Enchiridion theologicvm, praecipva verae religionis capita breviter et simpliciter explicata continens, Autore Nicolao Hemmingio

81쪽

ius imaginis finis fuit, ut Adam cum sua posteriatate in sanctι tute et iusticia omnibM.tebm seris

uiret Deo.

Ratione ordinis seu in mentiae dilatis creat rus, homo erat conditus ad imaginem Dei, ut qui DominM omnium rerum inferiorum ordinii erat constitutus. Haec quidem imago non ad puritatem sanctitatem cordissed ad externam ordinatioαnem Dei pertinet. Vnde PaulM .cor.M. Virum maginem ex gloriam Dei docet. In eminentia enim, qua vir mulierem antecessit, gloria mimuisgo Dei quodammodo consticitur, quemadmodum in omni principatu.m partes maginis Dei esse non est dubium quarum extreme, hoc est prima Cr ulti ma, iuxta quasdam tenues umbras remanserunt irrhomine post an . Media autem pars pror inducta fuit per peccatum, sed per Christum in regeneratis indies reparaturin f illustriori qua post resurrectionem perficietur quando non talum mente corde, affectibM conpormes christo

Secundum, quod habuisbe hominem in prinis statu dixi in integritu. Haec fuit mentis,perfecte intellis

82쪽

Ditellige uicer rectifime iudicantis,eordis mstifime cir ordinatisime appetentis C corporis promtifime exequentis, quae mens perfecte ita,

cauit, Cr cor recte imperauit. II.

Tertio loco εὐταξία a posivi, quae omnium ut rium pulcerrima harmonia extitit:qua mens nihil cogitauit, cor nihil appetiuit, corpus nihil execitatum est,nisi quod Deo probabatur in C ham nla mentis,corporis et cordis cum uoluntate Dei, summum hominis bonum fuit, ratione status hoἡminu perfectis mi IIII. Sequitur Verbum, quod e praeceptum cyprohibitionem continet. Praeceptum: Ex omni arbore paradisi comedes.Prohibitionem:De arboατ autem scientis boni er mali ne comedas. ac arbor homini exitialis fuit, non quidem sua natu ra, iam bona Dina creatura erat, sed propter mundatum Dei, quod uiolare nefas erat.

Postremium, quod posui in statu primo homi

nis,fuit sacramentum duplex, uidelicet probatio nis e minortalitatis. Quemadmodum enim ambo scientiae boni e muli exitio fuit Adamo pro pter ipsim praeuaricationem: erat enim illi a Deo commendatum, ut esset explorationis seu proh tionis sacramentum quoddam Itas praecepto, temper spei fructus arboris uitae sacramentum

83쪽

sulpi illiinmortalitatis,ac quasi remedium, quo

vita perpetuo conseruanda esset. Hoc aperte inridica textus,clim dicit: Nunc ergo, ne forte mitata incinum suam, C fama etiam de arbore uite, e comedat, si uiuat in aeternum,emisit e Moaminvi Deus de horto Edenseu Paradiso. Status fecudus hominis miserrimus est ubie rato et orannide Diaboli,qui qualis sit in VULcapite, ubι de peccato agetur,manifestabitur. Terti statvi Gratia est. In hoc imago Dei, per peccatim in secundo statu deleta, instaurari incipit per christum, naturalem De imaginem. Quemadmodum enim creatio hominis fuit fora muti ipsius ad inminem Dei: Ita salie regenerautio piorim nihil aliud est, quam reformatio maαginis De in idis. In hoc igitur statu unus homo dextera Dei erigitur, dum in Christum credit. Unde praeclare Augustiniis: Sed quoniambinquit non sicuiston te homo cecidit, ita 'onte resurg re potest porrectum nobis desuper dexteram Dei, id est, Dominum nostrum Iesum Christum, frui file teneamus. De quarto statu hominis, qui es piorum quiudem in gloriaso est, aeterna bratillιdine, Implourum uero in gehenna, licam in Ombolo. SV S. Porro huius cupitis est, ut agnito fine nostrae conditionis, christuru naturae nostrae unuginis Dei in nobis reparatorensi frixus: de cra

84쪽

c CLASSIS .

neamm, eis totis uiribitis serviamus, in sanctitate Criusticia uerus. Nunc idtimonia de primo tanutum statu hominis subqcium, quia de alijs comm diu fui proprijs locis ιcetur. TESTIMO NIA DE HOMINIS

