장음표시 사용
251쪽
. ' 818 IOANNIs WIERI diaphragma cervicemque mediam, ut haec obediens rationi, una cum ipsis cupiditatum genus vi illata coerceat, si quando rationis in capitis arce habitantis jussa cupiditas respuat. Cor autem venarum originem fontemque sanguinis per omne corpus impetu quodam manantis instipatorum regione suspendere voluerunt , ut quando irae vis exardescit, ratione nunciante siquid extrinse cus injustε fiat, vel intrinsecus aliqua concupiscentia turbet, tunc celeriter per angustos quos libet meatus, quicquid in coriapore est sensus particeps, jussa minasque persentiat, atque ita obediat obsequaturque omnino, toleretque in omnibus praestantissimi illius imperium.* 42. Cum autem cognoscerent, cor rerum terribilium ob-jeetu trepidaturum, dc ira is pius flagraturum, idque opus omne per ignem fore : aestus hujusmodi temperandi gratia, pulmonem tegmen cordi adhibuerunt, molle primum atque exangue, deinde cavis extrinsecus fistulis spongiae instar distinctum , ut spiritu po- tuque hausto cordis ardorem hujusmodi resipiratione dc refrigerio tepefaciat. Quamobrem arterias tanquam aquaeductus per pulmonum substantiam derivarunt, eamque cordi quas mollem saltum circundedere, ut quando nimia fervet ira, inde ad faciliorem obe dientiam temperatum deferveat, sedatoque tumultu, rationi fa-:In cilius cum ira ministrare & obsequi valeat. Divine itaque M. c. u. Tullius : Nulla est, inquit, tanta vis, tanta copia, quae non ferro ac viribus debilitari frangique possit : verum Vincere animum, iracundiam cohibere, quae semper est inimica consito, victoriam temperare: adversarium nobilitate, ingenio , virtute pra- stantem , non modo extollere jacentem, sed etiam amplificare ejus pristinam dignitatem : haec qui faciat, non ego eum summis viris comparo, sed deo simili mum judico. Rusmodi itidem perturbationum victorem, immortalium deorum numero asscribit
T,. Haec Vitur 'ur cocta subegerit, ex animoque Expulerit dictis, non armis, nonne decebit Hune hominem di viam numero dignarier esse ' Listi Hac fortitudinis virtute freti viri Heroici, in deorum catalogum ... stini relati , teste Platone. Procul ergo semper ira absit, cum quaais . i. nihil recth , nihil considerate fieri potest. Quae enim cum aliqua perturbatione fiunt, ea nec constanter fieri possunt, neques iis
252쪽
DE IRA LIBER. 8 I9 iis qui adsunt probari. Monet & in epistola ad fratrem Cice
ro, intentius iracundiae obsistendum, cumque ea animum maxi-mὸ moveat, tum esse linguam diligentissim. E continendam, notra minus pressa prorumpat in Verba & quamcunque injuriam. Docet ad haec Plutarchus, iram nusquam continere, imperiti esse hominis atque intemperantis : ubique verb , dissicillimum, quibusdam etiam videri impossibile, quando perturbationis hujus proprium persaepe sit, quod Velit, emptum morte persequi. Aristoteles item tradit, homines iratos & turbatos, minus possie conis m. M. i.
