장음표시 사용
231쪽
98 ' IOANNls. IRRIregale ape rire j ugulum, & contra : alium in cruces membra diffindere: alium ardentissimum vincere.amorem, charissima transis fodere corpora , & plerunque in eorum quos trucidarunt,comple- . , X ibus haerere coegit.' 3 9. Nec sacramenti fideliter praestiti, nec justorum pactorum
aut contractuum sanctis habitorum perfida meminit iramec reconis ciliatis parcit, nec ab insontibus tam foeminei quam virilis sexus abstinet, imb in denudata honestarum matronarum uterum etiamgcrentia corpora furenter saevit, virginei pudoris corda & tenellae aetatis interanea horrende perfodit capitaque findit. O tempora, o furiae, o scelera, impunita, d inaudita nostri seculi exempla., io. Adhuc singulorum supplicia recenseo λ Quin si libuerit,
relictis in quos viritim ira olim , tum etiam haud ita pridem ex in . sit, oculos converte ad caesas gladio tonciones, dc plebem immisso' milite diriter contrucioatam, & in perniciem promiscuam, totos populos capitis damna passos : pec lubet his prolixius immorari.
Quorsum etenim opus, immedicabilium vulnerum refricta memoria , cruciatum exacerbare, quum recentia et ianinum quotidie
passim infligat iraZquq pret sui impotentia quoque errorem & quaeri
cunque enormia flagi tia amat ac tuetur reprehensioni inimica : cubin male coeptis honestior pertivacia appares, quam res piscentiaea Tisse 9 II. Cn. Piso fuit Senecae aetate vir a multis vitiis integer, sed pravus,& cui pro constantia & sortitudine rigor & tyrannis in animi perturbatione placuit. Is quum ira percitus duci jussisset eum qui ex commeatu sine commilitone redierat, quasi interfecisset quem non exhibebat, roganti tempus aliquod ad inquirendum, non concessit. Damnatus, eXtra vallum deductus est, &jam cervicem porrigebat, quum subito apparuit ille commilito qui occiuus putabatur. Tunc supplicio praesectus centurio , spiculatore tu recondere gladium jubet: condemnatum ad Pisonem reducit, innocentiam ejus declaraturus: militem etenim fortuna reddiderat. Ingenti concursu deducuntur complexi alter alterum, cum ingenti castrorum gaudio, commilitones. Trubunal conscendit furibundus Piso, ac jubet duci utrunque,&eum militem qui non occidit, dc alterum qui non perierat. Quid indignius, crudelius &m gis tyrannicum quod unus innocens apparuerit, duo in in docen-- . tia plectebantur. Adjecit & tertium in hac commotione Piso. Nam Centurionem , qui damnatum insontem reduxit,adduci quoque juui ζ.
232쪽
DE I A LIBER. jussit. Constituti sunt in eodem loco innocentes ex irae inexorabis violentia interituri tres. O solertem iracundum imperuorem, ad emendi eandas inique furoris sui cquas: Te, inquit, duci jubeos quia condemnatus es et Te quia damnationis commilitoni causa fuisti : Te, quia jussus occidere, imperatori non paruisti.
Tria comminiscebatur puniebatque crimina in ea animi impotentia, ubi nullum esset. Prudenter itaque monuit Menander, . σύ
* 11. Hoc habet ira mali, qudd regi nolit. Succenset, ipsi ve-
ritati, si contra suum apparuerit voluntatem: cum clamore, tumultu, vi dc totius corporis iactatione, quos destinavit, insequitur, adjectis conviciis, maledictis & mendaciis. Sapienter hinc non minus diruim a Solomone, quam verE , Iram non habere misericordiam, nec erumpentem furorem.
ε a 3. eleganter & ab Ambrosio: Ira saepe etiam innocentes aderimen adducit : quia dum justo amplius irascimur, & aliena vo- 12α. 'lumus coercere peccata, graviora committimus, Ideo Apostolus ait: Non vos vindicantes chuissimi, ted date locum irae. hoc est, declinemus eam, ne nos illa corripiat. Unde Dominus Iesus mittens ad evangelizandum discipulos, misit eos sine auro, sine argento,si ne pecunia, sine virga, ut incentiva litis&instrumenta eriperet ultionis. Et alibi: Incentium ad male operandum aut iracundia, aut cupiditas esse consuevit. 6 14.. Recte item Hieronymus docet: Quid iracundo suror suus Seter μconfert, quem saevissimis exagitatum stimulis conscientiae, ita ab ''omni conlilio & mente deturbat, ut dum irascitur, insanire videa- . turpQuapropter prudenter a Solomone dictum, Iracundu desisnare & excitare stultitiam. Baslius: Ira excitat rixam, rixa parit con- vicia, convicia ictus, ictus, vulnera,& saepe vulnera mors sequitur.
