Valentini Naibodae Astronomicarum institutionum libri 3. Quibus doctrinae sphaericae elementa methodo noua, facili, & ad captum Tyronum aptissima traduntur

101쪽

VALENTININA IBO DAE PHYSICIET ASTRO NOMI

EXCELLENTISSIMI.

er terra in litutionum quotidianaruma; mundi reuolutionum.

De circulis mundum intexentibus. Cap. I. V P R A recitauimus munA partes, oculos sectantium incurrentes,hoc est,m onstrauimus simpliciora potioraque corpora , mundanam pilam

constituentia, qualia sunt sub orbe Lunari conclusa elementa , ct hinc in immensum a nobis abscedens moles aethere quam ipsam qisoque postea latentibus O inconspectis uari/ distincta proposuimus orbibus,ad quorsi reuolutiones et gyrationes multiplices. Sole Lunamque edi reliqua in coelo fulgentia sidera,'alaca multiformiter permutare,tradiderut astronomi .i Nunc memorabimus cireulos, similiter F scalis

102쪽

oculis inco pectos, nec ni R in mente eo tem . plantium existentes , quorum respectu Comographi continuationem uniuersitatis admirandam, faciunt interruptam, multifidam, multi-

partita , O quotquotlibet portionibus discretam: motionumque Iocalium tempora erudita uenantur. Horum multitudo,quam mens in piala potest sumere, etiamsi omnem numerationem excedat: tamen decem si itaxat nominibus i

signes, cirra primam hane rerum coelestium in suturionem potisiimum designantur ab auctoribus sex maiores, uisunt pιniens O Meridion tis, Aequinoctialis O Signifer, Coturus arripvi noctioru coturus solstitioru, et quattuor mi nores, ut sunt duo tropici, cre duo polares . Sed hanc circulorum de cadem, ade aut triade summum , utiliteri constringere licet. Ne tenim aliud in essectu decas ista circulorum lad cat,quam Hori onta sibique erectum Meridio. nalem : Ooequatorem sibique inclinatum Si

griferuW, in globo mundi praee uὸ esse spectu

da, additis obiter circulis, per mhndi vertices incedentios, qui ob causas deinceps dicendas, coluri vocamur:ω Haeterea reliqua paruorurirculorum turba, quae innumera respectu Ma gnorum illorum tirculorum ena sitit arietsi de his soli, qui aequi malem conternunt, Er horum

103쪽

totidemque polares , ob excellentiam, preulim. ribus nominibus, euaserint insignes, in instrumentulis sphaericis. Ex his quae dico,potest intelligi,totam futuram de circulis di utationem, referendam esse potissmum ad tres circulorum intersectiones, quaru quidem unam facit meri dionalis erectus Hori'onti calteram uero signia fer Aequinoctiali inclinatus assumit: Tertia fiea circulis in Axe Polisque mundi sese mutuo dirimentibus.Porro harumsectionum prima illa,in qua Finiens oe Meridionalis coeunt, qui scens O immota si liciter,dici potest, propte rea quod circumeunte mundo, neutiquam minia meque simul circumducatur, o constanter in suis locis, ubi semel infixa fuerit, permaneat:

alteram uero ubi Aequator O Signifer congrediuntur,merὸ mobile nominare licet,eὸ quod ad quotidianum uniuersitatis motum per ortumo occasum coelorum ; summi i ct imMm culmen, atque reliquas mundi stationes, continenter rapta eratur: Tertia denique habet naturam mmdiam, eo quod ipsa quiescente, ut quae cum unia uerlitatis immoto coincidat axe,omnes suos circulos , ad morum mundanum plenὰ conuerti it

necessarium. Hinc atque ex huium idi sectionsidifferentia,nata est vulgata circuloru distinctio, juxta quam alii uocantur mobiles o singuli,ut

aut Aequinoctialis, Signifer et coluri an ; adris

omnes

104쪽

S E e V D V s. 43.. omnes alii ipsis paralleliseu aequidi states pami

circuli,eδ maximὰ quod ad uniuersitatis couer sionem a iduam,perpetuo circumagit entur mo-ιu, in mundosinguli permanetes spectu dif- sedentium iis terra locorum nunquam permuter - tur in coelo:alijs i ct multiplices,ut sunt reti qui maiorum circulorum duo, ne d Finiens σ Meridionalis, omnes que ipsorum familiae alii oei de paralleli seu aequid lantes parui circuli . propterea quod circumeute mudo, immoti pes sistant, quoquo uersus locis in terra muratio, usi quoq; subinde alis existentes seu exorientes. alias in coelo sedes accipere consueuerint , sintq; eo incerti numero, ut in singulis ferὰ terra locis,alios,mentem caelum spectantis, obseruare imaginari ; sporteat. Illos quoq; intrinsccos, hos uero extrinscos ficta ipsorum ad infrumentum armillarum comparatione,nominari r