siderare rationes. Ab iisdem si perspicue pax & benevolentia petitur, non modb ea non invenitur, sed augetur atque inflammatur
I 1. Poenitentiam insuper duram, perpetuum fere irae comi. tem esse memineris. Insgnia ejus exempla proximo videbis capi te de rege Alexandro & Imperatore Adriano. Quo minus presseris iram, hoc ab ira magis premeris: tunc enim incipimus aliis irasci, quum nobis desinimus. Finis irae, initium est poenitentiae. Apud Da Ais. bonum virum cito moritur ira: brevis mens est,irae memoria: sulmen est, ubi cum potestate habitat iracundia. Gravissima est probi omhominis ira : gravis tamen poena est, quum post factum poenitct. Hinc qui in alterum effervescit, poenas a se exigit. Ira in scolicitas geminatur, quae sibi nihil respicere consuevit, expers consilii: do
lorem virtutem, facinus consilium putat: quantumcunque meditatur, tamen audaciam promittit. Rimanti telum ira facit, ut apud Uirgilium. Pyrrhum maximum praeceptorem certaminis gymnici solitum, ψunt, his quos exercebat, praecipere, ne irascerentur. Ira enim perturbat, & qua noceat, tantum observat. Plato ni- PIM .hil aeque contrarium reipubl. esse perhibet, atque irae commotionem &impetum furoris in civibus. Immoderatam iram gignere insaniam, docebat Epicurus. Consilio maximὸ adversari festi- ε,hasea . nationem dc iram, tradidit Bias Prienaeus. Irae dominari, non cu- .pere impossibilia, non festinare in via, loquentem non movere manum, legibus obedire, voluit Chilo.* 44. Aristoteles refert, Satyri amicos, quum litem habent, tisi re aures illius obturare cera, ne quum ab hostibus conviciis assicitur, propter iram causae cognitio turbetur. Plato interrogatus, Per quod cognoscitur sapiensῖ respondit: Quum vituperatur,non ira citur: & non extollitur,quum laudatur. Strictos hos irae cancello a. Lilli et non
253쪽
81o IOANNIs WIERI non tamen ita admittit Zeno ille Eleates, qui quum maledictis lacessitus excandesceret , reprehensus , quod philosophus verbis improborum commoveretur : Si convicia, ait, aequo animo admisero, ne laudes quidem sentiam. Lapidis est, non sentire discrimen inter laudantem & vituperantem : sed philosophi est , non ita commoveri, ut ab honesto recedat. Melanthius negabat, eam iram videri gravem, quae mentem cogat emigrare, sed quae prorsus excludat domo : sentiens- probis ingeniis adjunctam esse iracundiam, sed hoc vitium tolerabile esse, si celeriter animus ad se redear, dc pro ira rationem in consilium adhibeat. At si perturbatioe penitius insideat animo, ita ut excussa ratione feratur effreni impetu, certa pernicies est.
9 4s. Uincenda itaque totis viribus ira , qudd arietiam
hunc videas caeteris esse & Vehementiorem & magis noxium , quam superare gloriosius est, quam armatum prosternere hostem: nec etiam minus exitii mortalibus accedit ab ira quam ab hoste,
qui nimbipsa nobis hostis perniciosissimus, siquis alius. Quare &
apud Phocylidem legitur: ολ- νσαταχει, ira
animum subiens, inaniam gignit perniciosiam. Et apud Menania
sam appellavit Homerus, & perturbatricem omnium. Prudenter hinc idem Menander monet, γυ-σκε ris , homo existens disce irae imperare. o u ἀν-κ se, vitam enim vives optimam, si iram represseris. Iracundiam qui vincit. hostem vincit maximum, pulchra est Publ. Mimi sententia. Recte quoque Horatius: Ira furor bravis: anrmum rege, qui nisiparet, Imperat hune frenis, hunc tu compesce catena. Et juvenalis: . . - pone irae frena modumque. Item Homerus: proeul hine, procul ira reeedat, ctuae turbat sapientem homunem.
Phocylides quoque : agrestem frene iram. f ψ6. Nonb ab hac exitiali peste prorsus terrere debent nobilia quorundam ira exagitatorum , tum quoque aliorum justam indignationem Brtiter comprimentium exempla. Primi generis est
illud Astyagis Medorum regis, qui quum parvum nepotem suum rum
254쪽
DE IRA LIBER. 82ICyrum ab Harpago amico fidelissimo, contra ipsius imperium , O 'cli, servatum suisse intellexisset, nulla ejus rei ostensa indignatione, Harpagi filium sub alterius rei praetextu ad se accitum , clam interemit, atque in variis epularum generibus coctum , ignaro patri vescendum apposuit : postquam vero iis epulis naturae saris fecisset Harpagus, ne eum lateret filii se extis coena iaturatum, caput, manus pedesque in lance, pro secundae mensae delitiis, ei
jussit apponi. Quam immanitatem, ut Maronis utar Verbis, fu- ra. εα-riis accensus ic ira, secutus est Cambyses Persarum rex : quem 'e ι, nimis in crapulam pronum, ubi Thrasea spes unus ex chariss- gη 'mis admoneret, ut biberet moderatius, foedam esse ebrietatem ti .
