장음표시 사용
401쪽
388 Lib. II. Titulus XVIII. dicendo, non commisi hoc delictum, sed subintelligendo , ut tenear fateris quia haec restrictio mentalis ex circumstantiis fit fensibilis Iudici : si autem exterius sensibilis sit, & gravis causa , uti hic , accedat , licita est restrictio
mentis, & mendacium non est. Ita docet Caes. dissert. r9. ad propositiones ab Innoc. XL damnatas c. 7. n. 8 I. & alii multi, maxime Recentiores, contra communiorem. Ratio, quia Legislator humanus, etiam Princeps , non potest obligare ad rem valde arduam, & cum damno irreparabili, quale est jactura vitae, ut tenent Plerique omnes ex can. 2. d. . ergo multo minuSIudex . Confirmatur : nemo potest cogi ad dicendam veritatem contra consanguineum suum, I. 4. st. I. 6. C. de testib. ergo multo minus contrae
seipsum. Objie. Qui aliud cogitat mente, quam
ore proferat, mentitur, text. Θ DD. in can. 2.caucaz q. 2. sed hoc facit, qui legitime interrogatus non satetur delictum. Unde & Innoc XI. damnavit propositionem, quae dicit licitum esse uti amphibologiis ad tuendam salutem comporis , honoris&c vel restrictione mentali. R. dist. ma nisi id, quod mente cogitat, aliquomodo exterius indicet, vel per verba duplicem sensum habentia, vel per circumstantias, in quibus verba profert, c. m. secus v. ma. In praetenti per circumstantias , in quibus versatur delictum negans, vel non confitens, satis indicatur exterius Iudici, quod Reus neget in hoc sensu, ut teneatur fateri cum certa vitae eis. jactura , quem sensum verum esse existimamus. InnocΣΙ. damnavit amphibologias & restrictiones merementales, in quibus nullo modo indicatur exterius aliquis sensus verusia Adde, quod illa propositio, quae admittebat amphibologias ad tuendam salutem corporis, honoris &c. sit damnatae
402쪽
propter α contra Iansen istas, qui hoc modo tegebant tuam haeresim, quando debebant vi formulae iuramenti sibi praescripti illam damnare, asserentes, sussicere obsequiosum silentium ad satisfaciendum Bullis Pontificum; Ceterum ubi ex gravi causa licitum est uti aequivocatione, vel restrictione mentis sensibili, ex eadem licitum quoque est addere juramentum, quia nec in veritate deficit, nec in judicio, nec in justitia. 7 Dico 4. Consectio judicialis rite facta non potest amplius retractari ; quia talis confessus
habetur pro judicato, I. uno C. b. t. Excipe nisi revocatio fiat in continenti, h. e. antequam recedatur a Judicio , vel confessio redigatur in Icripturam , arg. r. 7. de testib. coss. Item nisi post intervallum revocare volens probet errore
1e lapsum , modo error non sit circa factum proprium, vel jus manifestum. 8 Dicos Confestio extrajudicialis sponte &c Iacta , etsi plene probaretur in Iudicio v. g. per duos testes , se sola non plene probat regulariter, adeoque non relevat adversarium ab onere ulterius probandi. Texta & DD. in Iuli. C. de probat. c. I . de fid. instrum. Dixi I. etsi plene probaretur, si enim non plene Probatur, nec ipsa aliquid probat contra confitentem . Dixi et . non plene e nam semiplene probat in civilibus in duplici casu: si est discreta, h. e. cum expressione cauta , ex qua ortum est debitum , v. g. mutui: item si fit praesente adis fario , at sine expressione causis, ut notant DD In criminalibus autem sufficit ad torturam Dixi 3. 1 egulariter; nam plene probat in eivilibus , r. si facta est in scripto, & simul cum expressione cause debiti , modo scriptura legitime recognita fuerit , Lir. ει Auth; si quis c. qui potior. in pign. In 1criptura liberatoria a.
403쪽
debito, vel quitantia, non requiritur expressio causae, a. si est facta praesente adversario, & simul cum expressione cauis, 3. si fuit jurata, q. si minata , seu bis faeta, s. si cedit in favorem causaepiae , 6. si facta in publico, seu coram majori pa te populi, . si a moribundo cum expressione causae. In criminalibus; si adjuvetur aliis adminiculis , potest quidem plene probare, non vero in O dine ad poenam ordinariam . m. passim .
a Qualis debeat esse probatio, se quae ex comtrariis sit escarior. 4 Probare regulariter tenetur actor , se qui aliquid assirmat.1 Quandoque etiam negam suam negati m.
