장음표시 사용
151쪽
I31 DE ADvENTITI Is ROMANI ad Boreale vero recentis , longeque majoris hospitii, quod ab alendis pauperibus invalidis nomen mutuatur . Ita sane contigit , ut Transtiberina regio non amplius jaceat foeda vastitate, sed splendidas aedes, deterso situ , auctas, atque nitentes ostentet. XVI. Porro, quisquis videt in tot damnatis antea locis ab una telluris exiccatione reducenta salubritatem , fateri non dubitabit, Circum M .u 'M. 2.- ximum, situm nempe, qui nostra sersitan aetate 'non desperando adhuc in Urbe supereth infamis aeris, cito eva-μ - surum optimum, ac salubrem, si nimirum a palustribus aquis liberatus incolarum frequentia i habitetur . XUII. Sed multa nunc quoque extra Urbem D af,. a. ah. esse loca pene lethisera hic, atque illic in agro
Dca insalubriara Romano, non concesserim modo, sed etiam com
νeniti aquaι. tenderim . Haec autem iunt illa omnia , quaestu humilia aquas , vel in stagna cohibent , vel ita imbibunt, ut coenosa adhuc , dc uti inter 'aestivos calores remaneant ; quae quidem multo deteriora fuerint, si ventis liberὸ non everrantur, vel si Australibus duntaxat, qui humidas, acre , que particulas secum advehunt , aspergantiar. l Namque circumfusus aer instar stagnantis aquae crassus , densius, atque olidas evadet. XVIII. Est hic loci ut advertamus, cur periori aetate, scilicet cum aquae ad meridiem
152쪽
COELI QuALIΤATIBUS. I33 prope Urbem haererent, Architecti caeteroquinta peritiss1mi, studuerint, ne aedium cubicula apertis senestris Austro objicerent, unde palustria es. fluvia advehebantur ; cur etiam, si ob necessitatem eo vertere conclavia coacti fuissent, fenestras par-Vas, angustas, raras, atque in semmis cubiculis, quod a Cagna maxime damnatur struerent; malebant enim selaribus radiis aedes orbari, quam cum iisdem aeris perniciem admittere: qua noxa ob exiccatas paludes sablata , metuque abacto, recentiores maxime satagunt, ut ad meridionalem plagam domorum cubicula spectent.
XIX. Si quis igitur normam cupiat, qua possit distinguere, quae loca intra, vel extra Urbem salubria sint, vel insalutria, praedictas diligenter advertat conditiones et etenim si qua regio lentis aquis non gravetur, nec in vicinia palustre Q- Ium habeat, multoque magis si eadem situ si-blimis liberὸ perfletur a ventis, proculdubio vel
inter aestus salubris habenda erit. Contra vero, si locus humilis, cavus, udus, ac coenosus extiterit, hunc omnino inclementem dicito. Sed nemo potest esse tam certus, quod situs aliquis eam. dem, quam semel induit, perpetuo servet clementiam, vel inclementiam, ut non facile de
cipi possit ; brevi enim, si a stagnantibus aquis
liberetur, vel opprimatur, pristinam conditionem deponet.
ι De Salub. R man. Aeri Pag pacto Dea salubria ab insa rubribus discere
153쪽
- Advertatur Const. XVI. B. Pii V. Bull. non in qua expresse
dieitur ex assi-doa agror. euit.& palustrium locorum exiccatione Romanum aerem tutiore,
ae salubriorem evasisse. id possiceatu
136 DE AD vENTITI Is ROMANI XX. Habemus tamen, quo animos nostros in
spem erigamus, sere, ut CLEMENS XI. quem ab
instituto restituendi ad pristinam culturam R manum agrum revocarunt graviora Reipublicae, Se Religionis negotia, rebus tandem compositis, Sc tranquillitate revocati, magnum hoc opus selicius absolvat . Unde Roma ad veterem inc lumitatem , atque ad priscam magnificentiania omnino valeat aspirare.
Oecurritur ii, qui in solam ineolarum insesquentiam rejiciunt adventitiam Romani aeris infalubritatem. A P. U. T selent plerunque vulgares
opiniones hominum ingenia, caeteroquin non indo rum, occupare ue non desunt ex iis senase , qui aeris Romani salubritatem sicubi Bc olim , de nunc suerit, non vindica
to a paludibus selo, sed maxime omnium deberi contendant, multitudini incolarum ; atque ideo apud priscos clementiam aeris per Latium multo majorem, longiusque dis-
154쪽
C L I QUALITATIB U S. I 3 sesam fuisse, quam modo sit, quia per ea tem
pora immenso populo Nequentabatur, quo crassus βιοί.