in rege, quem oculi omnium auresque insequerentur: ad hoc illei - clandestina incensius ira i Ut scias, inquit, quomodo nunquam mihi excidam, nunc ostendam nec oculos post vinum k sua functione destitui, nec manus. Inde liberalius amplioribusque cyphis potat, quam alias solet. Jam ita infarctus, vinolentus aeviolentus, monitoris sui filium ultra limen progredi jubet, ibidemque consistere elevata supra caput snistra. Hine arcum intendit, dc cor adolescentrs, quod se perere dixit, figit, apertoque
thorace, haerens in i pis telum ostentat, ac respiciens patrem, Num satis .cerram haberet manum , rogavit. O sanguinarium regem : b feram, in quam omnium tela contorqueantur, di
g 4. . Sed quid mirum, quum etiam similibus irae facibus inflammatus , in mortuos saevierit, & Amasis .Egyptii regis cadaver ε monumento extractum, veluti vivum verberibus assici jusserit, & totum ferramentis acutis pungi, cunistis Probris dehoianestari, ic tandem cremari in sero e duodecim insuper Persi rum primores nulla penitus caum interfecerit, vivos in caput
defodiens Z Atqui plerique sic iram quas insigne regium exercuere : uti Darius Cambysis pater, qui primus post ablatum M M. gorum imperium , Persas magnam Orientis partem obtinuit. Siquidem quum bellum Scythis indixisset Orientem cingenti-5us , 8c omnia ad expeditionem essent parata, copias eduxit ex urbe Susis ibi rogatus ab Artabazo Persa nobili admodum sene , ut ex tribus filiis in militiam euntibus , unum in solatium patri relinqueret, duorum opera uteretur: hic ira succensus, &plus quam rogabatur , pollicitus, omnes se illi relicturum aD
255쪽
S1Σ IOANNIs WIERI seruit . quo responso Artabazus magnopere laetus, suos liberos militiae missionem habere sperabat : at ille trucidatos in parentis conspectu abjecit, crudelis futuris, si omnes solum abduxisset. X r e . Caeterum quanto facilior Xerxes Darii filius, ut mali corvi malum ovum, qui Pithio quinque libesorum patri, unius dimissionem oranti, quem vellet eligere, permisit : deinde electum in duas distraxit partes , & ab utroque latere viae , per quam e Xercitum jussit transire, collocavit, hac victima exercitum lustrans. Proinde & quem debuit, sortitus est exitum : victus&late longeque
fusus, ac stratam ubique ruinam suam cernens, medius inter IuOrum cadavera incessit.* 4 8. Perses rex a Paulo .ssimilio victus, duos ex suis se consolari adortos, unum post alterum occidit, ira& doloribus praecipitantibus. Tam atrox facinus in causa fuit, ut confestim ab his πιι,tu. qui ad obsequium parati erant, si destitutus. Gothorum rex To-rita, recepta urbe Roma, quam ei Belisarius a Iustiniano in Italiam missus ademerat, oratores ad Iustinianum Constantinopolim misit petitum, ut ipsius Iustiniani auspicio ac nomine, obtinere ac regere urbem ipsam liceret. Quum autem accepisset, Iustinianum conditiones repudiare, immanem regem repenth atrox ira impulit, ut urbem, quam mortales alii spectando, admiratione capiebantur, quae orbis terrarum erat caput', & cujus jam possessor erat, incendio ruinisque totam deformaret, muris quoquae nudatam, quadraginta diebus feris, ut in ea stabularentur,
H--- f Φ9. Quum Honorius 2. Uandalorum rex, ira incitatus . . .. honestas matronas & virgines nudatas suspendisset, facibus cor-
σι νη-- pora ussisset, manam illas & brachia nolentibus assentiri Arrianae impietati praecidisset, tam tetra ipsius corpus tandem Ereb.M. computruit tit alia membra post alia deciderint. Ecelinus saevitiae. sema nulli Tyrannorum cedens, victus ad Soncinum, ubi res suas sensit una pugna accisias, vulnus quod in praelio acceperat fotum & circumligatum, frendens ira in morem saevientis ferae, unguibus conscidit. Pherotima Cyrenarum regina, Cyrenensi bus succensis, miserorum civium corpora palis defixa , circa mu- ..... rQβ urbi. disposuit, mulierum mammas violenter avulsas in pu- ... - blico suspendit irae furiis exagitata. Alexander Iudaeorum rex
insigni crudelitate notus, quem alio nomine Iamnaeum appella
256쪽
DE IRA LIBER. 8as runt, quum Hierosolymam, quae paulo ante ab eo desciverat, armis in potest atem redegisset , ira furens octingentos Judaeos' eodem temporis momento in crucem eXtulit: atque illis cernentibus, uxores eorum ac liberos interemit. Nam praeter fas justumque, ac praeter communem hominum morem, in aetatem innoxiam ac sexum saevire non erubuit.
