장음표시 사용
241쪽
gog IOANNIs W I E R rrius: nunc virulenti affectus impetu, retracto cor versus sanguine vec spiritu expallescens: nunc ad cerebrum faciemque sanguine biliolo, spiritibusque igneis provolantibus inardescens : venae extumescunt:que ultrices oculorum velut leoninorum facesλ& ut apud Ovidium, --fervens oculis dabat ira ruborem: qui etiam nunc exilire videntur, nunc in uno obtutu defixi haerent: quam ridiculi, quam truces nictus λ horrent subrigunturque capilli. corrugatur frons strident dentes,attritique inter se & aliquid esse cupientes , si diis placet, non secus iratis crepant, quam apris concitatis tela sua attritu exacuentibus : lingua lui impotens, dissoluto freno minitabunda, titubans, in quamcunque injuriam pro-RA: sermo varius, inconstans, praeruptus, non sani hominis, hiulcus, mutilus, clamoribus pudendis nunc raucus, nunc turbatione interceptus: fremit vox : os distorquetur, con vellitur, siccessit in canis rabidi morem : & ut apud Pessium, - ora tument ira: spumant quandoque labra, unde apud Claudianum, - undantes spumis furialibus irae tinterdum illa tremunt, nonnunquam comprimuntur, mordicantur dirum quiddam exibilant: genae variant,& ut Valer. Flacci atraeque genis pallentibus irae: Idem , --- hirtaeque genis pallentibus irae: spiritus incentus, coactus, nec ordinatus: crebra & vehementius acta suspiria : altius tracti gemitus: subsultans citato inaequaliter typo arteriae motus: cor velut prorupturum, extra palpitans : saepenumero pulsatum pectus. Manus hinc inde sursum ac deorsum
gestibus proph mimicis disjiciuntur, saepe& comploduntur : pedes trepidi, vacillant; s,imh & quandoque pulsata humus pedibus, qui gressus multiplices ejusmodi persona dignos in hoc theatro
ostentant: articulorum seipsos torquentium crepitus: universa membra tremula: totum denique corpus concitum , ingentes irae
minas agens, ac tumidum : tam pulchre in cunctis actionibus respondet, ut nihil certh in tragico hoc monstro jure debeas desiderare. Recte hinc Ovidius, -- sed quid praedicere poenam Attinet λ ingentes parturit ira minas. 'Truculentissimarum profecto ferarum , si ve illas exagitet f mes, vel infixum visceribus ferrum, minus tetram faciem esse vi
242쪽
des, etiam quum illae semianimes morsu extremo feriunt, quam hominis ira aestuantis.' 6 19. Porrb si ad internarum partium viscerumque anatomen progredi lubet, Deus bone, qualis intra animus, cujux extra imaginem tam foedam, tumultuosam & execrabilem cernis p Quanto illi intra pectus facies terribilior, impetus intensior, rupturus se nusi eruperit λ quantus universi sanguinis fervor, quam halituosa spirituum lucta, quanto cor incendio flagrat, quam hepar turget vindictae desiderio, qu m ventriculus in vomitum proclivis, quam nervi agitatione multiplici convelluntur λ quam tendones, quὶm ligamenta, quam ossa a suis compositis muniis aberrant pquam facultas vitalis labefactatur,quam virtus animalis quassatur, quam potentia naturalis laeditur quam demum cuncta Interanea huc conspirant, nec ignaviter cooperantur λ6 1o. Adhaec, quales sunt hostium vel ferarum caede madentium, vel ad crudelem caedem euntium aspectus : qualia poetae finxere monstra, succincta serpentibus & igneo flatu : quales ad bella excitanda, discordiamque in republica conserendam, & pacem 'scelerath turbandam , infersim exeunt furiae a talem nobis imaginemur iram, flammas ore evomentem, ignes oculis eiaculantem ,
sibilo virulento, mugitu raro, gemitu horrendo, stridore Viperino, & si qua invisior his vox est, perstrepentem, tela quoque Venenata utraque manu quatientem. Neque enim illi curae est, se tebere torvam, cruentam, cicatricosam, & verberibus suis lividam, incessu vesano effusam, multa caligine discursitantem, vastantem, fugantem, & omnium odio, sui maximh laborantem : si aliter nocere nequeat, terras, maria & coelum ruere cupientem, infestam
pariter invisamque. Nescias utrum magis sit detestabile portentum , an deforme λ Iratos linquit decor omnis. Caetera licet in abscondito alere: ira se proseri, & in faciem exit: quantoque major haec est, eo effervescit manifestius. At audi, quomodo a vatibus nostris describatur, Seneca teste: εἰώSanguineum quatiens deκtra laevaque flageliam,
Aut scissagaudens madit discordia palla: aut si quae magis dira facies diri affectus excogitari potest.
