Jo. Mariae Lancisii ... Dissertatio de nativis, deque adventitiis Romani coeli qualitatibus, cui accedit historia epidemiae rheumaticae, quae per hyemem anni 1709 vagata est

161쪽

iqi DE ADvENTIT Irs ROMANI et , qui Augusti Transtiberinania naumachiam descripturus, his verbis utitur et Strudito eis Tiberim flagno et struere vero est selida compingere , non simpliciter cavare . Quod ipsum intelligendum esse videtur de alia ejusdem Caesaris naumachia, juxta suum maesbleum c i In Axigust. leriter inducta, cujus meminit Suetonius ', inquiens: Navale praelium circa Tiberim cavato ij OB: quae cum sessitan propter aream coenosam redditam in acrem circumcirca inquinaverit,. paulo post in nemus conversa sitit; sicut multae aliae naumachiae ex S. C. terra injecta, ob eandem causam impletae Herunt, ut auctor est Panvinius. X. Neque aliundὸ arcessendum nobis videtur, quod de Uaticano campo Tacitus tradit, illunia infami aere fuisse infectum, quam quod Neronis . . naumachia ibi loci parata, coenose , hoc est non N. Η. lib.33. constrato solo filii et . Sed lono clarior Plinu 'i' γ'. loeus, ubi exponit, Neronem jussisse, aren/m aeuia o 'μM- Circi cisIsocolla inspergi , cum ipse concolari panno aurigaturus esset. Chrysecolla vero, ut

idem tradit Plinius, est humor, qui in. sedinis per venas auri defluit , in cras escente humore , rigoribusque Θbernis usque ad pumicis duritiem solidatur , quam quidem chrysecollam Nardial Lib. q. Rom* nus i credidit esse speciem floris aeris. Apud eun-0 8 μῆρ' ' etiam legimus, pavimentum Circi a CasM

ealla minio filisse coopertum a M. . .

162쪽

' COELL QUALITATIBUS. Iq3- XI. Et cum Veteres Amphitheatra, Gr- m Lipsius

cos,& quaecunque alia loca ad pugnae usiun stemnere consueverint rasura lapidis albi, vel simplici arena; ne scilicet in tam crebra sanguinis es kasina ιυλsusione lubrico statim vel lapide , vel ruderato

pavimento nulla esset ratio standi, atque certam Romani δεια

di ; hanc sanὰ consuetudinem inductam suisse putat rinvinius tum ad ornatum, tum, ut post lud Circ. naumachiam, emissa in Tiberim aqua, nullo limo 'impediente, reliqua ludicra facilius celebrarentur. XII. Quinimo tanto diligentius credendum est priscos se gessisse, ut aquas palustres a stagnis, naumachiis, re amphitheatris Penuus arce- Studium in Isiarent, quanto isei cautius procedebant, cum pri-: -- ' 'mum electuri essent loca, construendis theatris idonea ; de quibus scribit Vitruvius' , omne o Lib. -suae Adistudium adhibendum esse , ut quὸm saluberrima h '' P 3 sint, ac praesertim quam longissime a paludibus absint, rationemque adjungit, quia homines per ludos una cum coniugibus, Ur liberis persedentes, delictationibus detinentur , in corpora propter moluptatem immota, patentes babent venas, in quas incidunt aurarum satur, qui , si a regionibus paluseribus aut aliis mitiosis adtentant , nocentes spiritus corporibus infundunt. Prosecto Celsus inter Latinos elegantissimus Medicinae Scriptor, hanc prophylaxeos partem tractare melius non potuisset.

163쪽

ῖ:li rq DE ADvENTITIIS, ROMANI XIII. Supervacuam autem operam scrutatis dis Veterum monumentis impendimus, cum nostros etiam nunc ob oculos obversetur quaedam

non injucunda species naumachiae in Agonali pla- , ριμυμ .uq i '-, aestivos ardores Dominicis diebus aqua infunditur, ex qua nulla accolis noxa generatur; propterea quod, strato silicibus pavimento, recens aqua excipiatur. Cui tamen ab immunditiis purgando , tum antequam latex as.sundatur, tum postquam egestus est, aediles λdulo incumbunt: nam superioribus annis imterdum accidisse novimus, ut, solo nec antea, nec postea mundato , se des per noctem aquis macer tae computruerint , I bemque circumii aeri intui

rima Venas

164쪽

Cox O QUALITATIBUs.