perio satis impropriὰ eq; enim circumferentia sola propriἐ constituit aliquem circulum, ad euius plenam essentiam constituedam, requiruntur tria, nemρὰ,ambitus O centrum, quae ; bis, interi citur planicies seu area plava,ut in eπρο- sitione Geometrico rhm rudimetorum plenius dicitur. Haec essumma circulorum. Deinceps, quae circa segulos perfectioris cognitionis gratia considerare conuenit, exponemus, obiter reliquorum quoque minas principalium circuloru, .: fisurum se

105쪽

κorum incertus est numerus, ct tamen ad c lestis choreaespectaculum exponedum utilis eo- Initio,designationem oportunis in locis , simul

adiicientes. Quoniam uero in circulorum picturamon ramro facienda est sphaerae rectae ct obliquae mentio:

O haec absque praecognitione innientissatis i relligi nequeat, operaepretium fuerit, a dicta rufectionum a exordiri, Hortyontaque prae careris omnibus designare,ut qui ipse quoque u deatur esse notior quum Meridionalis , in iliter alios omnessolus hominum oculos quasi feriens. De Finiente, quem Grice Hor ironia vocant: tum vero de sphsra rectata obliqua. Cap. II .

s τ igitur Finiens circulus magnus,colpsctam mundi medietatem ab inconspecta dirimens, alius alias in caelo sedes subinde sibi

Mendicans, pro telluris locorum,d quibus coelum spictatur,uarietate, quoquo modo contingenter apud quem oriri Didentur omnig quae occidunt. Hinc aliud nomen Finienti accessit, ut tirtultis hemisphaeris uocetur ,rtim aliauegraece Hori o terminator urseus, recti mἡ dicatur, ae re

γοῆosi deo, quod visum finiat , seu rei minet, mundique medietatem appareni cm, xb ea qua occulti

106쪽

occultatur,separet ad unguem aequaliter. Esehim per meditam terrarum non transmittatur, centrumque suum insuperficie tiaruris habeati tamein caelum aequaliter dirimere cernitur, ita ut apparEs eius pars semper percipiatur aequalis parti reliquae , qua occultatur , eo maxi-mὸ, quod sensus aestimatione, tellus coelo compserata, sit ut punctam ad eorpus , ct finitum ad infinitum magnitudine . quapropter quamuis necesse sit,aliam esse planiciem,qua conuexit tem telluris perstringit,o aliam, quae per centrum eiusdem transito tamen quoniam immensum est caelum, si ad terram comparetur,idcircὸ

prae nimia earum ad extrema mundi moenia usq; extensione,mutuum,quod c5tinent spatium, ex haurire, O omnin) eoincidere, sentiuiitur. Designatur autem mundi Finiens,per integra conuersionem recta linea, ex oculo caelum intuentis tanquilm ex centro protensa ad ortum

uel occasum aut uersus aliam partem coelestis marginis, qui quadrante distans d puncto cupitibus nostris imminente, terram ceu tontingere uidetur. Oportet autem a memorato capitibus nostris imminne puncto, cogitare dimetientem, per centrum uniuersitatis ad partem mundi pedibus obuersam, traiectum, qui est Aaeis Horia ontis,tum praedicta linea rectos angulos assu-etnens super quo mundi mis cogitatione

107쪽

tis integre conuersa reuoluta ue, rectam illa si eam, quam ct axi HoriRontis erigi, θ'

oculo coelum intuentis, ad extantis. ceti Mor'

sme exrremas mundi moenia, procurrere ice- hamus,simul corripiens et circumducens,nostru Finientem detornat. 2 am huius linea sic circumductae terminorum alter, scilicet immotus, tentrum sit geniti circuli,quod quidem commune cum mundo habent omnes magni circuli: reliquus uero eius limes, qui per extrema mundi moenia circumvehitur, Finientis designat circu-fer etiam: ipsius deni ; longitudinis,quae memore ratis extremitatibus seu notis includitur integra conuersio , detornat aream planam orbic larem,medium mundum dissecantem, quae Finita

dicitur, sitque ueluti plana quaedam basis orbi rutaris,in qua mundi medietas conspecta , quiescit: O rursus quasi pauimentum quoddam ro- . ruinisum, quod inconspectae subiectbeque pedibus

coelorum medietati supersternitur.Sic itaque coe in hune modum, non tantum Hori onta nerum etiam omnem alium in sphera sumptum circulum, uolumns costare,extremitatis planicie,am itu, cenζro,non aκtem sola circumferentia, ut uulgus,quasi nulla aut parita esset inter circulum o eius circumferentiam differentia, Θ-tervmox memorata Horiγntis detornatione,