6 Ocularis insectis rite facta probat plenissime ἀν 8 Quid fit fama, se rumor: quid probent.
et D Robare hoc loeo & in genere nihil est liud, quam de re dubia alicui fidem facere per adducta argumenta, seu rei intrinseca 3c ex visceribus causae desumpta, seu extrinseca , uti sunt testes, tabulae, &c. c. 3. ω. r 3. f. b. t. Unde probatio definitur esse ostensio νei dubiae vel comtrovero per legitimos modos facta, ut nimirum eonstet de rei veritate, non quidem necessario quoad rem ipsam in se, sed quoad modum: sic per duos testes constat satis, etiam in Iudicio, de
404쪽
ueritate, licet testes subornati a parte rei false ni dederint itestimonium . Modi autem seu species probationis sunt Testes: Instrumenta seu scripturae vel tabulae: praesumptio: juramentum de quibus agent, A. tituli subsequentes fama se inspectio Ocularis, de quibus, cum alius non extet Iocus proprius, hic aliqua trademus; dicitur quidem res probari etiam per elidentiam rei , is
per confisonem propriam, sed stricte loquendo
non sunt probationes; nam quae sunt evidentia seu notoria, per se constant, & selum allegantur imo, etsi non allegentur, a Iudice attendi debent: confessio autem propria, de qua intit. praeced. est potius relevatio ab onere probandi, quam probatio, & inducit notorium. Ceterum sub probationem cadunt ea, quae sunt Facti, non quae Iuris sunt: siquidem Iura censetur esse aliunde iam nota Iudici ac certa, nisi nempe existentia ipsius Iuris vocetur in dubium. Interim tamen allegationesJurium, quibus instruitur Iudex ad ferendam sententiam, passim referuntur i ter probationes, & ut tales adducuntur. et probatio dividitur in plenam se non plenam . Illa facit plenam fidem, seu moralem certitudinem parit , itaut, si in Iudicio afferatur, Judex sententiam definitivam pro probante possit
ferre, imo & debeat, can. q. caui . 3. q. p. I. 6.
s. I. f. de o c. praef. qualem faciunt duo testes
ni exceptione majores, instrumentum publicum , vel authenticum, praesumptio Iuris & de Jure, &c. non plena parit tantum opinionem, nec regulariter sufficit , ut ex illa Iudex ferre Possit sententiam, qualem facit unus testis, instrumentum vel scriptura privata , praesumptio probabilis , fama &c. Haec habet suos gradus, alia enim dicit semiplena ue 1acit mediam quas fidem; & una cum alia semiplena integram seu
405쪽
Henetuu conciliat; uti unius testis depositio cum 3urmento .suppletorio, vel cum fama, inca i ivili, text. & DD. in c. a . de testo. e fro. IA ac L Fri c. b. t. aliae plus quam semiplena, g i depositio unius testis valde excellentis, quae, si coniungatur cum alio adminiculo de se non apto ad semiplene probandum, uti est testis non omni exceptione maior hujus desectum supplere, & sere, vel omnino plenam probationemessicere potest : alia minus , . quam Iemiplena,
qualem ni t naesimptio levior dc talis non sufficit , ut delato juramento suppletorio plenam constituat probationem. Qualem gradum alti gat allata in Judicio probatio non plena, Pe tinet arbitrari ad Iudicem. Objic. r. si actord sciat in probatione, reus est absolvendus, c. . s.fane dejurejur. l. . C. de Edendo, sed actor deficit in probatione, quotiestumque non plane probat: ergo quotiescumque actor non Plane probat: Reus est abalvendus; ergo vel nulla datur semiplena probatio, vel saltem non attenditur,& inutilis est , 1. duo imperfecta non faciunt
unum Persectum, arg. cari. I . d. 23. ergo nec
duae semiplenae probationes. R. ad I. dist. maj. si ita deficiat, ut nec plene, nec semiplene probet suam intentionem, non sepplendodesectum unius probationis per aliam semiplenam π. g. Per juramentum , consessionem Rei extrajud csalem, praesumptionem probabilem, transeat, dc regulariter, non semper verum est; quia probatio semiplena subinde sussicit ad ferendam sententiam , uti in rebus levibus, factis antiquis, dc quando agitur de vitando peccato, U. g. si semiplene probatum est impedimentum inter
contraheta volentes matrimonium: item inca
sis criminalibus lassicit ad instituendam inquisitionem , incarcerationem , &c. Si semiplenam
406쪽
