장음표시 사용
211쪽
natis sit, ut Officiarii privilegium in Scachis,)ut antea progrediens, ita nunc nec recedens seu
fugiens, sine comite tuto ire potest. Nam semper iamlestum opus iterque zeloso Bellatori si- Ve Lusori recurret, si deprehensus sit ut sine compare bellet. Videtur hic Ludus institutus ad imitationem Belli Equestris, ut scit. Milites fuerint Equites, quia alii alios capiunt feriuntque saltando: si enim tertia Areola, ea nempe quae ultra Hostem est, vacare deprehendatur, meus Miles per caput Hostis saliendo eum capit. Hoc autem faciendum est quando habemus in promptu alium, ex nostris qui nos muniat, ut rursus mOX non
capiamur : alias enim lentiori gradu in proxi- mam tantum areolam cundum est, & caedendo abstinendum. Isidorus Originum lib. 18, caP. 67. de Calculorum motu sic agit, Calculi parritu ordine moventur, partim vage. Ideo alios Ordina- rio , alios Vagos appellant. At vero qui omnino mo- veri non possunt, Incitos dicunt. Unde O egentes homines Inciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. Hinc phrasis, Ad incitas redactus seu reduictus;&, Res ad incitas rediit, i. e. ad
malum statum: hoc inquit Budaeus, est Proverbium desumptum a Calculis lusoriis qui loco' cieri seu moveri nequeunt: quasi ab in priva- rivo, Scrieo, id est, moveo. Aliter autem apud Ciceronem, Incitus est valdh citatus & agilis: nam in subinde est tam intensivum quam pri- vativum. Plerumque autem , quando aliquis Militum A a Σ ita
212쪽
ita undequaque includebatur ut progredi & regredi nequiret, dicebatur alligari, & talis Cal- culus erat alligatus : & quando viam evadendi sibi prospexisset, dicebatur exire. Sic Seneca Epist. III, Mino qui ad incendium domus sua cur rit, Tabulam Latrunculariam perspicit, quomodo auligatus exeat Calculus. De hoc Autor Panegyrici ad Pisonem, Ut niveus nigros, ut niger alligit allos. Calculi itaque aut ligabantur ut non possent exire nec moveri, aut capiebantur': & unus commode collocatus poterat duos adversae partis ligare ; sed unus discolor capi non poterat, nisi a duobus contrariis inclusus & .circum
Porro observandum cst , quod qui in lusu plures sibi reservabat Calculos, majorem vincendi spem habebat: qui vero pauciores, propior erat ut perderet. Ideoque Seneca de Tranquillitate animi lib. I , de lumina Iulii Cani jamjam morituri securitate agens, haec habet; Verisimile nou es qua vir ille dixerit , qua fecerit, quam in tranquillo fuerit. Ludebat Latrum culis cum Centurio agmen periturorum trahens, illum quoque citari jubet. Vocatus, numeravit Caiaculos; se sodali suo , Vide inquit, ne post mortem
meam mentiaris te vicisse. Tum annuens Centurioni, Testis inquit, eris me uno antecedere. Lusisse tu Canum illa Tabula putas p Illusit. aliquis ex Militibus per hostiles copias
213쪽
DE TABELLA LUSOR. ET CALC. 189
perrumpens, ad extremam lineam pervenerit, isi majore reliquis autoritate pollens, evadit Im- perator serto coronandus, Turcis in hoc Ludo i dictus G, Padishab, qui totius Exercitus Dux generalis habetur. Si plures ejusmodi succedunt, priore adhuc in vivis manente, s ut in Shabitudio,) reservandi sunt donec Imperator vel defunctus vel captus fuerit : nam plures Impe- ratores seu Generalissimi simul esse non possunt. Ideoque in Europaeorum Lusu ineptum videtur plures eodem tempore Coronatos habere, quos vocant O sciarios: sed in Romanorum Lusu nul- la inficiariorum mentio, nec quales aut quinam, sint officiarii dici potest ab ullo mortalium. Quicunque autem evaserit Imperator,, alibejusdem speciei quasi Serto coronatur & dupli
tum cui milites gregarii) recta & progressiva
motione uti, dictus Imperator donatur libertate pro libitu quaquaversus progrediendi & regre- diendi, ut pro re nata Militibus mandata imper- tire possit. Ide6que ubi plures eodem tempore tales sunt, maximum Lusori commodum afferre possunt, si modo legitimum sit plures eodem tempore imperatores habere. Sed ut explicatius dicam, nobis hodid is dicitur Imperator , qui plures Reges aut Liberos. Principes sub se habet. Longli aliter verti apud
Romanos, Imperator erat exercitus DuX Genera
lis qui devicerat hostium exercitum IOO OO hominibus constantem. Et hoc pland huic Ludo
214쪽
vo. HISTORIA DA MILUDII, Militari quadrat, ut qui in eo. Imperator est, sit
Exercitus Dux Generalissimus, eodem modo ac apud Romanos mos erat; ut quoties aliquis Exercitus Dux Generalis sui supra dictum in signem Victoriam reportasset, toties eum Imper.