Iss Venas mitristi, Iu buris, aliorumque mineralium , quae Romano in agro patent, eiusdem aeri non obesse, nisi 'gnantibus aquis.

eorrumpantur . Di putatur Temperamentissalubrior bus aestatis, atque be-mis, quae in Urbe ei- tra excessum snt . μ

C A P. VII.

R AETERE A non deerunt, qui contra assertas a nobis caulas vicissitudinum Romani aeris opponent , universum pene Ronianum agrum scatere v nis vitrioli, nitri, sulphuris, atque aluminis ; unde aer, etiamsi nullis paludibus i quinetur , tamen adhuc nocens sit oporteat aest te , atque autumno , quia . iis temporibus propter vim selis uberrima fit expiratio eorum minerasium, quae apud nostram atmosphaeram h litui marini falis conjuncta, stygiam quasi auramc ponunt, quae in corpora incolarum illabens, minimo negocio, mixturam sanguinis perturban-

165쪽

ex ex tuis balistista aerem Iublatos per Laritim in 'riari nemo debet. Striaulus e 'ADLIer reiicitur.

Isis De ADvENTITIIS: ROMANI do , ac selvendo , castrenses febres progignit: itaut semnum in proximis vineis carpere mortiferum sit, atque omnino, experientia adstipulante , vitandum. Haec porro difficultas eo studio-1ius videtur expendenda , quo magis non per vulgi selum ora vagatur , sed plerunque nolirorum Medicorum mentibus alte selet insidere. II. Cum vero argumentum duabus partibus

contineatur, altera asserente, ratinum coelum ab elevatis per aestatem , atque autumnum ex

ticis salibus inquinari; altera decernente, periculo plenum tum incolis, tum advenis vel brevissimum semnum per eadem tempora captum in seburbanis, urbanisque vineis; nunc priorem partem ad examen revocemus, posteriorem sequenti capite perstricturi. III. Ultro admittimus, praefreas venas Latianis campis inesse ; nec inficiamur ex horum sit. perficie quae passim scatet , tum rubra terra, quam pulverem puteolanum vocant, tum aquis acidulis) particulas aliquot propter energiam solaris ignis, calidis potissimum temporibus, sol. vi, atque in sublime elevari. Quamobrem a diendus minimὸ videtur stridulus chymiaster, qui contendit, nihil a fixis salibus virtute selis in auras abire posse ; quippe qui ignorare videtur, a Sole ignem subtilissimum, volatilemque cunia aethere in terraqueum orbem copiosissime urgeri:

166쪽

COELI ALITAT Illus. I67 propterea facili negotio, quemadmodum vulgaris ignis in Chymicorum officinis sal marinum, vitriolum, aliosque hujus generis sales, admixtis cretaceis, stivit primum, deindὸ pellit in aerem; ita selaris ignis Latina ex tellure, vigente aestu, acido fixos, quos cum terra permixtos ostendit, sales aliqua ex parte selvere, atque in auraS potest elevare.

IV. Sed nihil inde Romanae salubritati timendum est, nisi accedat fluidum aqueum, quo fusi, simulque eum aliis heterogeneis corporibus cmhobati praedicti sales computrescant, ut lib. I. de Nox. Pan Eoiam ostendemus. Non enim sulphur, vitriolum, nitrum, atque hujus generis mineralia suaptὸ natura sunt venefica, vel uti mercurialia, vel arsenicalia, quorum nullum ex Latii fodinis eruitur; immo vero sulphur, vitriolum, Mnitrum, quibus praecipuὸ terra nostra redundat, ut campos fertilissimos reddere selent, similiter de ipses cives robustissimos faciunt, & colonos quoque semper, de ubique servarent incolumes, nisi alicubi laticibus,serdibusque permixta simul cor

