M. Tulli Ciceronis Opera. Ex Petri Victorij castigationibus. His accesserunt castigationum eiusdem Victorij explicationes ac Ioachimi Camerarij Pabenbergensis annotationes Operum tomus primus. In quo Rhetoricorum ad C. Herennium lib. 4. incerto autor

331쪽

ORATOR I AEGraecb Maec quae pristiam contentionem babent eaedrguendo σ resiliendo,ut ut dixi, Cr confusa sunt. Ruritionum Cr frmamentorum contentio adducit inunguastam disceptationem: ea in coniectura nulla est. Nemo enim eiss quod negat ali , rationem aut potest, aut debet,aut solet reddere. Itaque in his causis eadem Cr prima quaestio,Cr disceptatio est extrema. In illis autem,ubi ita dicitur, N on minuit maiestatem, quod egit de cepioα ne turbuletius. Pop. enim Rom. dolor iustus uim illam exiscitauit, non Tribuni actio. Maiestas autem, quoniam est magnitudo quaedam Pop. Rom. in eius pote)state de iure retinendo,aucta est polim, quam diminuta. Cr ubi ita rosertur, Maiestas est imperi atque in omni Pop. Rom. diagnitate, quam n nuit ιs qui per uim multitudinis rem adseditionem uocauit: exinit illa disceptatio, Minueritne maieytite,qui uolunte Pop. Rom. rem gratam Cr aequam

per uim egerit. In his autem edulis, ubi aliquid recte floctam,aut concedendum, esse actam defenditur, cum est acti subiecta ratio icut ab Opimio, I ure feci, salutis οαmni Cr conseruandae reip. causa crelaturus est ab Deαcio, N e scelerat imis quidem ciuem sine iudicio iure

ullo necare potuisti: oritur illa disiceptatio, Potuerit ne recte salutis resp.causa ciuem euersorem ciuitatis indemnatam necare. Ita disceptationes eae, quae in bis controuuersi s oriuntur, quae sunt certis personis Cr temporibus notatae iunt rursus infinitae,detractu'que temporibus Crperson , rursum ad confutationis Iormam, rationems

reuocantur. sed in grauisiviis fimametu cr illa ponenada sunt,siqua ex scripto legis,aut testimenti,aut uerboorum ipsius iudicij, aut alicuius stipulationis,aut cautioni sopponisntur defenfimi contraria. Ac ne hoc quidem geum in

332쪽

PARTITIONE L

s in eu eausas incurrit, quae coniectura continentre.

Quod enim fictum negatu id argui non potest scripto. Ne in definitionem quidem venit, genere scripti ipsius. Nam etiam si ut bim aliquod descripto definietam est,

quam uim habeat: ut cum ex testimentis quid sit penus, aut cum ex lege praedij quaeritur, quae sunt ruta caesa, non scripti genus, sed uerbi interpretatio controuersiam parit. Cum autem plura significantur scripto, propter verabi aut uerborum ambiguitatem, ut liceat ei, qui contrariaeut eo trabere significationem scripti, quo expediat, aut velit: aut etiam si ambigue scriptum non sit,uel a verbis voluntatem Cr sententiam scriptoris abducere,uel alio se eadem de re contrarie scripto dest idere, tum disceptatio ex scripti contentione existi ut in ambiguis disceptetur, quid maxime significetur:in scripti sententias contenatione, utrum potius sequatur iudex:in contrarijs scriptis, utrum magis sit comprobandum. Disceptatio autem cum est costituta,proposita esse debet oratori, quo omnes aragumentationes repetitae ex invenieri locis conqciantur.