6 2I. Observa item cunctorum animalium ira concitorum facies & notas, quam tota corpora solitum quietumque relinquanthabitum, di in seritatem exacuantur. Spumant apris ora, den'
243쪽
8to IOANNIs WIERI tesque acuuntur attritu: taurorum cornua temere jactantur, Ac arena pedum pulsatione spargitur : leones fremunt, irritatis colla inflantur serpentibus , canum mordax auditur latratus : nullum tandem es brutum, cui non ira percito nova feritatis accessio contingat. Quum autem Sestius afferat, iratis mire speculi inspectio nem profuisse, jam huc frequentes currite. Perturbabitne te, 6 ira te, tanta mutatio tui λ erit ne justa causa, qua teipsum non agnovisse te, libenter fateberis λς 11. Musmodi vivae imaginis intuitu se in teterrimi hujus moniastri odium pervenisse, scribit Galenus in libro de propriorum asse-ctuum agnitione & remedio : Ego. inquiens, adhuc adolescens, quum hominem conspexissem ad fores aperiendas festinantem, si ne successu tamen, propterea clavem mordere, in januam pedibus insultare, diis conviciari, oculos insanientis instar truces ferinosiaque ostendere, &spumam, sicut apri fere, eX Ore emittere, tanto odio iram prosequi inde coepi, ut pinea propter ipsam nunquam fm visus impatienter dolere. Faelix quem faciunt aliena pericula cautum. iSi identidem tuum ipsius animum contemplaris, eheu quam ais 'trum, maculosum, distortum, tumidum ac aestuantem. Vides im mensum turpitudinis monstrum, imo aequor. O fera erynnis, o sereses dirae ps 23. Quare quum noster Hippocrates vere tradat, eum morbum esse gravissimum, qui faciem aegrotantis quam maximh immuret in diversum : ubi quis conspicit alios ob irae violentiam sibi maxime excidere,vultum immutare, colorem, vocem & incessum, quo dixi modo , invertere, hinc velut imaginem ejus mali sibi fi gat, perpendatque quam commota ejusmodi facies, dc formidabile idolum placebit uxori , quam laudabile exemplar liberis erit, quam trucem larvam amplectentur amici. Non immerito itaque ob hujusmodi torvitatem vultus, totius deformitatem, dictorum atrocitatem, crudelitatem sectorum, perit irato omnis existimatio, omnis benevolentia, diffugiunt amici, declinant obvii, solitudo undique cuncti oderunt, nemo non detestatur. Quo fit, ut maximi viri nihil vel caverint magis vel texerint , quam iram& irati actiones, aded ut naturae etiam suae repugnarint ac Vim fecerint. Enimvero quid magis ridiculum, quam tantulum tam
que imbecillum animalculum usqueadeo serocire furiisque
244쪽
1 D xjI.R A L I B E R.. 8 II agi & tantas tragoedias tamque atroces de rebus vilissimis excitare, velut de corporeis, de fortuitis, quini md, si diis placet, de uno verbulo λ Haec pensiculatius considerans & penitius observans, huic beluae ferocissimae bellum indicat, semperque studeat, quod in febre quidem bonum est, sed melius multo in ira, linguam habere simplicem & levem. Nam febricitantium lingua si minus secundum naturam affecta sit, malae quidem rei signum est, causa tamen pejoris nequaquam. At irascentium lingua exasperata , sordida, & vocum absurditate diffluens, effundit sermonem conia tumeliosum, immedicabilis inimicitiae parentem, & latentis malevolentiae proditorem. Proinde a Propertio quam rectissime scri
Fortirer se ferrum, sevos patiemur is ignes,
Sit modo libertas, qua velit ira, loqui.* 24. Iam si ex adverso illius qui ab hoc irae morbo liberam
