Arcanum acidularum novissime proditum principiorum chymicorum disquisitionis auxilio, in quo communis opinio de aquarum mineralium aciditate convellitur. Additæ sunt epistolæ multorum illustrium medicorum cum ejusdem responsis. Authore Petro Givrio,

211쪽

cum meris Hydrograph s huius pii IVeris ope a quas vitriol,las nigrescere. Ratio propter quam hujus pulveris permixtione istae aquae albei cunt , est propter albedinem terrae aluminis quo sunt imbutae, unde etiam aluminis in aqua toluti

saporem prae se ferunt, suum sulphur est album

instar sulphuris aluminis. Color vero luteus quo inficiuntur saxa quae istae aquae lambunt, oritur e terra ferri quae ob gravitatem adhaeret saxis quae aquae praeterfluentes alluunt : ex quibus colligo

in istis aquis alumen , non vero vitriolum pr1mas tenere. Arbitraris istas aquas partibus tenuioribus , subtilioribus & halituosis e vi moliminera ignis subterranei ope suscitatis, id est lolis vitrioli spiritibus impraegnari, nihilominus asseris excrementa ab iis denigrari, ob ferrum vitriolo permixtum. Fiduxius tamen f rrum ab iis rejicit : & ait se adstipulari non poste opinIoni eorum qui eas metaIlicas & ferratas esse autumant, quia neque ferrum neque ejus minera unquam exhiberet saporem hujus aquae laporis aemulum, re sub terra nil acidi cum ferro inve nitur, sed cum me, vitrioIumque alterat ferrum & aeri assimilat. Sane nesciebat cognationem quam habet alumen cum ferro, quae tanta est, ut fere semper una coeant : quod ver' vitriolo aluminis locum tribuexit, ideo ab istis aquis ferrum excludit , quia exploratum habet ferrum cum vitriolo consistere haud poste

Quoad ferrum , istae aquae quantitatem tam exiguam ejus recipiunt , ut hanc tincturam ni--ram faecibus conferre nequeat s opus enim est ut aquae copiosa minera ferri praegnantes si niquo atram colorem excrementis indant, vel uti aquae nostri fontis S. Crucis & Spadani. Spiritus enim vitrioli coiorem actum imprimere ne-Que aut, ut apposite notavit Libavius cap. q.

212쪽

ARCANUM Iib. I. partis q. singularium , spiritalis turion Dnctura potestatem atrandi nos habet e tandem a quo fossili istae aquae potestatem atrandi desectio- res accipient E eam a vitriolo deducere talioni iconsentaneum non est , quandoquidem pulveris gallae permixtione album non vero nigrum colorem suscipiunt , neque inquinantur ulla itinctura propria vitriolis sed alumini quod ea- .rum compositionem subit. Equidem nescio quare tam pertinaciter contendatur stercorum Di - - gredinem e vitriolo prosicisci aquis immixto, si- quidem aegrotis vitriolum praeparatum imperaVi, apse quoque sumpsi, neque deprehendi meas a- Iiorumve dejectiones atro colore tinctas, licet non solum per vomitum, verum etiam peX al- vum excrementitios humores depulerit; faeces ivero eorum qui crocum veI limaturam martis u- , surpant, nigredine inficiuntur. Refers Piduxium asserere mixtionem vitrioli :cum aqua Pugensi, non esse totius substantia quasi in aqua soluti, sed solum partium tenuiorum , subii, torum halituosarum e bitrioli minera ignis subterranei ope elatarum quarum opera aqua in poculum vi-rreum e sa saliens conspicitur, si nimirum tempestare sicca hausta sit, quod patet ex eo quod aqua hacineri exposita se igni super .sita saporem suum acidum

mox deperdit ab que insigni quantitatis imminutione opsec in ejusdem aqua cogitione, evaporatione , destilla-gione O sedimento, neque in loci, unde inuit O qua praterlabitur quidquam apparet bitrioli aut metallici, IteriuDe mineralis, nisi color ille flavus quo saxa qua Iambit insciuntur. Equidem credere nequeo solos spiritus vitrioli cum aquis commisceri tum obrationes a me supra allatas, tum ob eas quas infra referam : si aqua Pugensis in poculum vitreum effusa saliens conspiciatur , id fit quod in ea spiritus aluminis & ferri abundent; si aeri