Quod quanqui satis est ei, qui uidet quid in quos loco

Iutea quis illos locos tanqui thesauros aliquos arguis mentorum notatos habet:tamen ea quae sunt certam cauusarum propria,tangemu3. In coniectura igitur cum est in inficiando reus,accusatori haec duo prima sunt,sed accura satore pro omni actore,et petitore appello. P sunt enim etiasine accusatore in causis haec eade controuersiaram genera uersari,sed haec duo sunt ei prima,cussa et metu

causam appello ratione escieri:euens id qd est esctu. Atq; ipsa quide partitio causarum paulo ante in suasioαna locis distributa est. Quae enim in eosilio capiedo futuri reporis praecipiebantur, Diobre aut utilitate viderentur habitura,

333쪽

3is ORAT ORIAE habitur rat liciendi facultatem,eadem qui de secto aeragumentabitur,colligere debebit. iniuobrem ex utilia illique arguet suilbe,Cr ab eo lici potuisse demonstret. Utialitatis coniectura mouetur illud quod arguitur ,aut stebonorum, aut maloru metu 'cisse dicitur:quodsi acrius, quo illa in utros genere maiora ponuntur. Spectantur

etiam ad causam icti, motus animorum, si ira recens si odism uetus,si ulciscendi studi s iniuriae dolor, si hοα noris,si gloriae,si imper dipecuniis cupiditas, si periculi timor i aes alienum, si angustiae rei Iamlium,si audax, si leuιssi crudelis , si impotens, si incautus, si insipiens,liuinaris,si comon mente i uinolentus, si cum Iste escieri, si cum opinione celandicaut si paten twm eset,depellenα di crist nis,uel perrumpendi periculi, uel in longinquarintempus disterendi: aut si iudicii poena leuior, quam Iacti

praemium:aut si facinoris uolupi maior, quam damnaratiotiis dolor.Hid sere rebus Iactifflpicio cosirmatur, cumer uoluntatu in reo cause reperiutur,Cr facultas. In non luntate autem utilitas ex adeptione alicuius comodi, uit tiones alicuius incomodi quaeritur, ut aut1 es, aut in tus impulisse uideaturi aut alius repentinu3 animi motus, qui etiam citius in fraudem, quam ratio utilitatre impe lit. quamobremsint haec dicta de causis. C. r. Teneo, Crquaero qui sint illi euentus,quos ex causis estici dixi li. C. P consequentia quaedam signa praeteriti,er quasi imo pressa Acti uestigia: quae quidem uel maxime si picionem

mouent,er quase tacita sunt criminum testimonia. Atque haec quidem grauiora,quod cause comuniter uidetur inmfmulare cr arguere omnes pos quorum non interj erarit aliquid. haec proprie attingunt eos ipsos qui arguunmtis sit tel ,lit vestigium, ut allor, ut deprehensum alis

334쪽

ΡARTITIONES. 3rγquid,quod ablatum ereptumue uideatur, ut restosum it constanter,ut haesitatum,ut titubatum,ut cum aliquo viae sus, ex quo susticio oriatur, ut eo ipso in loco uisus, in quo Acings,ut pacto ut tremor, ut scriptu, et obsigna. tum,aut depositum qippiam. Haec enim, Cr talia sunt, quae aut in re ipsa,aut etiam ante quam β m est, aut

postea susticiosum crimen esciant. Quae si non erunt, tamen causis ipsis, er efficiendi Acultatibws niti oporteribit, adiuncta ilia distulatione communi, non fuisse ilium

tam amentem,ut indicia mi aut effugere, aut occulta re non posset,lit ita apertus esset,ut locum crimini relinqueriret. communis ille contra locwLaudaciam temeritati, non prudentis esse coniunctam. Sequitur autem ille locns ad augendum,non esse expectindu,dum fleatur,argimenritis peccata conuinci: Cr hic etiam exepla ponentur. Atq; haec quidem de argumentis. Sinautem erit etiam tecti

ficultas prim iitr,genus erit ipsim laudadu, dicend φ, ne argumentis teneretur rem,ipsum sua cautione βcisse, testes lugere non potuisse. Deinde singuli laudentur. Quae autem essent Iandabili dictum est. Deinde etia arogumento firmo,quia tame sepeffum est, posse recte nocredi: uiro bono σfrmo,sine uitio iudicis non posse nocredi. Atq; etiam,si obscuri testes erunt,aut tenues,dicendum erit non esse ex fortuna fidem ponderadam, aut eos

esse cuiusq; locupletifimos testes, qui id de quo agatur, scillime scire possint. Sin quaestiones bubitae, aut post

latio ut habeantur, e sam adiuuabunt, confirmandum genus primum quaestionum eri dicendiam de ui doloris, de opinione maiorum, qui eam rem tota, nisi probassent, certe repudiassent. De institutis Atheniensis, Rhodiorurum,doctifimorum hominam, apud quos etiam id quod

