장음표시 사용
231쪽
HIs T ORIA TRIODII. Σο7Surίri Si dere & Ei-perre definiuntur, Delinea- tio quam in terra faciunt propter Lu- sum Κima r et ubi improprie adhibetur Timis, i. e. Alea, fortuna Ludus, ad hunc Ludum hi quo non ela Alea, nempe sors aut fortuna, 1ed sola Ars in eo dominatur.
g. ΙΙ. De Triodis Schemate seu Forma. DE Nomine simul & de Schemate sequentemddo docet Nimetuliabi Autor Chalἱl Suphi,
D uetjij, qui quoad originationem est Si-dere, quia a quavis parte tres lineas delineare solent. E medio Compositionis θncopata notula He, junctim scribitur, ut sit unicum vocabulum, Aliquando fr ut uterum Da con stituant quiescentem , ut legatur Sidre. Hoc nomine Sidere significatur .Trivastis seu triplex V .illus. Sed profecto Dere videtur contrarias significationes habere: est enim Gibbosum ac convexum quidvis, quale est Stomachus jumenti ; vel est Vullis per quam fluit aqua. ' .
232쪽
inter Vallis , & Vallum, quae ab eadem tradice sunt, & eum in modum relata ut alterum sine altero esse non possit. Nam si detur Vallis quae est inferior ac humilior pars, tum ejusdem latus seu acclivis pars erit Vallum vel naturale vel arte elaboratum : & vice versit. Aded ut Vallis ad pedem montis per quam fuit aqua ; sed ita ut eo nomine comprehendatur simul quoque Ia- .cinia montis quae per acclivitatem incipit ali- quantulum assurgere & Vallem relinquere. His perspectis, videtur licere ut Sidere exponatur
vel Trivastum seu Triplex Vallum, vel Tripallis seu Triplex Vallis. Sed Ludi Autor videtur praecipvh respexisse significationem posteriorem : clim enim hic Ludus primo in Arena exerceri sol iret, ex omni parte ducebantur tres lineae, sin toto IΣ lineae, quae tanquam tot Valliculae,
Fossulae, aut Cavitates apparebant: unde Nomen Trivallis. Apud nostrates pueros rustic
nos, humi in virenti gleba ubi possunt considere,) solent cultro incidere Fossulas pro Sch male lusorio, in cujus Angulis infigunt paxillos ligneos quos pro libitu extrahunt, & ab Angulo ad Angulum transserunt.
A triplicatis linearum ordinibus fit ut iste Ludus a Persis etiam vocetur solam Siser se, id
233쪽
HISTORIA TRIODII. ' 9 quod primarib significat Velum: denotat quo ,
que Labium, utpote quod sit velum oris de 'dentium. Hoc autem loco Tri labium , seu Te - χειλω erit aptior Interpretatio, cum x rium Val- licularum seu Fostularum orae a C margines, tria Labiorum paria aptissimh referre censeantur Sic etiam Perde est Ligatura in collo instrumenti musici, quia sicut Labiolum prominet. Hinc patet ratio G taees Nominis Teiωδεον, q. d. Te οδον, dum dictae tres Fossulae quae ex omni parte cernuntur, instar Trium semitarum, Trivium seu Triplices via nominentur. Dictae autem tres sineae si ex omni parte bis numerentur, in toto faciunt Lineas al: Aquod hoc modo formabant Arabes, diserte docet meri Tara-Hifari sub voce λὴ his verbis, UUAL AlΚir est Ludus dictus Cab A
Bei lar , quem Turcice vocant Do urg, tua vigintiquatuor Lineis constat, ct Lapillis ludunt. Ca-msisi Author Phi rugabadius in MSS exemplaribus, huic similem habet Descriptionem, apposito etiam Schemate, ad hunc modum,
234쪽
se. in Angulis Calculos disponunt, qui moventur in ipsis Lineis, de non alibi. Ut autem diactas a* lin. in Ueniamus & distinguamus, ex hoc
dendae 8 Lineae centrales seu quae a circumseren-
tia ad centrum ducunt ; utpote quae sint tantum Divisores singulas partes distinguentes & Angulos lusorios secando indicantes. Plerique Orientalium aliquas ex istis Lineis centralibus omittunt, ubi scit. sine earum ope Anguli sunt satis manifesti. Nam Armeni, &Arabes Terrae Sanctae, & Mesopotamiae, imo & Hieremias Graecorum Sacerdos, sequente modo hujus Ludi Schema mihi formarunt: Vig.
Pueris in terra vel incidendo glebam, vel ductis lineis in
pulvere. Viri ad ultiores vel habent Abacum Pe' culiarem, vel cre
235쪽
HISTORIA TRIODII. rita ducunt Lineas in quavis mensa aut assere, vel
atramento in charta. Hicce Ludus Chinensis in hoc minore Diagrammate est
prorsus idem qui a- liquando hac forma simpliciore in plerisque Europae partibus exerceri solet; cujus itaque Europaea Nomina adjiciuntur
Est autem alia forma Chinensibus dicta CLe-lo, i e. Locasex,ut in praec. Schemate hoc modo: Persis
ου Hur jure, ubi quisque habet 6 Calculos;) Hibernis Cai lan gherra, quod Anglice Short- castis sonat; in Cumbria & Vestinoriandia di- etum Coppen graim. Alias in Anglia plerum'
que formari solet cum rotundo Carcere in medio.
f. De modo ac Instrumentis ludendi,ta de Scopo Ludi.
