장음표시 사용
411쪽
398 . . 'Lib. II. T ivlus XX 1 Praeter te es etiam citari debent partes. 6 Testes , antequam examinentur , debent j
ν Super quibus sint examinandi. 8 Guomodo debeant testificari. 9 Quarto productio testium non permittitur , imo nec secunda , postquam testimonia inmnotuerunt producenti testes.
Io Quando duo testes plene probent: quid ν bet unus: quid testis de auditu. 11 Quia ises singuiares. 12 An aliquid probet testis varius, se contra
a3 Exceptiones quae sint contra testes se eorum
i T Rima & usitatissima probandi species sit
v per attestationes testium : testis autem Iudicialis ex c. I. h. t. definitur esse persona idonea , quae ad instantiam partis evocatur A Gamia natur a Iudice ad faciendam fidem re controversa. Ut vero si idonea, seu ad ferendum testimonium habilis, nec a Lege, nec a Canone r pelli debet, I. I. β. I. f. sec. I. b. t. Unde e stis idoneus a quibusdam vocatur etiam omni exceptione major, quamvis in rigore talis , cui nuIIa prorsus exceptio opponi potest , superet testem simpliciter habilem, tanquam compar rivum positivum gradum. Testibus idoneis opponuntur ivliabiles, qui sunt in duplici classe; aliqui enim ita sunt inhabiles , ut neque cum consensu partium , contra illos non excise tium , testari valeaut, uti excommunicati non t terati : alii vero valide testificantur, si partes contra ipsos non excipiant, aut eos non repellant propter desectum alicujus qualitatis ; ut si non excipiant contra consanguiueum pro consa
412쪽
Do testibus .se attestationibus. I99gu eo testificantem, vel si inimicum contra se
admittant. Attestationes fiunt asseverationes seu depositiones testium super aliquo facto. 1 Dico I. Testis potest este omnis, qui nullo jure prohibetur , I. I. cit. Prohibentur autem I. aliqui jure naturali, qui nempe laborant defectu mentis, uti infantes, fatui', furios extra tempora , quibus habent lucida intervalla . Impuberes & pupilli; si habeant suffcientem usum rationis, non quidem repelluntur jure naturali, regulariter tamen jure positivo propter immaturitatem Iudicii, i 3. f. b. t. Licet admittantur in contractu matrimoniali, in criminibus exceptis, & puberes facti de iis, quae in impubertate perceperunt . Puberes autem seu minorennes admittuntur in causis civilibus non admodum arduis , non vero in criminalibus ante completum annum χO. aetatis, L 2 o. f. eod. nisi sint cauta dissicilis probationis, ubi etiam impuberes asmittuntur tam in criminalibus quam .in civilibus. Iure naturali prohibentur quoque ordinarie muti & surdi simul, quia Ordinarie mentem suam explicare & intelligi satis nequeunt. Secundo . Prohibentur jure positivo I. caeci, qui rem solo auditu Perceperunt, can. I s.catis. 3. q. s. a. Servi proprie dicti, I p. st b.t. c. Io. deIVS. Religiosi tamen his servis in hoc puncto non sunt annumerandi, quia juxta c. FI. b. t. cum licentia Praelati licite, &sine illa valide testificantur. 3. In fames infamia juri S, can. 9. casi. 3. q. s. c. I 3. ωs b. t. quales sunt histriones, adulte-xi, contrahentes incestuosas nuptias, polygami dcc. per sententiam Judicis damnati tanquam su-Tes , raptores &c. Lauterbach putat, de jure civili infames infamia juris non arceri a ferendo testimonio ; infames autem infamia facti, qui nempe rei notorie quidem sunt criminis, Ptchor p. Pars I. S cui
413쪽
eui tamen infamia a Jure non est annexa , at condemnatio Iudicis non intervenit, nec de jure canonico nec de jure civili, quamvis alii aliter sentiant. q. Perjuri, etsi poenitentiam egerint , can. 26. cos. a. q. 7. Farin. alii. s. Pecunia
corrupti, c. I. se I 3. citi. ut d alii suspectae fidei, inter quos censentur esse personae valde viles &Pauperes, can. . caui . a. q. I. l. 3. est. nisi vita eorum & fama integra tollat suspicionem corruptionis , quae Priesumitur ex nimia egestate & vilitate, per c.8. b.t. 6. ΕΚcommunicati non tolerati, P.8. de sent. excom. si vero tolerati sint, remove tur solum ope exceptionis, arg. c. 13. g. s. de haeret.
