장음표시 사용
81쪽
Decembris, cum autumnus iam inclinaret, exitialem harum Urbium suisse vero imitu simum adparet. m. ouanta autem ea clades fuerit, nosmeto, Ccuini testes ex earumdem effossonibusi figi. y contemplamur . Iuvahit tamen & huc veterum loca adferre, ut mutuam ex nosti is animadversi nixus lucem adcipiant. ouam vellem ex Dionis adcuratissima historia cuius magna ea parte iacturam secimus ,
saltem si ustum illud , quo Vesuvinae huius eruptionis descriptio continebatur, ad nos integrum pervenisset. Nam ex lantiu
lo eius compendio , quod notiis Niphylinus reliquit, potest intelligi primum, quam exacte Vesuvii, quae tum erat facies, Ahio descripta , deinde ta inlata per eumdem Campaniae pernicies , quanta subtilitate narrata ab auctore diligentissimo suerit et quem quidem , utpote in vicino (a
commorantem loca adsecta lustrasse omnia, , in rem praesentem contemplatum De cesse est. Ni ne Xiphylini breviario, quando aliud non suppetit, contenti simuS oportet; praesertim cum adcuratissimas duas
. Plinii epistolas decimam sextam scilicet, vicesimam Tib. VI ad Cornelium Tacitum scriptas sorte fortuna superstites habeamus , quibus , quae avunculo suo ad rei novitatem , , periculum eum classe Retinam adcurrenti adciderint, quorum ipse Miseni relirius testis suit, locupletissime narrat . Si enim cum hisce Plinianis epistolis Tiphylini narratio componatur, plenissimam memorandae illius cladis historiam habebumus , qua duce , omnia , quae in eruendis hisce urhibus phaenomena observare datum est , commode explicare poterimUS . rv. ouid vero , quod non desunt alia aucto-yssiarchi -um testimonia , quae lucem nobis ossundunt 3 quos inter eminet doctissimus Plu
monium, tarchus , qui eius calamitatis meminit in Tib. cir Poethia nune non reddat oractilia carmine, cuius pulcherrimum socum in antecessum recitare iuvat; paucis enim praecipuas illius eruptionis' 'rapta nursic expedit. Itaque in eo Dialogo inducitur Mus vaticinationibus auctoritatem ex eo concilianS, quod, quae recens ex Vesuvina sub Tito exardescentia vastitas Campaniae ad derat, ea Sybillinis carminthus tanto ante
suerit praenuntiara, atque ait: iuueti T. Tae
cens ob addiderunt ei rea Cumas , O Diacearchitim clades, nonna iam olim Sybillunis decantata carminibiis tempus Oegiit ea
debeti, persoloit ruptionem, inquam , montani ignis , ebullitiones mar nas , saxa is flagrantium masartim tamquam ingentis se
Diritus ei elationes s ad haec tot, tantiarum . qtie ii itim interitum, ut, qtii ea laeti in .ete iti adeunt , tilinam conditae stiorini , cernere nequeante usque et o regionis i
litis ransus est faeies cavi . Quae Plutariachi verba Sybillini oraculi ( quod utinam
integrum recitasset l) sententiam continentia pro vera historia adcipere debemus it ina quia procul dubio post rem gestam carminibus per otium ab imposiore aliquo consignata suerant , in in quia ab adeo eis mundiae naris Philosopho , cuius aetate excidia illa evenerant, tamquam secta indubia , & nulli non cognita adlegantur . Fiabenisu i itur tria potius ma memoran- i, , dae illius vastitatis phaenomena simul & esidi, phie causas, ignis scilicet eruptiones, maritimas ebullitiones , & saxorum , pumicumque( id enim indicare vox emi H 'e' mOX Ap riemus ) eiaculationes , a quibus tot, actaptae urbes perierunt. Ei S Rutem praelibatis nunc Plinio , & Xiphylino duci
bus ad nostras excavationes adcedamus , ut ex istorum narrationibus, quae deprehendere licuit, explicemus , & illis invicem certior constet sides ' . . vi. Plinei pio igitur terrae motUS erUptionis et, ,h diu
illius quasi praenunes , & comites suisse praehuneu. ambo narrant. Dion apud Xiphys .i
moltis re ente ita grapes Deli, ut omnis eri,anities femores quodam sectiteretur , O summa quaeque substitiarent. Cui respondet Plinius lib. VI v. 'o s.s et praecesserat
Per multos dies tremor terrae mittis formi
dolosus, quia campaniae fotitiis i illa bero nocta cos ita in basiit , ut non moυere omnia, sed eopili crederentvr; S V. t C, ait . crebris bas sitie tremoribus , O quasi
(a) Idem Dio in Severiana eiusdem montis eru-vtione : per ovi dies resplendesit in mente in semio ignis maximus , in eoque tanti mi gittis exstiterimi, Mi Captiam cotie exaudirent,r i in otia rati dem e vittatue, quam si in Irti a commoreae, habituro solos nam rem potissimum lictim mih de vi.(g pora etae diruet , recentes clades vocat, quia,
si haec Plut1xchus sub Traiano scripserit , vix
anni XX, vet XXX ab re est effluxerunt. Sub Tito en im tricesimum circiter annum ipse egit e
b. hodem vel da plane gemello oraculo
verbae facit in lib. des ira Num uis Gredicta liqg. SA .(s) Pii die iam occoeperaei eruptio.
82쪽
cllire, titit res rei Pideantur, eadem scili cet nocte , cum eius avunculus Miseno
esset prosectus ; & infra sequenti manem titias formidines pagos esse dicit e mmvehicli a , qtiae froduci ius eramus , quamquam in planis imo campo , in conet rarias Partes Maeliantur, ae ne lapidibus quidem stitia in eodem Oecligio qui eolant. Te rae motibus igitur iam pridem adeo adfictae fuerant miserae urhes cum tota vicinia , ut ipss fere adsueverint ; quare Campaniae solitos adpellat Plinius. Eoque
respicit etiam Dion, cum ait: ruente ita graues facti ; antea enim , etsi non adeo graves , frequentes tamen fuerant. cu.hao occoeperat autem terrae motibus Campa thitae motu, Dia labefactari iam usque a decimo Neronis cocPexint, anno , h. e. sedecim ante annos , & menses IX , cuius rei meminit Seneca Naturat. lib. VI : Pompeios e librem Campaniae urbem desedissa terra morti Oexatis , quaecumque
nis Res, tiarii jtiit tetrae moltis ite Regulo S Virginio Cri . . . . (ε) S uerculanensis pidi pars fuit, Etibioqtie stant etiam, quaere leges sunt. II in et in erutis inscriptionibus invenimus Pompeiis Tempgum Isidis terrae motu conga tim es Popidio fuisse restitutum,& Herculanei Bosilietini, Murtim, Portasti Nonio Atilio P. S. sacta ( ) , itemque
psam a Vespasiano restitutum . viii. Non igitur penitus desederant (8) , his, Id si ut Peregrinitas , & post eum Reimatus
iudieia. putarunt et imo conlapsa aedisci a partim actutum incolae restituerant , partim adhuc resciebant , cum a Vesuvio oppressa suerunt . sic utraque in urbe theatra sub ascia esse deprehendimus. In IIercul Densi enim cementorum vim , & marmorum fragmenta , & epigraphas in orche- ram comportatas invenimus , & the trum ipsum a sua primaeva sorma descivisse cognovimus, ut infra pari. II cap. narrabimus . Pompeiis vero , etsi magnum theatrum , quod sub dio exstat , aliena manu iamdiu erutum, , marmoribus, s-gnisque expoliatum invenerimus , in porticu tamen superiori thpides, cementa, te .gulasque, imbricesque inlata, uti etiam in Ad Papyr. Vou Dissere.(ε) Tacitus anno anto consignat sub Coss. P. Matio Celso, & L. Atinio Gallo Anna Xi f. eta:
motu terrae co 'bres Campaniae opstatim Pompeii magna ex parte promit.
