Valentini Naibodae Astronomicarum institutionum libri 3. Quibus doctrinae sphaericae elementa methodo noua, facili, & ad captum Tyronum aptissima traduntur

31쪽

Ρ . .' L I B E 'terea in scholas introducantur. His quidem ego libenter assentia si Osuas Oscholarum v res tanto oneri pares factas cognouero: et tam ut Aristoteles rerum logicarum naturalium ita illi artifices motuum eo testium acutisimi perscrutatores merito habetur: Uerum,quonia uel propter lingeniorum uel studiorum uarietatem edi disimilitudine, no omnibus tota perfectamq; artem tractare licet aut libet: uel quia nostro secuto,quo ferὰ omnes, theoria rerum abistra ctarum postposita, ad quaesuosarum uitsq; populari accommodatarum artium,uctiones ostinant,discipline Geometrico Arithmetico- ,rum inscholis ferὰ negliguntur,et ob id uix cui' piam aut saltem paucisiimis contingit tantum decreto in historia,des numeris o figuris, solidi iudicij,quantum requirit illorum operum exercitatio, praesertim si ab ipsis primum aut icandum sit: idcirco quemadmodum in logicis cralijs inferioribus discipliκis,introductiones, qus summas illarum artium complectantu ν, utiliter initio proponi videmus sudiosis: ita multo plus hic quoq; communi numero discentium, rectὰ consuunt, nisi falloriqui iudicant, ex tautatam multiplici ct perdifficili circa siderum demonstratarum rerum copia, eruendas esse sum marias inplices, nudas atq; subtilistinis Geone rinorum de strationabui exutas Dpoebe

32쪽

sium,qua ab approbatis artificibus ad saluandaphs omelia ossumuntur, narrationes, a: ; sic demum primum aussu antibus proponendaS . Etenim simplicem artis tracturam praecognouis se prodest etiam iis,qui postea harum rerνm demonstrationibus munitum artificiumsunt appetituri, quales semper sunt rariores:Reliquis,qui non cutituendg arti , sed uel theologia,uel iuri, uel medicinae, aut in uniuersum pusicae O taliabus rerum generibus sua studia destinarunt, satis fort8 fuerit , ex simplici narratione talem Asronomiae historiam seu imaginem mente

concipere,qualem alinqui circa recte costitue dam artem laborant atq; omnes omnino motus

tanquam in praesentia contueri student, prolatis demonstrationibus Geometricis proposuerunt. P eq; enim iurὰ requiripotes ab omnibus sim pliciter,coelestium apparentiarum in lineis facta demonstratio,ut quae in hae imbecilitate totum plerumque requirat hominem. Verbi gratia, si cui libeat res medicas tractare, aut in uniuem sum perquirere causas, propter quas inferior materia ortu O interitu O aliis ph cis motionibus continenter afficitur, is non manca aut truncatam,sed respectu uirium humanarum plenam rerum naturalium doctrinam appetere censeri potest si artis astronomica id minusum ex simplici fideque digna narratione sibi compara B uerit

33쪽

verit , etiamsi interea forte ignoret subtiliores apodixes, quae sunt propris eorum, qui circa a tem rectὰ construendam desudant, omnium ue

motuum omnes omnino causas mente conceptas

possidere et tanquam coram cotemplaristudent. Aliud est enim artem constituere motuumque omnium causas intesistere, O aliud artis uomnosse necessarium. Omnes iudicant mercatori aut thesaurario regis futuro, necessarium esse habitum rectὰ supputandi, ὀ quo tamen nemo iure requiret Arithmeticen, qua causas seu d monstrationes oe proprias numerorum assectiones O tales idiotropias, qua ad philosophos proprie pertinet, perscrutatur. Plerique enim, etsi Arithmetici non sint, tamen supputara excellunt,lut longὸ plures rectὰl numerare videas. . qui in tabernis mercatorum humiliter seruiunt,

quὰm qui in Cathedris philosophorum superbὰ

sedent. Eodem modo nos sentire decet de astronomorum doctrina, cuius simplicem O fide dignam historiam omnes docti perinde scire tenentur, ut suπutandi: quendam habitum, etiamsi

demonstrationes neutrius artis ab omnibus iurὰσxigi fortὸ posint, praesertim in latastudiorum amplitudine ingeniorumque uarietate,et fragialis ning uita tanta breuitate,quam longitudini artium omnium neutiquὰm posse seu cere benem ebar Hippocrates facile est ad intelligendam.