in 6. Atque praedicti prohibentur ab tute ; alii
econtra prohibentur solum incertis causis, vel Pro aut contra certas personas. Unde Tertio. Prohibentur esse testes in certis causis. r. Mulier in re laudati, &in testamento Iemni: item de jure canonico in causis criminalibus, ut habet communior cum Ri. in c. Drusa o. de HS. in quo c. datur haec ratio, quia
eium se mutabile testimonium super femina '
ducit; quod recte restringitur ad causias crimianales , quia in civilibus non admodum arduis etiam jus canonicum admittit feminas, c. 3. h. t. Sicut jus civile Li8.sti eod. indistincte admittit. Σ. Regulariter quilibet minor et O. annis in causis criminalibus. 3. In iisdem, si agitur ad penam sanguinis , contra reum clerici & religiosi . 4. Laicus contra clericum in iisdem criminalibus, eod. si nempe clerici testes haberi pos. snt. s. Actor vel accusator in causa, super qua agit vel accusat, & Iudex in causa, quam judicat, advocatus, item procurator, administr tor , negotiorum gestor, in causa quam gerit, vel defendit, c.6. x. O csn. eod. in 6. 6. Quilibet in causa Propria, c. 38. causa. q. 6 IIO st . ha.
414쪽
De testibus se attestationibus. go I
io etiam referas testem , qui est membrum communitatis , si ex ejus testimonio redundat commodum in singula communitatis membra ,& non praecise in utilitatem communitatis, qua talis: excipe tamen clericos dc religiosos, qui iudefectu aliorum testes esse possunt in causa suae Ecclesiae vel Μonasterii, c. I 2. 38. b.t. sec.26. de jurejur. licet directe exinde commodum redundet in Ecclesiam, &c. quia res Ecclesiae &Μonasterii revera non sunt singulorum. Quarto. Prohibentur testari aliqui contra ceristas personas, uti I. gravi laborans inimicitia contra inimicum . 2. LibertuS contra patronum. s. Parentes contra liberos, & hi contra parentes, saltem contra invitos quo revoces etiam fratres & sorores contra se invicem , conjuges contra se, Vitricum contra privignum, secerum contra generum , & vicissim , vasallum, S suo modo subditum, contra dominum; quia his personis debetur specialis reverentia, amor, & concordia . q. Advocatus contra clientem, tutor &curator contra Pupillum minorem suum , administrator, sindicus , &c. contra suos principa-Ies in causis sibi commissis, arg. can. 3. cavsq.q. 3.
ubi plurima circa testium qualitates dc fidem, quam faciunt, reseruntur ex jure civili in se l. 1in. f. b. t. Judaei, pagani , apostatae, item haeretici non tolerati contra Christianos dc O
denique. 6. Socius criminis contra socium , dc quilibet de crimine convictus vel confessus contrae alios P. Io se l. D. C. b. t. quia sunt infames infamia juris, & suspectis fidei.
Quinto. P ohibentur aliqui pro certis personis testes agere propter nimiam conjunctionem, dc in de ortam suspicionem minus sincerς testificatio iis, uti I. parentes & alii ascendentes, ac liberi, fra-
415쪽
tres &sorores, conjuges, pro se invicem: Item consanguinei & affines propinqui pro se incausis criminalibus, & valde arduis civilibus ; in
aliis autem causis non sunt testes omni exceptione majores, itaut Iudicis sit arbitrari, quantam fidem faciant; probant tamen in causa con-1anguinitatis vel aetatis, nisi inde redundet speciale commodum in testificantes. 2. Domestici, non qualescumque, sed quibus producens ratione potestatis dominativae vel gubernativae imperare potest, uti famuli, & coloni mercenarii: item
1ubditi pro domino suo, nisi prius quoad actum praesentem solvantur juramento subje-ehionis, & non agatur de proprio eorum commodo: idem est de officialibus Principum Z c. s nempe illi vel isti inquam vexationem propter datum liberum testimonium metuere poΩjint ν 3. Socius tam contractus quam criminis pro socio. 4. Singulariter amicus pro amico . Sumuntur haec ex can I. Iz. caul. 3. g. s. can. 3.da . q. q. 3. I. 3. 6. 24. st. l. 9. C h. t.
3 Quaeres an praedicti testes inhabiles, vel minus idonei, numquam admitti possit vel soleant ad aliquid probandum λ R. si sint jure naturali
inhabiles, numquam, ut clarum est: si jure humano, lege vel canone, admitti possunt ac solent in sequentibus casibus , 1. quando veritasuliter haberi nequit, et . quando agitur de peccato vitando, v.g. de impediendo matrimonio pro
mer suspicionem impedimenti, 3. in criminalibus exceptis, atrocibus, & valde perniciosis, uti est crimen laesae majestatis, simoniae, hae iesis, &c.