degit vitam, imaginem contempleris, faciei intuearis decorem, oculorum Venustatem, sermonis suavitatem, compositos uniuscujusque membri motus, morum comitatem, universi denique coruporis actiones mire placidas, quis non abacto mordicus illo monstro, hanc omnium gratissimam amplectatur formam' At jam ad reliqua praeservationis capita progrediamur. g et s. Septi md praevenietur hoc malum, si omnes irae occasi nes quocunque studio caveantur, & fomites auferantur : Primumque litigiosorum, & eorum qui vel in iram propendent, vel non illibenter provocant, sive ex causa, vel sine occasione, sodalitium vitetur transit enim arcano quodam contagio vitiorum familiaritas :) atque elige simplices, faciles, moderatos, submissos, humanos, suaves, pios, quibuscum verseris, quibusque familiarius con-j uncti usve utaris, qui nec iram suam effundant, nec tuam evOcent, sed potius praeveniant, aut humaniter ferant. Non etiam exinpedit omnia videre, nec cuncta audire: multae nos injuriae praete- Teant. Sensus omnes ad firmitatem perducendi sunt. Aures assuescendae, ut patienter audiant, nec facile dimoveantur : imo uandoque obturandae, ut audientes non audiant: quas etiam rium, fletum, blanditias, lites, prospera& tristia, hominum voces & clamores, animalium fremitus, boum mugitus, latratus canum , & quoscunque diriores strepitus tolerare oportet, Oculi i
245쪽
811 I O A NON I s W I E R Imoveantur: nec cunm aeque debent facere ad palatum: uti nee naribus pariter odorata placere, nec tactui mollia. Non vis esse iracundus λ ne sis curiositatis sectator: multa deride, plura contemane vel condona. Qui inquirit, quid contra se dictum sit: qui malignos sermones, etiam in se clam effuses, everrit, seipsum reddit inquietum. Vis unico antidoto hujus pestis virus avertere, irae
illud solum persuade, ne rationem praevertat : atque hanc veluti γε, ,ικυὼ revereri disce, iramque &i assectus freno rationia tan quam equum indomitum coerce.
s 16. In iram adhaec propense a raris dc insignibus rebus, eiLdemque fragilibus, momentaneis evanidis,corruptioni & mutati ni obnoxiis est abstinendum : velut ab exquisitae sculpturae poculis fractu facilibus, vitris eximiis , sigillis, gemmis porciosis, & id genus reliquis : proptereω qu , si sorte pereant, gravior subsequitur turbatio, quam ob ea quae paratu sunt facilia & vulgaria. s 27. Elegans exemplum hic nobis suppeditat Cotys Thra--ν p -- cum rex, qui sibi pardalim largito, leonem contra dono dedit: &quum natura se in iram cognosceret ferventiorem, & ad ultionem proinde magis praecipitem, & severum eorum qui tu ministeriis deliquissent, castigatorem, vasa fictilia, tenuia quidem & fragilia,
sed scite curioseque caelata tornoque elaborata, quum ab hospite dono ei offerrentur, gratum quidem se offerenti praebuit, caeterum moX vasa contrivit omnia,facti ratione protinus reddita,quod Vereretur, ne ira concitus in ministros per incuriam delinquentes ea in re, severius amariusque verberibus animadverteret. Prudentis enim est, naturae suae morbum agnoscere, & vitio materiem
s a8. Nec absimile clarissimi Imperatoris. Augusti extat facio, nus memorandum. Nam Atedii Pollionis, apudquem cinnabat μ' ' Augustus, minister ubi vas crystallinum forte confregisset, eundem mox ad supplicium ultimum Aledius perturbatior rapi jussit: sed quod supplicium p ut murenis, quas in piscina alebat amplissima, in pabulum objiceretur. O immanis irae atrocitatem. Elapsus ad Caesaris pedes suppleκ provolvitur puer , non quidem deprecaturus mortem, sed inauditum & crudele mortis genus, ne scilicet murenis esca fieret. Attonitus ad inusitatam severitatis formam Caesar, dimitti evestigio ministrum jussit, di ejus curiosi operis vasa coram se conteri universa , cumprimis
246쪽
primis verb piscinam compleri oblimarique. Se enim causam dixit adimere Pollioni velle, ne in tam praecipitem animi eversionem laberetur, aut ob similem causam in posterum tam diriter famu- .lum perderet, qui cujuscunque esset generis, in hoc ipso si od homo erat, pluris quam omnia quae terrarum orbis contineret vasa, faciendus erat.