( Non alia sane de causa , quam quia terrae motibus conlapsa . Nonium enim adhuc in sivis suisse, cum urbs sepulta suit, arguimus ec, inscriptione in t eatro inventa.(8) pincianus in suis optimis libris eois M ID
subdiali septo, quod post scenam est, i
putas adgestas cum romanis numeris carbone signatis , nec non marmoreae statuae truncum reposta deprehendimus . In theatro autem tecto, quod ad laevam est, quodque intactum adhuc suerat , magnam cementorum vim , & columnarum se mi na in locum unum prope scenam comportata adparuerunt, ut certo indicio sue rit , ea esse alicuius aedificii reliquias , quod iamdiu terrae motibus fuerat prostratum , quodque reparare iam iam molle hantur. Quae omnia procul dubio indi-gitant, ruinas terrae motu partas, sed longe ante ultimum illarum urbium fatum . Observare tamen licuit alias aedes prostratas illarum concussonum vi, quae Vesuvii eruptionem vel statim praecesserunt , vel comitatae sunt. Rudera enim partim veteri
urbis solo , partim ipsis pumicibus superiacent (v) . Neque dicas adgestorum pumicum , vel cineris pondere pessum ivisse;
siquidem , ut erant inclinato tectorum sornice aedes omnes coopertae , huiusmodi pumices residere in tectis non poterant, sed ponderosae grandinis modo in declive serebantur . Id prae ceteris arguisse licuit in Isidis templo . In eius enim postico scheletrum invenimus ad marmoream, quae inibi erat , mensam , cui erant imposta gallinae ossa, ovorum putamina, de lutea
vasa, ut inde certum argumentum capias,
hominem ilium , sortasse templi Aediltiamum , inter edendum camerae ruina te
rae motu conlapsae suisse oppressum , antequam pumicum imbre urbs foret conse pulta. Nec enim censemus, eum hominem tam placide mensae adcubuisse , dum sua urbs illo grandine obrueretur , ut talia portenta negligeret . Non secus Uerculaunei unam atque alteram domum solo pri ratam invenimus , dum aliae circum re-
istae starent et quod aperti si me indicat , non pumicos illius torrentis , qui urbem totam obruit, impetu paucas illas sparsim suisse pessumdatas , sed subterraneis concussionibus, agiter omnes aeque prostratae viserentur. Sed iam ex praeludio ad ipsam
tragoediam adcedamus . Sequitur Xiphylinus et rexi vi bos iaetos Ix.
reperit : quod praeserendum puto . Nam alterum illud do sedisses notaret , id oppidum hiatu terrae penitus absorptum, quod fassum est . quia illi eludi suphrfuit , stetitque ad Titi tempora . At consecti es tantumdem est, ae concidisse.
E e aedifieia corruerant: iam Dagatis cirram acremi stis uesis , stiamquam in ispono Iseo , auidio et men, magni s o certus ruinae metast.
83쪽
lire primum praegrandes lapides , tit in ipsis montis Oertices rediarent , deinde imo
mens copia ignis, fumiqiis . IIahemus i itur praegrandes lapides, ipsos nempe disiecti montis parietes, qui interno impulsu in aera substire , sed suomet pondere in ipsos vertices redibant. oua data porta statim ignis cum fumo prodire a quae est
ipsa cupUc xupos opatu, Artiptio montani ignis
a Plutarcho commemorata, & a Martiali eruptioni coevo, qui satis adposite cecinit lib. I:
neges taeent flammi, O t, isti mersa fabilia;
de a Statio item Sigo. II: Non adeso restitantis vere, S flammoa diri Montis horas tuae is extasit ciuibus
v. sed cuius naturae erat ignis ille Falso
ae mate- quidem putarunt non pauci, eiusdem sere
naturae luille , ac liquescentes agnis torrentes , h. e. materiae plus minus vitrescentis , quos vulgo labas adpellant nostr tes , quique postea frigefacti in duros lapides molares concrescunt , uti Vesuvio sollemne est; nullum enim huiusmodi materiae vestigium in obrutis urbibus adparet. Audiamus igitur Plinium , qui rem acu tetigit. Narrat enim avunculum suum, etsi recto cursu Retinam properasset , appellere tamen cum triremibus non potuisse, quia itim nasibtis cinis inciderat, qtio propitis adcederet, eandior S densior; tum pti
mices etiam , nigrique S ombosti S F, aetilatio lapides et iam Oadtim sibitum , mitivitie montis litora ob antia . si quihus vera is manifesto eruimus igneum illum toriarentem , a quo Iserculaneum, , adiacens Retina periere , cinere & ignitis lapidibus constitisse, quorum leviores vento impulsi supervolarent, , nabibus ince serent, in ior vero pars spissitudine sua gravior, praeceps per declive volveretur ad mare usque:
litora navibus obstarent ob montis ruinam . xi: Quae quanta cum veritate Plinius dixe Nostrae in rit , unicuique rerum naturalium amatori ides obsis licet nunc deprehendere. In vestiganti enim viationes . cuique patet, ingentem illam materiae vim,
cui ad palmos fere LXXX subest Ner
culaneum , aliud non esse , quam terrae congeriem modo plus , modo minus te
nitem , alicuhi etiam arenosam , nigris , pellucidisque micis , quod taJctim vocitant,(io) Male quidem Tille montius in ira
viri. g. verba illa va m stibistim pro liquescent scipietis torrente interpretatur: quare opportune Cl. Selaus in Vestim. M s. pag. 8 sic scripsi: fruitiae laetorim immenso eineris , arenae, rapi m ne nimisto in rem locum incumbente maritimae orae fundum
spissam e in ea autem intermixta invenie tum calcareorum , tum vulcanicorum lapidum schidia, in primis vero alborum pumicum vim figura serme rotunda, vel certe angulis exesis. Quae tota materiae compages ita hodie serruminata est, ut verum tophum imitetur satis durum , qui serro incidi oporteat, praesertim qua parte plus lapillorum , sive pumicum copiam conti Net : contra vero, ubi nihil , vel sere nihil pumicum est , minime compactum deprehenditur . IIuiusmodi autem materiae adgestio ad mare usque protenditur , ibique ad palmos LXII adsurgit , ut videre est in portu Granatelli : longe autem tum in mare procurrisse exploratum est et extenditur vero hinc inde ad milliaria ferme octo , h. e. a villa, quam vocant Torre deIZA Ληnunciuta , ad usque Leucopetram, ubi Torellae Principis exstat domus (ii). Neque dubitari potest , quin
uno eodemque tempore tanta soli superficies fuerit contecta . Materies enim uniformis ubique est , & passim vetera aedificia eidem subposita inveniuntur ; licet non ubique aeque alta sit , praesertim ad eiuS extremitates, quod magis nostram gramat opinionem . Eidem vero topho alia superiacet stratura palmorum sere trium terrae cuiusdam subtilis, S argillosae, de qua modo verba faciemus . Interim nemo
inscias Plinio iverit, qui einere, ambustis pumicibtis , O saetis leno lapidibus stibia
tum in mara Oadtim efformatum narrat ;haec enim ipsa IIerculaneum operuisse, &in mare procurrisse deprehendimus . At eadem procul dubio materies e mon- i dii te eructata ipse ignis erat, qui cum a Xi- sh, dia haphylino, tum a Plutarcho commemoratur, ignis.& qui satis apte a Martiale dicta est tristis fas illa , qua urbes sunt submersae : illa
enim non solum calida , ut Plinius in mare expertus est , sed omnino instamiamata , Ac candens e monte essundebatur. IIuius rei idoneum sane testem habemus ipsum Plinium, qui paullo infra narrans, quod insequenti nocte auunculus Stabiis passus est , ait e Ararim e V stibio monte pluribo, Deis latissimae flammae , a laque incenditi raelicebant, quorum stilaor S cIaritas tenebris noctis excitiabatur . Quibus verbis, ut Philosophum decebat, non modo flammos & incenditi e Vesuvio erupi se testatur, sed etiam. causam adsguat, cur
(ii) A Vesuuio ad litus Herculanense sunt se time milliaria V : hinc huiusmodi materies texit minimum XX milliaria quadrata.
