장음표시 사용
271쪽
838 IOANNIs W I E R I procidit, delicti remissionem orans. Supplicem manu sua erexit
rex, nec sollim ignovit crimen, sed & muneribus ornatum remi-st domum citra ullius irae notam. Insigne poenitentiae cum ira conjunctum exemplum ostendit Adrianus Imperator, qui quum stylo servi sui oculum eruisset, huic accersito fecit potestatem, ut pro ea
calamitate munus posceret : tacentem verbmiserum denuo hortatus est, ut aliquid pro suo delectu pereret : qui tandem nihil aliud a se desiderari, quam oculum quem amiserat, respondit: ratus nullum inveniri pone munus, quo oculus rependi queat. Quale cauterium Imperatoris animo hoc responsum inusserit, in eoque reliquerit, facile est colligere. 6 78. Quidam uxori Galieni junioris gemmas Vitreas pro Veris vendiderat: re compertae, mulier flagitavit vindictam. Caesar hominem corripi jussit, quasi leoni objecturus. Dein e cavea, dum impostor& populus terribilem expectat leonem, prosiliit capus. Cunctis rem tam ridiculam admirantibus, per curionem dici jus.st: Imposteram fecit & passiis est. Iustinianus Uitigem Gothorum regem, populi Rom. acerbum hostem, quum a Belli serio captivus Constantinopolim missils esset, non ut hostem captivumque, sed ut amicum habuit. Patritia enim dignitate decoratum, magnae eum provinciae Persis finitimae praefecit, ubi honoris &opum plenus aliquod tempus vixit. Ludovicus Pius Imperator Theodulphum episcopum cujus consilio&instinctu a Lothario filio pulsus regno , dc in custodiam traditus erat) deprehensum non immaniter tractavit: sed quum aliquandiu in carcere habuisset, illaesum dimisit, tantae nequaquam memor injuriae. 6 79. Fridericus Imperator, victis in Hungaria GunZien bus: Magnum, inquit, actum est opus. Nunc autem majus restat, ut scilicet nosmetipsos vincamus , atque avaritiae & ulciscendi cupiditati fraena injiciamus. Discant jam nostri principes victores, ipsius exemplo imperare animi affectibus, neque insinie sicere ob res ad nutum voluntatemque cedentes,& parcere victis. Similiter Sigismundus Romanorum Imperator objursatus , cur fugatos hostes non insequeretur, & comprehensos occideret S tis, inquit, vicit, qui sostes fugavit. Utinam & hujus exemplo nostrae aetatis principibus persuaderi queat , multo sanguine partam victoriam non existimari victoriam. Ladislaus rex Pannoniae , victum a se inimicum regnare permisti. Ad Dromi-
272쪽
chetes Getarum rex, Lysimachum regem, qui nulla lacessitus injuria, ultro arma intulerat, praelio devictum cepit. Quanquam hic barbarus, ferox & inops magnas in eum irarum ansas haberet, tamen remissa illati belli injuria familiariter , ut alii opes ostentare solent, ipse suam populorumque suorum pauperiem Lysimacho ostendit, atque ea se valde contentum vivere assi r-mans , ipsum liberavit , & ex rerum copia quas habebat , muneribus affecit. Datae ctiam libertati ac muneribus consilium addidit, ne in posterum cum his bellum Lysimachus gereret , quibus divictus non multum lucri fecisset promovissetve, quin potius ejusmodi hominibus uteretur amicis. Eodem facto se audacem , prudentem & humanum , sed sui , avaritiae & superbiae non minus quam hostium domitorem esse ostendit. 9 8 o. Saladinus quoque Sullanus Ri gypti humanum se suique potentem erga Christianos hostes praestitit, qui in arce Cracholim . Deserti petra nuncupata ) biennium obsidionem post amissa Hierosolyma Syriamque omnem sustinuerunt. Nam quum ultra fames
resistere eos non admitteret, non modo incolumes omnes servavit, verum filios quoque & uxores in obsidione divenditas,ut unde alerentur, haberent, redemit, ac praeterea ingentem pecuniam dono