g χ9. Nec vulgare exemplum C. Iulii Caesaris, qui devicto δε-- o Pomprio, non modo equites senatoresque urbis, quorum infinitos
ceperat, perhumaniter tractavit: verum etiam celeberrimorum
senatorum literas in Pomprii scriniis inventas, quibus odium &acerbitas contra Caesaeem multis contumeliosis verbis expressa erat, legere noluit, sed omnes statim jussit comburi, ne iis irrit tus, inhumanius quid de Pomprio & senatoribus statueret: eaque ratione & illorum saluti, & suae tranquillitati ac gloriae consuluit. Nam seipsum vincere, maxima est& laudatistima victoria.
6 3 o. Sic&Cn. Pomprius Magnus, quum Sertorii literas in-
tercepisset, in quibus erant inclusae complurium ducum epistolae , Sertorium ad novandas res, statumque civitatis immutandum, Romam invirantium, exussit omnes, ne locum irae daret, sed improbis resipiscentiae occasionem, & in melius mutandi consilia iacultatem. Quis non miretur summeque laudet tantam in Pomprio animi moderationem , qui hostium literas aperire noluit, ne quid legeret, a quo abhorreret, di inimicis poenitentiae locum praeberet ps 3I. Antiochus sophista, quum male vulgd audiret, veluti formidolosus, qudd nec prodiret in concionem, nec Reipubl snu- Frusta nia capesseret, Non vos, inquit, metui, sed meipsum : agnoitans aestum animi vehementiorem, quam ut cohiberi posset. 6 32. Octavo animi servorem te prae enturum ne dubastes, si vo Laliorum insignium virosum scripta, admonitiones dc consilia adversus praecipitis hujus mali virulentiam, non modo semel atque iterum lectites, sed & in iis assidue nec ignaviter te exerceas. Optimum est, ea ratione vitio noto impedimenta prospicere , &ante omnia animum ita componere, ut qualicunque re gravi aut adversitate concussus, iram aut non sentiat, aut magnitudinem inopinatae injuriae eXortam, in alvum retrahat , nec dolorem suum profiteatur. Ignorantia nos iracundos facit, aut insolentia.
247쪽
Ignorantia : quid enim mirum est, malos mala edere facinora quid novi est, si inimicus laedit, amicus offendit uxori verbum excidit, filius labitur, minister delinquit Si tamen intereate vehetiens animi dolor ad vindictam extimulat, in mentem subeat, nihil esse minus iram , quam quod falsa persuasione imit tur, nimirum fortitudinem: minime habet ira cui insistit, non ex firmo mansuroque oritur, imb ventosa dc inanis est, tantumque distat a fortitudine, quantum ab animi magnitudine temeritas , fiducia insolentia, a gravitate tristitia, a strenuitate crudelitas: multum inquam interest inter sublimis animi differentias.s 33. Iracundia nihil amplum decorumque molitur. Contra apparet ventosi & infelicis animi sibi conscii imbecillitas , qui usque aded temerὸ indolescit, uti aegra & exulcerata corpor quae adtactus etiam levissimos gemunt. Imbecilla se laedi existimant, si vix contingantur. Pusilli hominis &miseri est, repetere mordentem, ut mures & sormicae, ad quas si manum admoveris, ora con- Murenis. Vertunt: sic & muliebre cumprimis & puerile vitium est ira. Quapropter quam scite a Terentio dimam : Ρueri inter sese quam pro levibus noxis iras gerunt 3 At incidit & in viros : nam viris quoque puerilia & muliebria in sunt vitia. Nihil autem aeque imbecillis projectique animi, quam vindicta laetari Magni animi est, injurias contemnere. Animosius videri studes, quod inultam injuriam non pateris : at isthoc demum pacto tuam prodis puerilitatem, qui quod viri est proprium, animo temperare, & datam injuriam oblivione vincere, nequeas. Ultionis contumeliosissimum genus est, dignum non judicari, a quo requiratur ultio. Quanto sortius, quanto generosius, alienam despicere stultitiam, quam imitari λ Ille magnus & nobilis est, qui more ingentis ferae latratus
3 3 . Adjice, quod quum indignatio a nimio sui suspectu oria
