장음표시 사용
431쪽
coma transumptum, Didimus, quo nomine v nil scriptura secundum originale traulcripta fi id factum est manu vel auctoritate publica, dicitur exemplar authenticum Ex instrumentis Privatis aliqua vocantur authentica, & res
Tuntur quoad effectum probandi ad publica ,
ac eatenus publica vocari merentur quae nimirum aliunde , quam a manu Notarii cum certis solemnitatibus ea erigentis, vim probandi publicis parem obtinent , uti sunt I. Pro tocolla judiciorum , seu acta judicialia , quae continent gesta coram Iudice Notario publico,
vel duobus viris idoneis annotata c. D. de probat. a. Scripturae publico & authentico munitae sigillo, v. g. Epistopi aut Praelati Ecclesi stici, Principis, Civitatis , vel alterius Communitatis saltem accedente consuetudine, per C. . de probat. c.9. h.t. c. I q. & Ibi gl.de exces1Praelat. quod extendunt etiam ad fgillum OL ficialis publici cujuscumque quoad ea, quae facit vi officii. Speculat. de probat. g. 3. videre dum n. I s. sed fgillum debet esse illaesum, dc satis cognitum, ac insuper accedere vel subscriptio ejus, cujus est sigillum, quod tamen probabilius negatur a Mascardo & aliis, vel fierimentio in contextu, illud voluntate sigillantis esse appositum. 3. Scripturae ex Archivio publico depromptae , & ibi inter stripturas publicas asservatae auth. ad Lee C. b. t. Sed ut censeatur esse archivium publicum, debet esse ad servandas scripturas publicas & authenticas erectum auctoritate Principis vel Magistratus, potestatem ferendi leges habentis, nempe Epi-1copi aut superiorum Praelatorum , Principis , vel alterius Status Imperii, qui in sivo territorio jura Regalium exercet : cujusmodi Archivio praeest Archivarius vel Cancellarius, Com-
432쪽
De fide instrirmentorum. 679mentariensis olim dictus. Unde Archiva inse-feriorum , v. g. Monasteriorum, Ecclesiarum , Civitatum Municipalium, ac Nobilium, qui non1unt Status Imperii, privata sunt; cum jus publici archivii non obtineant, nec ibi reponantur solae sicripturae authenticae, sed etiam regi-1tra, aestima, urbaria, 4.Libri ossicialium publicorum, Parochorum , Collegiorum opificum , libri censuales Civitatum. s. Scripturae Privatorum , quibus praeter ipsos principales subscripserunt tres integri testes, qui tamen recognoscere debent manum suam arg. l. D. C. qui ponin Pign. demum 6. Litterae contractuum, quibus utraque pars contrahens subscripsit. His opponuntur instrumenta privata nomauthent a , qualia sunt. I. Chirographum , quo aliquis fatetur se debere, v. g. IOO. flore- nos ex mutuo. Σ. APOcha, seu quietantia, quo
creditor fatetur solutionem sibi esse factam. 3.Αntapocha alio nominae litterae reversiales in qua vicissim debitor fatetur , se creditori solvisse censum, pensionem annuam &c. q. Syngrapha , qua contrahentes testantur , se iniisse
tionem &c. I ii praxi subinde confunduntur sygrapha , chirographum , apocha. s. Libri Privati, v. gr. censuales , libri rationum, seu dati & accepti , conventionum initarum , in ventaria seu registra privata , in quibuS U. g.
tutor descripsit res sui pupilli , paterfamilias
accepta & expensa, socius merces nomine societatis emptas, litigans expensas in litem, factas &c. 6. Litterae millivae, seu epistolae, litterae cambii, dimissoriales &c.
