장음표시 사용
671쪽
- Quoniam tamen experientia dudum comprobarit, fieri facillime polle, ut, licet per definitionem terminus a grufic tu vaso ad fixum ab autore suerit revocatus, idem tameni praecipitantuitu, aut memoriae lapsi alicubi ab eodem recedat ἡI muscis alapia per de Dones auroras falsa evadat, is iis am eis AP inritare reo diu, sua eidem conserierum non prire sed p- ιυμ eQua vi ora moueatas. Idem fieri debere prorsus evi leus, ubi probatio allata non subsistit, nisi hoc verborumaeul adratula
impiissit hie autor in regulas methodiinive Eum tueri signifiearum iu ut Cum hactenus accurata methodus extra Mathesin parum es torctaptas ille pro nullo censetur, nec vitio vertitur autori,si nune hoc. nunc alio utatur significam. In seripto tamen seientifico terri non obvii y. 43. Dise praelim. .
'is .is. Quoniam in stripto scientifico termini non admittuntur, i sita, ,- qui non Mutant a niti, nisi iisden notio confusa fixum vindi se oua et significatum , 79o.); in seripto serientifico propositioiss-tur per de .rione auroris δεια explicundae , nec a metuendus titis ea milensu nisi qui inde prodit, excepro cos Mutio , uti auror in me sed regula ex defectu attentio si Sir j. O .,
Suppono autorem ripti scientirici Milosi regulas methodi,&eas applicare posse secus enim scriptum ejus non erit scientiMum, etsi id tale videri velit. Quis enim pro eriptis scientificis habuerit, quaecunque hodie sub titulo demonstrativae methodi in publicum pri ideum in quibus tamen nulli hujus methodi regulae fuit suifractum ab hominiabus in definiendo, demonstrando dweonnectendo rudibus, aut saltem non satis exercitatis 'Quodsi igitur autor scripti scientifici a definitione sua reeedit, detectu attentionis idem utique tribuendum: etenim s definitionem suam distincte expendere voluisset nejus applieati ne G. 3 90 aberrarem iud quaquam potuisset. Cum ego sientifiea methodo seripta philosophieaGermanica condens fixo vocum sim dieatui per definitiones iisdem umdicato inhaeream, ab adve sariis quoque meis coaetanter postulavi, ut propositionea meas non aliter interpe Diuitia ' Cooste
672쪽
De legendis libris hisoricis' dogmaticis 647
tentur u imper definitiones a me datas verum cum se non prodi-xet sensus pei versus, unde consequentias mihi molestas nectere poteram, id quidem ab iisdem obtinere non potui, licet a me Gallis, qui causam meam adversus ipsos egerunt, vel quin deetes admoniti. Moneo igitur lectores, ut clipta quoque mea latino idiomate de philosophia evulganda non iliter interpretentur, quam ut propostioni: bus eum tribuant sensum, qui delinitionum mearum applicatione prodit.
Patet adeo, in scripio scienti, o lictori alienio seu hiati
demon arma ratione resesiarur perverti m- Dedi jam superius not. g. 8aio exemplum provoeam ad elementa sitiis Euclidis Addi possunt scripta Archimedis, Apollonii Theodosi,
Iac se ratorumque Mathematicorum. Non neg. imus sensum perverti posse ab iis, qui ad definitiones non attendunr, cum in more Psstum ipsis non sit propositiones ex definirionibus explicare. Ne queenim desunt exempla eorum, qui vel Mathematicis nescio quae absurda imputas ob ter nos male inuisuctos definis nisus neglactis. Irruno subinde aecidit, ut Monematicus Mathematiei propositionem falso interpretetur si definitiones terminorum, quas supponit ali nondum tuerint satis tritae. Ita eum aliquando Iacobias Gregoriuν primo ordinis Geometra, Francise Eselinardo, mathematum commurium non imperit , proposui liet problema curva parabolica, ve ejus portionis data centrum, a rati hi venire, supposita circulis in preM quadratura hie per curvam parabolicam intelligem para, sicam planam verseim problam Gregorianum salso interpretatus idem vulgare iudieavit a tritum, ab Archimedadaalovera lutum, referende Gregoris in ostiaripto, quod vocas, ad veram circuli hyperbolae Quadraturam p. 6o. 6I Hic nimirum per curvam para. boueam intelligebat lineam eurvam, qua superficies ista plana termis natum Hoc ipso autem exemplo confirmatur, quod perversa interis pretatio demonstrativa ratione reseIli queat. Similiter ego, cum adinversarii mei non attentis definitionibus terminorum quas dederant proposrioribus metaphysicis nonnullis sensum perversum Ungerem, eum demotarativa ratione refellere iaciIlim, goris poteram definitionibus ad propostiones applieatis. Nee falso propositiones 1wstras in hoc opere ostis ci secutum ceteris operibus philosophiei in-