De Probationibus. 393fulciat per aliam semiplenam , n. ma. Ad i. diu. coni nisi tendant ad eumdem finem, di singulae habeari vim semiplenae probationis, c. consi1ecus, neg. cons In d. n. sermo est de Sacramentis, quae conficiuntur a duobus, quorum unus ponit materiam , & alter sermam : quod utique non fit valide: sed non est ad rem. 3 Dico I. Probatio, ex qua ferri possit ac de beat sententia , debet esse clara, c. 8. b. t. ®ulariter plena, & concludens vel convincens, I. 9. C. deIudic. se Matib. I 8. ibi: in ore duorum vel trium testium stat omne verbum . In criminali bus vero, ubi agitur de vita & membris, luce meridiana clarior, I. M. C.b. t. Ceterum probatio plenior & essicacior vincit contrariam minus plenam & sortem, per c. v. g.M. b. t. itaut obtineat causam , qui melius probat, La I. g. 3. st . de testo. Quaenam ergo, si utraque pars litigans afferat pro se probationem, censenda est essicacior & victrixὸ R. I. quae fit per evidentiam facti, vel per aspectum ocularem , a. quae fit per rei veritatem, praesertur alteri, quae fit per conjecturas, Praesumptiones, juramentum, 3. quae est favorabilior , ut quae excludit peccatum. Si vero probationes omnino aequales, & inter se contrariae as.serantur utrimque, ad invicem conquassantur:&neutris standum : interim tamen favendum est Reo, aut Possessori, c. O. 96s. de I J. in 6. nisi actor habeat causam in jure favorabilem, quales sunt quatuor, matrimonii , testamenti , dotis, libertatis; tunc enim pronuntiandum est proca 1a favorabili, c. fn. desent. se rejud. c. 3. h. t 4 Dico z. onus probandi regulariter incumbit actori . Ratio, quia probare debet, qui aliquid assirmat in praejudicium alterius, non qui negat,
L 2. I9. g. l. I. 8. 23 C. b. t. Sed actor aliquid
affrmat in praejudicium Rei, & Reus negat ordi
407쪽
narie: ergo . Dixi , regulariter; nam I. Reus Probare tenetur exceptionem amrmativam, quae
nimirum aliquid vel formaliter vel virtualiter affirmat , dicendo v.g. se jam solvisse, quod petitur, se praescripsisse, testatorem non fuisse sane meniatis, virtualiter enim assirmat, testatorem fuisse dementem. Siquidem Reus a firmative excipiendo sit actor, II. I de except. I. I9. est. 2. Si pro a store stet praesumptio Iuris, uti pro Parocho decimas in sua parochia sitas praetendente, vel possessio, Per c. 3. de procurat. c. 2. de restit. DoI. in Q c. 61. de R I. in 6. quia talis praesumptio, aut possessio, rejicit onus probandi in Adversarium,
s. Si Reus ipse, fiducia siti juris: in se suscipiat
onus probandi, LI . f. b. t. quo tamen casu, si Reus deficeret in probatione, tamen absolvendus esset , si actor non satis probaret intentionem suam. 4. Si Iudex iusta de causa onus probandi transferat ab actore in Reum, c. D. O I. 38. f. de jurejur. s. Si adhor esset privilegiatus, ut pupiuius , mulier, agricola, miles, qui censentur rerum forensium & Jurium imperiti; si enim assererent, se solvi me indebitum, Reus id negans probare deberet, fuisse debitum, Let s. g. I. f. b. t. Sic Civiatas vel Ecclesia, licet fateatur mutuum, non tenetur solvere, nisi creditor probaverit, illud esse versum in utilitatem Civitatis vel Ecclesiis c. I. de depos. c. 2. desolui. Denique 6. Si instituaiatur Iudicium divisorium , vel commune, vel duplex , uti finium regundorum, communi dividum do , familiae herisiundae, interdictum retinendae pri 1sonis, uterque litigans probare debet suam intentionem quia uterque simul est actor &Reus c. 3. h. i. g. . Inst. de interdictis.s Quaeres, an negans numquam teneatur probare, aut negativa propositio numquam possit
probari .R. Pure &simpliciter negans, v. g. se
408쪽
De Probationibus. 39s mutuum accepisse, se occidisse dcc. numquam te netur probare, imo talis negativa facti pura nec directe nec indirecte probari potest, cum perre rum naturam factum negantis probatio nulla sit, L 23. C. h. t. intellige per testes, instrumenta &c. nam per confessionem vel per juramentum negantis utique probari potest. R. 2. negativa facti non pura, sed praegnans, quae nempe virtualiter in se continet affirmativam , ut si neges te sponte renuntiasse beneficio, vel vestita circumstantiis loci, temporis, personae &c. directe quidem probari non potest, quia non entis nullae sunt qualitates , potest tamen indirecte,& , si negans in ea fundet suam intentionem, prObari debet. Idem est de negativa Iuris, qua negatur aliquid de Iure fieri potuisse, v.g. Titium initiari ordinibus, testamentum legitime esse factum &c. & de negativa qualitatis, quae naturaliter & communiter inesse censetur v. g. Titium esse legitime natum, esse potentem ad generandum dic. Ratio est, quia in his casibus negans virtualiter aliquid assirmat, v. g. te coactum esse ad re nuntiandum beneficio, tempore commissi homicidii te fuisse alibi, extare legem, propter quam Titius valide ordinari, vel testamentum valide non potuerit conficere, Titium fuisse natum extra legitimum matrimonium: dein quilibet tenetur