χ Dico I. Ut instrumentum publicum rite conficiatur, ex parte conscrentis requiritur I. ut sit
Notarius legitimus. Σ. Ut legitime procedat. Su-
433쪽
. Censetur autem esse Notarius legitimus , si est ex legitimo thoro uatus, juris peritus, aut eorum saltem , quae muneris sui sunt propria, & I gitime creatus, scit ab eo, qui potestatem creandi habet, cujusmodi per se sunt soli Principes &Magistratus Superiorem non recogninentes , uti
est Pontifex in Ecclesiasticis, Imperator in poluticis per Imperii Romani limites: ex privilegio
tamen competit Comitibus Palatinis, ex consuetudine vero Episcopis, & Principibus inferioribus, sed pro suis dumtaxat territoriis. Si Notariussit constitutus a Supremo Principe, vi consuet dinis valida erigit instrumenta pro utroque foro , stil. creatus a Papa etiam pro foro saeculari dc in causis temporalibus, ac vicissim creatus a Caesare etiam pro foro Canonico & in causis spiritu Iibus. Item valida conficit etiam pro extraneiS, modo ipse si intra territorium constituentis. Abiu in c. I F., t. n.9. Hiltrop. de proces. Iudic. p. 3.tit. Io. denique debet esse juratus Ut tamen censeatur legitime procedere, requiritur I. ut rogatus sit ad faciendum instrume tum a parte , Vel partibus, a cujus vel quarum voluntate dependet Instrumentum . Ut circa hoc nihil possit objici, consilium est, ut Notarius vel initio vel in fine exprimat, se ad id rogatum es se. 2. Ut vel proprie manu scribat ipse instrumentum, vel saltem subscribat, nomen & cognomen suum, addendo etiam, qua auctoritate, an Ca sarea vel Pontificia, sit Notarius: item apponendo signum sui Notariatus, quod est aliqua imago vel figura. Αa cujus signi, uti & Sigilli, appositio si de substantia inst umenti, lis est inter DD.
quam optimedirimi consuetudo loci. 3. Ut non faciat instrumentum pro non subditis illi, a quo constitutus est, licet a supremo Principe constit
434쪽
De fide instrumentorum. 62 rtus possit etiam pro extraneis, & peregrinis , ut jam annotavimus. q. Ut negotium sit honestum & licitum, atque non requirens cogniti nem Iudicis. s. Ut habeat negotii, super quo conficit instrumentum, notitiam per se ipsum, illudque ipse viderit , vel audiverit , ut adeo ipse debuerit interesse actui: nisi utraque pars suum contractum, vel Testator suum testame tum, coram Notario quasi de novo repeteret 6. Ut totum factum vel negotium cum debitis circumstantiis & clausulis fideliter, integre, dc in charta munda, vel potius membrana Pergamena describat, nempe quis, quid ex qua causa &c. debeat I scripturas M.C. qui pol. in pigu.
si tamen nemo excipiat contra instrumentum,
in quo similia sunt omissa , illud subsistit arg.