dedit,& cum praesidio in Christianorum populorum fines remisit: dignos arbitratus qui juvarentur, quia fidelem fortemque operam praestiterant. Omnes idcirco prout vel scelus vel bonitas ac fides, aut PCena aut munere dignos reddiderat, prosequutus est. Idem captis Hierosolymis , quum ad ejus pedes Christianorum militum , qui in praelio occubuerant, lachrymis offusae uxores provolverentur, orantes ut ex pacto promissa pecunia, nihil prorsus habentibus remitteretur, non blando solum alloquio lenire earum dolorum nisus est, verum & promisiam remisit pecuniam. Praeterea tam liberaliter quoque eas e suo donavit, ut tuid se in Christiani Imperii loca recipere possent. g 81. Utinam parem barbari mansuetudinem a Christia- δε- nis sensissent Geldrorum Zutphania, Hollandorum Ner da &Hartemium. Sabacus AEthiopum & AEgyptiorum rex ad ed a sen-guinis effusone exhorruit, ut capitis reos damnatosque, vinctos sa is, catenis operas civitatibus praestare juberet, ne scilicet interimere citur. Demetrius Antigoni filius, quum cepisset Atheniensium,
273쪽
qui defecerant, urbem, eaque graViter rei frumentariae penuria laboraret, repressa omni irae nota, protinus convocata concione,
frumentum illis dilargitus est gratis. Iuni perthus, Ariperti Lon gobardorum regis filius, praelio victum Alch uinum, qui Triden ti ducalem hominem gerebat nam ab ipso atque ab edus patre rebellaverat quanquam illud pater graviter ferret ) non liberavit
modb, verum etiam ne sine principatu ViVeret, pro Tradento Brixiam dedit. . D 3 81. Thrasibulus populum Atheniensem , traginta tyrannorum ira & saevitia sedes suas relinquere coactum, dispersamque &vagam vitam miserabiliter exigentem: animis pariter atque armis confirmatum, in patriam reduxit. Insignem deinde restitutione libertatis vi ctoriam, clariorem aliquanto moderationis laude fecit. Plebis enim scitum interpoluit, ne qua praeteritarum rerum mentio fieret. Haec oblivio, quam Athenienses vocant, concussum & labentem civitatis statum, in pristinum revocavit habitum. οη-a- Onomademus Chius, postquam adversam factionem superasset, ' quibusdam censentibus omnes diversae factionis urbe pellendos, negavit expedire, dicens, Se Vereri, ne omnibus inimicis ad unum ejectis, inter amicos existerent dissidia: sentiens, sic esse multorum 1ngenium, ut si desint Inimici, in quos naturae malitiam exerceant , amicos impetant.
g 83. Sed ad recentiora vime irae, moderationisque ostenta Christianorum hominu exempla progrediamur si forth iis a plumbearum iraru conatibus ad animorum sedationem, &justum subditorum amorem patrociniumque magis traduci queant nostri se-c Mui culi magistratus supremi. Post Carolum Magnum Germania prae-μ ' stantiorem Caesarem non habuit, inter cujus laudes vere heroicasic Christiano principe dignas cumprimis refertur, quod multis modis lacessitus nihil temerε crudeliterque statuerit, sed victis clementer ignoverit ac pepercerit, deleta ex animo omni offensio. num memoria. Quod in primis heroici animi argumentum esse o
Ωuo quisque est mallor, magis est placabilis irae, Et facilis motus mensgenerosa capit. ς' 'i' Adde insigne moderationis exemplum Ludovici undecimi Gal-9ati. rex. liarum regis, quum cives suos Lutetiae cerneret cum Carolo Bur---- gundiae duce de regno constituendo agitare. Sic & Ludovicu
274쪽
DE IRA LIBER. 8 rduodecimus, ubi ad regiam dignitatem post Carolum octavum sine liberis mortuum pervenit, omnes qui ante in illum hostilisuerant animo, benignissime suscepit. Quinetiam Aurelium civem, quem acerrimum antea hostem semper fuerat expertus, quum a familiarissimo suo bona illius peterentur, ad se accitum, hospitio regio citra ullam excandescentiae notam excepit : insuper se omnium injuriarum oblitum fatetur, quas ipsi invexisset, &se illum in posterum amicissimi loco habiturum pollicetur. 6 84.. Alphonsus item Arragonum rex, capto Arpario oppido,