673쪽
terpretabitur, quin extemplo per
3 912. Quoniam in seripis historico nonnisi facta recensentur l. 744 adeoque terminis non alius convenire potest fignificatus, nisi quem iidem vel in communi sermone, vel in scriptis dogmaticis obtinent omnium manu triti, rn lectione scripta hiasoricis is, ut adsingula verba attent eas cum vocibus siluas jungamus notiones, qua uulgo cum iisdem insermone commvnr, etia
Plura sellieet subsidia non assert Logica unde omittimus cetera, quae aliunde petenda, utut ex hoc principio demonstranda. v gr. In historiae ivili ad intelligendum mentem autorum opus habemus Geographia Chronologia Geneologia. Sine Geographia non intelli. gimus nomina loeorum sine Chronologia non distinguimus tempora. ad quae Lita reseruntur sine Genealogia non novimus personas, qu rum fam S sata enarrantur. Quis vero non videt, nos remini ad Geographiam, quatenus inoe petenda est notio locorum nominibus jungenda 3 Quis non videt, nor ablegari ad Chronologiam, ut n- stet, quaenam notiones convellant nominibus , quibus designarur tempus Quis denique non videt, nobis commendari Genealogiam ne desint notiones quae nominibus personarum responderit Eodem igitur modo hie sese res habet, ac si lector ad scripra Geometrarum ablegatur, ut inde petat notiones terminis geometricia convenientes
quibus utitur historicus in historia Geometriis, vel in Mographia Gemmetrae, vel in elogio viri docti de Geometria bene meriti, ain aliis e Psibus. Patet adeo regulam de usu Geographiae, Chronologiae SGenealogiae in studio historie sub regula nostra contineri,per modum speciei sub suo gener Similiter quando ex chronologicis principiis
discernimus personas ejusdem nominis nec hic elironologia alium praebet usum, quam ut cum nominibus autoris eam notionem umg'mus, quam autor cum ea coniunxit. Unde redeunt deauo modo dicta.
suodsi lectis definitione rerm rum, quas auto sup ponit, non fuerim perspectae, vel olim me riae creduae a
674쪽
De legenilis libris hisoricis et dogmaticis 6 9
sererranto mentem istius assequi non potes. Etenim per se panis, eurpatet, quod in hoc casu notiones cum terminis conjungere cestas nequeat lector, quas cum iis conjunxit autor Quamobrem se fieri nequit, ut autoris mentem assequaturis. 17. fIta schediasmata Mathen alicorum diariis Erudirorum inserta rvror bus obscura sunt, quod terminos, quos lupponunt,non intelligundEx eadem causa librum medicum non intelligit, qui terminos medicos ignorat, nee iuridicum, qui juxidiem nekil.
Si quis termini, quem autor suppovis, de ei nem ignor η ne uaris vi Cymologie vocis notiovem quandam sibi fingit cum ea conmm per et mu-gendum is mentem auroris hon mulsegit , nisi rario denominandita fasia fuerit a notione petita. latet enim , si ratio denominandi suerit a notione petita, etymologiam vocis notionem termino iungendam animo nostro insinuare. Eam igitur cum terminoiuligentes mentem autoris assequimur j Ii7. . Enimvero ubi ratio denominanti in notione cum termiano conjungenda minime continetur etymologia divetiam ab
ea prodit, quae cum termino connectenda. Quodsi ergo lector eandem cum eodem jungit is sensum fingit a mente autoris alienum f. 2O. .
Egr. Si quis ignorat, quod astronomi nomine selia ae intelligant vi ely mologiae vocem interpretatur de stellis, quae fixum, seu con, stanter eundem tuentur locum, is benefico etymologiae sensum autoris assequitur. Enimvero si quis ignorat, quid iisdem nomine motus veri Solis designetur, dk Vietymologiae verba enim motus trius termino composito aequivalent concludit, eo denotari notum Solis. qualis revera in se est, non qualis nobis e Tellure visus apparet, is senium fingit a mente astronomorum prorsus alienum.
