Valentini Naibodae Astronomicarum institutionum libri 3. Quibus doctrinae sphaericae elementa methodo noua, facili, & ad captum Tyronum aptissima traduntur

121쪽

eoorientibus aut condescendentibus uel per medium caelum simul transmisis portionibus,

comparantes O adaptantes, d etiamur. idcirco rursus Oob banc quoq; causam hic circulus meritosuo sibi nomen Aequatoris comparauit. Vocant autem ct Aequinoctiale O Aequidia Iem, imitantes significationem Graecorum, apud quos ι-uscatur,ab aequinoctiorum mox

in signifero designandis notis, in quas Sol ab

Aquilone ad austrum uel hinc ad boream prosia cistens, quando incidit, ubique terrarum paria dierum noctiumque tepora facit. Sunt qui Cingulum primi motus eum nominent, eo quod F sius ambitus praecingat mundanae pilae celsitudianem summam,as'e ad quotidianam uniuersitatis reuolutionem, prae taeteris hine atque illine ad polos descendetibus plagis, rapido cursu cir

cumvectam.

Designatur in coelo , quanti linea a centro

iuersitatis axi mundano erecta, ad extimucoelum protensa,ad diurni nocturnique temporis reuolutionem circumduci intelligitur. 2

nifestius uerὸ iam esse arbitror quam itera uerbose hic moneri lector debeat, sic descriptum Aequinoctialem,esse omniu sibi O inter se parallelorum maximum, qui in pila mundi circa quotidiana reuolutionis polos detornari po Dut.

122쪽

De quattuor mundi angulorum, & duodecim coeli regionum quas domos vocant distinctotibus. Cap. V. 'r'1M 1 3 v s ct Meridianus circuli, mutuam φος thihi , hoc est dd angulos rectos se-' uione aciunt quattuor hemicyclos, totu mundum quattuor lybaeralibus segmentis interseaequalibus, circulumque Aequinoctialem qua tuor quatrantibus, distribuentes , quos Astrologi Centra O ob excellentiam quattuor coeli Cardines uocant. Ham sidera ad Meridionalem Finientemque diurni nocturnique temporis motu delata, suarum in inferiorem mundunt actionum maximam eonsequuntur potentiam, que iuultis mundi locis pro ipsorum a memoratis Cardinibus deiectu uariatur multifariam. Quod actionum discrimen, ut per coniecturam aliquomodo consequi liceret, artitisunt astrorum iudices quattuor illa sphaeralia mundi segmenta

in terna, ductis aliis adhuc quattuor circulis, per Finientis O Meridionalis circulorum commissuras, ct per octo equatoris incisiones, quibus ipsius quattuor quadrantes trifariam dirimuntur, incedentibus, dirimendo partem

123쪽

quas duodecim caelι stationes O domos uocant. Perllicuum autem es, memorata sp,aeralia segmenta, siquidem ea quadrantium sinc, ubique gentium inter se coaequari : sin uero re gionum dιmoriιmque coeli duodecim, non nisi in1'baera rectae situ inuice effici aequalia, eo quod, ubi sphaera inclinatur, aequalia Aequatoris in terualla, distinctoribus domorum Cιrculis , tanto magis inclinentur, tantoque in maiorem contrabantur angustiam, quanto ad Climatis Hori'onta propius accesserint, ct econtrario eadem iisdem cὸ magis erigantur eoque in maiorem diducantur amplitudinem, quo Meridians circulo uiciniora fuerint: domus tamen aduer-D ubique gentium inter se fiunt aequales , quarum 1eriem in plano descriptam tisitat8 oculis subjeere consueuerunt, assumptis duobus quadratis, alte ro alteri inscripto, dii ctisque lineis duabus diagonalibus; quadrati maioris superationem oci faridm , quadratum uero minus inscriptumque quadrifariam, O 'in summa totam circunt criptam figuram planam duodecies dirimentibus, sicut oculis subiicitur, in grammatica descriptione, qualem hic.euidentiae gratia apposuimus. Hemicyclus Finientis apud ortum, inchoat

primam domum, qua gracὰ dicitur

124쪽

κ αναπολει 3 ος ν προς αατολο . ratis ἡortus oe Cardo Finitor he oripiatis: item angu- lus or; entis,primaque coelorum regio. SE CUNDA domus primae proximὰ subter succedit, quam Graeci anaphoram, latini infernam portam uocant, eo quod tanquam apertis foribus Luminaria aliasque stellas exorituras ad boro βεοριum euebat.