6 so. Addam hic non ita vetustum aut semotum effraxis irae exemplum. Mahometes Othom annus, qui duo evertit imperia, Maha- habuit Bizantii secessum voluptuarium : huc ingresso aderant 2 .is confestim illi duo, ut fertur, ex omni puerorum multitudine,
qui ad foedissimum usum ibi loci alebantur , forma venust &aspectru jucundo. J His ille utrinque innixus solebat ultro citroque per hortos obambuIare: interim rex binos pubescentes observarat cucumeres, quos ubi eo versus non reperisset, tam praecipiti vehementique ira in pueros exarsit, qui paululum diversi aberraverant, ut postulatos , ac pertinaciter negantes a se decerptos, arrepto gladio, quem ex more lateri accinctum gestabat, unum post alterum a stomacho resectum patefecerit, uter eorum furti extitisset autor, exploraturus, quum neuter fui siet g s I. Haec certὸ barbaris regibus feritas in ira fuit, quos nulla eruditio, nullumque literarum exercitium excoluerat. Sed utinam ista crudelitas & irae immanitas inter peregrina mansisset exempla , nec in bene educatos reges, non in Romanos mores, non
inChristiani nominis principes cum aliis adventitiis vitiis irarum, torturarum, suppliciorum ac tyrannidis barbarie transiissent. Ex Aristotelis sinu hic accipe regem Macedonum Alexandrum, totius Orientis victorem, qui Clitum sibi charissimum & una educatcim , nutricis nimirum suae filium , sa quo fuerat ad Granicum amnem servatus, quem provinciae praefecerat, admoverat Convivio parum adulantem ,& pigrh ex Macedone ac libero in Persicam servitutem transeuntem, vel potius Persicam mollitiem detestantem, inter epulas perniciose, & quidem manus propriae violentia tr*jecit irae furiis incitatus,: sed ad se reversus sero nimis, vix manus a sese continuit. 3 1a. Tam inconsideratam rem esse iram , inquit Xenophon , plerianque designantem , quorum post poeni
re igitur prius seipsum iratus deberet, & dissipatas animi partes
257쪽
8M IOANNIs wIERI rursus in suum locum congerere, donec animi ardor deserveat. At saevius indomitae irae exemplum ostendit Alexander in Calli sthene philosopho, suo condiscipulo, sibique semiliarissimo. Nam '
quum is Persico more vellet adorari, Callisthenes palwm dict1t bat, Alexandrum non esse adorandum. Alexander itaque indignabundus Callisthenem conjurationis conscium fuisse criminatus est, euaeque truncatis membris, abscissitque auribus, labiis & naso desermatum, post varia tormentorum genera e medio sustulit. Callisthenis ergo mors Alexandri crimen erit aeternum, quod nulla virtus, nulla belli talicitas unquam redimet. Quoties enim dicetur , Occidit Alexander Macedo Persarum multa millia, occidit Darium : subdetur statim, Et Callisthenem. Lysimachum etiani aequὸ semiliarem tibi, iratus leoni objecitia. Tres sane maximas Victorias , totidem amicorum injustis caedibus victor obscur
f 3 3. Aristoteles itaque conspicatus eum omnibus ac per omisnia ira excandescentem, per epistolam sic admonuit : Furor & ira non adversus aequales exercentur, sed in meliores praestantiores. que . At tibi ex aequo stat utique prorsum nemo. Elegans Petrarchae carmen Italicum de hoc Alexandri iacinore extat: Vincitor Alexandro lira vincte,
Et fel minor in parte che Philippo. Ira e breme furor ct chi nol frena, E furor longo chel suo possessore esse ad verguna ct tauora morte mens. Quod est:
