M. Tulli Ciceronis Opera. Ex Petri Victorij castigationibus. His accesserunt castigationum eiusdem Victorij explicationes ac Ioachimi Camerarij Pabenbergensis annotationes Operum tomus primus. In quo Rhetoricorum ad C. Herennium lib. 4. incerto autor

341쪽

ix ORATORIAE PARTIT. de scripto sententia, praecepta sunt, eadem huc omnis

transeramus. Ex Posi TAE sunt tibi omnes Oratoriae partia - tiones,quae quidem e media illa nostra Academia floruearunt,nes sine ea aut inueniri, aut inteuigi, aut tractari possisit. Nam Cr partiri ipsum er definire, Cr ambigui partitiones diuidere,Cr argumentorum locos nosse, Crargumentationem ipsam concludere,er videre, quae suo menda in argumentando sint,quias ex ijs quae sumpta sunt efficiatur,eπ uera a sit', uerisimilia ab ineresibiis sibivi dijudicarcer distinguere,eν aut malesumpta,aut mule conclusa reprehendere, Cr eadem uel anguste disseis rere,ut dialectici qui appellantur,uel ut oratorem decet, late exprimere, illius exercitationιGσ subtiliter dist tandcer copiose dicendi artis est. De bonis uero rebus er matis,aequis iniquis,utilibus inutilibus, holi lis tui pibus,quam potest habere orator, sine illis maximarum reram artibus, semidatem aut copianis Quare Me tibi sint, mi cicero,quae exposui,quali indicia fontium illorum: ad quos si nobis eisdem ducibus alijs ueperueneris,lum Cr haec ipsa me ius,er mutito maiora alia cognosces. C. F. E go uero,

ac magno quidem studirimi patre. multus ex tuis praeclarifilius

muneribuε nullum mari ius expecto.

342쪽

RONI s AD Q. FRATREM

DIALOGI DE ORATORE.

mero,CI memoria uetera repetenae

ti, perbeati fuisse, in. Frater, illi

uiderisolant,qui in optima repub. cum Cr honoribus, Cr rerwm g Hrrum gloria Arerent, erum uiter cursin tenere potuerunt, ut uel in

negotio sine periculo,uel in otio cwm dignitate esse posissent.Aefuit tempus illuccumini quos initiam requia escend ais anima ad utriusqnodrum praeclara studia referendi forciust ,σprope ab omnium cocessium esse

arbitrare si infinitus forensum rem laborier ambitioinnis occupatio, cursu honoru etiam aetatu sexu consilistisset. Quamstem cogistionMez consiliora meora,c graves comuniam tempora,tum uarq nostri casus Drulerunt. Nam qui locus quietis Cr tranquillitatu plenis mus fore uidebatur,in eo maxime molestiam Cr turbumientifimae tempestites extiterunt. Nes vero nobis cuinpientibus ais exoptantibos stuctus otii datus est ad eas artes,quibus a pueris dediti*imus,celebrandas, intersnos recolendas. Nam prima aetate incidimus in ipsam perturbatione disciplinae ueteris, ex confiniatu delimiamus in mediam rerum omnium certante atq; discrimen, Cr hoc tempus omne post consulatu obiecimu3 ijs ctiabus, qκi per nos a comuni peste dcpuis in nosmetipsos redundarunt.Sed tamen in bιs uel asteritatibuε reru, uci A 3 angu

343쪽

3is DE ORATORE angustijs t poris obsequar stud: h nostris: Cr quanta

mihi uel braus inimicorum,uel causae amicorum,vel resp. tribuet oiij, ad scribendum potifimum constram. Tibi vero frater neq; hortanti deero, neq; roganti. Nam neq; autoritate quisquam apud me plus te valere pote)hnes voluntate. Ac methi repetenda . t ueteris cuiusdam memoriae non sane satis explicata recordatio, sed ut arbitror, apta ad id quod requiris, ut cogitostas quae uiri omnium eloquetj ι clarisimq; senseriis de omni ratione dicet: di. Vis enim, ut mihi sepe dixist quonia quae puerit, aut adolescentulos t. is ex commenturiolis nostris inchoatata atque rudia exciderunt, vix hac aetate digna , crhoc usu, quem ex causis quas diximus, tot tantis consecuti sumus, aliquid ijsdem de rebus politias a norabis pestilusq; prolini: soless nonnunquam hac de re a me in disputationibus nostras dissentire, quod ego cruditi fimorum hominum artibus eloquentiam contiis . neri statuam: tu autem illa ab elegatia doctrinae segreis gandam putes, Cr in quodam ingenij atque exercia rationis genere ponendum . Ac mzbi euidem saepenum Gro in summos homines ac fulminis ingeni s praeditos inae tuenti, quaerendum esse uisum est, quid 4 et, cur plurires in omnibus artibus, quam in dicendo admirabilis extitissent ara quocunq; te animo Cr cogitatione contaverteria, periri illos excellentes tu quoque genere videribis, non mediocrium artium , sed prope maximarum . Quis enim est, qui, si claroru hominum scientiam retarum gesturum uel utilitate vel magnitudine metiri uelit, non anteponat oratori Imperatorem s Qvis autem duae

bitet, quin belli duces ex hac una ciuitate pisanistifimos pene innumerabile in dicendo