. si deponant pro innocentia rei in criminalibus, s. si deponant contra producentem, 6. si a partibus rogentur, & scapprobentur positive, vel . si approbentur negative, h. e. nec a parte, contra quam Producuntur, nec a Judice re-
416쪽
De testibus se attestationibus. go pellantur, 8. si procedatur sv mmarie, & probationes non exactae requirantur de Iure, DD. pal- sim, & Greneck in suo egregio examine Iuris canonici h. t. n. 9. me citato, qui insuper notant,
plerumque Iudicis arbitrio committendunn esse, an & quantam fidem in his casibus mereatur testis alias inhabilis, aut minus idoneus, ut adeo defectus supplere possit numero, gravitate vel eX-cellentia contestis, conjecturis & praesumptionibus, &c. Notat insuper P. Streinius p. 3. tDV. I. n. q. in fine cum Typheo & Vallense, morIbus hodie receptum esse ut neminem testari volentem Iudex repellat, quia nimirum expedit ad honorum securitatem, & malorum oppressionem, ut quacumque via & modo noxae detegantur & abigantur, C. 3y. defent. excomm. Ipsius dein erit
despicere, quid fidei debeat tribuere. 4 Dico 2. Ut testes legitime producantur, &recipiantur, atque per eos fiat probatio, obse Vanda ex communi praxi & sensu DD. sunt sequentia. Actor ex articulis positionalibus, seueX positionibus a reo negatis, format articulos, quos vocant probatoriales, seu post lones, eX quibus tanquam praemissis veris conatur deducere,
quod sibi probandum est , & his articulis inordinem positis praefigit certos numeros : tum
denominat personas testium, quos ad probandos articulos intendit producere , & quia ordinarie non omnes & finguli testes notitiam habent , nec audiri possunt de omnibus articulis , hinc specificat articulos , super quibus unumquemque testium cupit audiri , v. g. super articulo I. 2. 3. Cajum & Maevium , super Α.& s. Sempronium & Titium, dcc. super 6.9. II eumdem Cajum & Maevium , &c. quae specificatio appellatur denominatio testium cum diarectorio, quia dirigit Iudicem in Examine ζ
417쪽
- Lib. II. Ululas XX.stium instituendo. Postmodum hi articuli cum
denominatione testium & directorio exhibentur Iudici, & ab hoc communicantur Ilo, non tantum ut iste possit excipere contra personas
testium & articulos, si exceptionem se habere credat relicta interim Iudici potestate statim
admittendi probationem exceptionis, vel, dilata probatione usque post publicationem attestationum, prius examinandi testes c. q. h. t. sed etiam ut interrogatoria seu certas quaestiones quae testibus a Iudice proponantur circa factum ejusque circumstantias, ponere, & iis, quae Iudex ipse fortassis format, addere possit ad dignoscendum, &eum in finem, ut appareat, an testes consequenter loquantur , ut causam fui dicti reddant, vel ut deprehendatur suborn tio: &haec interrogatoria non communicantuTProducendi testes , ne istos circa illa instruere vel subornare valeat , imo nec testibus antα
His praemissis citantur testes , & in praesentia utriusque partis, quae citari necessario debet ad videndum jurare testes, c. 2. b. t. juiant de veritate dicenda; tum vel a Iudice, vel ab alio , cui Iudex committit, examinantur & audiuntur singuli seorsim & secreto super interrogatoriis & articulis, eorum dicta inseruntur πο- tocollo, rursus ipsis praeleguntur, ut sorte inconsideratius dicta corrigere possint, &in fine ipsis imponitur silentium, idest, monentur, ne evulgent, quid interrogati responderint . Absoluto examine protocollum, quod hic appellatur tutus examinis clauditur sigillis comi nitariorum si per commissarios examen testium fuit institutum ) traditur Iudici deleganti: qui illud
Publicat, nempe attestationes, & utrique pini Petenti copiam concedit , ut utraque videat ,
418쪽
De testibus se attestationibus. 4o squid pro vel contra se deposuerint testes; nana ex his attestationibus actor desumit suas probationes, easque in scripto Iudici exhibet: Reus etiam notat ea, quae pro se faciunt, praesertim circa personas & dicta testium, ut postea illa actori opponere possiit . Contra scriptum indemnitatis hoc potest actor replicare , & porrigere. Ceterum cum subinde contingat, ut etiam reus , ex confidentia cauta , innocentiam
suam ex superabundanti probare velit , etiam ipse similiter formare debet articulos , qui dicuntur Reprobatoriales vel Defensionales , quia contra actorem probat, & eius intentionem reprobat , denominare testes cum directorio , &alia observare, quae de actore articulos probatoriales ponente diximus. Quodsi pars post productionem testium dubitet , an per exhibitos articulos causiam siuam lassicienter probaverit , potest exhibere novos articulos, qui nominantur Additionales , modo elogia testium prius non fuerint publicata , vel didicit a parte. Haec ut melius intelligat turs Dico 3. Praeter citationem testium specialiter necessaria quoque est citatio partium, prout jam insinuavi, ut videant testes jurare & recipi, it aut
alias examen testium esset nullum, text. &.DD. in c. 2. b. t. cit. Si autem aliquis testium non foret
sub jurisdictione Iudicis, per litteras mutui compassus, ut vocant, deberet Iudex requirere ii ius
superiorem, ut vel mittat testem ad locum motae litis, vel ipse examinet super articulis & interrogatoriis formatis, illiusque depositionem sigillo
suo munitam communicet Iudici motae litis. 6 Dico 4. Iuramentum testium ante depositionem regulariter adeo necessarium est, ut absque
eo nullam in Judicio 1aciant fidem in praejudicium
419쪽
4os Lib. II. Titulus XX. etsi testis esset clericus vel religiosus : & Iicee
causa tractetur summarie, ut notat Myns. Cent. 3.