Marinum Bossam hostentan festissimum nactus, in cujus mortem universus ferme exersitus conjurarat, eum a furore militum defendit , & non tantum bona jam liberato restituit, sed & in senatorum ordinem accepit, atque ipsius filios in aulicorum suorum numero esse voluit. Idem cum in obsidione Stephati centuriones ac milites qui maledixerant regi, post captam urbem clementer tractasset, a suis reprehensus, quod morte damnandos judicarent, respondit : Se malle eX clementia dc humanitate erga h stes, quam ex victoria laudem consequi. Et certe eandem ex Dei
justo judicio sensit hic gratiam apud hostem, qualem praestitit. Nam quum apud G etam navali praelio victus, in Philippi Ma
riae Mediolanensis ducis potestatem venisset, non ut captivus est habitus : sed festis, ludis conviviisque honoratus, sine pretio dimissus est. Hic ic canibus iratis ac oblatrantibus offulam esse objiciendam dicere solitus est : innuens, homines. malevolos &ira succensos benevolentia & placahilitate reconciliandos esse. Proinde Ioannem Fortem, qui ipsum ubique locorum calumniatus fuerat, inopia pressum ad te vocavit, viaticoque & pecuisniajuvit ac dimisit, minimh ejus maledicentiae memor. Simili liberalitate & beneficentia usus erga quendam equitem Hispanum, qui apud reges Occidentales Alphon si nomen & vitam multis calumniis passim & pal Em prosciderat : tandem vero ad Alphon sum rediens, perhumaniter & benigno exceptus, non raris est ornatus beneficiis. Quum etiam intellexisset, Albertum Ortandum apud ipsum diutissime exploratorem agere, non modhnon Esua fecit aula, sed salarium illi atinuum ultrb quoque constituit, secluso omni animi rancore. 9 8s. Veneti insuper hoc nomine mire celebrantur, qui Cretensibus tape rebellantibus clementer ignoverunt : quemad- ' Ooo oo modum
275쪽
14.2 IOANNIs WIERI modum & Iaderae insigae septies a Veneto imperio desciscenti.
gratiae sinum non occlusere, sed benevole eosdem complevi sunt Sintur i. ita & alibi frequenter. Sixtus quoque secundus Pontifex apud V lentinianum juniorem Imperatorum, &Placidiam ejus matrem, a Basso patritio gravissimorum criminum accusatus, innocentiam suam demonstravit : inde ne in exilium mitteretur Bassius , multis lachrymis deprecatus est, licet frustra. Mortuo post Basso, non modo sua praesentia funus honoravit, sed & suis manibus sepulturae tradidit. Similiter & Alexander sextus Pontifex suos adversarios placabilitate ac patientia devinxit : neque de eorum qui ex numero patrum exulabant , quosve suspectos habebat , dignitate qui equam detraxit. Suum hic locum meretur etiam Rodericus Uivarius Hispanus, eque Cid cognomi- Avarinti natus : qui coactis copiis, ut Mauros, qui partem Hispaniae Beticam occuparant, domaret, in itinere, quum jam finibus regni Petri Arragonii regis appropinquaret, a Petro armis petitur: at strenue illatam vim repellens, in praelio regem cepit: quem licet jdstis de cautis ob datum damnum mulctare graviter potui siet, citra pecuniae exactionem & regni imminutionem libere dimisi, suis affectibus imperans, & ad Mauros, uti coeperat, iter conti-
3 86. Porrb omnium laudem post se relinquit illud cunctis se
culis memorabile, & Christianae religionis principibus certe imitandum factum serenissimae reginae Angliae Ellaabethae, vel hocuum eκ- nomine solo immortalitate dignissimae, quae haud ita pridem anno sexagesimo nono supra millesimum quingentesimum, victis rebellium subditorum aliquot multis millibus, compressa ira clementer
ἰgnovit, domumque redire jussit, capto saltem seditionis hujus authore duce Nor socio. Nihil prosecto laudabilius, & heroico ve-- re animo dignius, quam privatae posse oblivisci injuriae. Tales gubernandae reipublicae utiliores, quam ira praecipites, & animi impotentia atrociter furientes.