6 as. Sed &Gregorius irae effectus pluchrh prosequitur : Per iram, inquiens, sapientia perditur, ut quid qudve ordine agendum sit, nesciatur. Et alibi: aliquando ita perturbato animo quasi ex silentio judicium dicit; ut qui se foris pet linguam non exprimit intus deterius ignescat, ut iratus quisque collocutionem suamproximo subtrahat, & nihil dicendo, quid sit adversus eum, dicat. Ibidem : plerunque per silentium clausa ira intra mentem vehementius aestuat,& clamosas voces vel tacita forma verba sibi quibus exasperetur, objicit, & quasi in causae examine posita duris
233쪽
goo Io ΛMNIs WIRRI exasperata respondet. Item : Quantae sit iracundiae culpa, pensire possumus, per quam perditur patientia, ut quid quo ordine sit a. gendum, nesciatur omnino: quia nimis intelligentiae lucem ira subtrahit, cum mentem promovendo confundit. Inde: Per iram justitia relinquitur : quia dum perturbata mens judicium sine ratione exasperat, omne quod suggerit, rectum putat. Per iram gra- 'tia vitae socialis amittitur: quia te ex humana ratione non temperat, necesse est ut bestialiter vivat. Per iram mansuetudo amitti- . tur : per iram concordia rumpitur : per iram lux veritatis amittitur : quia cum menti iracundia confusion is tenebras incutit, huic.
Deus radium suae cognitionis abscondit. Post : Per iram Spiritus sancti splendor excutitur, qui stiper humilem & quietum respicere dicitur : quia quum ira suam subtrahit quietem, Spiritui sincto
habitationem claudit, cujus recessione animus vacuus ad apertam
morum insaniam ducitur, & usque ad supplicium ab intimo cogitationum fundamento dissipatur. Ad haec, aliquando iracundus manus non erigit, sed in maledictionis jaculum linguam vertit: fratris namque interitum precibus petistit,& hoc Deum perpetrare expetit. Idem super Ezechielem et Menti furore ebriae omne quod NimiLis rectum dicitur, perversum videtur. Et in Mati. Sicut ligna ignis materia sunt, sic quaecunque loquitur quis in ira, sacta sunt esca iulius. Item : Coerceri omnino nequit animus prava semel voluntate vitiatus : quia Zelus sapere nescit, & ira consilio caret. Et 3 I Morat. Ira peccatum est capitale, uti vitiorem caput, eo quod sit in corde tumor mentis, quo injuriam sibi fieri, indignum judicat iratus, & quo varias vindime rationes architectatur, vel etiam quo pitalem meretur poenam. Uinc & in septem peccatorummo talium numero illa recensetur.
Iu Mai . 3 26. Quam vere igitur Chrysostomus ait: Nihil est ira ac temeritate deterius. Haec nanque est quae & turgidos in statosque facit, & degeneres ac serviles, altero ridiculos nos reddens, alter vero invisos : contrariaque in unum vitia conjungit. gdulationem eas. 3. stultitiae copulando. Et in Ioan . Ira vehemens ignis est, omnia' ' 'Τ' consumit, quippe quae corpus consumit, animam coinquinat , tristitiam adfert, turpis visu. bd si iratus seipsum intueri posset, nulla alterius indigeret admonitione. Nihil enim irato turpius. Ebrietas quaedam ira, vel potius ebrietate & daemone miserabilior. Idem : Nihil aequὶ mentis puritatem & animi synceritatem turbat,
234쪽
DR IRA LIBER. 8or ac immoderata ira, quae magno fertur impetu. Item: In vehementiore ira summum adhibendum est studium & cautio: est enim affectus tyrannicus. Saepe enim non sobrios pervertit,& in barathrum exitu detrahit. Irae praecipitantia Iudas occidit Thamar , Saul sacerdotes interemit, adeo impotenter Davidi succensens.