34쪽

gendum. Apparet itaque, omnibus ingenere qui mathemata prae caeteris sudiu Aunt amplexuri, O qui aliis profesionibus sua studia desinarunt, plurimum conferre posse , simplicem

de motibus corporum coelestium disciplinam, qualem nos quoque iam circa diurnas uniuersitatis conuersiones proponimus. Quod uerδ ad reliquos illos attinet, qui motuum caelestium scientiam singularem O unicam tali μονοΘι , per positam a nobis Astronomiae Hχοτομ-Jophistice distrabiputant in πολυμος pωσιν membraque superuacanea, qua uno perinde contineantur,ac proprietas generis alicuius,sibi subiectis formis inest, eorum error manifestus est, nec indiget uerbosa refutatione. 2bque enim sicut iso steles participat cum tria lo, sic quoque motus sinister cum dextro communicat, dis-ydentque hac inter se non minus aut minore in

teruallo, quam proprietas trianguli distat ab idiotropia quadrati. me obstat, quod paulo ante dicebamus, tum dextrum Disro O huc illi quaedam conferre praesidia. P am O doctriana quadrat*rum 2 trianguli proprietatibus seu

mit auxilium. Unde sicut haec duo in Geometria,ita dextrummiserumque in astronomia tu re tribuuntur, separatis uoluminibus. Et nos duobus artis astronomicae membris, intelligimui

non genus distribui formis, nec totum separari B et partibus

35쪽

partibus idem ualentibus similiterq; affectis

aut per omnia necessario copulatis, sed potius euidenti proprietate plurimum inter sed id

tibus,quod ne fieret, nulla ratione logica prohibebatur. Praeterea, quoniam uniuersales σparticulares reuolutiones in coniunctis uel separatis uoluminibus proponere, nibri interest: qui quam utraq; partium uim habeat, distinctis in operibus iussa methodo tractant, u nemini

defuisse,ct bis,qui ultra prima Cinmographi rudimenta, qualia ferὰ sunt omnia, qua circa

quotidianas mundi conuersiones commemorautur,nequeunt uel nolunt progredi, peculiariter

profuitse,uideri possunt.At : hactenus de ephodo breuiter dicta sussciant. 2 unc antequam νε ipsam artisq; praeceptoru expositionem aggrediamur, admonebimus initio breuiter lectorem, edi de proprio proposita tractationis exordio,Oquidsentiamus,tum de Arithmeticorum Ge meticorumq; tyrociniis,qualibus rudiores perfectioris expeditioris institutionis gratia hic praeinstrui cosueveruntdium uero de recens uuia satis opinionibus nonustorum, qui de mathema rum finibus acerrimam disicepationem ingressi, non minus ipsi ueritati qui bi mutuo contradicere uidebantur.

36쪽

ne astronomicarum institutionum genuino principio. Cap. m. I X his quae statim ab initio diximus patet, , rotam nostram futuram de rebus caelestiatus disputatione, oportere contineri coerceri se

commemoratione eorum praecipvὸ, qua ad quotidianas uniuersitatis reuolutiones terrefribus apparere consueuerunt .Quemscopum fula nuuia alia uia comode captare uel contingere licet, quam circulorum O huiusmodi Geometricorum fgurarum, ad coesum magno cum ingenio facta

coaptatione: qua ipsa quoq; , ut dextr8 recte ; instituatκr,praecipuas natura partes , ὸ quibus mundanum LVema tanquam potioribus mem-1ris compingitur , praecognovise prodest. Quin mundi quo ; partium numeratio, sibi totius f Φrics praestrui desiderat definitione,qua quid sis mundus conset qualis figura eiusdem, O talia non tam mathematica fere magis quὰmpbysica , qualia plera ; sensibus exterioribus

accommodata populariter cernuntur. Vnde

proposite disputationis iure deceter ς, sumpserit

aliquis exordium 2 mundo:quamuis communiter

omnes fer8 qui de hoc argumento scripserunt,4 desinitione globi uideas principium sumpsisse, quod ipsum quos; dextrὸ O in meliore partem acceptu, utcunq; excusari potest, eo quod mun-

37쪽

di moles deirca qua hec tractatio tota uersatur globosa sit,quod non satis intelligntur,nisi prius,

qualis sit figura globos,Geometricorum figurarum ignaris praemonstretur. Quam ob causam, etia quae globum ordine natura antecedunt alia simpliciores magnitudines, quaeq; non minusquam globus in tota sphaericorum elementorum traditione sunt usurpanda, eas omnes praeuia instructionis gratia similiter: particulari praeceptorum artis expositioni prastruere licebat, mquidem hae rudimenta non aduntur artificibus, jed tyronibus,quibus alis peruia esse non pos sunt,nisi benὸ praecognitas habeant desinitiones figurarum o uim uocabulorum,quibus hie ne cessario utendum est. Ad eundem uerδ modum O nobilitatis o utilitatis locus,ad praeparandum informa mj rudem lectorem pertinebat, quandoquidem, qui uel tradunt uel discunt aliquam artem,de cuius praestatia, certitudine aut manifesto usu,nonsatis constat, semper haesitare habeat necessarium, utrum aliquod opere pretium faciant: quamuis si qui de corporu coelestiumotionibus disciplinam,his commendationum tutulis excellere non uideant aut negare audeant, eos iure contemnere Osiletio praeterire liceat, eo quod tales omnes uel mente penitus obtorc ros uel extrem/peruerso iudicio malicias dia