l. 3. st. de Vo. uti & instrumentum antiquum, ante 3O. nempe, vel juxta alios ante 6o. vel IO O. annos confectum quod tamen tempus
melius relinquitur arbitrio Iudicis in licet ill1
3 Dico et. Ut instrumentum publicum rite conficiatur, ex parte formae requiruntur sequentes solemnitates. I. Debet praemitti invocatio Divini Nominis his , vel si milibus verbis : In nomine Domini. Amen: vel: in nomine SS. se Individuae Trinitatis , sec. 2. Debet eXprimi tempus, nempe annus Christi, mensis, &dies, vel etiam hora. 3. Indictio, quam reperire est in Calendariis. 4. Nomen & annus Papae, vel Imperatoris, vel utriusque, aut Regis, in cujus territorio fit instrumentum. Nomen Consulis
hodie omittitur s. Locus non tantum generalis, sed etiam specialis, scit.non tantum territorium , sed oppidum, imo de consuetudine etiam domus, & hypocaustum. 6. Testium saltem duorum , in quorum praesentia actus est
435쪽
gestus , nomina , qui tamen non necessario debent esse omni exceptione majores, cum habilitentur Per consensum partium. An omnes, Vel quaenam ex his selemnitates necessariae snt ad valorem i strumenti, dependet ex consuetudine . Uid .Ha nold. deI. FI. tom. s. tract. q. n. 369. F 389. 4 Dico 3. Instrumenta publica , dc Privata authentica, nisi per exceptionem elidantur tanquam falsis, vel 1altem ut suspecta, plene pro bant quoad ea, quae dispositive in iis continentur, licet non quoad ea , quae solum enuntiative seu narrative vel incidenter dicuntur .a . O LI s. C. h. t. DD. passim. Extendit se asse tio I. ad transsumpta , exemplaria auctentica, dc copias vidimatas, modo sint consormes ori
ginali, factas ab eodem Notario cum debitis solemnitatibus, vel ab alio quidem, sed cum auctoritate Iudicis, aut cum expresso consensu Pa
tium , talem copiam vel transsumptum approbantium tanquam conforme originali . Sumitur ex 24. f. qui test. Dc. ρ41. c.2o. de convers. conjunEverhard. Felin. Αbb. dcc. cum tale exemplum censeatur virtualiter esse ipsum originale . Co
senat csin.b. t. ibi a Si instrumenta propter vetustatem, via propter aliam justam causam exemplari petantur, coram ordinario Iudice, vel EG legato , ab eo neci ter praesententur; qui si ea diligenter in ecta in nulla fui parte vitiata re perit , per publicam Wrsonam illa prae σιat exemplari , eamdem auctorιtatem per boc cum origintabbas babitura. Hodie vi consuetudinis teste P. PLGing h. n.22. non Iudex, sed Notarius inspicit originalia. Aliter si fiant transsumpta, regularia ter nihil probant c. I .h. t. ibi: Siscripturam auctenricam non videmus, ad exemplaria nihil facere posi
mus. Extendit se et ad apostillas seu additiones, in margine, vel initio, vel in fine, item ad intem
436쪽
Da fide i r x-nurum. 423 Iineationes, cancellationes & rasuras, si factae sint ab ipso Notario una cum ipso instrumento; debet tamen Notarius subscribendo attestari , eas a se esse factas, & quidem de singulis, si
plures fecit. Communis cum Mascardo. Exte dit se 3. ad libros rationum, Censuales, Fisc lium, Thesaurariorum, & Parochorum, utP te conscriptos ab ossicialibus publicis , nimi Tum quoad ea , quae pertinent ad eorum ossi iacium LI o. st. de probat. Quia ossiciales publici publica auctoritate sunt constituti ad talia conscribenda non minus, quam Notarii publici ad instrumenta publica conficienda. 1 Dico 4. Instrumenta Privata non-authentica, seu scripturae privatae , pro scribente regulariter nihil. 2. Contra scribentem idem est
de subscribente, vel de sigillante ) plene probant, modo sint confessatae , h. e. modo scribens recognoscat suam manum , vel sigillans suum sigillum, & causa debendi si expressa Pars I. constat tum ex L . C. de prob. tum ex ratione, quia nemo est idoneus testis in causis propria, & in nullius potestate esse debet alium sibi obligatum facere per suam scripturam equamvis autem pro scribente nec plene nec si miplene probet , aliquam tamen facere potest praesumptionem. Dixi regulariter ; non fallit r. si est summa modica , & scribens alias valde bonae famar; tunc enim scriptura privata Pr bat plene juxta aliquos. 2. Si adversarius egmproducat pro se l. 16. . n. f. depositi, se auth. ad haec C. b. t. Item si inter partes approbatae