Dosito Schemate seu Tabella, luditur Num i mulis,Fabis, Lapillis, Astragalis seu Talis, aut Frustulis ii neis. vel quibusvis reculis utrinque
236쪽
Iia HISTORIA TRIO DILdiscoloribus. Pueri rusticani Paxillis in terram adigendis ludunt. Initio mittunt sortes cujussit incipere, ut ille cui cedit sors, suos Calculos commode collocare possit, in quo magnum Privilegium. Sunt qui incipiunt collocare in Modio, & illum locum primo occupare; quod quod quidem Privilegium ille semper habere debet qui priore .vice alterum superaverat, si pluries ludatur. Et medium locum hoc modo
Occupare, Galli dicunt Metire a cuire: ibi enim ponunt ad coquendum tanquam in Furno. Quando inter Collusores convenit cujus sit lim cipere, tum uterque suos Calculos sigillatim & quidem alternatim in Angulis collocat ; ita nem- ph caute ut suos interponendo alterum impediat ab obtinendo ex tribus litis Calculis Seriem : 4nam quotiescunque quis Seriem obtinet ex suis, tollit uia a squemcunque vult) ex Calculis Adversarii, & in Carcerem mittit. Hinc lucem foeneratur locus Ovidianus, ex quo constat Romanos ternis utrinque Calculis lusisse.
Hoc vult Ovidius, ubi Tristium lib. a canit, . Parva sedet ternis i istructu Tabelia Lapillis, In qua vicisse, est continaasse suos. Et in libro tertio de Arte amandi, Parva Tabella capit ternos utrinque Lapillos, In qua vicisse, est continuasset vos.
Hinc quibusdam ex Modernis, hic Ludus dici
237쪽
tus Lusus Ternarius : nam minorem ludendi Fo mam respicit.
Si autem majore. Form1 seu Tabella luditur, uterque Collusorum habet 9 Calculos aut Paxillos aut quidvis aliud. Et his Calculis sutante) sigillatim & alternatim Collocatis in a Angulis, vacui supererunt Anguli 6. Et in Calculis disponendis, media loca imprimis eligenda : & quamvis allaborandum sit ut Socius
non obtineat trium Calculorum continuatam
seriem , tamen in processit Ludi id evitari nequit : alias vel non luditur , vel nunquam ab-1olvitur Lusus. Et quidem in Ludo majori lepidum est si potes tuis occupare utramque ex tremitatem Schematis seu Tabollae, dum habes aliquem intermedium quem huc illuc superius aut inferius reciprocando movere poteris , &hoc modo Adversarium pes undare: hoc Tur- cis dicitur Itar u Ghel, ito ct redito, vellens ac rediens, go anti conte. Non quidem ordinario permittitur Calculis salire ad remotiores quosvis Angulos, sed
gradatim procedere debent, & proYimum sibi Angulum si vacat occupare. At si aliquis' suos omnes exceptis quatuor, amiserit, non tantum ad proximum, sed & ad quemvis ali-
um remotiorem Angulum smodb via non praepedita,) suos Calculos promovere potest. Si autem quis amiserit omnes praeter duos, cum duo ad conficiendum seriem ternariam sin qua tota Ludi ratio consistit non sufficiant, victu. censetur. 6. In
238쪽
g. III. De hujus Ludi antiquitate V origine.
HIcce Ludus qui per totum terrarum Orbem tam in Oriente quam in Occidente notissimus est, videtur originem duxisse ab rabibus aut Persis, a quibus ad reliquas Gen- IeS propagatus est. Nam tanquam receptissi- mum & familiarem, cum recenset Gjeuharius,
Ludus Persice dictus Sidere. Eum vero notum fuisse Romanis 1 oo abhinc annis, constat eS Ovidio quis paulli ante Christum incarnatum floruit. El. 1i tunc recentissimus. fuit certe &
239쪽
SUBIUGATIO REBELLIUM. dii ta nilia Lingua ut & Turcica) sunt Postpositi-
Rebellem in genere: nam quamvis sit iam Chinensium exercitiues, est tamen
Sed quamvis nominetur individuus ille dictus Rebellis eo nomine olim famosus, hic Ludus
240쪽
diis Bellicus, artem reducendi ad obedientiam Rebelles quosvis, & patriam ac Regias partes tuendi & defendendi methodum docens; quod pueros didicisse praestat, ut adulti sciant. Generalissimi locus est in medio, ubi Circellus reliquis major : & ille insigni quadam arte si gillatiM. Omnes circumfusos & circumpositos Rebelles mira sagacitate vel domat vel ad suas partes allicit. Modus Ludendi talis est. In medio OF Dux, contra quem rebellasti suppo nitur Tang-D u. Orbiculi seu Calculi sunt 26, omnes ejusdem coloris, & Dux est alterius co loris, qui hoc ritu collocantur prout in apposito Schemate cernitur. Dux utrinque habens unum, potest utri m-que capere, quod semper facit sive sint anthsive pdst, si modo sint in recta linea & ille fit in medio utriusque situs. Sed si sit tantiimunus ei proXimus, sive a dextra sive li sinistra,
tum Dux non potest eum capere. Hoc modo, dato spatio, movet se; & Miles unus aut alter subsequitur eum capturus : tum verti ille sub ducit se in alium locum commodiorem, & duos capit. Sed si tandem adductus sit in ex tremum Angulum acutum superiorem, tum non
potest amplius exire, sed ipse in angulo latere coactus capitur; quod alias nunquam fit, nisi in illo extremo angulo ubi ille non potest capere, quia non habet juxta se in linea recta aliquos capiendos, & ille sit coactus in angulum unde nullum est effugium. Et sic finitur Lusus.