rorem nuncupare: quod etiam in eorum Nummis memorialibus notatum, ut Impera
tor xva, id est, decimos ext6. De hoc consit latur Canadent Britannia in initio, ubi de Nummis agit. Sic in hoc Ludo Victor, sua vice fit Imperator. Et hoc apud veteres erat Imperatarexire. Sic Flavius Vopiscus in Proculo , Nan cum in quodam Conpirio ad Latrunculas luderetur atque ipse decies Imperator exisset, quidam non uno bilis Scurra, ara inquit AUGUSTE; algataque sena purpurea, humeris ejus junxit, seu ut alias legitur, bumeros ejus vinxit. Ad hunc locum Dempsterus in Paralipomenis ad Joh. Rosini Antiq. Roman. lib. F, cap. I, detur exprimere formulam creandi Imperatoris ' nantini observatam. Nam inter alia Principat ornamenta ct Inaugurationis Symbola, purpurea Chlamyde humeros vestiebant. Corippus de Laudibus lustini Imp. lib. o,num. Φ, Caesareos humeros ardenti murice texit Circumfusa Chlamys, &c
Omnium autem amplissimam hujus Ludi descriptionem habemus ex Ecloga ad Calpurnium Pisonem in Catalectis veterum Poetarum,
re alibi : cujus Poematii quidam Ovidium, alii a
215쪽
Te si forte juvat studiorum pondere se ni,
Non languere tamen, Lususque movere per artem: Callidiore modo Tabula variatur aperta Calculus, O vitreo peraguntur Milite Bella; Ut niveus nigros, nunc ut niger alliget albos.
Sed tibi quis non terga dedit ' quis te Duce cessit Calculus ' aut quis non periturus perdidit hostem pDum furit, ipse rapit: longo venit isse recesu. Qui striit in Speculis, hic se committere rixa Audet, ct in praedam venientem decipit hostem. tisipes subit ille moras, similisque ligato,
Obligat ipse duos: hic ad majora moretur, Ut citus, ct fracta perrumpar in agmina Mandra, Clausuque dejecto populetur moenia Callo. Interea sectis quamvis acerrima surgant Praelia Militibus, plena tamen ipse phalange, Aut etiam patico spoliata milite vincis, Et tibi captiva resonat manus utraque turba. Calculorum in hoc Ludo numerum sui supra ouilibi invenio determinatum : at cuna Lusus
sit forma duorum exercituum, & cum exercitus nullus sit determinatus numerus, ideoque nec in hoc Ludo certus Calculorum numerus est ne cessarius,modi, ambo exercitus sint numero pares. Et ut in Latrunculis, unum discolorem duo concolores circumventum capiunt, sic& in eo qui apud Graecos olim erat clo Calculorum Lusus huic valde similis, si non idem H πολλων
216쪽
Hinc dicitur Πολει - ειν. Et apud Zenobium Cent. s, Prov. 67, legitur, 'H δἐ ἄδω ες:οπαδας πετlευπικιης. Non autem hinc colligendum
s ut apud Meursium videtur, ) quod Πόλις sit vera Πετὶεια; ut neque ex sequentibus potest colli gi qud4 Πόλις sit Κυcεια stricth sumpta, sic. ea qua Aleae Ludus proprid intelligitur: Ora n Κυ.
Dictus Cratini locus in Captivis, subobscurus est, ubi fortd illudit Athenarum Urbi semphatice aliquando dictae Πόλiς,& a Pandonio ejusdem Rege. Πανδε=iud ad hanc per Urbem ludicram pulchre alludendo, & ad Regis Adulatores,ubi sc a Cratino lusum seu Dcatum est, Pandionidem Regis Urbem, cujus de Adulatore quam dicamus, nosti; oe Canem, o Urbem quam Iudunt: ubi Adulatores Canibu comparantur, & pulchrd a Poeta allusum est, ut praesentes tunc mores perstringerentur sub umbrii hujus Ludi, qui, quia anteactis' seculis ii stitutus fuerat, a nemine laxari potuit. . . Huic
217쪽
DE TABELLA LUSOR. ET CALC. in Huic Ludo similis est alius dictus i
Hicce Ludus videretur Ner diludio. affinis , nisi quod Calculorum numero sit dispar qua in parte nullum scimus Ludum qui huic cor - spondeat.
f. III. De Ludi Latrunculorum Z liquitate. INter Latinos qui bodia extant, Seneca hujus
Ludi mentionem frequentius injicit: & Pliunius ex Mutiano meminit Simias Latrunculis lusisse. Sed proeuldubio ejus antiquitas longd ultra horum virorum tempora arcessenda est. Cum enim in hoc Ludo Latrunculorum nomen sec.