335쪽

iis ORATORIAE acerbigimis est liberi,ciuess torquetur. De nostror etiam prudentifimorum hominum institutis, qui cum deseruis in dominos quaeri noluissent, deince tu tamen, Creoniuratione,qiια am me Cos . est, quaerendum pntam verunt. Irridenda etiam distulatio est, qua solent uti ad infrinandus quaestiones,Cr meditata, puerilus dicenda: tum acienda fides,diligeter escier sine cupiditate quaeristum:dictas quaestionis argumentis,er coniectura ponderanda. Atq; haec accusationis stre membra sunt. Destitissionis autem primum infirmatio causarum, aut no fuisse, aut non tantas,aut non sibi soli,aut commodius potuisse idem consequi, aut non his esse moribus, aut non ea uita, aut nul los animi motus, aut non tam impotenteis fuisse. Facultatum autem infrinatione utetur, si aut uires, aut animam,aut copius,aut opes abfuisse demonstrabit: aut

alienum tempus, aut locum non idoneum, aut multos umbitros, quorum crederet nemini: aut non se tam ineptum, ut id suscipere quod occultare no possetineque tam amentem,ut poenas,ac iudicia contemneret. consequentia a

tem diluet exponendo no esse illa certa indicia ficti, quae etiam nullo admisso consequi possent:consistetque in sinisgulu:er ea, aut eorum quae ipse acta esse dicet, propria esse destridet potius quam criminis:aut si sibi cum accusatore communia essent, pro periculo potius, quam contra salutem ualere debere: testium , cr quaestionum genus uniuersum, er quod poterit in singulis, ex reprehensi nu locis,de quibuε ante dictum est,restilet. Harum euus dium principia filiciosa ad acerbitatem ab accusatore

ponenturi. denuntiabituri insidiariam commune perici lium, excitabunturs animi, ut attendunt. A reo autem,

querela conflati conphcolle ins susticionum, eruccusatoria

336쪽

PARTITIONE L 3I'aeeusatoris insidiae, Cr item commune periculum prostis retur, animi ad tabericordiam allicientur, er modice beneuolentia iudicum colligetur. Narratio autem accuse

toris erit quasi membratim gesti negoti, susticiosa ex ptiis

ratio,1parsis omnibus argumentis,obscuratis desensioniae bus. Donsoru, aut praeteritu, aut obscuratis si ictoanum argumenti rerum ipsarum euentws erunt, cactus narrandi. I n confrinandu autem nostris urgumentatiorinibus,t mandris contrarijs,sepe erunt accusatori motaes animorum incitandi,reo mitiga di Atque haec quidem utrique maxime in peroratione scienda:alteri stequentatatione argumentorum , Cr coaceruatione uniuersarulieri, si plane causam redargllendo explicarit, enum ea ratione, ut quidque diluerit, ex micteratione ad extreis M. C. F. Scire mihi iam uideor quemadmodum coniciactura tractanda sit. N unc de definitione audiamus. C. P. communia duntur in isto genere accusatori destnsoriq; praecepta . Vter enim definiendo describendo uerbo magis ad sensam iudicis, opinionenis penetrarit, Crnter ad communem uerbi uim , Cr ad eam praeceptionem, quam inchoatam habebunt in animis ij qui duis dient, magis er propius accesserit, is uincat necesse est. Non enim argumentando hoc genus tractatur, sed tanis quam explicundo excutiendeque verbo : ut si in reo pecunia absoluto, rursisque reuocato, praeuaricatioαnem accusator esse definiat omnem iudicii corrupte istim ab reor donsor autem non omnem, sed tantum momdo accusatoris corruptelam ab reo. Sit ergo haec contenistio prima verboriam, in qua etiam si propius accedat ad consuetudinem mentems sermonis destiis oris definitio, en accusator sentcntia Ilii nititur. N egat enim pro*