84쪽
interdiu Plinio avunculo suo ad Retinam adcedenti ea Ramma , quae Uerculaneum versus se ei suderat, conspicua non fuerit: quia nempe nonnis tenebris noctis fulgor O egaritas exeitulattiae. Sed huius rei nos quoque testes sumus locupletissimi, qui Veiasuvii ignes nonnisi noctu rubescere cernimus , interdiu e sumi tantum vestigiis , quo ignitus torrens processerit , dignosci mus . Idemque experti suimus in primis anno Irrs cum VI Idus Augusti Vesuvius noctu incredihili terrore universos Campaniae incolas perculit, Rammas , incen dia in miram altitudinem propellens , arti sciatis ignis instar; eiusque ignis materies olivd non esse deprehendimus , quam in-sammatos candentesque lapides, , ambu sos nigrosque pumices , qui in altum subulati , nuhisque instar vento rapti septentrionem versus sese effuderunt in octaviani agros , S in Apuliam usque devenerunt . Qua materie iterum insequenti die sese exoneravit et sed eam eruptionem vix aut ne viae quidem nostri homines in urbe Neapoli observarunt: non aliud enim, quam ingens sumi nubes tum nobis adparuit aestis ius,in Sed quando nec Plinium testem habe
viationis in- remus , nec longa nos experientia doctio-ei res reddidisset , ipsemet egoisionum uerculanensum inspectio satis nos de illius
materiae instam matione certos saceret. In- . veniuntur enim passim in ea ligna exusta, , in verissimorum carbonum naturam com mutata , eodemque modo combusta quotquot combussibilem habet naturam , cuius instar sunt liereulanenses Papiri cla). Metalla vero, , vitra minime quidem suci Herculanei linvenimus , sed tantum Pompeiis , cum alicubi duro lapidi adhaerent rid quod argumento est , non eam caloris vim a cinere, & spongiosis pumicibus in
aperto aere decurrentibus servari potuisse, quae a lapidibus igne susis contineretur, ac servaretur. Satis igitur , ex veterum te-βimonio , , ex recentibus in spe lionibus exploratum habemus, quo igne, quave materie adgesta Herculaneum pessum iverit:
non quidem liquido ignis torrente , de quo aequalium nemo verba secit (i 3), nec ullum invenimus vestigium , sed in-(ia) Inventa sunt ei iam alicubi siqna vix ant e vix quidem ustulata, sed qDae aedium ruderi-
(ir) Etsi veteribus non essent ignoti liquescentis lenis sontes ab Aetna eructati, quos idoneis verbis expresserunt tam Graeci, quam Lati-Di, ut Strabo I b. I, & Vir . Gre, x. IV: Vidimus
(i. Id observandum Stabiis, & proprie, quassam malo cinere, pumicibusque Vnum sortasse cognoscere quaerent na- olideto aturalium rerum indagatores , quo nempe suetit explo- pacto tantum materiae in khpostam: pla o gam inciderit, per aera ne ventorum ope
delatum , an per montis declive decurrens pΗoc alterum prosecto adstruimus: id enim
produnt lapilli, qui pene sphoerici in IIem
culanensi topho inveniuntur; nonnis enim attritu , & rotatione irregularis pumicum istorum silura, qualis alibi passim cernitur, in sphoeroidicam mutari poterat, unde ipsus tophi coagmentatio. Norunt enim vel tyrones in physicis, huiusmodi lapillos angulosos in solidam massam coagmentari non posse , nisi attritu & anguli conterantur , , minutioribus fragmentis interstitia oppleantur . Tum enim vero longo temporis tractu, aquis permeantibus, & serri particulas , quibus ipsi pumices scatent, sens mdissoluentibus ( id quod luteus tophi coalor satis indicat ) , tota massa plus minus
serruminatur , & in tophum concrescit .
Id autem liquido dignosci potest ex ipsi
met pumicibus, quos in eodem tractu eo minus conglutinatos observabis , quo superius adscendes, , sub ipsum montem p nitus dissolutos et non alia sane de causa , quam quia rotari, & frangi minus potuere . Sic etiam in toto illo tractu , qui a Pompeiis per Nuceriam, & Stabias ad usque contra postos Apenninos , quo grandinis instar lapilli ceciderunt, horum vim invenies nusquam coagmantatam , nisi ubi in
praeceps devolvi, , alteri datum est(i ). At quo pacto inquies huiusmodi sarra- ., xv
go e monte explosa minime liquescens tan- h .hi, o ta celeritate, & tam longe per solum non fuit delata, admodum declive procurrere potuit 3 Id enim vero difficultatis caput videtur. Cave enim credas , quod aliquot sibi persuaserunt , huiusmodi materiem aquarum viillue devectam suisse . Si enim aquis immixta defluxisset , nec eum caloris gradum servasset, quo ligna comburerentur , nec , quod caput est, omnia ex aequo obtexisset et sed ex liquidorum lege ima petiisset; non secus ac evenisse didicimus an .no Is 3 i , cum valles omnes, & profunda quaeque vulcanicis eiectamentis aquarum
impe- ad Puteanum Templum ascenditur , tibi in manno calcarei montis hiatu tophum concretum Herculanens simil=m vides ; qui tophus nonnisi a superpositis pumicibus , qui aquarum impetu in praeceps delati , attritique suerunt , coaluit. Contra varo post Pompeios Stabias versus cerne re est lapillos Sarni aquis perpetuo humescentes colorem quidem nativom in croceum , & iubnigrum mutasse, sed adhuc dissolutos perstate.