vel in judicio recepta & agnita fuit in seu si pars
adversia nihil opposuit. Reistensiuel hic n. I; I. seqq. & in his casibus iterum plene probat, uti&3. Si epistola ab eo, ad quem missa est, fuit a ceptata & retenta sine contradictione, per Clem. Picbter Comp. Pars I. T I. de
437쪽
a scribente fuit adjectum juramentum tunc enim tribuitur ipsi semiplena probatio, quia, sequivalet uni testi jurato. s. Siquis alteri dedit chartam Mancam, ut vocant, seu vacuam, nomine tamen & sigillo suo signatam , ut is scribat, quod petit, pro libitu haec enim probat tunc, quando, qui dedit, postea legit ratumque habuit, quod alter scripsit 'non vero, si excipiat, qui dedit, dicendo, se non legisse, quod scriptum est , vel se non dedisse talem chartam in hunc finem , vel quaedam praeter intentionem suam fuisse adscripta. Sutting. obf72. n. 3.6. Engel b. n. 29. cum Panorm. Pars χ. probatur tum ex Let6xit. g. r. OLI 3.C.de non numpecvn. tum ex ratione; quia talis
scriptura privata, qua quis aliquid scribit co tra se, censetur esse cunsessio, & agnoscens suam manum confiteri reputatur, vera esse, quae stria psit; propria autem consessio est optima probatio. Nec obstat, quod confestio extrajudicialis non probet, saltem plene , quae facta est absente parte adversa: hoc enim solum procmdit de consessione verbali, non de scripta; semptura enim semper loquitur, etiam coram ad versario & Iudice, si exhibeatur. Deinde maiori deliberatione solemus scribere, quam loqui arg.II.C. de Uur. unde consessio extrajudicialis scripta aequivalet confessioni extrajudiciali v
cali geminatae , seu ex intervallo repetitae, &factae coram adversario ; cujusmodi , si simul expressa sit causa , plene probant , uti dictum ad tit. de confessis. Addidi tamen, modo causa debendi sit expressa; nimirum specifica, austriabens debeat ex mutuo, emptione, vel quo alio titulo : nisi fateatur se debitorem causae piae
aet c. m. de suo g. vel nisi aliunde causa facile
438쪽
De fide instrumentor m. 62 scite praesumi possit, ut si stripto promittas bene
merito de te, velPauperi, te illi donaturum aedes, vel certam eleemosynam, vel scribas alterum tibi non obligari; quia in his casibuspraesumitur causae gratitudinis, misericordiar, liberationis vel gratuiatae, vel solutionis factae. Objic. Qui scribit, se debere alteri, licet non exprimat causian, an ex mutuo , empto, &c debeat, non minus fateturdebutum, quam qui exprimit causam : sed propria confessio est optima probatio: ergo. R. Fatetur quidem , sed non consessione, ex qua secundum Jura oriatur actio, vel ex qua emcaciter obligetur. 6 quaeres, an etiam libri privati, in quibus describuntur rationes, acceptum di expensium , jura, census; debita activa , & passiva, praedia, silva, res alienae, quae administrantur, uti sunt Registra, Urbaria, Inventaria sine auctoritate Iudicis constripta, &c. nihil probent, s-cut stripturae privatae, seu chartae separatae, &non con 1utae in librosὸ Resp. Quamvis regulariter pro scribente non stricte probent, utpote scripturae privatae, faciunt tamen uagnam praesum- Ptionem; cum tales homines, talia reserentes in libros , non soleant fraudulenter procedere ;imo essiciunt semiplenam probationem , si stribens alias fuit bonae famae, & jam mortuus, contineantque data & accepta. Nicol. de Passerib. descriptura privata Icl. de libris rationum n. 1 . Imo pro eodem plene probarent, si seribens, homo alias bonae famae, juramento confirmavit, verum
esse, quod seripsit, & summa sit parva. Masse.