palam fit,notam puncti capitibui nostris imminentem

108쪽

Dente esse uerticemseu potum Hori 'ntiri elvit communiter loquuntur, nostrum aut, capitumn rorum verticem , quem Sarracenicὸ Zenit νnotant: reliquum Finientis polum seu uertiacem sub pedibus nostris depressumsimiliter ima minere,capitibus eorum,qui diametro Detsi monti in eruasto hinc distantes,apud eundem minensem , cernunt hemi*baerum nobis incon Dectum, quos antipodes nominant quibus quicquid de mundo oritur,nobis occidit,oe econtra. Ad extremum, ab ambitu semicirculi, quo Vertices Hori ntis interse in sphaera lo su ὰ disiunguntur,partibus I 8 o. supra Fini trso. O infra eundem so . si defendant recta lineae totidem, O cum Axe Hori ontis rectos assumant angulos, pariter ue circumvehantur, rursus perspiruum est, inde existere oportere areas circulorum minorum,inter se Finientiaequ/di tantiu i 8o .supra terram so . ruta terra totide, quos Hori oti et inter se parallelos ramacenic/ micantarat vocant. Quorum quidem sic inter se aeqμὰ distantium, quod Ho-σiRon reliquos omnes magnitudine superet, qui est qui dubitet e Sed O omnium inter se in qualitas aequ8 clara estoeo enim semper contra huntur in maiorem angustiam, quo magis. a Fia letis tuberositate ualisim I descederint, donec in uertice seapolo eius in nihilum abeant. R

109쪽

Dicamus nunc causam,cur non omnibus unus

fit Finiens ct idem ubique, sed singulis locis

terrae alius. Ea uerὸ es globoss telluris conuexus tumor, in quo oculos coelum contempla

tium,si inter se disiideant, oportet supernὰ a ' cipere notas verticales, quos Finieritium polos esse monstrauimus, in coelo pariter inter se di-kantes . Tolis autem Finientium diuidentibus. ipsos quoque Anientes circulos inter se pariter disiidere inclinarique necessarium est. Itaque ob eam causam,quoquo uersus, siue ad alterutrum polorum mηdi siue ad ortu occasιm utasiue obliquo itinere ad alias plagas in tellure progredietes,subinde nouos sibi Anientei exo-

viri sentiunt , quod ad intelligendum equidem non arbitror esse di ciἰς- :

Si enim ab ortum occasum, uel econtrario locis in terra permutatis, nulla sequeretur Fidimentium circulorum permutatio, tunc oporte

rei absurdὸ credere, quod plana esset hinc inse , . telluri qu)dsimul omnia compareret cunctis, nec Luminaria aut alia stella diuersa diurni nocturnique temporis assectione orirentur aut o riderent Id uerὸ plenὸ falsum esse ocet experientia quotidiana. Videmus enim astra prius oriri locis orienti uicinis, ac postea locis occiat dent alioribus: ideoque, ut Plinii uerbis iam

utamur, defectus Solis ac Luna uespertinos, orientia

110쪽

. lentis incola non sentiunt, nec matutinos ad occasum habitantes: meridian0s uero ius ae illi quidem tardius, idest, in nocte profundiore, hi serὰ citius, id es, in nocte milius profunda,' uident. 2Vobili apuis Arbela magni Aleiadrisidioria, Luna defecisse noctis secuta hora prodita es,eadem ue in Sicilia exoriens. Quo p tam fit ocu Arbelorum lato esse Sicilia orien- tutiorem, quatosic deficiente Luna, profundiorem noctem habuit quam Sicilia. Quae omnia qui ueris oculis aspicere uolent, quam faciliuὸ

cognoscent causas,non tantum perpetuae Hori. Ontium permutationis,uerum etiam, cur tellu-xem globosam esse credere oporteat. Haec enim

duo,in uninersum siue ab ortu occasuque, ue a Borea Austroque,siue ab alijs mussi plagis inter se comparentur,mutuosese pariter firmis argumentis prodere consueuerunt, utque continens mutatio Finientium, indicat telluris globositatem,ita hac uirisum arguit illam. Porro quod uersus Polos quoque mutator telluris sedes,mox consequatur permutatio Fι-nientium, ex eo constare potes omnibus, quod sublimem mediam ue telluris tuberositatem incolentes,qui utrunque myri polum, atque ade.

totum mulianum agem,i suo Hori onte iacentem procumbentemque uident,si per conuexitatem tisiuris, in uir liber deiectum progredientra