Victorem Alexandrum ira vicit, . Fecitque eundum in parte minorem Philippo patre. Ira est brevis furor, quem qui non reprimit,
ut furor longus, qui suum pos est orem
Vel ad dedecus, vel ad mortem ducit. Hic adde, qubd Bessum Bactriae praefectum, qui Darium regem post Persicas opes triplici praelio afflictas, vinctum letaliter consedit , in potestatem redactum Alexander Magnus , ut documento osset omni posteritati, duabus arboribus ex ad verio multavi in se a vertice inflexis religatum, dissectisque repente vinculis atrociter laniavit ira inflammatus, cacuminibus suo impetu
258쪽
DEIR ALII E R. gaseorpus in diversa distrahentibus. Disphondonem Graeci voeant Σοῦοι-. id genus supplicii, a duplici fundae excussione. G. 3 s . Porrh LI simachus ille quanquam Delicitate quadam den- x, is
tibus leonis elapsus, ob hoc tamen, quum ipse regnaret, sedatior non fuit. Telesphorum etenim Rhodium, amicum suum undique . . decurtatum, auribus abscissis nasoque in cavea velut mirum ani
mal&inusitatum pavit diu, cum oris detruncati mutilatique deformitas humanam perdidisset faciem. Accedebat fames &squalor & illuvies corporis in stercore suo destituti, callosis super haec genibus manibusque quas in pedum usum angustia loci cogebant:
lateribus vero attritu exulceratis, non minus foeda quam terribilis ejus forma contuentibus apparuit : factusque poena sua monstrum, misericordiam quoque amiserat: quanquam vero homini
esset dissimillimus qui ista patiebatur, dissimilior tamen infinitis
partibus erat, qui mentis effervescentis virulento insanoque tuis more victus, ea perpetrabat. Agamenno adhaec & Achilles in irae
affectu mediocritatis fines omnino sunt egressi : quemadmodum& Max, de quo Horatius: Miox.
Stultitiam erret, nihilum distabit, an ira, 'o immeritos dum occidit. ε 33 . Huc referendus optimo jure L. Sylla, qui egregie no- S3ssur bilitatis authoritate defensia, ira furens crudeliter totam urbem at- νοῦ. ιν-que omnes Italiae partes, civilis sanguinis fluminibus inundavit: quatuor legiones contrariae partis, fidem suam sequutas, in publica villa, quae in Martio campo erat, nequicquam fallacis dextraemisericordiam implorantes, obtruncari justit: quarum lamentabiles quiritatus trepidae civitatis aures receperant : lacerata femro corpora Tyberis impatiens tanti oneris, cruentatis aquis vehere coactus est. Quinque millia Praenestinorum , spe salutis per .P. Cethegum data, extra moenia municipii evocata, cum abjectis armis humi corpora prostravissent, interficienda, protinusque per agros dispergenda curavit. Quatuor millia & septingen. tos dirae proscriptionis edicto jugulatos, in tabulas publicas retulit, videlicet, ne memoria tam praeclarae rei dilueretur. Nec contentus in eos saevire, qui armis a se dissenserant, etiam quieti ad1mi cives, propter pecuniae magnitudincm, per nomenclatorem conquisitos , proscriptorum numero adjecit. Adversus mulieres quoque gladios distrinxit, quasi parum caedibus virorum sa-
259쪽
81s IOANNIs W I E R Itiatus. Id quoque animi impotentis, & inexplebilis seritatis indicium est, abscissa miserorum capita, modo non vultum ac spiritum retinentia, in conspectum suum afferri voluit, ut oculis illa,
quia ore nefas erat, manderet.