Cones. 973. m. n. I 3. 38 Item si plura alia adminicula concurrant, ut si contineant data I accepta , atque sic etiam aliquid contra seribentem : si
exprimant causiam: si apponant annum, mensem, & diem: si scribens alias si fide dignus , di adjiciat juramentum: si libri contineant so-T 1 lum
439쪽
lis Lib u Τitulus XXII. lum res ad ossicium illud pertinentes , & careant conciliationibus , &c. Nicol. de Passer I η. cit. de libr. Μercat. a n. 48. praesertim si scribens jam si mortuus. Denique in laetis intiquis , memoriam hominum excedentibus , & ubi aliae probationes moraliter haberi nequeunt , ejusmodi libri semiplenam , & juxta aliquos etiam plenam fidem merentur . Petes, quid sentiendum de libris mercatorum, Camplorum, & Sociorum λ R. si rite sint instructi secundum statuta & consuetudines locorum , plene vel semiplene etiam pro scribente probant. Sic juxta statutum Norimbergense libri mercatorum plene probant, si sint regulati juxta arbitrium peritorum mercatorum, scripti a viro famae bonae & scripturam confirmante cum juramento, & adversarius nihil probet contra. Item iidem libri etiam secluso hoc statuto pro-
hach. ad s. b. t. q. so. Idem de libris Camps rum cum proportione dicendum quoad ea, quae ad cambia & suam negotiationem pertinent . Si vero hi mercatores , & campseres, non teneant suos libros legaliter, sed in iis alterati nes, superadditiones, interlineationes, apostillae, abrasiones, vel cancellationes reperiantur, non adhibetur eis fides. Citatur Rota p. I9. - .n. I9is recent. De libris rationum inter S cios docet Menoch.de arbitrJud. casu quando plene probent quoad negotia communia.
8 Dico s. Instrumenta in judicio producenda sunt parte citata , & quidem in termino probatorio , nempe post litis contestationem vel etiam post publicationem attestationum . quia hic nullum est periculum subornationis regulariter tamen ante conclusionem in causa. , Eiea-
440쪽
Da fide instrumentorlim. 4272. Edenda quoque seu exhibenda sunt Iudici integra , parti vero solum illud capitulum fi plura
contineat instrumentum in circa quod lis est, inspiciendum vel praelegendum, data etiam ipsi copia vel extractu illius in scripto. Pars I. constateX c.9. b.t. item ex praxi & ordine Iudiciario. P terunt tamen produci etiam post conclusionem in causa, si Iudex censeat esse necessarium vel uti-Ie; si pars adversia non contradicat; si id serviat ad defensionem Rei in causa Criminali, vel ad vitandum peccatum in matrimoniali; & s primum Postea sint reperta, ac producens juret, se prius
eorum notitiam non habuisse. Pars et .sumitur ex c. I. b. t. I. IO. g. 2. F. de edendo & hac ratione ,
quia Iudicis est examinare, an instrumentum sit Iegitimum , igitur totum videre debet : pars vero necesse non habet aliud inde scire, quam capitulum vel puncta litem concernentia.
9 Dico 6. Edere seu exhibere instrumenta il-Ia tenetur & actor & Reus, quae allegat, seu ipse in iudicio usurus est. et . Item illud, ad quod se
refert instrumentum productum. 3. Actor quoque tenetur edere Reo, id petenti, instrumenta, quibus ipse alias usurus non est. F. Non tZmen vicissim Reus actori, etiam petenti, saltem regulariter. Pars I. habetur I. I. g. 3. st. de edendo ubi DD. Pars et . in auth. Siquis in aliquo C. eod. quia reserenti sine relato non creditur. Pars
l. 7. C. de testib. se c. I. de probat. Ratio disparitatis est, quod actor voluntarie ac sponte compareat in judicio, adeoque conveniens sit, ut veniat aliunde instructus ad probandam intentionem suam, & probationes non petat e domos ei vel adversarii sui: econtra Reus veniat ad Iudicium invitus & tractus; proinde favorabiliores debent esse ejus partes, ita ut favore desensionisT 3 etiam