Gene. i. creduit Deus hominem ad imaginem suum,ad imaginem Dei creauit eum, Masculam et faenimam creauit eos. Gene. 2. Formavit Deus hominem de puluere terrae, e instirauit in faciem eius stiraculuitu. nil 9.Homo An in honore esset, non intel lexit. Hic statum innocentiae honoris titulo ornat

Ecclesa. Deus fecit hominem erectum. Drucidae a D Deus reliquit hominem in mura

Brucide I . Deus de terra creauit hominem, o secundum imaginem suam fecit illum. Sapien. 2. Deus creauit hominem in integritote, σα imaginem similitudinis suae fecit eum. Mai. 43. Omnem vocatum in nomine meo, inglorum meum creaureum,formau evm,feci egm,

IUSTICIA ORI,

Ametsi facile colligi potest,ex ijs,quae dixismus de stitu hominis ante lunum, quiqM

85쪽

uit, dira in

iis N Uicia originalis tamen utile est tenere aliquam breuem descriptionem, qualis haec esse ooaterit: ij IusTICIA ORIGINALis elyhilagriatas naturae humanae, in qua refulget imago Dei, obedientia σβύτο ic omnium uirium mentis cordis, corporis, erga Deum, adcos ipsa generis humani approbatio et acceptati apud Deum. In hac definitione duo complexus sum, nimiarum Materiais e Formale iusticiae originalis. Materiale integritu naturae humanae ,lux mentis,uoluntatis conuersio ad Deum,cordis obedienaeti er ταξια omnium uirium in homine. Fora male uero est ipsa approbatio acceptatio b minis apud Deum. Descriptionis huius membra ex testimonij supra commemoratis de statu hominis confirmantur. V SU A

nu est,ut lanum nostrum ab hac iustiola deis

LIBERUM ARBI,

Τ RIVM.A VItae fiunt, cum ueteru,tum recentium acua LVltae doututiones de libero arbiae trio'. quas ut eo rectius intelligant adolescentes, prinilim exponam quaedam uocabula, quoru cog miis

86쪽

so CLASSIS A

tib aeut vitelligend1rectim hanc doctrina. minet stemnia Vita in

Volunt Voluntatis libertus.

vita ipsi est internus. naturai motus, moeri ut in intrinsectos. . en vi est uitalis in corpore motius uigens etiaAppetitus est naturaeis uis in inter, uendis idefensibu satirιbum

Riti A multu naturalis iudicandi res ob volunta est motu natur liue, rationi, nestui sesens' praesidens. Haec sui quocuns se imelanciri semper hyset rationem comitem, ouodammodo pedisseclum, non quod semper ex ratione ed a1uθd nun musti ratione mouitur, ita 'ut multa faciat per ipsam contra in , hoc essi quis per eius ministerium contra

consili is iudici Hinc uti uox edeae: uideo meliora probos, Deteriora seduor. .. aut ratio uoluntatitim,non ut destruit. Destrueretinem e ussum imponeret, quo minus libere pro arbitrios moueret siue in mim consentiensyne in bonium.Si borium esterutrium prohiberet otio,noluntus non esset uoluntM.Voluntas enim co

ritu proprie uoluntas dici nequit:licet berga)it

non re sis.

87쪽

LIBERUM ARBIT.

lam unde sit liberum arbitrium, ex praedictis; rit colligendum est nempe, quod sit Jontaneus ex uoluntatis libertate e rationis arbιtrio, hoc est tua dicio consensus Ratio enim non imperat uolunt

ii, sed ut consiliarius fidus iudicat, relinquens uoabstituti imperant mulius Rutio Medeae uoluntati :3,ap ire μit,Sopγbs erga prolem construandanx.quod iudicitis etsi probauit uoluntu tamen ut domina Ma mest ad imperandum elegit coiitrarim, da Donte cribere ita ing rc ubcrum arbitrium est facultas,quo uoaluntasJonte sua, minime coacta eligit uel rsuit

quod ratio iudicat. Vt enim arbitrium, iudicium rationis, ita libertis uoluntatis inclinationem Ita, is 'cram in hoc uel liud monstratum a ratione rela, V libertas struituti nou opponitur, Ied nec imi seu coactioni: quae nullo pacto ne ph υρβς,0Vtradictionis cum uoluntate stare

potest. initar Theologi quidam Iiberum arbia trium oppugnant, non tostunt Iibertatem uolunαω quatenus Jonte emuoluntario motu hoc eligit,uel ilud rei cit: Sed quatenus strua esse ne tμr ptiμ flib peccato. Hanc enim opimonem ' non Stolo satuunt uoluntatis neri itatem. Vnde', quod interdum non iam dee, rebus,quam de uocabulis certetur, dum ulli liberri αἱ talis uocabulum opponuulnec itati, ali strauit in tμti. Si enim libertas nec6ἰιtati seu coactιom pa