3 17. Audi&Lactantii brevem quidem, sed tamen gravem de hujus affectus vehementia & conatibus sententiam: Tres sunt af- r
fectus, qui homines in omnia facinora praecipites agant: ira, cupiditas, libido. Propterea poetae tres furias esse dixerunt, quae men. tes hominum exagitent: ira ultionem desiderat, cupiditas opes,
libido voluptates. Huc & illud Cyrilli quam rectissimh facit: Ira- 2:
tus a quibus abstinet facinoribus 3 vel quomodo non totum linguae taliam. frenum laxat λ imb& temerariis sermonibus illudit, & ipsos fortasse qui ostenderunt nihil. Quemadmodum enim si lapis in praeceps eat, & contra omne quod invenit, impetu fertur: ita etiam audax & asper, si ferocitatis & furoris vim ferat, a nullo vel verbo vel opere abstinebit. Deum etiam sicut hominem, linguae suae immoderantia & irae impotentia invadet.
g i 8. Ne autem postrema haec Cyrilli clausula , qudd nimirum non minus Deo quam homini, linguae procacitate insultet ira, fidem superare videatur, illustri nimis exemplo magni nominis viri, nobis relato , veritas ostendetur, quo& huic capiti colophonem addere placuit. Is quum pavonem assatum E prandio seponi jussisset in coenam, quod eo cibo mirifice delectaretur, vesperi coenans eundem bis terve reposcebat. Verum quiajam ante a coquis consumptus erat, neque apponi poterat pavo, ira ob paululum morae tam indignanter exaestuavit, ut tandem in horribile
rumperet periurium , se velle eum habere pavonem, al despetiod Id dio, hoc est, etiam invito Deo, seu potius in ipsius Dei contemptum. Cum autem circumstans suorum corona, ne pavonis ergo tantopere excandesceret SS. deprecaretur, diceretque, ut Statii tab. 16. verbis utar, -- ne fraena animo permitte eatenti, Da spatium tenuemque moram: mala euncta ministrat
Impetus. -- Ille quo majori blasphemia priorem tueretur; summa cum indignatione interrogando respondet, An non sibi interris tantae existimationis domino,ob pavonem liceat irasci,quum ipse Deus tanta efierbuerit ira propter unum, idque vile pomum in
235쪽
3 I9. Elegans Leucippae est sententia: Dolor per pectus diffusus, animae fomitem liquat: ira autem cor circumlatrans, fur ris spuma rationem quasi undis obruit. Gregor. Natian Zenus in praeceptis virginitatis:
Vinum virginibus majus est dedecus,
Ira autem rursus furore : via vera omnia mortis.
Insignia inde Irae effectuum exempla in prophylacticae curationis philosophicae nono capite Varia.
De Probluctica Irae curatione philosophica.
TEN τ Azu Rus foedissimi & rabidi hujus mali curationem,
cum Peripateticis equidem sentio, congenitos nobis assectus evelli quidem radicitus non posse, posse tamen resecari. Enimvero licet primorum motuum impetus in manu nostra non sit : non longhtamen abest eorum moderatrix ratio, quae mox δ' τ' vel paulo post se manifestat. ιι ι. a. 9 2. Socratis exemplo id palam si, cui quum pessima ejus con- .. .is, junx Xantippe occasiones irae multas offunderet , ille tamen egrediens & revertens, eodem semper apparuit vultu, nulla in re mutato, quod & in marito Xantippe praedicavit : & quum multa in conventu vitia in eum collegisset Zopyrus , se naturam cujusque ex forma prospicerejactans, atque a caeteris hoc nomine rideretur, illa in Socrate vitia non agnoscentibus, ab ipso Socrate sublevabatur, qui illa sibi haud dubie inesse, sed ratione a se victa esse assirmaret. Proinde malum omnino non esse immedicabile, siquis modo velit, in animum inducito. Neque enim semper ex magnis & validis oritur initiis: tamen erigere trophaea in animo adversus hanc pestem , quicum dissicile est confligere, ut inquit Heracletus, magnae cujusdam est, ac palmariae virtutis, quippe quae Vere ceu nervos ac tendones h beat rationis judicium adversus animi cupiditates. At
236쪽
DE IRA L I is a R. 8os Prineipiis obsta, sero medicina paratur,ctuum mala per longas invaluere moras.