344쪽

LIBER I. r 3x7tes nix paucos prostrae posiimus f I am uero con lis ad sapientia qui regere ac tubernare remp. posnt, insititi nostra,plures patrum memoria atque etiam maioαrum extiterunt,cam boni perdiu nudi,uix auicni frigurilis Hatibus singuli tolerabiles oratores inuenirentur. Ac nequio Arte cum alijs stud s, quae reconditis in artibus atq; in quadam uarietate liter aram uerbentur, magia hac dice ii rationem,quam cum imperatoriS Iaude, aut cum boni senatoris prudentia comparandam putet, covertat animam, Cr ea ipsa artium genera circunsticiat, quis

. in ijs floruerint, quamq; multi sint, aciutine fiata oram torum jit, semperq; Aerit paucitas, iudicabit. N eque

enim te 'git laudatarum artium omnium procreatria . . in quandam, Cy quasi parentem, eam,quam iptusili ad

Graeci uocant, ab hominibus docti, imis iudicariun qua difficile est enumerare, quot uiri, quanta scientia, quan dic in suis 1lud s uarietate Cr copia gerint, qui no una aliqua in re separatim elaborarint,sed omnia quaeculis e ben uel scientiae pervestigatione, uel di erfidi raἰioneoprebederi'LQubs ignorat,ij, qui mathematici uocul tur,quata in obscuritate reru, Cr quam recondita in arte

cr institiplici subtiliq; uersenturi quo tame in genere ita multi per 'cti homines extiterat,ut nemo sere studuisse ciscietis vchemetius uideatur, quin quod uoluerit,cos ecum ius sit. Quis musicis,quiis huic studio literara quod proin fretur ij et gramatici uocatur, penitus sie dedit, quin omne ι iam artium pene infinitu uim Cr materia cientia et cognitione coprehederiis Vere mihi hoc uideor esse diαcturus, ex omnibus Vs,qui in haru uritu studi s liberalis, sin i sint,doctrinus uersat minima copia puctam egregioru extiti j ais in hoc ipso numero, in quo pG raro

345쪽

sis DE ORATORE exoritur aliquis excellenss diligenter er ex nostrorum

Cr Graecorum copia comparare uoles, multo tamen pauciores oratores quam poetae boni reperiutur. Q nod hoe

etiam mirabilim debet uideri,quia caeterarum artiustuin diastre recondini atq; abdit i e fontibus hauriuntur: diacendi autem omnis ratio in medio posita,communi quodam in inu ais in hominum more Cr sermone versatur: ut in caeteris id maxime excellat, quod longiyime fit ab imperitorum intelligenti sense disiunctum: in dicenis do autem uitium vel maximum sit,a vulgari genoe orationis,dis a consuetudine communis sensus abhorrere. Ae ne illud quidem um dici potest,aut plures caeterks artibus ins ire,aut maiore delectatione,aut spe ubriore, aut praemijs ad pHiscendum amplioribus commoueri. Ais ut omittam Graecii,quaesti re eloquentiae prino ceps esse uoluit, dis illas omnium doctrinarum inuenae trices Athenas,in quibus summa dicendi uis er inuenta est,er pocta:in hac ipsa ciuitate profecto nussa unquauehemetius quam eloquetis studia uigumnt. Nam poastea quam imperio omnium gentium constituto diutura nitus pacis otiu chirmauit,nemo fere laussis cupidus adolescens non sibi ad dicendum studio omni enitendum putaui Ae primo quidem totius rationis ignari, qui nesexrecitationis ullam viam,nes aliquod praeceptum artus esse arbitrarentur,tantum quantum ingenio er cogitaritione poton consequebantur. Post autem auditu or toribus Graecis,cogninis eorum limis, adhibitus Dactoribus,incredibili quodam nostri homines direndi si dis flagrauerunt.Excitabat eos magnitudo Cr varieturi multitudos in omni genree causarum ut ad eam Da

ctrinam, q* suo quisqπe studio assecutus esset, adiun

geretur

346쪽

LIBER r. 3x'geretur usius Irequens, qui omnium magistrorum praeco pinsuperaret. Erant autem huic studio maxima, quaenae