Lib. m. 3 87. Quod itaque Seneca prudenter admonet, pacem demu animo, quam suppeditabit praeceptionum salutarium assidua naea H probae rerum actiones,& mens ad unius honesti rectique
nos . cupiditatem in uesita. Conscientiae satisfiat : de fama non tant pere laboretur, etiamsi mala de benemeritis sequatur. Atqui ani-naosa miratur caecum vulgus, audacibus honorem defert, placi- . . dos Diuitired by Cooste l
276쪽
DE IRA LIBER. 843dos habet pro inertibus. Primo forte intuitu id magis evenit: sed simulac sequalitas vitae fidem facit, non segnitiem illam animi esse,
ver lim pacem, cum prudentibus agnoscet, eandemque venerabitur & colet. Nihil igitur utile habet teterrimus ille & mirb hostilis assectus : at cuncta econtrarib mala, ferrum, tormenta, ignes : qui etiam omni rejecto pudore, quocunque atrocissimarum caedum & latrociniorum genere manus inquinat. Nihil relinquit a scelere vacuum, nec gloriae, nec infamiae memor, inemendabilis ubi in odium occalluerit. Quapropter in hoc toti semper
smus, ut hoc morbo careamus, purgemus mentem, & extirpemus ea vitia radicitus, quae licet tenuia undecunque haeserint, ren
stentur: & iram non modb temperemus, sed omnino, quoad fieri potest, removeamus. Nec ulla res hic magis proderit, quam mortalitatis cogitatio. Sibi quisque, ut alteri, dicat: Quid suvat in aeternitatem natos inacere iras, & brevissimam turbare dissipareque aetatem λ Quid delectat, quos in honestam voluptatem impendere licet dies, eos in dolorem alicujus, i md propriam transferre torturam Quid ita bonas perdimus horas λ quid in pugnam ruimus 3 quid certamina & dissensiones nobis accersimus 3 quid imbecillitatis obliti ingentia odia suscipimus, &ad
frangendum fragiles consurgimus t Iam istas inimicitias, quas implacabili gestamus animo, febris aut aliud malum corporis vetabit geri : jam par acerrimum media mors dirimet. Quid tumultuamur, & vitam seditiosi conturbamus λ Consistit super caput fi tum, & pereunti dies imputat, propiusque ac propius accedit. Qia in potius vitam brevem colligis, placidamque& tibi & caeteris praestas p Cur non libentius amabilem te, dum vivis, omnibus,
desiderabilem quum excesseris, reddis λ Quid clienti, quid servo, quid domino, quid regi tuo irasceris 3 Siste gradum, paululum sustin e : Venit ecce mors, quae nos pares faciat.
9 88. Apud veteres videre solent inter matutina arenae spectacula, tauri & ursi pugnam inter se colligatorum, quos quum alter alterum vexarit, suus consector spectat. Idem facimus: aliquem nobiscum alligatum lacessimus, quum victo victorique finis aeque maturus immineat. Quieti potius pacatique quantulumcunque superest, exigamus : nulli viro bono funus nostrum appareat invisum. Saepenumero rixam conclamatum in vicinia incendium solvit, di interventus ferae latronem vi remque di-Ooo oo a ducit.