me si quidem fera, quod de lite scribit Homerus,
Parva metu pr/mo, mox sese attollit in auras,
Ingrediturque solo, se caput inter nubila condit. s 3. Quomodo itaque calamitosissima haec lues compesci poterit, triplici remediorum genere statui ostendere : nimirum religione, hoc est consilio Theologico, cujus potissimum virtute tales coerceri furias oportet: duce item Philosophia, & comite Medicina. Optima siquidem vitae conditio, ubi mens sana in corpore s no. Quanquam vero primas hic deberi disciplinae ecclesiasticae
neutiquam dissitear : non vulgarem tamen potentiam adversus eundem assectum, philosophiae & medicinae connexis invicem tribuit Plato in Sophista. Ut enim animus corpori connectitur, ita etiam philosophia & medicina mutuas praestant operas : quare eas
δΘα,εις UOcat, utpote utranque , quod haec corpus
a corruptis expiet humoribus illa ex animo perniciosos purget affectus : unde animo & corpori comparatur sanitas , qua in re humanae vitae tranquillitatem esse sitam quilibet fatebitur. 6 6. Caeterlim licet in ordine primum mereatur locum,divinar voluntatis ex sacrosanctae Scripturae testimonio , coelestis promulgatio, uti dignitate praestantior, essicacia penetrabilior , &virtute certior : tamen quoniam prolixior huic sermo ex sanctoriam patrum sententiis annectetur, . in finem hanc reservare libuit, atque exordiri ab ea philosophiae parte, quae Moralis nuncupatur , & Gentilium iram infringere pellereque solet, ideoque potentior multo in Christiani nominis hominibus, quo-Mas A. tum professio sollim in charitate consistit, ut nimirum Deum ex toto corde, & proximum sicut se, licet etiam inimicum diligant, μα. i nee ullo unquam hostili assectu in quenquam moveantur. γλ . f s. Est etenim illa vitae dux, morum formatrix, legum inventrix, humanae conservatrix societatis, publicae tranquillitatis 'auctrix, & demum amatrix virtutis: quam e coelo deductam, non temere asservit Socrates. Oculo velut dextro in unicam collimat virtutem,& ab iis quae transversum inde hominem rapiunt,dehortatur,duce nimirum appetitiva animae portione, que praecipientis rationis imperium audit : ita etiam cuilibet injuriae iram excitare consuetae, ignoscendum esse admonet, animi oculis proponens,
237쪽
8o. Io Atres Is WIR Ritetrius esse injuriam inferre, teste Aristotele, quam pati: quandoquidem sine injustitia inferri nequit injuria, tolerari vero sine ullius delicti culpa potest. Quδd si factam tibi injuriana, praefractius ulciscaris, fieri potest, ut damnum multo gravius pestilentiusque sentias. Capita vero, quorum subsidia sun estissima haec irae lues
.-m. Vinca poterat, tradentur novem.