85쪽
impetu propulsis oppleta , & complanata
erunt . Nec temere tibi persuadeas esummo crateris hiatu materiem se in altum fuisse propulsam , ut nostris oculis anno IZrs coni pediimus. Eo sane pacto ventorum vi delata, parabolam describens, prandinis instar, in sis hiectas terras, exhausta omni vi primitus impressa , Lotnet pondere recidisset, uti Pompeiis paullo post decidit; sed quin huic hypothesi adquiescamus ,
obstant, quae observavimus . Nec ventus
enim , qui tum spirabat meridionalis, ut eae secunda Plinii navigatione discimus, in Herculanei plagam lapillos detulisset, nee in tophum ipsi unquam coaluissent, ut m C do diximus , sed omnino dissoluti, quales
Pompeiis inveniuntur , mansissent. Ohis p. ad Restat igitur, ut rem sc evenisse conci infra descen- piamus. Principio cum interno impetu in--' - ens materiae vis e montis imo in altum propelleretur, obstructo adhuc hiatu, superimposita humus obsistere: hinc telluris tremor, concussones, boatus. Mox tamen cum maiore nisu fhi viam aperuisset &chstantem materiem extulisset, illa ingenti , qua erat, mole nec in multam altitu dinem levari , nee ventis se credere potuit , sed recidere statim in ipsam voraginem, , e eunti obsistere; adeo ut e duplici hae vi , altera scilicet sursum materiem propellente , altera deorsum serenteneret , ut coisisone ista materies obliquo motu eiaculata , iam hellae instar, eae panderetur in montis girum , non secus ac aqua, cum e syphunculo exiliens in obicem incurrit. Verum cum in illo tantum montis latere, qua mare spectat, re vera expansu inveniatur, dicamus oportet, montis oriscium vel non Aeque complanatum ante eruptionem fuisse, , coni instar oblique trun cati , meridiem versus inclinasse, vel potius hane figuram primo impetu coepisse, cum di tecta orificii super scies fuit. Si enim ita
concipias hiatum mare versus inclinatum, facili negotio adstrues, cur materiae inter se collidentis expanso tantummodo Hercu laneum versus persceretur , , quo pacto omnia subposita ex aequo operiret .
h: hi, Sed & Asia procul dubio fuit via, qua
moriis, sale exusta viscera, ut Marcellini verbis utar,ra . mons eυomuit tam continenti impetu , ut
ad inseram plagam hrevissimo temporis spatio pervenerint; e disrupto scilicet eo ipso occidentali latere , quod fortasse debilius erat. Id solemne esse ignivomo huic monii , , maiores tradiderunt . & nos ipsi pluries testes fuimus , & ratio ipsa sua det a ita ut mirum fuerit, si in maxima
omnium eruptione , cum incredibilem materiae vim congestam visceribus premeret, ex uno verticali meatu , & quidem obstructo , omnem erudiasset , quin elastica conclusi ignis vi totus disiiceretur . Quid vero quod veteres coaevi id aper- evii L tissimo testantur 3 Principio enim iam ante iliae irexe in Titi tempora cavernosos meatus Vesuvium exiti- ad radices habuisse praeter summi elateris v3' hiatum, discimus cum e Strabone, tum a Lucio Floro. Ille enim lib. V pag. v caverna
restii itis S es Desu eineretis est, O cabitates in fistularam morem ostendit, I id ptis colores stilia inosis , tamquam igne ex s. Illae igitur fistulosae cavitates , per quas procul dubio olim eructaverat ignem , sic patebant adhuc, ut Geographus inde vulcanicae montis naturae indicium sumeret.
Florus vero lib. III Rem Rom. cavernas illas ad eius radices fuisse postas narrat, talia interna montis permeasse, ita ut Spa tacus cum suis , stitim ibi obsiderenitiae a Clodio Glabro, per festiees ea bi montis Pittagineis delapsi Oineulis tid iratis eius radi ces, S Axitu inolo, nihil ta e viatiniis d. cis sibito impotti eostra raptierint. Si igitur huiusinodi spiraeolis patentibus iam antea mons praeditus erat , admodum verisimile est, in tanta inflammatione vel ex iisdem medii hus , vel ex novis rimis satiscentem
montem flammas eructasse Et re quidem vera non ex uno ver- NIX.
lice Rammas illum evomuisse Plinius Da sit . . b rerat , sed e pluribus locis , cum ait et in- testaentur. terim es monte GDola sitiribus locis latissimae flammae , altaqtie incendia relucebant ; ita ut eius avunculus trepido Pomponiano in rem aditim fomidinis di sitares, agrestium trepidatione leni relictus, 'defestasque terras iardere. observa autem verborum Plinii proprietatem : alias enim adpellat flammas latissimas , quae scilicet eradicibus erumpentes in subiectum solum late procurrebant, alia vero dicit alta timcendia , quae scilicet in sublime ex alto vertice sustollebantur. Nec aliud profecti,
innuerat in recitatis superius verbis, cum ait et trainti montis Zitora obstetisse . Non enim ruinam montem passum esse diceret,
nisi stactus disiectusque in eostis mox ad paruisset. Sed quo in loco huiusmodi ruina suerit, tene ex Silio Italico, qui quasi Plinii verba commentans cecinit lib. 2I: Monstrantur Vesso a itiget, atque in Ue tiea fummo
D Ui flammis feostili, fractasque ruina
86쪽
Vbi non priterat sane adcuratius distinia
pucre, quae sua aetate mqnstrabantur Veia iuvinae cladis monumenta , hoc est fum-mtim Oerticem , unde emiis suerant deposifanimis , copuli, oc montem ipsum fractum ruinti circi M latera. Eodemque prorsus sensu cecinit Claudianus de rapiti Prose . lib. III i jrti Tum iusti compti si tim . Cum igitur crateris os satis angustum explodendae tantae materiae esset , cumque maxima etiam soret telluris quantitas , quae infra vel ex internis parietibus avulo a praecipitaret, vel in altum propulsa recideret , & exeuntem moraretur , necesse