277쪽
. ducit. Colluctari cum minoribus malis non vacat, ubi metus mojor apparuit. Quid nobis cum dimicatione & insidiis λ Nunquid amplius isti cui succenses,quam mortem optas λ Etiam te quiesceniate, morietur constituto divinitus momento : perdis itaque ope- ram : facere vis, quod futurum est. Prorsus nolo, inquis, trucidare : sed ignominia, pudore R damno assicere, atquc illatam injuriam ultione rependere. Magis fere ignoscendum ei qui inimici vulnus, quam qui punctionem desiderat: hic enim non tantum mali animi est, sed & pusilli. Sive de extremis suppliciis cogitas,sive de levioribus, quantulum est temporis quo aut ille poena sua tor- quetur, aut tu ex aliena in foelix percipis gaudium 3 Iam ipsum spiritum expuimus, interim dum trahimus. Dum inter homines agimus , humanitatem colamus : non timori cuiquam , non periculos mus: detrimenta, injurias, convitia, vellicationes contemn mus, fortique animo momentanca tot emus incommoda : dum
respicimus quod sunt versamusque no), ipsa aderit immortali-
g 89. Porro ut a pernitio G tenacis hujus assectus morbo quis magis coerceri praeservarique possit, ne suas altius radices agere permittatur, hanc tandem curationem philosophicam finiro volui explicatione illius adagii Graeci, nimirum, ὀ- αυν quo ostenditur iram omnium tardissime senescere. Sumptum autem videtur ex Sophocle , cujus in Oedipo Cotoneo haec sunt
. hoc est :Senecta nulla obtingit iracundiae, si mors : sepultos nullus attingit dolor. . 9 9o. Idem ipsum innuit Homerus elegantissimo sane figmento Aj.. de Litis & Ate. Hanc deario facit, quae noxas δc turbas soleat immittere rebus mortalium , atque ipsam quidem acribus oculis ac per- .. quam celeribus esse pedibus : caeterum post eam multo intervalla. consequi Litas, d cas quae quod Ate turbaverit, sarcire conentur. Has& strabis fingit oculis, & pedibus claudis i illud videlicet insinuans, ostentas esse citas, reconciliationes tardas, propterea quod injuriae diu meminisse solent homines. Carmen Homeri ex iliadis libro non subscribere placuit:
278쪽
Quorum versuum nec indoles nec gratia, sed sententia redditur Latinis auribus:
Nam Litas etiam genuit Saturnus ingens, Rugosas, pedibus claudis, ac lumine laesus, . a tergo comita r Aten, medeantur ut ilΑ.. θsa Ate pedibusque valens ct robore praestans, Proinde gradu celeri longe praevertitur, omnes , Oeeupat, se terras prior advenit illa per omnes, Mortales Ledens: verum hae post terga sequuntur Sarturae, quicquid commoverit illa malorum. At vero natas Iove, qui reveretur se audit, Se simulac adiere, huic commoda plurima gratae Coneiliant, huiusque vicissim vota receptant.
Re fuit at siquis praefracte , pernegat illis,
Tunc adito Iove patre precantur, ut ilicet Atemio adsit, pinnasque Ino det denique damno. Ejusdem Ate fit mentio Iliados α. ubi Iupiter imputans huic deae, quod a Iunone deceptus esset, illam capillis arreptam, in terras praecipitem dedit, interdicens ne unquam in coeli tum contuberinnium rediret :& quidem merito, nullus etenim profecto apud coelites irae locus.
Curatio Parax mi irae philosophica.
oeu M s lubriter Apollonius monuerit, assectus irae nisi
curentur & castigcntur , in naturalem abire morbum, consilium hic pro cujuslibet moribus capiendum erit, O o o o o 3 obse
279쪽
846 IOANNIs W1ERI observandumque alios alii de causis effervescere : quibus tamen omnibus probabiliter haec fere inhaeret opinio, qudd se contemni negligique arbitrentur. Quocirca iis qui se defendunt, quasi jure stomachentur, ita subvenire oportet, ut quod delictum est,
quam longissime a contemptus & confidentiae suspicione remove iamus, transferentes ad hanc vel illam opinionem, nimirum aetatis inconsiderate, sexus , in Delicitatis , dementiae, necessitatis,
morbi vel similis inopinati eventus. Laelit, sed facith sanabitur: item puer est, vel qui non longe ab hujus imprudentia distat, cui
succensere, extremae est stultitiae : rerurti ignarus adolescens, aetati donetur, nescit se peccasse : alius temerarius, vel probὸ potus : vel mulier est : imb uxor, aequum erit ignoscere. At
plurimum offendit: sed superior potestas, pater, frater, praeceptor, amicus, collega: Vicinus, quorum castigationem saepe offensam judicamus, quae tamen siHccipienda est, quomodo scalpellum, hierapicra vel amara medMna, abstinentia,& alia quae . profutura cruciant: si tamen laesisse agnoscitur, decet quicquid id est doloris, illius authoritati aut charitati, sive hujuς amicitiae condonari r vel paria faciens, damnum cum aliis illius in te be- neficiis sarcies, vel cum tuis in illum offensis benignE aequabis.