tur &animosa appareat, pusilla est &angusta. Nemo enim eo a quo se contemptum arbitratur, minor esse vult. Uerum ille ingens animus & verus sui aestimator, non vindicat injuriam , quia non sentit. Quemadmodum tela a duro resiliunt, & cum dolore cae- .dentis solida feriuntur : ita nulla magnum animum injuria ad sensium sui adducit, fragilior eo quod petit. Quanto pulchrius, velut nulli penetrabilem telo, omnes iniurias contumeliasque respuere λ Vindicta , doloris confessio est. Animus sane non
248쪽
DE IR Λ L aBER. 8 Isita magnus existit,in quem injuria incurrit. Aut par,aut potentior, aut imbecillior laesit: si paricum hoc contendere,ancipitis est eventus : s imbecillior, huic parce, sordidum etenim certamen erit
cum inferiore: si potentior, tibi ipsi parcas: furiosum siquidem,
eum .superioribus concertare. Nullum est argumentum magnanimitatis certius, quam nihil posse, quo instigeris, accidere. 3 3 s. Pars superior mundi & ordinatior & propinqua sideribus,
nec in nubem coit, nec in tempestatem impellitur, nec versatur in turbinem,omni turbatione vacat: inferiora autem fulminibus exagitantur. Eodem modo sublimis animus, sedatus semper,& in statione tranquilla collocatus, intra se premens quibus ira contrahitur , modestus, venerabilis & dispositus est: quorum nihil in irato conspexeris. Quis etenim dolori traditus, atque ira furens, non consuetum rejicit pudorem p quis animi tumore effervescens, & in
aliquem ruens , non quicquid in se habuit modestiae, rejicit 3 cui officiorum numerus &ordo consistit incitato λ quis linguae
Denum moderatur λ quis ullam corporis partem servat compostam 3 quis sibi imperat λ quis se tegit λ At nocuisse nimis alium,
objicies, serocem esse, insultare. Quo procacior, insolentior, ineptior turpiorque est, hoc magis cave, ne illi assimileris. Quae, malum, dementia est, ut alienam Vindices improbitatem, te fieri improbiorem λ Si contumeliam contempseris, ab indigno factam, haud obscurE intelligent omnes : sin commoveare jam inferentis causam reddideris potiorem. 6 3 6. Deinde id quod res est, penitius considera, nullum acceptum damnum, ultione sarciri, sed citius propagari. Enimvero quis tandem mutuarum injuriarum exitus, si suum quisque dolorem vindicta rependere , continuo studuerit λ Inimicitia utrinque accrescit,dolor augetur, qui eo insanabilior est,quo inveteratior. Lenitate autem & tolerantia vincitur saepius is qui damnum dedit, & ad se reversus, inimico redditur fidissimus amicus: sed vindictae studio malum quod amoliri voles, in te reciprocatur non sine mala usura. Quanto est gloriosius fructuosusque iram amicitia commutare 3 irascitur aliquis : tu contra beneficiis provoca. Concidit euestigid simultas ab altera parte deserta r nisi pariter , non pugnat: sed si utrinque contendet ira, concurritur.
Ille generosior est fortiorque, qui prius retulit pedem sutipsius victor : at victus cst , qui ira vicit.
249쪽
s 37. Percussit te, recede: referiendo enim &ansam saepius se eiendi subministrabis & excusationem, nec quando voles, revelli poteris. Nunquam velit quisquam tam diriter caedere hostem, ut manum in vulnere relinquat, nec se ab ictu revocare queat. Atqui ira ejusmodi telum existit,quod vix retrahitur. Arma nobis expedita prospicimus, gladium commodum, hastam habilem, tormentum letiferum: at non vitabimus tam vehementes animi motus, his
magis graves, furiolbs dc irrevocabiles λTalis demum celeritas placet, quae jussa vestigium sistit, nec ultra destinata procurrit, de quae ne sti & a cursu ad gradum reduci potest. AEgros esse nervos medicorum schola tradit, qui invitis nobis moventur. Invalidi sanε corporis est, qui quum ambulare vult, Currit. Eos animi
motus judicemus sanissimos firmissimosque, qui Nostro arbitrio
progrediuntur, non autem suo feruntur.