ob νυ. 8O. num. 3. cum Imola &c. Nisi nempe utriusque partis consensu expresso vel tacito , remittatur testibus juramentum , c. 39. cit. e cet. c. ad Apostolicam, de regular. Vel nisi testes forent tales, quibus ex consuetudine non solet
injungi verum juramentum & formale, quales in Germania sunt personae illustres, & in dignitate constitutae, quae appellantur egregiae I ha-Tum enim depositio valet sub fide nobilitatis , aut status fui, lieet non compareant in Iudicio ,
sed solum in scripto sic testentur. Gail. I. I. observoro I. n. Iq. Iurant autem testes tactis Evangeliis , Episcopi & Sacerdotes tacto pectore, positis tamen ante conspectum Evangeliis. Apud Germanos consuetudo habet , ut testes non tangant Evangelium, vel alias Scripturas Sacras, sed ut Inares erectis duobus digitis anterioribus si feminae sint, manu dextera super sinistram pectoris partem posita iurent, ac dicant: Sic me Deus adjuvet, se omni Sancti ejus : vel Samctum ejus Evangeliam. Clerici tamen &religiosi non coram Iudice laico, si ab hoc petitur testimonium, sed coram suo Episcopo vel Praelato, aut
β cutis commiserit, jurant , can. .ra . I q. q.2.
Objic. I. Iuramentum testium est introductum iure communi; ergo remitti a Partibus non po-Test. 2. In c. 39. h. t. ubi permittitur remissio juramenti, solum fit mentio Adversarii: ergo non requiritur consensus utriusque partis, ut nos duximus. R. ad I. dist. ant. est introductum jure communi , regulariter tamen & immediate ita favorem partium, c. ant. in &ob favorem publicum , cui privati renuntiare non possint , n. ant. se cons In causis tamen matrimonialibus &spiritualibus, ubi periculum animae, item incria
420쪽
De restibus se attestatiombus. gor
inalibus criminaliter intentatis, ubi bonum pa-blicum vertitur, partes remittere hoc Juramen tum nequeunt. Ad 2. Etsi tantum fiat exprest tmentio adversarii, quia tamen in illo casu jam fuit praesens, qui voluit producere testes sine juramento , Plus non requiritur, quam ut adve sarius consentiret; sic enim jam utriusque Pamtis consensus interveniebat.
7 Dicos. Praestito iuramento examinandi sunt testes singillatim dc secreto de Interrogatoriis& Articulis, inchoando a generalibus, & paulatim ad magis particularia descendendo, nempe sic: cujus nominis, a. aetatis, 3. conditionis sit testis, q. an non consanguineus, y. vel inimicus adverta partis, ε. an non subornatuS, F. non convenerit cum aliis testibus de eo, quod velint dicere, 8. an aliquod emolumentum sm-Tet ex causa controversa, 9. cui parti optet victoriam. Dein quoad factum & circumstantias illius, Io. an sciat, v. g. delictum esse commisse sum : quale: a quo: quando: quomodo. D mutat II. an sciat, vel suum credat: unde sciat ut causam reddat sui dichi ὶ nempe an viderit ipse, vettantum audiverit, dcc. Cujusmodi interrogato ria ponit Judex, vel ejus commissarius ad eXamen testium delegatus, vel pars, contra quam producuntur testes. Iudex tamen & interrogans
debet abstinere ab interrogatoriis figgesimis , quibus quisi suggerit, praevenit, indicat , quid testis respondere debeat. l. i. g. qui quaesiis, 1 I. st . de quaestion. Caveri quoque debent ii pertinentia & superflua , cujusmodi si a parte essent formata, a Iudice rejici , sicut suppleri debent utilia, quae a parte non sunt posita . 8 Dico 6. Testes debent deponere viva Dors , non per scripturam vel alia indicet, nisii sint val ludi narii, aut personae egregiae, ad quas, sit Iudeta