aer solvi, & inquinatus purgari validissimE p
II. Sed vitium , quo potissimum perversa- susti iuriesia
vulgi judicia laborare consueverunt, in hac restitutae salubritatis ratione eminet plurimum: Cum enim ad effectum quempiam pleraque adjungantur, alia quidem ut causae, alia ut proprietates, alia denique ut ab ipse enascentia; eorumque omnium idear simul cum idea effectus cogitanti animo occurrant, qui in philosophica subtilitate,&. discernendis rerum ideis minime subacti sunt, passim aliis alias substituunt, Sc vel effectum, vel quae effectum ipsum comitantur, aut subsequuntur, usurpant pro causa. III. Proculdubio ad tuendam ab arefacto se e.,φλὰ.lo salubritatem, valde conducit multitudo inco-θωβρο πιι ι-larum , qui accensis perpetuo ignibus , conlatis adversus pravos ventos arboribus, excitatis aedificiis, constratis viis, vociferatione, atque halitibus partim custodiunt aerem, ne aliunde inquinetur, partim motu solvunt, ac purgant, par tim den:que benigno sale volatili implent, ac vivificant . Sed laec omnia partam jam, repar, Partam iam rismque ab exiccata tellure coeli clementiam si quuntur, eique retinendae , aut etiam augendae
155쪽
13s DE Anu ENTITI Is ROMANIIV. Addent alii minimὸ inter se ea cohae' rere posse, quae in superioribus dicta stat . Scilicet justam multitudinem, corrivandis, atque abstergendis humoribus parem, aeris perniciem arcere, de rursus, propulsa labe, coelum evadere fovendae multitudini idoneum. Etenim, si non aliter, quam ipsius multitudinis opera, studioque restituenda sit salubritas , certὸ multitudini locus esse deberet , antequam coelo salubritas restia
V. At loca palustria calidis tempestatibus simicalidissima, Zc nocentia, frigidis vero tepentia ,& innoxia. Cum primum igitur homines eadem frequentare incipiunt, non quidem id fa-: primum eoaDρ- ciunt aestuosis, seu dubiiS, ac periculosis temporibus quibus si hoc tentaverint, plerique omnes, & cito, & graviter aegrotarent sed, armenta . o Ex salubri in secuti, alsidis duntaxat, ac titubribus tempe-
prima hyem o statibus, nempe cum propriae vitae securitate ,
is dbdu; c. i. seruntur λ ubi totius decursu hyemis pa
sus lib. r. cap. . cissimi namque coenose statim aeri assuescunt ι De re rustiea palustres aquas, ut m et Cato - , ab agro d num pellere, atque alio derivare debent, si segetem c rare, ac tutam, salutaremque iis in regionibus sedem ad .enturas, atque inclementes tempestates
sibi parare velint. Nihil enim salutare est, ut inquit Plinius , nisi quod toto anno salubre est: ustia.=' .F' ' de cum Orco ponenda sit ratio, ibi non modo
156쪽
perceptionem fructuum, sed & vitam Coloi'rum esse dubiam, vel potius mortem quaestu certioremἰ advertit Columella 4. VI. Ab exiccato autem solo, hoc est rem ta causa putidi , crassique aeris exemplum ponimus agrum Romanum ea sensim decursu i lius anni salubritas producitur, quae a convenarum cura, palustres aquas submoventium, habuit initium . Neque vero frequentissimae urbes in ipsis statim primordiis civium multitudine celebratae sunt, sta paulatim adoleverunt, quod nascentis Romae initia docent . Priorum scilicet diligentia , operaque , subolescenti multitudini praeeunte ad salubritatem aeris partim serva dam, partim etiam amplificandam. Et quoniam rerum interitus ipsas saepὸ originis causas aperit, cum Eamus civitates incolis abundantes, pr pter solos neglectos palustres latices ad summam infrequentiam esse redactas , quam solitudinem se cum fletu vidisse narrat Lugduni Batavorum clarissimus Franciscus de te Boὰ Sylvius & nos ipsi interdum tum Romae, tum alibi, ut in no
stro de Noxiis Paludum Eouitis libro latὸ d
monstrabimus ; nemo non videt,ab exiccatis aquis
157쪽
138 DE Anu ENTITI Is ROMANI Frequentes 'Balneas, Naumactias nihil Romano aeri obfuisse. Agitin de pudio ram pruritionis, in cura purgatioms
E R u M audire mihi videor reclainantes, saluti itatem --mano aeri restitutam, falso tribui paludum exiccationi, cum Roma tunc nutameaquis ubique scateret , cum majori populo frequentar
aetatibus nullum occurrebat palatium , nulla d mus , nullum ianitae publicum , aut privatum aedificium, quod non thermis, lavacris, natim chiis, stagnis, piscinis, vel sentibus circumflueret. Non igitur aqua conclusa impuri, ac taleterii aeris origo venit accusanda, si ea civitas, quae olim sapra caeteras urio abundabat hominibus, plus etiam conclusis aquis inquinabatur. II. At nos non influentes, & copiosis, sed haerentes damnamus, ac stagnantes aquas. Aquae vero thermarum, naumachiarum, piscinarum , aliarumque id genus non erant palustres, sed ju- gess
158쪽
COELI QUALITATIBUS. 13sges, vel saltem recens inductae, bc brevi renoqvandae: unde nullam aeri labem aflerre, quinta. potius nimium ejusdem fervorem aestivis mensibus salubriter temperare poterant . Atque ideo operi, cui nunc incumbimus, plurimum confer re arbitramur, si quale fuerit Romanorum studium, quo minus thermae, dc naumachiae immundas aquas retinerent, paucis demonstraverimus 3 hoc enim maxime omnium a Medico, quem rectam lavandorum aegrorum institutionem novisse oportet , ignorari turpe esset. III. Thermarum cura munus publicum erat, in
atque aedilicum. Scilicet, ut aqua, quemadmodum decebat, clara esset, ac tepida. Unde Seneca Epistola 86.