213쪽

exposita & igni superposita saporem suum aci

dum mox deperdat, ejus rationem reddidi in mea praecedenti responsione : demum si nullum vitriolum in locis a te notatis reperiaS, mirum non est si ipsa eo sint vacua , alumine vero referta, quod cum sit sal in aqua solutus fluit una cum ea pauco ferro tincta, cuiuS terra adhaeret sa-Xis quae haec aqua transeundo alluit, iisque istum colorem flavum imprimit. Ais sui pitur tribues e colorem flavum quem

annotasti in lapidibus dc silicibus quos aqua fontis Brissonii lambit, quae est opinio siduxit,

qui asierit hunc colorem flat um nonnihil pelluccntem qui adhaeret faxu qua praterlabendo issa aqua ales luit, originem trahere ab ica pellicula pineui qetrae aqua reposita supernariit , a sulphure ortum ducit et quod quidem verisimile non est , quandoquidem haec pellicula pinguis eae aquis excepta dc desiccata est alba instar sulphuris aluminis, ergo colorem fistuum largiri non potest , sed illum colorem confert terra ferri quae est flava de quae pondere sibi innato fundum alveorum petit re adhaeret lapidibus dc silicibus canalium per quos aquae ferrugineae effluunt, quod in eorum alveis semper observavi : insuper terra ferri colorem ejus terrae aemulatur qua aquae ferrugineae saxa dc silices inquinant, color vero sulphuris est subflavus, sed a terrae fcrri colore longe di versus. Praedictus enim Piduxius hanc pelliculam pinguem sulphur minerale esse censet, siquidem ait hanc aquam continere quasdam sulphuris particulas ejusque odorem repraeseruare, qui tamen non nisi in situ percipitur. Hac opinione iatis testatur se chemiae prorsus esse impexitum , siquidem ejus principia minime callet, putatque sulphur mineralitam quae aquarum Pu

214쪽

etor ARCANUM minerale. Equidem in istis solummodo lentio alumen quo a m ipsis piincipatum tenet, atque hoc sulphur album quod ab iisdem se junxi, est unum ex principiis utilibus aluminis, non vero salphur minerale 'uod alterius est coloris, sapotemque admodum distimilem sapori hujus aquae exhibet, quandoquidem suus sal est actis foetidus, & aquae sulphureae nullo acore sunt praeditae. Tandem sulphur naturaliter ad aqua-1um superficiem attollitur , idcirco suaderi non possum ejus terram inhaerere lapidibus & silicibus qui in imo alveorum resident , iisque seium colorem imprimere, verum terra ferri ad ipsos agglutinatur illisque adhaeret , quam manifeste agnovi in vase figulino in quo aquam pugentem reposueram ; vidi enim quaedam granula terrae Iuleae in fando vasis, quae similis est terrae ferri; si vero haec terra in aqua fontis Brissonii copiosior appareat, id fit quod in ea minera ferri magis abundet quam in altera quae potari solet ; quaeque paululum de minera ferit , plurim rim vero de minera aluminis participat.

Mente comprehendere nequeo quomodo vi- ariolum , quod est sal cujus tota substantia in aqua funditur atque cum ea miscetur& incorporatur, relinquat suas Partes terrestres agglutinaias ad lapides & tenam canalium per quos istae aquae serpunt, cum alumen quod altri est sal, in iisdem totaliter solvatur, & aquis exhalatis ejus terra separata te maneat. Haec est omnium salium natura ut totaliter in viva dis luantur ac per totam ejus substantiam diffundantur, quod multoties expertus sum, dum explorandis vitriolis incumbebam. Quoties ea in aqua soluta filito trajeci, ut eorum salem purum & a suis terris

er acie separatum buborem, quod ut exquisite

215쪽

fieret, illa decies & amplius filtro percolavi EEtenim si terrae vitriolorum per filirum transeant, longe facilius transibunt per meatus latiores ec apertiores, per quos aqua labitur : ex his collino fieri non posse ut vitriolum cuidam aquae minerali insit sua terra nudatum, ob suam naturam salis qui a qua tota later liquatur. Quod sic probo , quia non solum ab eo segregavi terias de salem, verum etiam suum Iulphur, postquam illud in aqua solvi, & solutionem fil-tro trajeci ut illud a sordibus repurgarem , dei, in vas fictile ipsam effudi, sulphur ad aquae iu- perficiem elatum , dc terra hastior tractu temporis ad fandam devoluta est ; quod non he I et , ii aqua decurreret per loca subterranea aeII impedivia , ubi spiritus qui senstantias minerale, cum

anuis intrinsece mixtas continent , deberdi redissipari nequeunt , praesertam cum tenaciter suo sali cohaerent, ut Iuvi Tiolo. Contendit tamen hunc saIem vitriolatum suos cche se Iet Pi II tus, ipiumque restitare in scaturigine de late11-bus canalium quos assu* permeant, Iolisque vim tri oli spiritibus aquas viariolatos impraegDari Mqαod naturae hujus mineratis maxime aurum effatuL.. Si enim hoc verum esset, necessum quoque esse set ut aqua a longinquis locis ometur ac per lorigum terrae spatium decurrexet , tusse amplius,

mineralis non esset, quia per tersas sim ita, nymmodo suum saIem dc fuam terram , sed etiamscuidquid habet minerale de popei et ictam que

naturam aquae communis rei merer, quem v modum aqua maritima trans terras colam tuu