quos sunt, proposim praemia, vel ad gratia,uel ad spes,

uti ad dignιtatem. l ngenia uero ut militis rebus posscumus iudicare nostrorum hominu m, multam caeteris horimnibus omniam gentirum praestiterunt. Quibus de cae*αsis,quu no iure mretur,ex omni memoria aentu, temporariam, ciuitatum, tam exiguam oratora nu mera inueniris

sed nimira maius est hoc quiddam quam homines opinuatur,er pluribus ex artibus studiisq; collecta .miis enim aliud in maxima discentiam multitudine, frumina magis stirorum copia, praestintifimis hominum ingenijs, i ianita caustrium uarietate,amplifimis eloquentiae proposiatu primi Aese causae putet, nisi rei quandam ineresibiis lem magnitudinem ac difficultat s Est enim er scientia

comprehendenda rerum plurimarum ne qua uerborum uolubilitas inanis atq; irridenda est: er ipsa oratio eo formanda non solum electione, sed etiam constructione verborum: er omnes animorum motus, quos hominum generi remum natura tribuit, penitus pernoscendi, quod omnM uia ratios dicendi in eorum, qui audiunt, mentis bus,aut sedandιs aut excitandis exprimenda est. Accedat eodem oportet lepos quidam, facetiael, er eruditio libearo digna, teritus er breuitas, er restondendi er uis cessendi subtili uenustite atque urbanitate coniuncti. Teanenda praeterea est omnta antiquitas, exemploram uis: neq legum,aut iuris ciuilis scientia negligeddest. Nam quid ego de actione ipsa plura dicam s quae motu corporii, quae gestu, quae vultu, quae vocis conformatione aeuarietate moderanda est, quae sola per seipsa quanta sit,

histrionum leuis artier scena declarat: in qua in omnes K I in oris,

347쪽

in oris,m uocis, Cr motus moderatione elaborent, quis

ignorat quam pauci sint, luerinis , quos animo aequo stellare posimus f Quid dicam de thesauro rerum omnisi

memorias quae ni i custos inuentis, cogitatisq; retas, Cruerbis adhibeaturantelligimis omnia, etiam si praeclarisissima luerint,in oratore peritura. Quamobrem rarari doctitiamus, quae causalit eloquentium paucitatis,c- ex iis rebus uniue is eloquentia con let, quibus in singulis clariborare permagnam hi, hortemurque potius liberos notastros, caeterosque, quoru gloria noba Cr dignitas chara est, ut animo rei magnitudine copi latitur, neq; ijs,aut prCαceptri,aut magi)trta, aut exercitationibus, quibus utuntur

omnes,sed aths quibus si se id, quod expetui, coqui posse confidant. Ac mea quide sentelatia nemo poterit esse o inni laude cumulatus orator, nisi erit omnium rerum maraguarum atque artium scientiam coirsecutus. Etenim ex rerarum cognitione ejiorescat, CT redundet oportet oratio, quae, nisi subest res ab oratore percepta Cr cognita, in nem quandam habet elocutionem, Cr pene puerilem. N erique uero ego hoc tantam onoris imponam non rid prae, sertim oratoribus in hac tanta occupatione urbis ac uitae, nihil ut ijs putem licere nescire: quanquam vis oratoris

prostylos ipsa ben e dicendi hoc suscipere ac polliceri uideatur, ut omni de re, quaecunque sit proposim, ab eo ornate copiosech dicatur. Sed quia non dubito quin h plerisque imaehum infinituras uideatur, Cr quod Graeαcos homines non soli vi ingenio Cr doctrina, sed etiam otio studios abundantes partitionem quandam artia fricisse uideo, neq; in uniuerso genere singulos elaboraste, sed seposuisse a caeteris dictionibuη eam partem dicendi, quae in strensibus dilic*ntionibus iudiciora, aut deliberi

ratio

348쪽

LIBER I. Da rationum ver aretur,m id unum genus oratori reliquis scinon complectar in ta libris amplius, quam quod huic generi re quaesita,Gr multuam distulata, summoru homirinium prope conscii su est tributu: repetam: p non ab incurinabulis nostrae ueteris pueriusq; doctrinae quΨdum ordianem praeceptorum,sed ea quί quodam accepi in nostroisrum hominum eloquetiyimoru er omni dignitate priniscipum distulatione esse uersutamo quod illa cotemnaim, quae Graeci dicendi artifices Cr doctores reliquerunt sed cum illa pateant,in promptu si sint omnibuGneq; ea imterpretatione me aut ornatius explicari,aut planius exis

pruni positit, dubio hanc veniam mi frater, ut opinor,is eorum, quibus summa dicendi Idus a noni is hominibus

concessa est,authoritatem Graecis anteponam. C v bi igitur uehemetius inueheretur in causam prinacipum Cos. Fhilippus, Drusis Tribunatus pro senatus autoritate susceptus , infringi iam de debilitari uidereis tur, dici memini ludorum Romanorum diebus LGrassi