125쪽

dientes descedat, uno mudi polorusubter subfi'

dete reliquis attolli laxemq; mudi ad Horixonta' nouu,per deiectionem acquisitum,inclinari,atq; adeo totius globi mundani positum gregi/u riarisentiant: sicque sit haud dubid , ut nobis nunquam occidaut septentrioualia sidera, Oecontrari0,meridionalia nunquam exoriantur,

rursumque auctralibus incolis sidera australia nunquam occidant, ct septentrionalia nunquam

cernantur,attollente se contra medios uisus te rarum tumente globo. Ita Canopum non cernit

Italia Aegypto patentem,nec Troglodytice septentriones. Qua Axis oe polorum totiusque mundanae pilae,respectu incolarum ab altisima mediaq; tuberositate telluris,ad Austru aut Boream deiectorum, cotingens tralpositio, noua Fi- menti pariter ac mμndo peperit nomina,ut nMucire Id situs, nunc uero inclinatus obliquusque vocetur. Uominant enim sphaeram rectam eum m*ndanae pilae positum,ubi uterque ipsius uertex procumbere cernitur in Finiente, qui ob id Ηο- rixon rectus uocari cosueuit: populis, quibus ea ita sita sent omnia oriutur et accidunt suntque dies O noctes inter se semper ad unguem aequales,id quod media telluris incolis accidere manifestum est. Axis quoque mundanus, Fi- ruenti,cum ad angulos rect ys erigitur , sphaeram facis rectam,ubi uice uersa nihil oritur uel o

126쪽

cidit, sed in gyrum omnia uersata perpetuo uel supra uel infra Finientem detinentur, quod con- tingit incolis ad imum terra uerticem polumue munili deiectis. O B O Q v A autem seu decliuisseu inclis lasphera est tibi axis mundanus neque coincidiscus Hori 0nte, neque eide arpθος ci; α; eris Q, sed uno polorum sublato, o altero pariter depresso finienti ad angulos inaequales inclinatur, qui ea de causa obliquus Finiens nominatur populis quibus ea ira sita sunt, quedam oriunturo occidunt, quaedam uero in aperto sunt semper aμt in occidio utq;,ut patcbit, dies incremetis decrementi sque mira inaequalitate multifariam,pro magna uel parua obliquitatis magnitudine, di identes: id quod accidit Europaeis atq; adeo omnibus aliis, qui mediae telluris tuberositati, mundique uerticibus hinc inde intem, ciuntur. De his Hori cntium pariter ac tVtiδε - Α ;1ium mundi obliquationibus, quas ὀ summa terrestris sub pedi-xlobi celsitudine ad utrumlibet eius deiectum busJ id est descendetes experiuntur, intelligi debet elegas dς carmen poetae, in agricultura sua lib- primo; msidipola Mundus ut ad Scythia Riphaeasq; arduus arces Australe . Consurgim pre tur Lihae deuexus in Austros. qui terraei sic uertex nobis sempersublimis et 'At illηm D. ub pedibus, S x atra uidet manesq; profundi. nun

127쪽

rectam, Hori onta rectum si nor unum,ρθε nulli uarietati obnoxium,eo quod sublimem mediam ue telluris tuberositatem incolentium recti Horigontes omnes ab ortu in occasum uel econtrario permutati c neque enim aliter permutari possunt in nulla sint disserentiae omnes enim ρω

polos mundi designati, quotidianam Uuudi conuersionem eodem modo excipiunt: at mundi pariter ac HoriUntium obliquationes , esse ualde disiimilessemper ue uariabiles,mundique con uersionem subinde aliter atque aliter transmi pentes, et ob id in multiplici disserentia considevandas,ut suo loco magis patebit. Fimentiu rursus alius sub sensum cadit, alius Dia mete percipitur,quem ideo ratio lem uocant. Ille rotundam telluris area,quattuor for- ιδ milliaria Germanorum ab oculo undique pa-εentem tantum enim oculis morbo uitiove de prauati nousint, patenti in eampo assequuntur concludit: hic aero a qualibet terrenae conuexia

talis nota exiens, non tantum totam elementorumolem transit, uerum etiam immesos illos aethereos orbes perrumpes,uniuertati moenia ponit, totius mundi meditatem conspectam ab inco ' Ita dirimendo,ut dictum est. sus eius actiones, quando omnem sensum facile ex tedentes, solius intellectus industria accipiuntur, nomen ei iu- η erunt, Et Finiens rationalis artificialis que dicatur