Etsi luto sublato se puteo repurgato de actam te: multum aquis pagensibus detrahatur , hocms, probat illud tutum potiusyrOVenare e terrestribus re crastioribus vittio ii quam alui i

216쪽

ae ARCANUM Equidem fateor me scribere colorem nigricantem qui cernitur in dejectionibus eorum qui illas aquas hauriunt e ferro procedere, quod ni-igro colore inficit, & addere me nigram tinctu-s Tam e ferro beneficio aceti extraxisse , atque adhuc e ferro cum aqua communiri galla soli ae- :sivo expositis. Super iis quaeris a me an putem vferrum vitrioli expers esse, ejusque compositionem fu- item uitriolatum non admittere. Ad quod respondeo bine non soli in illud credere , verum etiam ex- Ploratum hibere tot experimenti S a me peractis , .

quibus didici salem ferri educi ex alumine non vero e vitriolo , quod est sal cupri. Quoad tin- - sturam nigram quae e ferro , aquisve fersiugi- Deis extrahitur , ejus causa vitriolo minime :tribuenda est, sed solum advertendum mineram lferri perfecte coctam esse nigram, eumque colo- rem ferro & aquis ferrugineis communicare, ut liquet ex experientiis supra allatis : haecque tinctura a spiritibus ferri aquarumque ferrug1Mearum ortum trahit quae adeo illis est intrinseca ut opus sit artificio ad eam ex itiis elicien- ea in i longe etiam diversia est abba quae e vi iriolis provenit, unde persuasum non habeo illam Procedere h vitriolo ferro inexistenti, ej us enim Umnino expers est, siquidem in omnibus ferri dissolutionibus quas feci, nullum vitrioli prin- Cipium inveni, sed nactus sum terram aluminis aliquid in suo sale alumini simile, nemperexiguum salis saporem qui sali ferri dc alumini

Communis est; atque etiam cum aquas ferrugi Mosas examini subjicio , eadem ac in ferro prin-EIpia reperio, adeo ut nunquam credam eas esse uitriolatas, nisi in illis vitrioli principia mihi Temonstrentur : si enim ad spiritus vitriolatos me remittis, eos in aquis metallicis chimaeri

217쪽

ACIDULARUM. 2 os

piis sint conjuncti. Caeterum si. vel vitriolum, vel sal vitiiolatus ferro ine siet, uti volunt chem istae , quare sal feni exiguo salis sapore dona

tur, sicut alumen, non vero 'igua acid1tato,

ut sal vitrioli 3 quare etiam cum ferrum in aqua est solutum , suique spiritus evaporati sunt, pulveris gallae mistura, aqua nullo modo denigratur , idem quoque accidit aquis ferratis evanidista spiritibus orbis i nonne hae probationes testantur ferrum a vitriolo saleque vitriolato pIorsus este immune si enim ejus esset particeps, ex ipso aliqua tinctura pulveris gallae subsidici extraheretur ; cujus rei periculum feci, cum vitiiolis in aqua solutis ac per spatium quindecim dierum aeri expositis eundem pulverem admiscui, eorum tamen tinctura apparuit, licet istae aquae aer expositae spiritibus privari potuissent. Spiritus enim ferri, non vero vitrioli tincturam nigram eliciunt, siquidem spiritus vitrioli, ut refert Libavius Sc probat experientia potestatem atrandi non habent, nisi suo sali immixti; at spiritus ferri dum praesentes adsunt nigrorem conferunt , qui ipsis absentibus non apparet; quod manifestum est experientiis toties citatis , quas facile peragere potes earumque veritatem

agnoscere , quae haud dubie (siquidem illius

amore ductus ipsam tanto studio tantoque labore queris 3 tuam mentem illustrabit quo facilius detegas errores illorum authorum qui multa scriptis mandant quae experientia falsa deprehenduntur. Quibus diligenter perpensis, te il- Iam tententiam ampIexurum esse spero, quae tot experientiis re ratiocinationibus comproba aest, Demum cum videam tuam animum pacis cupidissimum esse , huic bello finem imponemus, in quo Ixsui non fui, neque te laecie conatus

ibi sum.