probare id, in quo fundat suam intentionem . 6 Dico 3. Ocularis in ectio, rite facta, ordi narie est validissima probatio, inducens rei evidentiam , communis DD. ex L 8. st nium reg. Dixi ritefacta, nempe vel per ipsum Iudicem, vel per deputatos ab ipso commissarios; utiliter etiam adhibitis testibus, maxime rerum peritis ,qui videntur necessario adhibendi, ubi veritas per inspectionem haberi nequit, nisi per artis peritos,
ut si vulnus inspiciendum, an sit lethale; qui te-
409쪽
3ρ6 Lib. II. Τitulus XIX. stes, & rerum periti, nisi per se sint iurati , sub iuramento interrogandi sunt, quid sentiant: item convenit citari ad illam partes litigantes. Subinde, ubi nempe non suppetunt aliae probationes, necessaria est, uti si controversia est circa limites agrorum, in novi operis nuntiatione, in cautione damni infecti, ut si eaveri petas tibi de damno, quod metuis ex vicini domo ruinosa, iste autem neget esse ruinosiam; item si contingat vulneratio tunc enim Judex statim debet curare, ut per Μ dicos & Chirurgos fiat inspectio vulneris. 7 Dico 4. Fama, prout hic sumitur, & species probationis est, definitur esse communis hominum alicujus loci de aliqua resermo, ex sola quidem suspicione, certo tamen auctore, proυ niens . Differt a rumore I quod fama ortum habeat a certis auctoribus, qui dixerunt , se vidi fle, vel interfuisse , atque insuper quod tota vicinia, vel major pars communitatis intellige non absolute semper, sed saltem respective major, h. e. respectu eorum, qui scire poterant di ad quos spectabat scire, v. g. major pars Peritorum alicujus artis, si quaeratur de facto ad talem artem spectante in aliquid afferat; quare di vox populi dicitur : econtra quod rumor non habeat certos auctores , & minoris partis de
communitate voX sit , ac tantum particularis
fermo ex fota suspicione, se incerto auctore proveniens , adeoque temeraria isti vox.
8 Dico s. Fama si fuerit constans & uniformis, ortum habens a personis dignis; item si legitime fuerit probata, in causscivilibus plerumque probat semiplene, non plene. Ita communis apud Masch. in cones. y . de probat. Fundatur in c. 27.
de testib. I. 3. 2.j eod. In criminalibus idem 1ere est in civilibus arduis) in ordine ad poenam ordinariam nec semiplene probat, ut habet
410쪽
De testibus se attestationibus. 397 communis ; quamvis sufficiat ad inquisit onem specialem , & ad incarcerandum diffamatum, sit de fuga suspectus sit, item, si vehemens sit
aut aliis adminiculis adjuta, ad torturam. Car-PZΟU. in pract. Crim. p. 3. q. I 2O. n. 27. In civilibus1ubitide etiam plene probat, uti in rebus modicis, in factis antiquis, memoriam hominum excedentibus, per c. 13. h.t. ac in aliis, quae sunt
dissicilis probationis, & aliunde non obtinabilis,
item quando agitur de vitando peccato, aut quando cum fama concurrunt alia adminicula, per c. II. de praesumpt. Uid. Mascli. cones. 7 sq. cit.ubi asteri, 32. tales casus. Rumor minus probat, δίfere suspicionem tantum , & levem praesumpti nem inducit. Sed quando censetur fama legitime probata λ R. Si producatur instrumentum authenticum super fama erectum: vel testes saltem duo, omni exceptione majores, qui jurato testantur, 1e audivise ita dici a majori parte communitatis, dc saltem duas personas nominatim eXPrimunt, a quibus audiverint, asserentibus se vidisse, aut alia indicia rei adducentibus . Mascli. concI. 7JO. y allegans alios. Ex quo apparet, prorsus dissicilem esse probationem famae.
1 Τestes , se attestationes quid sint. α Quinam possint esse testes, se qui non .s Testes alioquin inhabiles quandoque admittatur. uomodo produci, se recipi debeant testes . Ubi de articulis, interrogatoriis , se exa