mκm 6 6. Primum, quod & Theologorum schola docet, &propte- 'e' ' rea consultissimum, ut matutinis horis Hecto surgens, singula quae interdiu videbuntur tractanda, considerath quis perpendatrvespertinis itidem, priusquam lectum ingrediatur, sibi ipsi rationem reddat, quod Pythagoras admonere consuevit : secumque concilium ineat, num honestius utiliusque sit, affectibus indulgendo, vitam hanc momentaneam transigere, an rationis nervum & consilii manum adhibere in omnibus quae agas ,& scipsum vin- Selysum cere, quam omnium celeberrimam esse victoriam, quilibet non , 3 H. ' plane mentis insanae fateri debet. g 7. Ninus certe corrumpere, sed tolerantiores reddere volet animus, qui ad rationem reddendam quotidie vocandus est. A Sextio cum laude factum hoc, qui quum se quieti nocturnae dederet, rogabat animum suum : Quod hodie malum tuum senastiῖ cui vitio restitisti λ qua parte meliores λ Desinet ira, vel erit sedatior, quaesbi quotidie coram judice comparendum esse sciet. Quid certhpulchrius hac totum diem excutiendi consuetudine λ Qualis post ejusmodi recognitionem sui, ille somnus sequitur, quam tranquillus, altus & liber, quum vel est laudatus animus vel admonitus, & speculator sui censorque occultus cognoscet de moribus
suis pq 8. Utere hac tua potestate, & singulis diebus apud temetipsum tuam dicito caussam. Quum subtractum e conspectu lumen est, & conticescat uxor, si tibi fuerit, totum diem tecum scrutare, facta&dicta tua remetire : nihil teipsum cela , nihil praeterito. cur etenim ex tuis erroribus quicquam tibi timebis, quum hoc solatio te non inutiliter ad monere queas λ Uide ne alias ita d linquas, nunc ignoscitur. In illa disputatione pugnatius es t quutus , cum ejusmodi ingeniis ne in posterum congrediaris. Discere erubescunt, qui nunquam didicere. Liberius sortὰ alium admonuisti, quam debebas: proinde non emendasti, sed exacerbasti potius. Alias curae sit, non tantum an verum sit quod dicis:
238쪽
DE IRA LIBER. 8 cs dicis: sed an ille cui dicitur, veri patiens sit. Haec & smilia pro oblatae occasionis varie ate in mente revocat Virgilii vir
Nee prius in Aliem declinat Iumina somnum, omnia quam longi reputaverit acta diei, Quo praetergressus, qui estum in tempore, quid non pCur isti facto decus abfuit, aut rario tisi δΩuiὰ mihi praeteritum ' eur haec sententia sedit, uuam metius mutare fuit ' miseratus egentem Cur aliquem fracta persensi mente dolorem 'Ruid volui, quod nolle bonum foret utile honesto
Cur malus ante tuli Τ num dicto aut denique vultu Perstrictus quisquam ' cur me natura magis quam
Diseiplina trahit sie dicta ct facia per omnia
Intrediens, ortoque is vespere cuncta revolvens, ensui pravis, dat palmam ct praemia rediis.s 9. Alterum est, qubd semper nobis firmum maneat hoc in-II. stitutum, ut inter bonos, moderatos & circumspectos meri id numerari cupiamus studeamusque : memores etiam, quantum commendationis sit nobis allatura clementiae 8c moderationis fama, &quam multos pepererit non inutiles amicos.s Io. Tertium, ut eum qui nos errati aut Vitii commonefa- I ILciat ibenter audiamus, talemque nobis Catonem, Aristarchum vel Argum seligamus veneremurque : quinimo amicissimum quenque ro8emus,ut tunc cum primis sua adversus nos libertate utatur, quum illam aegerrimh toleramus. Rusmodi contra nos potens malum, & apud nos gratiosum, dum conspicimus, dum nostri sumus , advocemus. Qui vini potentiam non innoxi h tolerant, &ebrietatis suae temeritatem petulantiamque Verentur, suis mandent, ut e convivio matur ἡ vocentur. In temperantiam suam in morbo experti, sbi in afflicta valetudine obediri nolunt. Admoneri bonus gaudet: at pessimus quisque correptorem patitur difficillim E. Denique
hae medela est non sui arbitror) alia, sauὰm verba amics ex ore proficiscentia. s II. Quartum, ut non statim cum stomacho & indignatione I v.