6 s6. Quam porro immaniter se in M. Mario praetore gessit
quem per ora vulgi ad sepulchrum Luctatiar gentis per tramim, non prius vita privavit, quam oculos in Delicis erueret, & singulas corporis partes confringeret. Vix haec verisimilia videntur. At ille etiam M. Plethorium, quod ad ejus supplicium exanimis cecia derat, continuo ibi mactavit, novus punitor misericordiae : apud quem iniquo animo scelus intueri, scelus admittere fuit. Sed mortuorum umbris saltem pepercit λ Minimh: nam C. Marii, cujus etsi postea hostis, quaestor tamen aliquando fuerat, erutos cineis risin Anienis alveum sparsit. En quibus actis Foelicitatis nomen asserendum putavit. Quum etiam Lucretius Ossella consulatum a Sylla dictatore peteret, qubd ipsius opera Sylla urbem Praeneis, ste cepisset, atque juniorem Marium evertisset: Sylla autem nutu consulatum negaret, neque ob id Ostella rogare desineret: Sylla, qui in sero deambulabat, manu sua eum incitatus ira interemit,
atroxque facinus graviore verborum atrocitate auXit, cum populo qui in concionem venerat, aratoris pediculorum morsu vexati fa
s Hujus tamen furias & crudelitatem C. Marii invidia I vat : nam & ille nimia cupiditate inimicos persequendi, iram suam nefarih distrinxit. Post exilium siquidem urbe potitus, cum Cinna Carbone & Sertorio , ad caedem principum animum convertit iratus. Itaque C. Caesaris Consularis & Censorii nobilissimum corpus, ignobili saevitia trucidavit, & quidem apud seditiosissimi & abjectissimi hominis Varii bustum. Id enim malorum miseriae tunc Rei publico deerat, ut Varii Caesar piaculo cade
ret. Pene tanti victoriae ejus non fuerunt, quarum oblitus, plus criminis domi, quam laudis in militia meruit. Idem c put . Antonii clarissimi Oratoris abscissum, suis manibus inter epulas per summam animi ac verborum insolentiam aliquandiu te-miit, celeberrimiq; & civis 3c oratoris sanguine contaminari men- . siae sacra passus : atque etiam P. Annium, qui id attulerat, in sinum
suum, recentis caedis vestigiis aspersum recepit. Rusdem jussu. Crassi pater & filius, in mutuo alter alterius conspectu jugulati
260쪽
Dg IRA LIBER. 827 sunt: Bebius & Numitorius per medium forum nucis carnificum tram sunt : Catulus Luctatius haustis carbonibus, hostili se exemit ludibrio : Archarius & Merula flamen Dialis confossi sunt Haec omnia immanis irae ac feritatis exempla a Ianuarii Cal. intra Idus absolvit.
3 .s8. Huc & Ascsrubal pertinet, qui Carthagine obsessus a
Scipione , cujus urbis jam partem Romani occuparant milites, impellente effera ira, & quae ei natura erat insta, crudelitate, deductis in hbs tum conspectum omnibus Romanis captivis, .partim eorum effodit oculos, quibusdam linguam nervosque disie-cuit, multis quoque genitalia hamato ferramento divellere nixus est, nonnullis etiam ex pedum planta cutem abrasit, aliquos enitus excoriavit, atque ita affectos ab urbis muris laqueo supendit. Horum variandis tormentis , quum tanquam in re gratissima suum patriaeque periculum lenire studeret, magis aggravavit. Rus iratis facibus luperari noluit Munatius Flaccus, Pom- M πα-priani nominis acrior quam probabilior defensor, cum ab Impe- ratore Caesare in Hispania inclusus moenibus Attinguensium obsideretur , esse ratam crudelitatem suam truculentissimo genere vesaniae exercuit. Omnes enim ejus oppidi cives, quos studiosiores Caesaris senserat, jugulatos muris, irarum furiis agitatus praecipitavit. Foeminas chaoq; civitatis nominibus virorum, qui in contrariis castris erant, ut caedes conjugum stiarum cernerent, & maternis gremiis superpositos liberos trucidavit. Infantes alios in con-
spectu parentum humo infigi, alios superjactos pilis excipi jussit. 6 3 9.: Nec praetermittendus hic Corraus Trincius, qui Ful- ineae in Umbria imperavit, caesoque Nicolao ejus fratre a prae- st ' isto arcis Nucerinae ob adulterii suspicionem , praefectum ipsum
quum in potestatem accipere nequiret, quod se desperabundus h summa turri dejecerat, destitutus potestate in vivum saeviendi, quotquot familiares, cognatos, amicos , notos, qui cum illo consuetudinem exercuissent aliquam, deprehendit, captos cruciatosque ad excarnificationem i postremo comminui in frusta . exenterarique jussit prae nimia sui impotentia, ac per sentes, maximeque frequentium viarum sepes ac margines, eorum viscera
intestinaque suspendi ac passim dispergi. Vehemens item
Gallorum ira fuit, quum adversus Clusinos, caeterosque Ethruscos populos motis armis , pacem cum Romanis turbarunt. M mmmm a Nam