6 2. Non est injuria, pati quod prior feceris. Nocuit hic quidem, sed alias quam frequenter rursus profuit, & meritis offen- .sam redemit. Ingenui non est animi, beneficiorum oblivione admissa, injuriolae meminisse. Is sortasse qui te offendisse arguitur, se abs te offensum, rectius queritur : non tantum saepius est offensiarum, quantum tuae inlotentiae aut fastus. Cumprimis placidos reddere deberet mutuae facilitatis conventio. Ille
tibi jam nocuit, tu illi nondum : sed fortὸ jam alicubi laesisti, vel
etiam laedes : noli astimare hunc diem vel hanc horam. Totum inspice mentis tuae habitum : etiamsi nihil mali fecisti, potes facere : quanto satius est sanari iram' quam ulcisci. Temporis multum absumit vindicta. Multis se injuriis objicit, dum una dolet. g. 3. Diutius irascimur omnes quam laedimur : quanto levius est abire in universum, nec vitia vitiis componere. Numquis sibi constare videbitur, s equum calcibus repetat, aut canem morsu λ Quod in lumi dici solet, aptissimE & in ira objicietur: Utrum aliquando desines,an nunquam Si aliquando, satius est iram relinquere, qu m ab ira relinqui. An semper haec cogitatio
280쪽
Dκ IRA LIBER . tatio durabidi vides quam inquietam tibi denuncias vitam : qualis erit semper ira tumentis. Adhce, quod nisi te ipsum extimulaveris, & causas quibus irritaris, refricueris, sua sponte ira evane. scet, & nervum illi dies adimet. Quanto laudabilius est illam a te vinci, quam ii sese λ' - .6 4. Elegans Theognidis est sententia : Ab iis qui injuriam
fecerint, jus aut rationem facti ne exigito : satis enim est illos suo premi malo. Aliena adhaec vitia in oculis habemus, a tergo nostraiunt. Ex levissima punctione sensiles admodum sumus, sed incauterio alteri imprimendo occalluimus. Detrimentum si objiciatur, dexteritate extenuetur, & alienum elevetur incommodum.
Fieri potest, ut te quis nunc laeserit, qui saepius anth a te fuit laesius: ignoscas illi, ut tibi itio exemplo ignoscat & ipse delinquenti. Dicitur, aliquis male de te loquutus, cogi ta an prior feceris, cogita de quam multis sinistre loquaris : cogita inquam, alios non facere injuriam, sed reponere : laepe etiam non animo malefaciendi hoc dixisse, vel fecisse. Nihil alienae luxuriae ignoscit, qui nihil suae negavit . homicidae tyrannus irascitur, & punit furta sacrilegus. g s. Magna mortalium pars peccantibus succenset, non peccatis . Faciet nos semper moderatiores respectus nostri, si nos consuluerimus : Nunquid & nos tale aliquid commisimus Z nunquid sic erravimus λ Alia frequenter fecimus, alia cogitavimus, alia obtavimus, aliis favimus. In quibusdam innocentes sumus, quia noti successit. Hoc perpendentes, offendentibus simus sequiores , cedamus objurgantibus, utique nobisipsis indignemur. Varia aliaqUse stomachum movere videntur, varie vel purganda vel extenu- unda ad hunc vel similem modum. 6 6. Iudex est, plus credas ipsus sententiae, quam tuae. Magistratus est, si nocentemsunit, cede justitiae : si innocentem, Dei judicio committe. Mutum animal est, aut simile muto : imitaris
id, si stomacheris. Ferrum est, lapis, lignum, quod nocuit, & cui indignaris : laedere quidem id potuit, sed nullam facere injuriam ,
quae a consilio solum proficiscitur. Morbus cst aut calamitas, levi- ωj j a dor erit patienter toleranti. Bonus vir habetur, qui injuriam fecisse putatur, noli credere : malus , noli mirari. Amicus est fecit rur.
quod noluit : inimicus est, fecit quod debuit. Prudentiori cedamus, stultiori remittamus. Quis s um, cujus aures laedi nefas sit p