337쪽

3xo ORATORIA Ebari oportere,eos qui leges scripserunt,ratum habere tuis dicium,si totum corruptum sit: si unus accusator corrumptus sit, rescindere nititur aequitate, ut illa quasi scribenis da lex sic esset: quaeq; tamen coplecteretur in iudicijs com

ruptis, ea uerbo uno praeuaricationis comprehendisse diiscitur. Defensor autem testitur consuetudinem sermonis, verbiq; uim ex contrario reperiet quasi ex vero accus

tore, cui contrarium est nomen praeuaricationis: ex eo

sequentibus, quod ea litera de accusatores oleat duri iudi ei: ex nomine ipso, quod significat eum qui in contrarijs causis, quasi uarie esse positus videatur. Sed huic tamen ipsi conjugiendum est ad aequitatis locos, ad rerum iudiis catarum authoritatem,ad finem aliquem periculi, com nes sit hoc praeceptwm,ut ciι uters definierit quam in xime potuerit ad comunem sensium, vinis uerbi, tum βαmilibus, exemptus eoru qui item locuti seunt, suam de iis nitionem sententiamq; confirmet. Atq; accusatori in hoc

genere causarum locus isse comunis, minime esse cocedem dura, ut is qui de re confiteatur,uerbi se interpretatione defendat. Definsor autem de ea, quam proposui, aequitate nitatur: Cr ea cum secum faciat,non re,sed deprauatione verbi se urgeri queratur. Quo in genere percensere poα terit plerosq; inueniendi locos. Nam Cr flatilibus utitur, Cr contrarijs, π consequentibus: quanqua uterq;, tamen reus, nisi plane erit absurda caus frequetius. Amplificandi autem causa, quae aut cum digredientur a causa, dici solent,aut cum perorabunt,haec uel ad odium, uel ad missericordium,uel ad omnino animos iudicum mouedos ex

ijs quae sunt anteposita sumentur, si modo rerum magni ludo,bominamsue aut inuidia, aut dignitas postulabit.

C. F. Habeo ista: nunc ea quae quam quale sit quippiam

338쪽

PARTITIONE s. 3disceptatur, qu)m ex viras parte ticeat, uelim audire. c. p.confiteatur in isto genere,qui arguuntur, se id fiscisse ipsum, in quo reprehenduntur. Sed quoniam tuae se sesecipe dicunt, iuris est omnis ratio nobH explicanoda. Quod diuiditur in duas partes primas, naturam atq; legem,Cr utriusq; generis vis in diuitum er humanum ius est dii tributa. Quorum aequitatis est unum, alterum religionis. Aequitatis autem uti est duplex. cuius altera

directi,er ueri ex iusti,er ut dicitur aequi er boni ratatione definditur. Altera ad uiciyitudine restreti gratiae pertinet. quod in beneficio gratia, in iniuria ultio nois minatur. At b haec communia fiunt naturae dis legis: sed

propria legis,er ea quae scripta sunt, Cr ea quae sine lis

teris,aut gentium iure, aut maiorum more retinentur.

Scriptorum autem priuatum aliud est, publicum aliud. Publicum,lex,senatusconsultum indu Privatam,tabuislae,pactum,couentura,stipulatis. Quae autem scripta nosunt,ea aut confiuetudine, aut conuentu hominum, erquasi consensu obtinentur. Atq; etiam hoc in primis, ut nostros mores Iegras tueamur,quodamodo naturali illare praescriptum est. Et quoniam breuiter aperti fontes sunt quasi quidam aequiniis,meditam nobis ad hoe cduissarum genus esse debebunt ea, quae dicenda erunt in or tionibus,de natura, legibus, de more maiora, de prompulsanda iniuria,de ulciscenda, de omni parte iuris . si imprudenter,aut necesitate, aut casu quippiam fecerit, quod non concederetur ijs qui sua stonte π volandite sicissent,di eius Acti deprecationem ignoscendi pete da uenia est,quae sumetur ex pleri'; locis aequitatis. Exispositura est, ut potui breuisime, de omni controveractarum genere , niti praeterea tu quid requiris. C. R.