9. 9II. Si autos desinitionem ex terminis extruit, quibus uisum quod defirι non aliam tribuis notionem, quam eonfusam definire respon- viseni in dentem ea propositionibus ae de Dionibus, O ingrediuntur se iam
675쪽
nulla sit o. 66.); perinde est ac si termino absque defies,tione usus fuisset. Quoniam itaque mentem autores intἀlecturus cum termino, quoties occurrit, jungere leuetur notionem confusam definito usu loquendi attributam eamque
aliunde naustam 3 117. definitio in propositionibus ac derunitionibus aliis intelligendis nulli usui est.
Ita Dulidis definitio lineae rectae,quae huic naevo obnoxia bist. 366; propositionibus de lineis rectis in medium allatis ae definitionibus, quas norio resti ingredirer, intelligendis minime inservit. Et idem judietum ferri debet de plerisque definitionibus terminorum meu phvsieorum a stholasticis datis.
alius. Si desinitionem auroris ingrediuntur termisi imprum vagi propintionibus ae definitionibus intestigendis infestare in queunt. Termino vago cum invariata non constanter res omdeat notio 3.129.), lector haerere debet, quamnam cum eo dem conjungi velit autor, adeoque nescit, Maenam sit mea autoris f. Ia8. , consequenter ex definitionibus judicares quit, quinam sit propositionum ac definitionum, quas ingre diuntur termini perperam definiti, sensiis. Si terminus ina- proprie semitur, ad aliud quid denotandum transfertur, quam cui indigitando destinatur 3. 38. . Quamobrem Daulin praemussa definitione gnificatum improprium non explicet; lector denuo haerere debet, quamnam cum te in impio prio notionem conjungere debeat ritet igitur ut ante euae definitioitibus judicare non posse, quinam si sensus propinsitionum ac definitionum, quas ingrediuntur termini per 'ram definiti.
E. gr. Si quis intellectun definit per lumen mentis, vocem luminit improprie sumit. Definitionis igitur nullus est usus in interpretandis propositionibus, quae de intellectu aliquid enuneiant. κν Si quis affirmaverit, emendationem homini non incipi debere ab istellectu definitio ad propositionem intelligendam minime eondscivo enim definitionem in lorum definiti substituas, haee prodit pro Posuo altera, emendaum isominis, diripi ubere a mu
676쪽
Delegendis libris hisoricis dogmaticis. si
mentis , quae non melius intelligitur anteriori similiter si quia rationem definit per catenam veritatum , nec quid hic voce catenae ia- digitetur explicat definitio ejus minime in eam est, ut proposito haec raris non eontrariatur, elationi rectius intelligatur, quam ubi voce rationis utaris nondum definita. Aliter sese res habet, ubi voci eatra e notionem jungis huc quadrantem, tum enim eadem proprium sortitu significatum β. 346.ὶ nee definitio amplius praesentis est eas . Aeeidit scilicet saepissime, ut lector defectum autoris suppleat sed tum eundem non intelligit ex defectu in scripto qua obvio, sed ex proprio supplemento.
Si quis in definitionibus utino terminis nodum d uiris, Casu adsuere quibus nulla noris fixa confuse respondet; definitiones ejus proposition ibus ae ceteris desiuitionibus intellige is insertareis queunt. Si enim termini, qui definitionem ingrediuntur, nondum sunt definiti, nec ulla notio fixa, utut confusa, iisdem respondet lector denuo haerere debet, quaenam iisdem notio sit ungenda, cὀnsequenter definitionem intelligere squit j ii7. Quamobrem cum propositionem, vel definitionem aliam, ex definitione interpretemur, dum eam pro definito substituimus, quod per se' ex modo irari f. 916. allato exemplo appareta si terminos definitionem ingredientes non intelligimus, nec definitionem ipsam coiisequenter nec ipsius beneficio propositiones ac definitiones alias intelligimus. E. gr. Si quis eum Aristotelicis defiat sapientiam per scientiam re . rum sublimium quid vero si irres ιbli Bes non explicat definitio usnon inservit intelligendis propositionibus de sapientia. Ponamus enim autorem hane scientiae definitionem tradentem assirmare , t morem Damini esse initiumsapientiae, ubi definitionem si pientiae pro definito substitueris, prodibit haec altera timor Domini est misiam scientia rerumsublimium sed haec non clariorem fundit sensum, quam anterior, quamdiu ignoratur, quid rerum sublimium nomine
677쪽
curis inter pletam notionem ompetit sensus propositionis erroneus
pretandis Etenim ubi mutila fuerit definitio, definitum tribuitur rebus, pr F quibus minime convenit f. 839. . Quamobrem si contii sat,ba praedicatum definito non competere visi juxta definitionem completam, propositio autem explicetur secundum mutilam praedicatum quoque tribuetur rei, cui minime convenit Senius igitur propositionis erroneus evadit f. m. 623. .
