , qui futurus erat, miraculo non patrato. iii definitionem nostram non legerant vel saltem sibi familiarem non reddideratar, vocem mundi in significatu communi pro compage corporum totalium sumentes propositionem ita interpretabantur, quasi defenderem, miraculum non posse patrari, nisi Soles Luna elocissuis divitian. Inde intulerunt, stanre hac hypothesi miracula esse neganda ac hinc porro alia, quae recenseri praesente scopo alienum. Immo eadem de causa fieri solet, ut viris flammis ab hominibus rerum sublimium parum periris . prosunda cognitione alienis errores admodum pueriles imputentur. Novum hic habemus argumentum quo fides historiae philosophicae communis labefactatur, supra in dubium vocata not. 784λ Nee iis idem inutile erit, qui historiam haereticorum non satis certam esse existimant, ubi perversa subinde voluntas in causa est, ut ab altero saneae prudenter, vel saltem non malo animo dicta in perversum sensum trahantur. Exemplum domesticum modo allatur idem illustrat asque confirmato
Ex eadem ratione liquet, si autor non sierit compilator Meriis. 9udicio carens in significatus verborum a nobis repertu prosicut T iaci ruensi ropstionis alibi ab autorestabiistis contrarium tantisper sH4ontra-
autem variatus iis consentientem non itam, sed hunc esse verborum diere vi Vatitorissensum. Idem etiam mde ostenditur, quod nemo cum tum judicio scribens sibi contradicere praesumatur, quamdiu a contradietione liberari potest
Ratio equidem hac probabilis tantummodo est; sed in eo ea su , ubi
autor nec terminos ipse de ir, nec ab aliis definitos supponit, nec iraeommuni sermone Mus, sed vagus est significatus eorum, rationi probabili locus est Aliter vero sese res haber, ubi sensus contrarius insertur per nostras notiones a definitionibus autoris dixersas tum
enim demonstrativa ratione patet, sensum comtradictori iam a mentemtoris esse alienum. Enimvero hic casus non est linjus Ioel eontinetur enim aberra IIone a regula, quam de propolitionibus ex definirio nibus autoris expIieandis tradidimus-