g 38. Neque illud erit irae antidotum inutile, si ad haec animo
pensicules, hominem homini nocere non posse, si nolit, nisi in externis bonis, nec ad ipsum hominem magnopere pertinentibus. Vera si quidem bona solus Deus eripit, nec fere nisi ingratis : Iargitur ediverso, atqui non immitibus & ferocibus. Nemo itaque mis. v. laeditur, nisi a semetipso : nec ulli nocet injuria, nisi suo authori: proinde dissimulanda erit. Notissima vox ejus qui in cultu regum' 'n' consenuerat. Hic quum a quodam rogaretur, quomodo rarissimam rem in aula consequutus esset, senectutem scilicet: Injurias, inquit, accipiendo, & gratias de iis agendo. Sic fere & M. Car ω-.. nem ubi quidam in balneo percussisset imprudens, excusanti secato respondet: Non me percussum memini. Melius existimavit non agnoscere, quam ulcilci r atque hinc alteri hoc accessit commodi , quod Catonis sortitudinem & tolerantiam nosse coeperit &imitari potuerit. mg 39. Crede mihi, levissima saepe sunt, propter quae non leviter stomachamur,qualia quae pueros in rixas &jurgia concitant: sic fit ut nunc personae, nunc negotio, nunc loco, nunc fortunae, nunc sibi quis irascatur. Inde, inquam, ira frequentius insania est dicenda, quando exigua censentur magna. In plurimis sententia ferretur alia, si anica prosectb judicaremus, quam succenser mus: saepe autem primum sectamur impetum. Deinde quamvis inania sunt, quibus concitati fuimus, perseveramus tamen, ne
sine caussa coepisse videamur : & quod iniquissimum est, pertinaciores Diqiligod Corale
250쪽
DE IRA LIBER. 817'ciores nos reddit irae iniquitas. Retinemus etenim illam & augemus, quasi argumentum lit juste irascendi,graviter irasci. Quanto satius est, initia ipsa perspicere, quam levia sint dc innoxia λ Quod accidere vides in brutis , idem in homine deprehendes. Frivolis
turbamur & vanis. Taurum color rubicundus excitat,ad umbram aspis exurgit, urses leonesque mappa proritat: cuneta quae natura fera ac rabida sunt, consternuntur ad minima. Idem inquietis stolidisque ingeniis evenit, quae rerum suspicione feruntur , adeo quidem ut interdum injurias vocent modica beneficia, quae feracissima saepius irae materia existit. Charissimis etenim irascimur quandoque, quod minora nobis p estiterint, quam mente concepimus, vel quam alii tulerint : quanquam, Menandro teste, οργε φιλ . τυ ει At quum ex irae imperio
judicamus, quanti praeceps ejusmodi judicium debeat aestim ri, postea revera, licet math, experiemur, quum illa deferbuerit. Perit ferε universum, ubi quantum ira suadet, permittitur: nec diu consistere potest, quae multorum exitio exercetur, P
6 4o. Elegans Menandri est sententia, . e μετ'-β ubi neminem tuto cum ira deliberare docet. Idem alibi: Vt vehementer doleas, nihil tamen irritatus, temere Agas: iram enim vincere, quae alienissima rationis est, In perturbationibus maxime sapientem decet.
Adhaec qui dicere tibi, nisi clam , non vult, pene non dicit. Quid r. πι est iniquius, quam secrctb credere, & palam irasci λ Propriume irati, cupere, a quo laesus videatur, et quam maximum inurere dolorem. Hic iracundia ut mare profundum ac immensum effervescit. Minus sui compos est ira quam ebrietas, quare & ad omnem functionem inutilis. Prudenter Cicero : An quicquam si- . r.ρ. . milius insaniae quam ira quam bene Ennius insaniae initium dixit: color, vox, oculi, spiritus, impotentia dictorum atque factorum quam partem habent sanitatis ps q. r. Cum primis verb nos intra mentis rerminos continere deberet, ubi ex Platone oculis jugi inspectione opponamus,qua singulari providentia in humani corporis fabrica ab hoc malo conservare hominem decreverit divina majestas. Sic ille in Timaeo vel Li 3 de natura, ait: Partem animae, fortitudinis iracundiaeque partiacipem comentiosamque, capiti propinquiorem fecere inter dia-