hanc priscorum sedulitatem laudat his verbis ris babat intrare illa balnea, quae scires Catonem tibi aedilem, aut Fabium Max. aut ex Corneliis aliquem manu sua temperasset Nant.
boe quoque nobili mi aediles fungebantur osscio
intrandi ea loca, que populum reeeptabant,exngendique munditias , em utilem, ac falubrem
IV. Pavimentum thermis erat solidum , Sc mala fure,
calce ferruminatum ut apud nostras balneas pase sim videmus quo minus aqua vel brevillimo illo tempore ex nuda tellure aliquid extranei posset imbibere: immo exquisita nimis lautitia, atque elegantia M. Agrippam eo duxit, ut suas ther-
159쪽
cap. s. AEuanta mundi tia in nauma
rqo DE AD vENTITI Is RoΜ AN Imas et itrear facturus esset ,si prius inventum id fuisset, ut narrat Plinius . . U. Multa sunt notatione digna, quae docere nos possunt, quanta fuerit diligentia, qua prudentissimi Romanae Reipublicae Moderatores ad
naumachiarum munditiam inducendam , conservandamque utebantur. Imprimis summum erat studium inserendae aquae per euripOS, ac reserendae per cloacas, quo videre erat, naumachias uno haustu tantam aquarum vim recipere , & finito navali spectaculo, ὸ vestigio excludere. Unde . Martialis advenae excitat admirationem celebri epigrammate:
Siquis ades longis ferus Dectator ab oris cui lux prima sacri muneris ista fuit,
Ne te decipiat ratibus navalis Evo, , Et par unda fretis 3 b e mos o terra fuit. Non eredis spectes, dum laxent aequora Marte, Parva mora est dices, bὶc modopontus erat . VI. Itaque species illa tranquillissimi maris , eousque laticibus non consurgebat immotis, a que impuris, ut alterne remigum, naviumquet ' ictibus fluetuaret, singulisque gymnicis diebus DC- culte , subitoque inducerentur aquae, atque educerentur.
VII. De qualitate vero landi, seu pavimenti
160쪽
3 COELI QOALITATI Bus. l 162 naumachiarum semper ipse , non levibus argumentis ductus existimavi, illud non ex nuda, laxaque terra, in lutum facilὸ cessura, sed ex materia , quae tempore soliditatem nancisceretur, constructum fuisse oportere 3 quare accolis nihil mali ex coenose unquam selo timendum esset. Etenim unum , idemque theatrum tot, tanti que inter se contrariis, de saepὸ invicem se consestim excipientibus ludorum generibus inservire minimiὶ potuisset , nisi pavimentum firmum, ac valdὸ resistens, arte, ac diligentia consectum fuisset. inem enim sugit eodem in Circo Maximo temrae, maris, ac numinum spectacula celebrari Q- Iita , videlicet primo ludos Circenses ; secundo Iudicra certamina ; tertio saltantium pompa , quarto venationes 3 quinto ludos Trojanos a pue- e Inventum ris nobilibus turmatim discurrentibus; sexto lu- Aujustis ζιοῦ dos pugnatorum tam equestres, quam pedestres; septimo navalia praelia; octaνo ludos : scaenicos; Pir sit'. - ' nono ostensionem f hipm tami , de crocodillo- ''
rum ; tandem cadaverum S combustiones a Apud Fest.. VIII. Verum ad conjecturam adeo clara meis argumentis accedunt magnorum Auctorum testimonia, ut certissime possim affirmare, naumachias constrato sendo donatas fuisse; itaui neque cum aquis plenae, neque cum vacuae essent, palustre fundum habuerint. . IX. Porro Cornelium Tacitum k hac de re