fuit, ut qua data porta, per disiecti lateris rimas, veluti per syphones oblique erumperet , & in subiectam oram panderetur. Quod in pammatae telluris pondus , cum in
miseros uno impetu incumberet , molatem in se tuere putabant ; hinc montis rhinam
Plinius, & Silius dixerunt, & aptius noster Statius fumantem ruinam A D. II,
(is) Valde me pisset eruditissimum , atque in Physcis stantinum virum Franciscum Seraum huiusmodi Cassi odori verba pro liquido ignis torrente interpretatem fuisse, contra quam Tillemontius, Macrinus, aliique, quos immerito cxstigat
in Vesti . Hsor. c. . si , 5e, quod peluet , ipsam
celeberrimam anni is gi eruptionem eiusdem liquescantis naturae duxisse ; cum exploratissimum sit, totam ex dissoluta arena & plarea, quam ho die adpellant terra di sitiora, consisti se eam iliatium, qDam aquae infra deportarunt. Hine eum III se scribit: pDros mei error , et 3I peroo, si Actietas visu
non Ilia hesitis murenae in olim cognovisses et uentur, ram niuri erem, alteri cinorem , alteri glas ram
i et fieri poterat , cum de re , quam non praemetereuntes adspexere, sed quam sub oculi; habebant, in mature considerabant , scribertint. Idque adeo parum est, ut hinc Carolus Rueuet, quem Seraus iure reprehendit , male interpretatus sit poetae verba honos acta jura, Grer . I. m. nig, ubi sic ad-iaotat: saxis ex a , O igno commini ta, fra ptim cesari os , ac spongiosis , vel e nores. Ex observatio re enim eius, quod anno 16gi adciderat, salsam Rueus imbiberat opinionem, unius naturae semper Vesuvinas eiectationes fuisse, atque adeo Aetnaeas. Usque enim homines secundum ea , quae oculisia surpant , aliena; narrationes expendere solent . I inc etiam Masculus Iesuita non isn. is grI. s. g ostendere conatur, eam dissoluti cineris maciam profluere per se potuisse sine aquarum impulsu, idque terversa interpretatione veterum, qui Aetnaeum ignem aquae instat profluero scripserunt , quare ait : Iam tuis is suae, summa, tims Aetnae se Hugonistis adri non m ; sti pes non-χtitia putant prostientem usim ignis , ac cineratim nupor o I estivis eratores profesum tarsum fissores non sorti iste sus actiis immixtis ; cum contra sti iam paeras , ctis aut parant in odio et Pi non oti u SDiana, negent primo torrentem iuvim igniri cineris pro-
ouod vero citas si & dissoluti pumice' ε 32, h,
e vesuvii latere explosi tantum spatium
torrentis instar percurrere quiverint; audi, pes nem d*quae Casiodorus Vtitiam lib. IV v. Io te scituis
seri de alia eruptione , quae Theodorici aevo adcidit , ubi Regis ipsius rescriptum recitat de tributorum remissione ad Cain panos, in quo inter alia haec habeti Vo.lut per mare magηtim cinis descostis, S te, retiis nutibus excitiatis transmarinas qtioque pro gincias Pul aereis edittis complaoit . Ea
quid Campania pati posset aenoscitur, quan
do magum eitis in Orbis alia Parte fetigitur
Videtis tute qtiosdam quas sitioios ire pura
pereos, S arenam sterilem impetu feraente, O sit A tii da fluenta decurrere (i ). Non sane ovum ovo similius, quam ista eruptio Titianae illi, de qua loquimur. Vides enim quo pacti, eodem simul tempore cineris pars vento delata in longinquas usque oras
perveniebat, dum maior pars tanto impe
tu per declive serebatur , ut i quida imiu
Et sane non alio pacto explicaveri S in- xi ihi credibilem celeritatem , qua materies illa T ius
vestim actitae; Iirat rimansim non sit, mundom fosidem foro tomptis actius, imo murinos f Sitis dedisses Tanta est praeiudicioru in vis, adversus quam nodoctissimi quidem viri satis tutari se queunt
Non erat initur , cur tantopere miraretur idein
Seraus de Thoma Cornelio Consentino, quod in suo do son dest mu=mnosmulo ( eius sunt verba ibidem ) p otiuem Eo Moena , dpotio instilis Vti camis , ne des ignitis fixortim stimi es inde manianti setes si foti est, mi, hii s it Vos imianum hune irium in sim narrare fesso pit, D tit ut so prinatim cognia tum at ne ad seriam. Ira on m incesse et se suid quod ,, ipse quo die Vo sitit Osismo i mn priam ( quoi a
s morum aestitam homines nu tuto tinatium nec ad
ctim tis memorabitis confiagrari si Vestiraianas annia 3g I commentaria re istiorant, Dae seu est calamst Corne ii nasmo Ham n litim praeces serat , ( fortassa dicere voluit non multam : vix enim ante annos
duos supra quinqua inta , antequam Cornelius ilia scriberet, eodem teste , illa evenerat ) ii aperietae imma' otiadum cinctu materias costi e nasm ne rant . Immarito enim Cornelium minime spernendum philosophum obiurnat, quasi quae paullo
ante adciderant omnibus testatissima, ignorasset; cum contra ex illius verbis id inferre debuerat, minime illa aetate saxorum liquescentium rorren tes profluxisse, adeoquo recte loquuto et fuisse, quisti verem, cinero, a ureum decurrisse scripserunt. Namque adeo constans & uulgati; erat Cornelii aetate huiusmodi notitia, ut errandi ansam etiam doctioribus praebuerit, atque opinandi numquam e Vesuvio, in notinae morem, ianitos liquentesiaque torrentes prodiisse , vetorum loca in eam senis ientiam detorquendo: quare verissime ait: a n mino suae quidem aetatis , anto D Disso anima mers certissimis Pitis rei nisisti non es, Iuridie vos son iret molis j j eiu pes eiretim pesam radicibus moniis ponitiem constamen extentas.