88쪽

enervat. At si opponitur feruo, gratiae hostis es qui libertatem, quantum ad iusticiam spiritualem

attinet, honesimi non retiato uindicat Atl in hune

modum philosophice fere inter Theologos dista,

Q nonum autem in quaestione de libero arbistrio in Ecclesia quaeriturini fallor, libenter enunme doctorum iudicis sub cio simul de indicio eruoluntate Cy uiribi homisum, ni ij praestandis, quae ad salutem animarum pertinent C quia Graecorum uocabulum nimium arrogaris est, quo non tantum uoluntatis spontanem motus ad aliquid, sed etiuin uirium libera fucultu significatur. Est autem uocabulum Graecis initatio in hac quaesti oneriuri νσιορ, smegligi 3edi quoi homo ex se haberet non solum eligendi facultatem, mr metium protundi uires, quemadmodum Pelia gim fomniauit subiiciam explicationem humquaestiolus quatenm liberum arbitrium etiam fiacultatem prae1landi, quae uoluntas Nerat, con plectatur. Siti haec definitio: L1BΕuv. ARA 11R1VM est facultu, rationis quidem ad malum bonumve discernem dum, uoluntatis uerb ad utrumuis eligendis, donis Cr uirium ad utrumlibet praestandum. mutuliquid recte fatuel geratur, requiritur pri*inum iudicium sinum: Deinde uoluntae media di imperandum: Postremo conaim seu uires,qui, sequium praestarit. I in sequitur,lilic demum s liberim

89쪽

'' i liberum arbitrium,ubi iudiciu in sanum est, uoluna dii 4 M promta, vires. ad agendum idoneae. Quare st, cum haec omnia in primo statu hominis absoluta 7M ira perfecta fuerint, ibiquos liberum arbιtriam fuisse minime impeditum, manifestum est. Mili se veri vi An de libero arbitrio quaeritur, quaea a stio est otii nistra Antonio post Linum a uoti ita primo statu habeat liberum arbitrium, nec nes Ve et i ad hunc quaestionem plane e sine errore 6 ones deatur, tria sunt notanda. Primum enim constiam ad tuenda st regula ex ijs, quae dicta sunt Deindens et distinguendi sunt actionum gradus: Tum actioni bas applicanda est regula.

E haec est Liberum arbitrium era. . Υlim est rerum, qιarum iudicium nrtegrum exisse a 4i uoluntas non impedita, et res suffriclites...... DV actionum, quantum videm ad

, hoc, mi propojitum attinet, quatuor constiae Primus gradus sit monu μὴ te hominibus

eum brutis magii ex parte comunt sunt ut que

si , uigilare, dormire,

ne, stare, edere, e id genus alia. Secundus gradiις, actiones rationis complectiutur, quarum aliae sunt communes, aliae priuatae,

90쪽

τ2 CLAssIS Are,colere agros, exercere artificium, nauigare. Tertius gradus Ecclesiasticorum operum est, quae pertinent ad ministerium conferuandum, docere uerbum, huc uel illa hora conuenire, audire uerbum, admi ristrare Sacramenta, percipere Saacramenta, his uel illis ceremon Muttionarius gradus diuina opera complectitur,ut mplere legem Dei, praestare fidem,credere,reae cte orare,diligere inimicos. Brcuiter, eorum ope, ruri est hic gradus, quae lege sua Deus a nobis re, quirit, quod ad interiorem ci verum obedientium

Flis gradibus actionum ita constitutis,non erit disjicilis regula accommodatio. Quare pro diueras rate horum graduum, ad quaestionem sic reston,

dendum In primo actionum gradu homo liberum arbia trium habet Potes enim naturae scissu actiones huiu3 gradu discernere,poten etiam natures impetu ad era ferri, nec uires in hac parte adeo fro

In fecundo tertio gradibus impediuntur duabus rebus, rannide Diaboli ex uirium imbea cillitate, nec iudicium hic est tam integrum, nec uoluntas adeb alucris,ut in primo genere. Hiri illud Meilari uideo meliora probois

Deteriora sequor.

Et experientia testatur, qui,n imbecillessint hor nes tium in his externis actionibus, et maximem pi