x illud

339쪽

ORATORIAE Illud equidem, quod iam unum restare uideo, quale si cum disceptatio u atur in scriptis. c. P. Recte intellis gu: eo enim exposito,imnus promisi omne conscero. Sunt igitur ambigui duobus aduersarijs precepta coim imιnia. Uters enim hanc significationem, qua Atet ipse,dignum smiptoris prudelia esse dondet. Vtres id quod aduersarius ex ambigue scripto intestigendam cse dice aut ab urdum,aut inutile, aut iniquum, aut turpe esse destiada, aut etiam discrepare cum caetem scriptis, uel aliorum, uel maxime, si poterit,eiusdem: quamq; d fudet ipse eam rem sententiam quemuis prudentem cr iustin hominem, si integrum daretur, scriptur

fuisse Od planius: eamq; sentetiam qua significari posse

dicet, nihil habree aut captionis, aut uitis: contrariam autem si probari βre ut multa uitiusvlm,iniqua,conratraria consequuntur. Cum auicni aliud scriptor sensisse videtur,er aliud scripsissee, qui scripto nitetur, eum re polita recitatione uti oportebit deinde instare aduerissario, iterare,renouar interrogare,num aut scriptu nerige aut contrusctu inscietur. Post iudicem ad uim s iapti uocet. Hac confirmatione usus, amplificet rem lege laudanda, audaciumq; confutet eius, qui cum palam contra stini idq; fateatur,adsit tamen, fctiumq; definiat. Deinde infirmet defintionem, cum adu arius aliud uois

luisse aliud sensisse scriptorem, aliud Mipsissee dicat, non 4be strendum a quoquam potius latoris pensium, quam a lege explicari. cur ita scripisit, si ita non senserit s cur cum ea,quae plane scripta sint,neglexerit,quae nunquam scripta sint, prostrat s cur prudentis imos in solbendo uiros summae stultitia putet esse danandoss Quid impradierit scriptorem,quo minus exciperet ira quod adu sarius

340쪽

sarius tanqua si exceptu esset, ita dicit se secutusVtetur

exemplis ijs, quibus idem scriptori aut si id non poterit, quibus ali , quod excipienda putarint, exceptaint. Q Haemrenda etiam ratio est, siqua poterit inveniri, quare non fit exceptu: aut iniqua lex, aut inutilis si tura dicetur, aut ulla causa obicinperandi, alia abrogandi ,disycntire aduersarq uocem atq; legis. Deinde amplisiadi causa, de conseruandis legibus, de periculo reru publicaru ais prinularum,cum alijs locis, tum in perorido maxime, grata viter erit uehemeteri; dicendum. I lle autem qui se sciitetis legis,uolutates destndet, in cofilio atq; in mente scriptoris no in uerbis ac literis vim legis positi esse destitisda,quodq; nihil exceperit i Iege laudabit, ne diuertici ia peccatis daretur,atq; ut ex jacto cuiusq;, iudex legis mete interpretaretur. Deinde erit uteda excplis, i quibus omnis aequitas perturbetur, si uerbis legum ac non senistentijs pareatur. Deinde genus eiusmodi calliditatis, creatumniae retrahatur in odium iudicis,cum quadam inriuidiosa querela . Et si incidet imprudentiae causa, quae non ad delictum, sed ad casum, necesitatemue pertineat, quod genus paulo ante attigimus , crith levi aequitatis sententijs contra acerbitatem verborirum deprecandum : fit scripta inter se dissentient, tanti series artis est , Cr sic inter se fiunt pleragi econnexa ex apta , ut quc paulo ante praecepta deindimus ambigui, quae que proxime sententiae Cr scriapti , eadem ad hoc genus causae tertium trans tantatur. Nam quibus locis in ambiguo destndimus eam sirignificatione,quae nos adiuuat, eisde in cotrari s legibus nostra lex dentideda est. Deinde est esciendit,uialterius scriptisentctit,alterigue uerba dindamus. 1 α quae modota α de