87쪽
minime liquescens tantum spatium ad mare usque percurrerit. Siquidem Plinius avunculus vix circa horam diei septimam certior eruptionis factus sumi indicio fuit, , mox ante horam duodecimam ( dies enim adhuc erat , cum uetinam adpropinquasset, vastitatem invenit . Conveniunt igitur helle omnia, & sua veteribus constat fides . Fiquidem inspiciendo, nunc optime dignoscio
mus , quo impetu, quave celeritate pumicantis ille, cinereusque torrens proslueret. Aediseia enim diruere non valuit, utpote
quae stantia sere omnia invenimus; sed signa, aliasque res magis mobiles suo ictu deiecit. M It . Inspecto hoc altero teterrimae tragoe- diae actu , ad tertium adcedamus , cUmea Dione . ingenti pumicum grandine, cinerisque im-hre reliquum laetissimae orae vastatum fuit . Id Dion narrat his verbis : m
dum haec fiebant , simitii ineffabilis civ aetheris fulsum exsufflata es, quae terrum,
S mare , O aerem omnesm occlifauit . . . atque integras &rbes cereti ganetim , is Pompeios . . . obruit. Qua in narratione
duo peccavit Dion , vel certe eius breviator Xiphylinus , primum quod unius cineris , pumicibus silentio praetermissis , meminerit ; quod non alia de causa saucium remur , nisi quia post eruptionem in tota illa plaga nusquam pumices infra positi , sed supersicies tota cinerea adparuit . ut modo enarrabimus: alterum quod Berculanei , & Pompeiorum excidium , uni eidemque causae adscribat a sed id fortasse brevitatis studio breviator. Laudandus contra , quod verbosve ( ut alii legunt melius ) krieturia , claram rei imavi nem suppeditavit , cinerem in altum erusi flatum exhibens. aex m. Melius tamen, etsi brevius, pseudo-'hilo. virum linum oraculum, quod cum primo designa sit a ' sic 'rupoc, h. e. e sonps latis , post
si sic, h. e. eiaculationes Drsim Perstim veinturni spiritus factus tum saxorum, itim materiei igne concoctu . Namque id valere vox exavia ovaeii, qua doctissma post eventum Si
hylla adposite usa est , eruditi non abnuent . uti enim apud Graecos proprie est tumor cum instammatione , ubi materies calore concoquitur , & deinde per suppurationem soras emittitur: ita in Cyrilli glossis explicatur sippuratio. ouae vox quam bene quadret Vesuvio suppuratas igne massas evomenti, nemo non Vudet et igniti enim Vesuvii torrentes nihil magis , quam aetis ex longo collectum reserunt. Hac igitur una aptissima voce explicavit Sibylla non modo pumices , sed etiam cinerem , qui ipsius naturae erat , imo ipsissima minutiora pumicum fragmenta. Nune ipsum lapillorum imbrem respexit oxiv. etiam Statius, cum dixit flammesam montis N io, hyemem, D. III, Caim. Is de ab eo Flatacus Valerius lib. IV :. . . to itiit cum forte VesbiItagiae lethalis vere , oix dum ignea
Torsit hyems s iamque Eoas citiis indidit
Et e Mam insuc idem Statius Silo. V Cartiis montem ipsum in aera sublatum in subiectas urhes decidisse ceciniticum Pater exemtum tortis ad sidera mon
stulit, C lato mi festas deiecit in urbes. Sed prae omnibus Plinius hanc ulteram xxv. eruptionis partem graphice nimis describit. V i lituo. Subsequenti enim nocte , ut ipse narrat , cum eius avunculus Stabiis esset , etsi la- iis sinas Vesuvii flammas , altaque incendia conspexisset , securus tamen se quieti dedit, verissimoque somno quievit. Ad area,( subdit) eae qua diaera adibattir, ita iam cinere, mixti ve pumicibus o gela furre-ruerat, ut si longior in etibictist mora esset,
ex itis negaretur. Excitatus Procedit . . .
in commune constitiant. . . sub dio rursus, quamquam DPitim ex oramque Atimictimcctis metuebattit. Ce ictilia cctaeitibus im .posita lintreis constrine titit: id munimenitima ejus decidentia fuit. Tum uies alibi, illic nox omnibus noctibus sterior densio
que . Ecce tibi cineris, & pumicum imber , sed qui nonnis subsequenti nocte post
montis ruinam , qua Herculaneum suerat consepultum, decidit. Sed age inspiciamus loci sociem , & an Plinius vera narraverit , cognoscamus. IIuiusmodi pumicum vi constratas inve- xvut nimiis non Pompeios modo , , Stabias, sed quahitisne quantum soli clauditur circumpocris Q s. . . , , 'Vesuvio montibus Apenninis orientem ver- habemus.sus, imo montes ipsos ab eo, qui dicitur dei Cti, in age. usque ad Surrentum et hinc vero usque ad paeum Turris Annunciatae . Eius straturae altitudo Pompeiis ad novem circiter pedes excrescit, stabiis ad sex, se pro dii antiis decrescit. Praeterea cernere est, pumices hoste maiori mole ad Veiasuvii radices ei Te , quam in remotioribus plagis , ut argumento nobis esse deheat , non alio, quam venti impetu in tam dissi
ta loca suisse propulsa. Et quidem Eurus,
88쪽
culo flaverat, & Stabias adpellere sverat, rumicum nebulam hoream versus impe Iere debuit ; sed sub noctem , cum Euruseecidisset, & ex opposito Corus flare coepisset , pumices Stabias versus propulit, Hi autem pumices Pompeiis sere unciam cubam non excedunt, sed sunt etiam multo grandiores , & qui duos, ac tres palmos cubos adaequant , ut colligere liceat reliquos casu ipso stactos fuisse e quo pa- .fio nosmet conspeximus evenisse an. I TZs in octaviani pago, Ut ut est, eorum casus nec aedisciis noxius , nec hominibus te thalis suit et siquidem aedificia stantia ut plurimum inveniuntur . nisi quae terrae motibus deiecta suere; & cadaverum sce letos non infra sed supra pumicum so-ium Pompeiis postos deprehendimus, Li-euit enim miseris incolis tegumenti alicuius ope , ut Stabiis Plinius cerotealibus capiti impositis, ab eorum ictu se desen dere . Id quod etiam certo indicio nobis est , illos eis candentes e Vesuvii cratere prodierint, tamen pro eorum levitate cum diu in aere pendula suerint , frigidos , vel certe levi calore praeditos decidisse et secus exitiales hominibus fuissent , , ligna, aliasque incens biles materias exars sint, quod nusquam sectum adparet a nisi cum illa adhaereant saxis aliquot densoribus, quae passim intermixta iacent. Tunc enim ligna in carbones redacta sig) inveniuntur a imo etiam vitrea vasa prope posta compressa, & dissormata alicubi reperta sunt e quod nos docet , huiusmodi saxa tanto calore percita decidisse , ut non solum ligna incenderint , sed etiam vitra lique secerint , & mollem in massam redegerint . Nec secus evenire poterat , quippe saxa illa magis compacta , ponderosa maiorem caloris vim concipere, Accii ius in terram deserri debuerunt . Iam vero haec omnia, ni fallor, magnam Plinio lucem offundunt , eiusque diciorum veritatem mirisce firmant. Vicissim vero ab eo discimus, horum pumicum pruinam multa nocte occoepisse , & nonnis mane facto cessasse , cum eam excepit longe su-nestior cineris, & aquae imber, xxvii. Et quidem cineream iuviam diserte
cinis aquis commemorantem vidimus Niphylinum ryost puritie nianc Plinium audiamus o. TX Iib. pitis decidit. dem. Cum enim in decimasexta narrasset,
avunculum intercluso spiritu in Stabiano
ig) Catbones, qui Pompei s enodiuntur se rstes admodum & cinerei sunt , contra quam Herculanei. Ratio manifesta est , quippe Pompeiis pumicum larissa nec ita calens decidit, nec
litore periisse post pumicum casum, gnem scribendi secit et sed in hac altera edisserens , quae ipse Miseni relictus cum Maiatre passus esset tristi huic historiae mirisce consuluit. Refert igitur , tota illa
nocte , tu primo mane terrae motibus urbem fuisse quassatam , tum demum se urbe egressum cum matre , mox sequitur e Eer si tectia consistimus . Imita ibi miranda, mulitis formidines patimur. Nam Uehicti Ja, qtiae Rrorici ius aeramus , quamquam in planissimo campo in contrarias Partes silebanttir, ac ne lapidibus vii idem sita, in eodem Ooheio qui cohant. Prae. ter a more in se resorberi, S tremore temrao quas rvetii oldebtitur : certe processerat littis, m titio tie animaliti maris in F dis oretiis Adincto t. Λb a toro latere nu-bps atra S horrendo tenet Dirittis , tortis
Oil rati tio discursibus rupta, in lineas flamismarum figuras dehiseobate fulgoribus ligae
S s ira, , S maiores erant . . . nec mulio fili iIIa ntibos Ascondere in terras , OPEM rire mariti . Cinxerat Capreas, S absconderat: Mistit, quod Procurrit, cibiti erat ... I iam cinis , adllic tameset raras e respicio sdotio eat eo torris imminestat , qtiae nos torrentis modo inficia terrae siqtiebatur , . . vix consideramus, s nox non qtias illatistitit utibi I, sed qualis in locis cliatis, Iti-
minae extincto . . . Potitium irasi ruit : qtiod
non dies noli, , Ad alentantis ignis indicium Oidebat ire S ienis utiidem tingitis sistitit, tenebrae ira tis; cinis rursis mulistiis S grauis et itine id titidem es cur aentes excutiebamus ; verti alio sti , atqtie obstiyondere essemus. Ilaec sane sdelissime, Acadeuratissime Plinius, testantibus excavatio- Dum monumentis. Principio enim nullum notabile temporis intervallum inter pumicum casum, & cineream pluviam intercessisse cognovimus certissimis indiciis ; nee enim silicubi submotos pumices invenimus, praesertim e domuum portis. Quin in cryptoporticu , quae est in domo pseudurbana ,
octodecim hominum sceleti reperti sunt ,& duo puerorum , qui procul dubio illude pumicum grandine consueterant , quique profecto inde abscessissent, si ulla quies data fuisset . Vel igitur nullum temporis in te
vallum inter utramque pluviam intercessit vel certe vehementioribus terrae concus. sonibus , quas Plinius commemorat . infestum fuit . Et quidem plures aedificiorum parietes supra pumices prostratos in
ita compacta mansit, ut adit Imperim habilis foret, quo veros carbones efficeret, sicuti Hercula nei accidit.