128쪽

dicatur. Nulla namque oculoru acies ad extrema mundi flammantia moenia peruadedo,uidere potest, ualis a butus machina partem esse-LIam extantemq , aequalem esse parti reliquae,

quam inco sectam pedibusque subter subiecta

esse dicebamus:quod ortus occasusque aduersiorum diametroque distantiu siderum, per diopi a G monum armillarumq; sese coniuratis, meti pariter ac arti haud dubium reliquerunt: ιmmensamsimul coeli uastitatem , O telluris coelo comparata,parMitatem uulgo incredibιlem, coarguedocili In possent namque Finietes circuli, cum centr- telluris non adeant,totu coeli globum secare bifariam, si non instar puncti habes, sed insignis esset magnitudo ad coetu comparais telluris: aut, ut lineis rem propius osticiendam demus,si telluris semidiameter ad uniissitatis semidiametrum rasionem est atu dignam haberet,ut 4 principio diximus. Ut autem verum a ridicialem , iii πο--ορ ω φα, ita multo minus reliquos eirculos, de quibus dein-eeps dicturi sumus, sensibus externis patense. esse uolumus. De Meridionali Circulo. Cap. Eus I T v R alter immobilium circuloru, quem meridisnalem oe meridianum circu-G a luri

129쪽

Ium sine discrimine uocaui:esque iste,qui ct per

Finientis oe quotidianae conuersionis, seu mox desiaemidi ci equinoctialis ,seu mediae celsitudianis polos incedens, utrique erigitur, coeli medietatem scandentem ab ea qua descendic separans, ad quem Sol quotidiano uniuersitatis Moru delatus. meridiem mediam ; noctem facere cois uir. Quo ex oscio, sua apud Icript ores accepit nomina, ut a Graecis ιι P itu Αινῶς, a nostris uero Neridionalis Merinoctialis, similiterq; mediae diei ct media noctis circulus dicatur. Designatur in mundo Meridionalis per linea a centro telluris ad polum Anientis eductam, subinde per mundi polos integre reuolutam . cumque poli mundi non sint ali',quam,ut statim patebit, uertices Aequinoctialis circuli, quem apsum quoque per mediam mundanae pilae celsiatudinem traiectum esse modo insinuabamus , mox clarius dicetur , manifestum sit ex praefata Meridionalis circuli genitura, iuxta quam ipse, ad integram semidiametri, per mundi Finietisq;

polos reuolutione nascitur, necessariu esse penitus,ut meridionalis tum Pinieti tum uero couersioni quotidianae seu Aequinoctiali erigatur, Ouiesim .hi erigantur illi,ad angulos rectos: ct paxis meridiani, ualeat ide atq; adeo ide sit,quod lintersectio planorum longa,quam facit Finientisor Potidian comersionis seu mox designandi

130쪽

. qni noctialis, mutua commissura seu incisio.

Cumque omnis uertex Idem valeat, imo vero demsit,quod cuius , axis eXt remitas, bene V

paret,Μeriuionalia quoq; circuli polos nil aliud esse quam Modo dictae illius incisionis extrema puncta,qus quidem sunt ilia,in quibus Hori ontis ambitui coe equatoris circti erentia mutuo sese intersecant. De hhiusmodi uero O his milibus circulortim circumstant θs, diligenter initio admonuisse discentes, plurimum interesse iudico, eo quod quaecunque mutua relatione inuicemglutinantur,de his nullum posit aliquis plenὰ docere alios,aut ipse perdiscere, nisi facta simul mentione reliquorum. Quemadmodum ergo apud dialectica rudimenta docentes, pater dicitur esse*j, filius patris: ita nos quoque dicamis,circulos esse suoru in polorum axium- ue ct econtra. 2 e ue rursus unus idem ue est ubique Meridionalis circulus, sed alius subinde nascitur locis aliis, quae ob occasu in ortum uel econtra qualitercunque disident. P a quae pari seu horarii seu Aequatoris aut alterius alicuius paralelli Circuli partis numero,ab occasu ortu uere mouentur,ea omnia unii Meridionale circulucomuniter usurpant, etiamsi in se ea sub eo binc inde ultra citra ; media telluris cestre Sue, ad