quoi colligendi sui causa, se in Tusculanum contulisse:

uenisse eode socer eius, qui fuerat ca, Mutius,dicebatur, o M.Antonius, homo Cr consiliorum in repub.socius, Cr sv mma cum crasso finitiaritate coniunctus. Exierant autem cum ipso Crasso adolescentes, er Drusi maximefmiliares,er in quibus magnum tum spem maiores natu dignitatu suae collocarant, c. cotta, qui tum Tribun tum plebis petebat, π P. Sulpitius, qui deinceps e magistratum petiturus putabatur. Hi primo die de temsisporibus illis , deque uniuersa republi quam ob causam

venerant, multum inter se usque ad extremum temispus diei collocuti sunt. Quo quidem in sermone multita diuinitu s a tribus illis consularibus cotti deplorarier conr

349쪽

s3α DE 'ORATO RECr commemordia narrabat,ut nihil incidiset postea cui diti mali, quod non impendere illi tanto ante uidilbent Eo autem omni sermone costcto, tantam in crasso humuis niαtem fuisse,ut cum lauti accubuissent, tolleretur omnisi a superioris trictitia sermotus: euis esset in homine i eunditM,Cr tantus in iocando lepos,ut dies inter eos cururitie fuisse uideretur,conuiuium Tusculani. Postero autem die, cum illi maiores natu satis quiessent, in ambulatioαnem uentum esse dicebat: tu in Scaevolam duobus spatijs tribus ue actιs dixisse, cur non imitamur crasse socruat illum, qui est in Phaedro Platonus Num metae tua platanus admonuit, quae non minus ad opacandum hunc locum patuus est dijusa rumu, quam illa cuius umbram secutus est Socrates,quae mihi uidetur no tam ipsa aqvula, quae describitur, quam Platonis oratione erevisse: sed

quod ille durifitias pedibus I cit,ut se abjceret in herba, dis it , quae philosophi diuinitus Ierunt esse dicta oquo

retur,id meu pedibus certe concedi est aequius. Tum crassim, Imo uero commodius etiam puluinosq; popoα scilicet omnes in iis sedibus,quae erant fiub platano, conissedisse dicebat . lbi ut ex pristino sermone relaxarentur animi omniam, solebat cotta narrare, crassuem sermonnem quendum de studio dicendi int se. Qui erum ita es, set exorsus: Non sibi cobortandiam Sulpitium Cr colatam, sed magis utrunq; collaudandum uideri, quod tanae tam iam essent Iacultatem adepti, ut non aequalibus surssolum anteponeretur sed cum maioribus natu comparaurentur. Neq; uero mihi quicquam,inquit,praestibilius hiadetur, quam posse dicendo tenere hominiam coetus, menαtes acticere, uoluntates impellere quo uelit, unde autem velit, ducem laec una res in omni libero populo,maxia

350쪽

LIBER L Da in pacatis tranquilliss ciuitatibus praecipue simo per floruit,semper, dominata est. Quid enim est aut tam

admirabile, quam ex infinita multitudine hominum exiis stere unwm,qui id quod omnibuwnaturasit durum, vel so- tu uel cum paucis sacere post aut tam iucudum cogniatu atq; auditu, quam sapientibus sententijs, graui isque

uerbks ornata oratio Cr perpolita aut tam potens tamq; magnificum,quam populi mo ius udicum religiones e- . natus gravitatem, unius oratione collertis Quid tum pomro regium, tam liberali,tam munificum, quam opem'

re supplicibus,excitare afflictos, resalute, liberare periri Ihretinere homines in ciuitates Quid autem tam nocesserum,quum tenere semper arma , quibus vel tectus ipse esse posis,uel prouocare improbos, uel te ulcisci Iaa situs Age uero ne semper pravi, subsellia, rostra,c riamque mediteris, quid esse potest in otio aut iucundius, aut magis propriam humanitatis,quam sermo acetus, ac nulla in re rudiis Hoc enim uno praestimus vel maximestris, quod colloquimur inter nos , CT quod exprimere dicendo sensa posuimus. Otiamobrem quis hoc non iure miretur,summes in eo elaborandum ege arbitretur, ut quo uno hon nes maxime bestijs praestent, in hoc homiani ipsis antecellati Vt uero iam ad illa summa ueniam mus,quae uis alia potuit aut dilbersos homines unum in locum congregare, aut a fra agrestis uita ad hunc huis manum cultum ciuilemque deducere, aut iam constituistis ciuitatibus eges udicia utra describeres Ac ne plura, quae sunt pate innumerabili consecter, comprehendam

breui: s' enim stituo, perficti oratoris moderatione Crsapientia non solim ipsius dignitatem, sed Cr priuatourm plurimorum, er uniuerse respublicae alutem maxio