89쪽
venies, quorum casum non aliunde, quam e terrae inolibus repetendum . Praeterea
cum super pii micanium solum hominum eadavera passim iaceant, ut supra monuimus, propo ipsa lanternas alicubi invenimus equod quidem non tantum indicat noctu
fuisse deprehensos , sed potius densissima
nube solis radios penitus fuisse interceptos, cum nonnisi mane secto ad eam altitudinem pumices increverint , ut narrat Plinius .
etaero: vabeso ; deitida magna evia lanis fuisanique, ita ut omnesnm cterem obscuraret, o
ctiliores que so em non alitercle si defecisset . I ittit ex die tio, , S ten brae eruitice sue e erant. En igitur cur lanternis muniti procedehant infelices illi . Sed quae eorum mortis causa , squi- .dem a pumicum casu illaesi abiverant 3 Inveniuntur sane cineris alii iudine contecti, sed nemo sanus credet cineris , & aquae pruinam , quae quinos non excederet palmos , homines obruisse , vel praefocasse . Alia ivitur eorum mortis causa, quam pro-he a veteribus discimus . Quare redeamus
ad Plinii es. XVI, ubi sui avunculi mor
i Fortasse pisces in scco positos putarunte inere confectos, sed salso.(i 8) Nostra quidem non intersst edisserere , qtio modo in huiusmodi eruptionibuq , cum materia illa in aera sublevetur , crebri ignes sul ouriam instar coruscare videantur; sed res exploratissima est , totaque nostra civitas hoc phaenomeno exhorruit nocte illa anni tetro . Dum senim ammae cum inpenti sumo mixtae in immonsam altitudinem levarentur , tota montis se perficies crebris ignibus sagitiarum instar continenter coruscabat. Iterumque hoc te terrimo spectaculo per biduum sere anno i ya costernati sui mug. io) De Mophiri eiusque e flectibus consula Cl. Franciscum seraum , qui pro sua in Plinicia excellentia, hanc tractationem inii tu i Cap. VI ele- plint inmae , atque adcuratissimae M or a-
se mephitim illam , quae post conflagrationem anni i get in agris circa Vesuvium se Oxseruit, elus qua eii estis graphi eo describit . Deniquo ea- sientis imo concludit: hoc ponere, at otio biae in Io mypsitis ( ut tit seriptor sies no ris in ictus ) non
tem se exsequituri Ibi (in maris litore)
que iterum frigidam poposcit hausitque :
deinde flum moes , flammaramqtie pracnun-ritis ovor Distitis alios in fugam oentin te recitant ilium . Ianios fervis duobtis a L rrexit, O statim eo ei it , ut ego coni Ao, crassore caligine spiritu obsitiecto, clavsoque stomacho . Vicisim Xiphylinus cine ri tribuit animalium , hominumque motatem , non quidem cinere oppressorum (inter animalia enim enumerat etiam aves ,
& pisces ) , sed pestilenti eius vi perem,
ptorum; ait enim: .caei aetasiae es,
Marsors et L hominibtis, is claris, S pecoribtis exititim aditi lite piseos (ig), O noes omnes Ieremit, S ij ver duas in tetras urbes obruit; ubi obratas titiles, non homines adverte . Et paullo infra etiam inde petiem Romae obortam dicit. Vtcumque tamen sit, id utique verum erit, homines, inter quos Plinius , non cineris pondere obrutos , sed oeg obstracio crassore catini
ne spiritu , vel illo igne , qui sus minis
instar per astra debacchabatur , percus
sos (i 8) , vel, quod fortasse verius , Ne-nesco halitu, sive mephitico eneestos (is), qui
ditionis , Diso a d Vestiet uni re, inccras tu iura es, oe Cia te ctio intra nonni ui hodie otio frent senest, Ut oram memoria semos arctio it/ptim id O tim , se istam magnas montis consis rationes , usur esume anima siristina psi . Et te quidem vera etiam in subsequuti Insthmmationibus idem phaenomenon animadvertimus : praecipue vero in nuperrima anni i od, cum dira mephitis virulentia animantibus aeque, ac plantis exit laesis late per Vesuvinum agrum debacchata est. Id autem, quod non
mihi modo , sed & petitio tibia a physicae rei indagatoribus observare tum sicuit, hete subne fera non piget. Principio huius mephiti; edoeiun ipsi is morum suisse, ac illos, quos lueolonis inme Saraus do scripsit, invenimus. Sed, si verum est, quod ipse is d. pag. iget ait, nempe ex Lirio , n ea pe
naratim regione, stitio tos rentium inrandia ianui id ri
r lati as non parvos tis feretur, quibus verbis innuere videtur illas praecipue reliquias me hi ti- eo halitu insedias suisse; nos certe contra animae vertimus illam glaream eo anno is i eructatam in novissimo, da quo loquimur, incondio, omni lue mephitica stetisse immunem. Vel initur alio proesus pacto res evenit, vel potius falsus est Vir in pnus , cum putasset ( tit supra notavimus in f mis anni illius electationes in lapideas massas cor crevisse . Enimvero non sis hi mephitica vis nuper se prodidit , quam ubi saxeus torrens esset substratus. Nam qua ex hisce torrentibus, non modo ubi vel in cryptas essent excavati, vel in pu teoa pertus , iat idem Seraus animadvertit , sed per totam superficiem , , praecipue in extrem; talibus, quasi per totidem linguas huiusmodi viorus erumpens serpsit . Et , quod magis animadversione dignum videtur, non ex omnibus aeque saxeis torrentibus venefica vis illa o rupit, sod ex antiquioribus tantummodo, immo & pro maiori
90쪽
qui sacile pro vehementi sulphuris odore ab inexpertis , & vulgaribus hominibu a
sumtus suit . Novimus enim in magnis
Vesuvinis eruptionibus huiusmodi spiritum non sine hominum, & animalium pernicie exseri. Et quidem Miseni nullum periisse
legimus, etsi cinis multus O grapis ceciderit a quippe nee mephitis , nec nubes illa igne gravida eodem adventavit . dixiv. Sed age ipsum cinereum solum , quale