Vidimus superius nM. 839 maneam esse definitionem figurae, gularis, quod si figm, aequalium lateriim.Quamobrem si occurrat theorema Omnis figura regularis es circulo inscriptibilis, idque juxta de
finitionem mancam interpreteris, quod omnis figura aequalium laterum eirdulo inscribi post senius theorematis erroneus est . Dantur enim figurae aequilaterae, quae circulo inscribi nequeunt.
s. I9. Si in des Dionibus cumulentur, quae perse invicem derem μ πιι 'ης minantur , propositiones per easdem explicarae v identicae, velΠ-- sit aeraris e diremi re Etenim si in definitione cum H- is Mur,' ' per se invicem determinantur , demonstrandiam ierpretaud utique est, ut constet, definitionem esse pollibilem, id miloclpuriant per alterum determinatur, definito convenire, quia convenit eidem hoc alterum 3. 19.). Praedicatum adeo propositionis hujus jam continetur in definitione, adeoque cum suta jectum siti finitum, in ipsa notione subjecti. Est igitur p dicatum cum subjecti parte idem , consequenter propositio innumerum identicarum recte refertur 3 213. . Quodsi praedicatum propositionis categoricae non est innumero eorum , quae in definitione cumulantur vi tamen definitionis eidem tribuendum β. 349.). Enimvero cum plura cumulentur in definitione, quam quae eam ingredi debent, per hypothesin, non vi integrae definitionis, sed saltem nonnullorum in ea contentorum praedicatum si ibjecto convonit Perinde igitur est ac si in propositione hypothetica conditio plura contineret, quam quae ad hoc requiruntur, ut prae
678쪽
De legendis libris bisoricis, dogmaticis 6s 3
dicatum subjecto tribui queat G. 38 223 )ς consequenterprO-pofitio accurate determinata non estis. 32O. .
Ε. gr. Si triangulum aequilaterum definiatur per triangulum aequalium laterumo angulorum ante demonstrandum est, figuram triangularem&aequilateram, & aequiangulam esse posse, hoe est, ideo esse aequiangulam, quia aequilatera Propositio vero, triangulum aquilatorum angulis habet inter se aequales, ita vi definitionis explicanda: trian him qAsdlateras angulos inters aequalia habet, angulos inter se aequales habet. Ecquis vero negabit, propositionem sie fieri den-rieam. Quod vero propositiones sic non fiant satis determinatae, insuperioribus jam demonstravimus&exemplo confirmavimus not. f. 836. . Unde quae ibi demonstrara sint respectu demonstrationis;eadem hic quoque locum habent respectu explicationis quae adeo ratio est eurdemonstratio in utroque casu eadem sit, prout conserenti patebit. Etenim qui propositionem categoricam demonstrat laesinitione instar hypothesis utitur II. , is revera subjectum per definitionem explicat. Quod vulgo alip non advertanrur, id quidem inde est, quod propositiones per definitiones explicares categoricas ex iis
demonstrare hactenus negligant autores ab accurata methodo a lieni.
nstriones, quos et exempla in medium adora, vel pro otio propos Izis noni adsecta insentiam. Etenim si mentem autoris intelligere
voluerimus, eae cum Verbis ejusdem conjungenda Ilint notiones, quas piem et eum iisdem conjunxit 3 9O3.). Jam si exempla ab ipsi, in medicina allata, vel probationes propositionibus adjectae notiones aliquas insinuant, Da suus iam fundunt illis consentientem quin autor easdem, dum sua scripsit, in animo praesentes habuerit, dubium non est
Liquimur scilicet de autore, qui propostlimes ipse eondidit. Quobs quia sne judicio sua compilaverit, quae lectori proponii sensem
scrutamur non cc.mpii roris, sed illorum, unde a desumsita autorum. E. gr. Ponamus Dium in scripto historie appellari un:perremum & probationis loco adduci , quod nunquam eon ederit ad satietatem, sed frugali cana contentus a cibo capiendo destiterit, eum
679쪽
saps appetitum ulteriorem eieret, omnemque cibum aversmis fuerit, quem sibi, vel aliis nocuum expems fuerati utut saporem suaviusimum judiearet. Facile apparer animo historici eam insedisse temper etiariotionem, quod sit habitus appetitum moderandi in capiendoe: . ne stomaehum nimio oppleamus,nee sanitati adversum eidem inger inius.