218쪽

N U M et O , ARCADir . Non tamen retrocedo neque certamen re-2

fugio, sed vereor ne a melioribus negotiis te dii trahain : nam existimo meam opinionem texperientiis ita stabilitam , ut ea everti non posse ise mihi videatur , potissimum post tuos in ea e- evertenda conatus. Verum quidem est supernacure meis sentibus me non credidisse, quia qui que sua opera demirari solet , quapropter ipsa submisi examini Oe ce I ffusae virorum in hac materia doctissimorum , inter quos te elegi tan- quam in ista versatissimum. Satis tibi manife- . stare non possum gratias ac venerationes quas ti- bi. rependo quod mei ergo tot labores suscepe- iris , neque opinionem quam habeo de tua do- ctrina tuisque meritis; tantum te certum facio :me tibi ei se amicissimum atque devinctis imum. Vale vir Clarissime&Colandisii me. Pruvini dete r

I auci Cattiori ad clari simum tirum tDom. Gietrium Medicum peritissimum

Cus contendit non fieri oeram ferri in aes t

iransmutatioDem. CItius tibi rescripsissem nisi litibus implicitus :fuissem , positamque asserere ab eo tempore et quo novissima nostra disceptatio peracta est , me inon nisi de pace tecum agenda cogitasse,

neque enim controversiam nolliam ulterius pro- movendam esse arbitrabar, sed cum siue novum certamen me provoces super quadam difficultate ioborta in quaestione quae tunc inter nos agitaba- i

219쪽

s prum commutari possit , cumque in medium: i proferas Fabri de Georg. Agricolae testimoniat atque eXemplum e relatione quadam Sinensi petitum , aquarum chalcanthos arum trium par- vorum stagnorum quae ferrum crudum in cu- pruin transformant , adductis etiam Sennertii Veibis quae eandem transmutationem confirmants lib. de Galeni c. dc cliemi c. consensu de dissensu ;dicam tibi me tunc temporis non contendisse

hanc metamorphosiin plane impos Vibilem esse, cum illud ad praecipuam litem dirimendam nihil conferret : at solum demonstrare conabar si aliquod ferti fiustum vitrioli solutione intinctum protinus colorem cupri indueret, quemadmodum scribis pag. gr. libri tui gallice editi , aut si ferro aquis stygiis vel vitriolatis corroso aut disio luto , deinde pulvere ejus ad fusionem disposito , inde aes verum eductum fui siet, hanc

operationem , ferri in cuprum transmutationem non ei se, sed tantummodo adductionem vel attractionem partium tenuissimarum aeris ad ferrum, quae hac consociatione judicant fetricum cupro convenientiam : potest quoque vocari reductio dum omnes cupri particulae in unum coeant, & ferri contactu fundum petunt. Hanc veritatem experientia comprobat, si enim

cuprum aquae stygiae aut spiritus sulphuris beneficio dissolvas, & postea ferrum in hae dissolutione immergas, totum aes ab isto liquore separari de ferro adhaerescere deinceps animadver

Si quaeras unde aes extrahatur post dis lutionem ferri in aquis vitrio latis. Respondebo extrahi ex vitrioso , quippe mod in hoc minerali' abundet, atque ut ostendam vitriolum ex aere educi, observandum est vitriolum quoddam el

la aeris expers, quod ex ferro producitur, quo S

220쪽

illinas ferrum aqua madefactum, illud colo

rem non mutabit, neque quovis modo altera, tum remanebit, adeo ut fiat eri cogamur vitrio lum nequaquam ferrum in aes transmutare , ses

solummodo ipsi qualitates sitas communicare atque ipsi aeris subitantiam quae in isto inclusa erat adjungere : hac ratione impulsus pag et 38. tui libri gallice editi profectus Ium me noncesse tibi Eub hoor, scilicet vitriolum ferrum iniaes transmutare : eui Iohannes Matthesius in sa rept. suae conc. 3. pro hac trans inutatione fortiter pugnet , nihilo minas tamen in meam sententiam descendit, nempe dari aquas vitriolatas quae ferrum in pultem viridem corrodendo redigunt quae deinde in fornace excocta liquid timet aes profundit, relictis scoriis ferreis quae pristinum ferri pondus facile aequent : legenda sunt: haec verba Antonii Billichii lib. I. paradoxorum

chemicorum cap. 13, Haud improbabitu conjectura capitur as iletud non quidem transmutatione ferri in as produci, sed ex aquu vitriolatis tantaxat e L-

trahi, idque beneficio abstrusa illivi oriathia , qua

inter as O ferrum reciproce commeat atque paulo antea ita scribit sic quando per viam camentationucum bitriolo , plumbum in cuprum mutatur erisque hujus artificiatu portiunculam sibi dono datam abs amico fuisse scribit Matthim blatterus anat. mercur. lib. I. cap. II. haud abs re suspicetur quispiam facti- itium illud as non tam ex plumbo quam vitriolo ortum , nec tam transformationem quam solam secretionem iconsaturamque intervenisse e paulo supra scribit adhuc nec metaui expers esse. vitriolum et sidem ciunt tum metallico sapor, tum color : Canepa- rius descript . h. de/tramento sutorio cap. I. scri- bit Ditriolum Romamum plurimum sulphuru , ferri continere, neque etiam esse cupri expers, atque exi-