creetem hodie exstat, consideremus . Eius altitudodo illii dediti Pompeiis quinque palmos non excedit, nec remita habe- ultra Pompeiorum fines protenditur, orientem versus sensim decrescens; ad occidentem vero usque Isserculaneum procedit; at in longum a Vesuvii radicibus , ad usque oppositos Sta hiarum , Surrentique moratcs
comparet. Totum vero, constat admodum
subtili terra in argillae morem compacta, , conglomerata in parvos nucleos, Sphoe-rae instar , qui semiunciae diametrum ut plurimum non excedunt. Praeterea solum istud terreum non modo pumicibus stipe stat, sed etiam in inferiora loca, quo pumicibus aditus non patuit , permeavit . Ligna vero in ea altitudine inventa nequaquam combusta adparent , sed in pulverem redacta , sui Aguram in ipsa terra impressam reliquerunt. Adhaec in interio. ra domuum, ubi declivium seret, ea materies penetrasse cernitur. Id observatum est in cryptoporticu , seu cella vinaria domus pseudurbanae , quo parum admodum
antiquitate maior adparuit. Namque non modo in illo, qui se tum supra octavae Turris pagum effudit, nulla mephitica lues animaduorsa est, sed, in aliis quam pluribus , quorum estiasionis recens erat memoria, uti in illo anni tete , altero I do, altero. i det, ubi nullum eius suis vestigium comparuit; ita ut coniselendum sit, & alios, quo
rum aetatis memoria non exstat, non admodum
antiquos esse, idcirco quia eiusmodi conlaetio minime perculios vidimus: quatig nρmpe est ille, qui dicitur iam destiis seu a, de quo adstruximus cap. I
n. II, Non ante annum i scio profluxisse . Contra
vero in antiquissimis maxima suit mephitis effi-eacia, uti in pon palano (de quo disteruimus cap.
II III) qui Dibi illi substratus est, & e cuius visceribus sere semper in phitis exhalat; mirum enim, quantum eius vis post racentem hane vastitatem sexcrevit. Ita etiam vetustissimi quique, qui aliis superpositis subsunt , magnam mephitiei spiritus copiam exhalarunt per puteorum meatus, & aquas acri sapore infecerunt . Cumque non modica se estuderit mephitis ex illo, qui dicit ut Iumis dol . nisi si, hinc etiam argumentum minime sperne dum da eius antiquitate coepimus, quam aliis ex indiciis demonstravimus ea . I g. XIV. Praeterea, unod mirabilius, alicubi dira mephitis arboribus aestialis exhalavit, ubi nullus lapideus torrens erat substratus , sed tantummodo grandix eorumdem
fragmenta, eodem anno iggi cum reliqua materia aquarum vi comportata; adeo ut mannam aetatem
illa fragmina serra dicenda sint, cum eo contagio insecta suisse videt imus . Quibus observatis con-
pumicei grandinis per balistaria intrave
rat, cinis contra ad altitudinem palmorum
octo (rs) permeavit, atque id impetu dis
iecta porta , quam interius dirutam inve nimus a ibidemque octodecim hominum , , mulierum sceletos , , puerorum duos sic humi positos , ut manifesto appareret, eos liquidae materiae inrumpentis impeta
retro pulsos, supinos humi prolapsos fuisse.
ouae omnia satis superque indicant, cinerem illum aqua mixtum decidisse . Nec enim , nisi fluidum , in obstantem a latere portam vim suam exerere poterat .
Sed & tanta fuerit oportet aquae copia, quanta vix cinerem illum in mollem ve luti massam redigere valeret. Quo factum est , ut & tenacitate sua ubique consede rit, de agrum omnem aequaverit a secussi magna aquarum copia dilutus suis et ,
ad ima tantum raptus eo niluxisset.
Atque hinc sacile explicare dabitur , cur XXX;. in globulos materia redacta suerit. Si enim tae' a j, i.
concipias ingentem hanc eineris, & vapo- redactia tu,
rum Nubem, uno eodemque momento ex v qnse vi
plosam, , proprio motu percitam, aliquorsum directam . contrario ventorum impetu repulsam suisse , consequens esse noveris , ut magna electrici spiritus agitatione , sulmina , non secus ac in aereis nubibus , adcenderentur (quod evenisse testatur Pli ni usu, & cineris sarrago, quae humorem inhiberat , vorticoso impetu rapta in globulos illos , non secus ae in grandinem
eludi posse vi lotur, me di si eam huiusmodi adsectionem contrahere lapideas Vesuvit massas, cum magnam serant antiquitatem, eaque perpetuo plus
minus pollere (atque hae sunt mephites illae, consant g de quibuq Leonardurum de Capua, & Idem Se-raus lodunti sunt, & quas Thomas Cornelius, se in esto monibus in Neapolitano apro factis observasse tostatus est): has vero mirifice adauqeri, at que propaeari in magnis montis incendiis : uti nuper evenisse vidimus, eum & Pompeii , & alibi mitifico adaucta est mephitica exhalatio, & virulentia. Haec obiter notasse satis fit Quod alatam nostra interest et verosimillimum sano est , huiusmodi mephitin in maxima omnium inflammat sone mi iis me desus e. An stabilis usseus, ubi Plinius humi sedebat , pestilentes halitus devenerint, certo adfirmare non audemurum; sed quis in tanta naturae varietate eiva vim se metiri queat, ut quousque pro papari possit, definito an sit Non leve quidam indicium est, Plinium humi stratum occubuisse , roliquos stantes ineolumeg fuisse: siquidem notum est huiusmodi venes eoa halitus patallo supra ter ram adsurpere . At Pompeiis non aliam sui se
mortalitatis caustam , quotqDot in aperto occubuerunt, penitus persuadeor. Illa enim luculenta
materie impediti, cum sectio inter malendum laberentur , humi cadentes , & mephitica athmosphoeta inclusi patim evanimabantur.(ar) Ad eam astitndinem cinerem exsiccatum inuenimus et sed procul dubio ad summam usque cameram tum increvisse lutulentam illam materiem opinamur.