ejusdem primitivum & primarium usum nil nisi pland Milites significarit , risisque dictus usus
posse, in desuetudinem abierit , statuendum est hunc Ludum inventum fuisse illis temporibus quibus primarius dicti nominis usus vulgb obtineba cum hoc nomen tam apposite rei naturae &scopo respondeat, ut supra notatum est. Ut itaque retrb eundo propius ad inventi nis tempora ccedamus, & hoc modo hujus Ludi Antiquitatem eliciamus, observandum est ut supra qudd saltem tempore Ciceronis qui secum
218쪽
lo Christum praecedente floruit, primitivus L .trunculorum Vocabuli usus omnins Exolevit ide6que aliquot seculis ultra Ciceronem hujus Ludi Originem repetendam esse; sc. ab eis supectoribus seculis quibus hujus Ludi Vocabulum usum suum primitivum obtineret,nempe ultra tempora Plauti apud quem Latronum & Latrunculorum primaria significatio erat receptissima. Si hic Ludus sitGrae corum II; ut quidam volunt Qtum luce historica deducatur a temporibus ultra Cratinum, qui quinto ante Christum seculo floruit. Sed nolo rem
tam incertam temere determinare, cum nullibi apud antiquos extet Παλεως Schema unde institua tur utriusque Ludi vera & certa Collatio. Quamvis itaque certum sit hunc Ludum fuis- se valdh antiquum, quo tamen certo seculo in- Ventus fuerit, aut quis primus excogitaverit, nulli bi proditum. Et sane vix credo eum fuis- se Graecorum Inventum, cum apud Graecos Ce tum ejus Nomen non extet. Fuit itaque potius vel Romanorum vel Teutonum Inventum, in Occidente natum. Climque iam ex certissimis indiciis satis appareat hunc Ludum esse octingen- tis aut pluribus annis antiquiorem Shabitudio,
quod Orienti sua incunabula debet,p& non nisi quingentis post Christum annis excogitatum est, quam math hac in parte 1 Criticis hactenus tra-Aata fuerit Latinitas quae apud Romanos Scriptores ad hunc Ludum spectat, aliis judicandumaeelinquo.
tanquam ei affinem exhibemus magnum Chi-
219쪽
DELUDI LATRUM C. ANTIQes I93 nensium Ludum qui 1 Magistratu & Magnatibus
exerceri solet : quem calluisse pro sat magno honore habetur , quamvis quis aliam dignitatem non habeat, nec aliam Artem calleat, ut notat urchasus nostras : nam is est ex praecipuis Ludis quos Magnates & Viri Principes affectare so lent , cum Politicam Astutiam & circumveniendi Artes prae caeteris doceat. Et quidem hujus Ludi Prototypum ex Oriente delat Um accepi ab Amplisi mo V iro D. Gissord ad Indos Mercatore , qui ex India redux tum nuper fuerat Fortalitii nostri St. Georgii in Mailraspatnam Gubernator dignissimus : cui pro tanto favore maximas Gratias refero.
E hoc Ludo primi, audiemus Iesultarum 4 LV Descriptiones imperfectas & inter se dis-
crepantes. Et postea Chinensis mei Descriptio verior &persectior asseretur. De eo sic habet D. Semedo, si ancora graevis r a forte di gi uoco sera egi ii sequente. In uno Sca chiere di trecento Case, giuoc. o con ducento peQQi, altri blanchi, auri neri. Cou questi l uno procurarimandar nel mea et o delis Scacchi ere Ii per ei deli'
astro, accio che possa signoreniar neltastre Coe: in fine chi ha per se piu Case occupate, pince ilouoco. In tal liuoco con gran gusto soccupano gli ciali, e speso vi spendono buona parte dei glorno; perche tra gente perita in un giuoco vi A consuma Bb a uu
220쪽
196 HISTORIA CIRCUMVENIENDI uiu hora. Gli inperti do questo givoca sena stimari etiandio per questo solo titulo ; e cοιὶ sono spesso chia
Dominus Trigautius sequentem descriptionems etiam impersectam) in suo de China Libro h bet: Gravi fimum inter eos Ludi genus est hujusmodi.
In Alara ducentarum Cellularum plaribus quam ducentis Calculis colludunt, e quibus alii candidi sunt, alii atri. His Calculis alter alterius Calculos procurat in medium Atreum relegare, ut resiquis deinde oblatis dominetur: ad extremum, qui plures in Alveo Cellulas ubi subjecit, Victor appellatur. Hunc L dum avid ime arripiunt Magistratus, o saepe max, tuam diei partem Iudendo consumunt: nam inter Iudendi peritos, horam integram unus Ludus tenet. Hui hujus Ludi peritus est, tametsi nulla aliae re insignis fuerit, ab omnibus colitur, Θ evocatur. Nononnulli etiam solitis sibi ritibus Magistros legunt,
utab iis aecurate hujus Ludi rationem ediscant. In Legatione Batavica ad Sinas, legitur, Μ gnatum Ludus est, quo Tabulam excavatam, cui tr centa ridicula ad latera sunt, cum ducentis orbiculis albis partim o nigris, adhibent. Qui plures ri diculas occupat, Victor est. Ipsi Magistratus int gros dies huic Lusui impendunt, O qui in eo emcellit, famam inde, ac aestimationem apud reliquos consequitur. Sed missis hisce aliorum Descriptionibus, Dominus Shin Fo- ung nativus Chinensis non indoctus, tale ejus schema pro me delineavit, Ludumque descri psit seq. modo Hoc