Similiter si philosophus eholasticus definit universale inessendo, quoast unum aptum in se multis,nivoce re divisim , ut homo Petro atquamuis exemplum adjectum animo nostro insinuat notionem termino universalis jungendam , quae per definitionem autoris non satia pater. Etenim cum manifestum sit Petrum atque Paulum vocari hominem p pter ea, quae utrique communia, vel in utroque eadem sunt, conlequenter quatenus entia similia sunt haud obscure intelligitur, universale esse notionem smilitudinis, quae inter plura entia intercedit. Nimirum desinitioni autoris, quae nulla est, substituimus. genuinam, quam dare intenderat. Quodsi hoc non fuerit in potestate, ad mentem ejus intelligendam sussiet confusa notio ab exemplo derivata. Et sane posteriori modo Metaphysicam scholastic rum genuinis definitionibus destitutam intelligere datur, quae etiam ratio est, cur non retentis definitionibus, quae plerumque nihil expliaeanr audito termino exempla succurrant, quibus notio clara, sed confusa eidem ungenda adhaeret. Idem obtinet alibi, ubi termini vel prorsus non explicantur, vel male definiuntur.
Sensus eris molimrro, quam verbis aurari jumimus,siensium produncus dubiu ea erroneum, nee tamen probari possis, ex intentione auroris eam gutorin eum iisdem notionem essejungendam praesar confiteri, nos μ'
ἄμ- - tem otis non assequi, quam errorem eidem tribture, praesertim ubi j vii, amminis dederis specimina alia. Quamdiu enim probari nequit, nos eas cum verbis autoris ungere notione
quas cum iis unxit ipse dubium est utrum mentem ejus assequamur, nec ne 3 9M. Cum igitur nondum certi Gmus, sensum, qui ex nostra interpretatione prodit, erroneum esse senium verborum autoris, sed fieri possit, ut a nobis alia notione, quam fieri debeat, verbis uncta inseratur evidens nos autori eundem tribuere non posse errorem. In
680쪽
De Iegendis libris bisoricis s dogmaticis ori
In casti adeo dubio praestat confiteri, quod mentem autoris aD sequi non valeamus, quam ei errorem tribuere, a quo censeri poterat immunis. Idem multo magis fieri debere eo in casu, ubi autor judicit' acuminis specimina alia dedit, per se
Facile apparet, nos hie supponere, per regulas antea traditas sensum verborum autoris erui non posse. Veteribus Philosophis, quorum non amplius extant scripta, sed ab aliis tantummodo eomeisis verbis relatae sententiae prostant, neglecta hae regula requenter tribuuntur errores a mente ipsorum dubio procul quam maxime
f. 22. Mus in interpretando appellatur, qui verbis autoriis uitatis σnon alium tribuit sensum, quam quem iisdem convenire, de iniqui oti monstrare, aut, ubi minime erroneus fuerit, probabiliter ad struere valet. E contrario iriguus in interpretando est, qui verbis autoris tribuit sensum erroneum, quem iisdem conve nire demonstrare nequit mantur autem Dradus hujus in inte pretando iniquitatis, ita ut major sit, ubi per regulas antea traditas, seu argumentis instic, probari potest, sensum erroneum esse a mente autoris alienum, S adhuc major , si quissensun erroneum verbis autoris tribuere pergit, ubi falsis imterpretationis fuerit admonitus 2 verus verborum sensus d
monstratus. AEquae interpretationis regulas hactenus stabilivimus quas qui observaverit, autori nunquam tribuet sensum a mente ipsius alienum,&in eas dubio ultro confitebitur, sementem autoris assequi non posse. In regulas istas eum impingitur, iniquae interpretationi locus est.
Cum in scripto scientifico lectori attento sensus ubivis . . sta, eertus sit, nec perverti possit, quin sensus perversu demon in issa lustrativa ratione refellatur 3 9II. ), in eodem autem Omnes Merpretam propositiones per definitiones autoris sint explicandae f.9io );
manifestione iniquitas est, si quis verbis auioris, in sensum