239쪽
8s6 IOANNis IV I E R Ircprehendentem etiam non tam justa causa, cxcipiamus: primum quidem, quod fieri potest, ut id om ille exactius nostra errata obia servarit, quod hominibus commune est, lynceos se ostendere in alienis delictis : deinde licet falsum intentarit crimen , in hoc tamen tibi usui erit, qudd alium tuorum factorum severiorem indicem intelligis, proinde etiam multo diligentiori inspectione actionibus tuis attendere disces.s ia. Quintb iram refrenabimus, ejusque inhibebimus impetus, si ipsam lucido mentis ocillo semper intueamur, ejus de sormitatem , in ipsa descriptione, causis, signis & effectibus supra
propositam contemplemur. Si quis enim vel solos effectus enumeratos expendat, vix quicquam sibi tum in actionibus, tum indictis, tum in cogitationibus, ira magis cavendum ducet. Cuncta inde ejusdem vitia non modo in memoriam subinde revocare oportet, sed& accusare& damnare : utque manifestius evadat,
quam dirum quid sit, horridum & abominabile, cum pessimis
aliis assem bus comparetur hoc vehsimili modo. 3 13. Avaritia acquirit corraditque, quo aliquis tandem fruetur ira incendit, paucis gratuita est. Iracundus dominus quos, dam in fugam abegit servos , quosdam in interitum : quanto plus irastendo, quam id erat, propter quod irascebatur, perdidit 8 Ira patri luctum , marito divortium, magistratui odium, candidato repulsam attulit. Valerius Publicola /i quum arbitraretur, pulsis Tarquiniis Bruto in Consulatu collegam se futurum, ut Lucretium Collatinum praeferri sibi vidit, adeo ira exarsit, ut omnes ante id tempus acceptos honores deponeret abjectaque senatoria dignitate, patrociniis quoque causarum ac cliente)is renunciaret, atque ab omni publico munere abstineret. I I . Potior est, inquam, multo luxuria : quoniam illa voluptate sua fruitur, haec alieno dolore vincit malignitatem & invidiam. Illi affectus in elicem seri volunt, haec facere: illi fortuitis malis delectantur, haec expectare fortunam nequit. Nocere ei quem odit, non noceri vult. Nihil est simultatibus gravius , has ira generat: nihil est bello funestius, in hoc potentium ira prorumpit. Ad haec ira, ut sequutura statim incommoda, insidias, assiduamque ex mutuis concertationibus anxietatem , seponamus, poenas maximh dat, dum exigit : dolorem quem inferre vult, patitur, Velit nolit. Naturam hominis, quae in amorem hortatur sDiuiti eo by Corale
240쪽
Dκ IRA LIBER. 8ortatur, corrumpit foeda haec erynnis in odium: illa prodesse jubet,
3 is. Caeteri affectus dilationem recipiunt, tardiusque curari queunt: haec incitata & seipsam rapiens, violenter furenti praecipitantia,non pedetentim procedit, sed dum incipit, tota est. Nec aliorum vitiorum more sollicitat animos : sed abducit, & impotentes sui, cupidosque etiam communis mali, exagitat. Nec in ea , solummodo, in quae destinavit, sed in obvia quaeque velut caligine offusa, furit. Reliqui impetus interni, animos quidem impellunt: ira vero extreme praecipitat. Aliis quoque si contra assectus suos resistere non licet, at san E ipsos reddere nonnihil cunctatiores: haec non secus ac fulmina procellaeque, & si qua alia sunt irrevocabilia, quae pon eunt , at cadunt, Vim suam magis ac magis tendit. Alia vitia a ratione,haec ab ea & sanitate desciscit. Alia accessus habent lenes, & incrementa fallentia: in ira dejectus animorum est. 6 a 6. Nulla itaque resurget magis attonita, & in vires suas prona : & sive successit, superba: sive frustratur, insana: ne repulsa quidem in taedium acta, ubi ad versarius sorte evanuit, in seipsam suos convertit dentes. Non refert quantum sit, ex quo fur rexit : ex levissimis etenim in maxima evadit. Nullam praeterit aetatem, nullum genus mortalium excipit: sibi indulget, ex libidine judicat, audire recusat, nec patrocinio locum relinquit: quae tentavit, defendit, nec sibi judicium suum, quanquam pravum, sinit
eripi. In summa, quemadmodum semen miXtura est ac tempera mentum ex omnibus animae viribus revulsum : ita & ira semen quoddam es ex cunctis animae perturbationibus commixtum, siquidem & a dolore & a voluptate & a ferocia decerpta est. Quem non foedissima haec vitiorum corruptela coerceret λ6 17. Sexto animis excidetur, si assidud velut in speculo ho- v I. minis irati horribile simulachrum contueari s , vel ipse ira percitus speculum adieris, & teipsum contempleris: experieris ipsa re nihil deformius, tetrius, aut foedius, quam ab ira superari. Terribilius si quidem monstrum humanum numquis viderit unquam, in
quaestionem venit. 3 18. Enim vero si Armam externam,quae omnibus conspicua I - ει-& spectabilis est, intueris, quam varius vultus, quam anxius, an helus, truculentus & horridus p quam turpis haec mutatio λ quae ςMη tempestas, quae furiae λ color terret insolitus, a nativo immuta-