38쪽

de rebusfera' controuersia inire debeant.Quid enim laudis aut lucriferas de expositione solitacita rerum earum,quas in cotroue pam adducere non minus turpe est, quam utrum nix albam aut nigra haesitare sollici umve esse O angi pDicendu potius fuerat de aliis, qui etia si magna in manifestum usum omniu haru artium fatea tur:tamen quia fines bonoru indistri d O perperam conceptos habent,de sine mathematicarum artium censuram sumere uolEtes, plurimum aberrauerunt. Eata fama oe insignibus circa totam rem literariam operibus notorum spectatissimorumq; uiroru, prasertim qui hodie Parisiis Thessali ct Aristippi nominibvssubiecti legum tur iudicia de mathematum genuino philosophicὸ dissutato sine uulgata, qua inter caeteras ipsorum de methodo des propriis disciplinarum omnium siubiectis,aeerrimas disceptationes extant, ueluti ex diametro longisimoq; omnium interuallo iam inter Iet uim ab ipsis ueritate distidere reperiuntur. Vna quippe pars tradit, totum Matheseos finem omnino cotineri simplici rerum ὀ materia separatarum contemplatione seu cognitione,neq; ullum inueniri aut proferri posse mathematum usum popularem ,seu , qμοdidem est, qui conducat aut conferre quid posit, ad dextia faciendas eas res, qua populariter

39쪽

etulis ternuntur,aut aliter communi hominum

titta feruiunt.quasementia nulla alia ferri ρ se videbatur crudelior,aut qua hae innocent iamae uitae ; manae utiliseimae artesamanifestis falso conuicio grauari laediq; postini. Palam enim est,quὀd quaecunq; in immortali pariter ac

mortali mudo pulchra,uenusta,gratiosa lepida,eulta, vitaq; humanae decenter accommodata utiliter pseruientia populariter cernuntur, ea omnia gignat conferat hominibus docta sapiensq; matbeirct econtra in uniuersum impe- iditas,mancas, incultas, deformes O tanquimbarbarico coeno immersas respublicas effici,ubia eun uel nihil uel parum Geometriae numerisq;eocinnatum accomodatumq; conspicitur. 2 es uero mirum cuipiam uideri debet,quod,diceba, totius mundanae compaginis pulchritudinem Odecentiam, usuris numeris O figuris diuinitus innexam cerni , siquidem ipsa quoq; scripturas

uerax, Deum in creatione mundi, numero men

suras pondere concistbe omnia testatur. Similiter autem ct Platonis Timeus,uniuersiratis fructura Geometriae numerisq; coaptatam σα memorat,clim causas ex mathematicorum distiplina petitas adfert, cur non uno , sed duobus interiectis mediis,extremos reru naturae limites Deus in crearione mundi,qui ipse qμoq; ρπη-iariter cernitur, coniunxerit. Prouidentiam

deniq;

40쪽

deni si qua Deus rebus in natura conditis adest, qua leges motuum caelestium ratas ct incommutabiles custodit , perpetuitatem ; formarum in generationibus coruptibilium conseruat: at ;ut semel dica,qua totu genus humanum gubernam,premia quidem legem facientibus, poenas uero eandem transgredietibus,non ut iurisconsultis conceditur cν πλάτει sed longe iusius, quam peritus aliquis Geometer lineas circinoo ad amussim secare posit,ordinat,totam Geometria cocinnari uoluerunt prisci, dicenres πο/Mν αε, γε- τἐΘ . Sed non solum ingentes immensum mundu constituries moles,digito Dei circumscriptas essesapientisima mathesi cernimus,lierum etiam quacunq; manus artificum ex caduca mortaliq; materia decenter fabricant uitaeque humanae faciunt accommodata opera,ea

omnia figuris numerisq; concinnata spectantur. alia alijs magis uel minus apte, prout structa fuerint ab opificibus peritioribus aut imperitioribus ad diuinam mathesim propius accedetibus uel longius ab eadem remotis: qua de causa illas quidem diuinos ac heroicos, hos uero

comunes ac uulgares nominamus artifices :Penitus uero ineptos abiectosque, quorum fabrica vitiantur untque ingrata aeque ac inutiles fragilesque, ob enormem Osensui notabiliter patente a regulis numeroru Ru rarum ; abscesu