rumperentur: hinc enim noxia, ac pene ven

nata mixtura suboritur , quae in atmosphaeram elevari selet. U. Nec porro deest hic oculatus testis magnus sua aetate Philosophus, rerumque natur lium excultissimus Michael Mercatus , qui in

cap. as

167쪽

aq8 DE AD vhNTITI Is ROMANI Ex et urις fori G Metallotheca MS. irrulci assserentes, ex vitrio noatia ιar. li sedinis veneficas auras elevari. Verba sunt, ubi agit de calcanthi venis in agro Romanor Foditur terra calcanthi interdum subterraneis specubus , etet montium catitatibus, interdamia aperto undique coelo , puteorum instar , non quod pestisintes, letbales exhalationes emittat , vel

potius conclusas babeat ut male fibi persuaserunt nonnulli sed quod aliquando cuniculos in

quibusdam locis estodientes agere nequeant tantum enim abes, quod in subterraneis speluncis noxium maporem eructet, sicuti quotidiana d cet experientia , ut potius eorum sanitati con-- ducat.

l . VI. Huc accedit, quod huiusmodi miner Τ Iium effluvia per continuatam diu aequali gradu vim Solis in sublimem aeris partem urgentur, at que a ventis dissipantur, nostramque proinde i

, spirationem protinus effugiunt. Contra vero tunc . quando minera- stabitinatae particulae illorum salium evadunt pera pluviis per celtatem , ac principium autumni cadentibus , rursum in terram . praecipites seruntur, facileque, propter impotentiam , vel incuriam colonorum, cum aliis imp ris corporibus coalescunt. Quo sane fit, ut alias ostendimus, eo deteriores evadere paludes, quis magis heterogenea ad illarum prodactionem co currit mixtura vegetabilium, animalium , ac mi

168쪽

neralium , quae putrescentibus lymphis immiscentur. VII. Validum praeterea huiusce rei argumen- NM . II. V acritum inde ducitur, quod si sales Vitrioli, miri, miserrita inno-

aliorumque similium per aestatem noxia emitterent effluvia , proculdubio quo calidior , de siccior fuisset aestas, eo constitutio aeris in Latio sutura esset deterior; sed contrarium passim contingit; nimirum nullos fere rusticos, licet Solis

radiis maxime omnium verberatos, in malignas febres incurrere, cum viget testas aequalis si , & ali- . Vide Corneu quanto calidior ; quod tu in Donus sua aetate , alioqui Romatum nos etiam nostra experti sumus: modo tamen tempeuivae pluviae circa Canis exortum Im- ex tempestatib.

modicas siccitates quae ubique locorum proptςr Σ' . Ue dis

seium excessum damnantur crescere prohibeant. sint, sive calidae; Secus vero nosedochia a rusticis tunc potissi- .a lini' miki 'mum repleri cernimus , cum pluviae identidem

aestivo tempore repetunt , quippC quae dilper- ιο temore

sa in sublime praedictorum mineralium semina t '

rursum in terram detrudunt, & lacunis tum nΟ- rent. vis colligendis, tum antiquis refermentandis causam praebent. Paludes itaque, cinnosaque tellus, non vero nudum, siccumque vitriolum, nitrum,

de sulphur quibus alia quoque saluberrima loca

scatent, Sc unde magna eliciuntur pharmaca )Latii coelum faciunt insalubre. VIII. Neque vero nostrae sententiae de Ele-

169쪽

rso DE ADvENTITI Is ROMANI Solvitve org mentiori Romano coelo. cum aestas calidior est.

ex Petronio. ac siccior, quam cum viculim numida merit , Se

frigida, quidquam adversatur AIexander Petro- , qui scribit et illos ex nuda opinione, ac Me ulla experientia loqui, qui putant, aestatem

natura calidissimam, bemem frigidissimam esse

debere cum in quamplurimis terrae Acis, ubitum Uas, tum Dems moderate se babent, homines in diutius , Ur falubrius metiant. Etenim Petronius intelligendus est tum de supremo cal

Extrema taborem re ac frigore, ouae, ut extrema , laborem sem

per inducunt, tum de locis univerSe, ac promiscue in Europa sitis, quibus excessus utriusque qualitatis obesse solet. Non enim ignoro, aestatem plus justo urentem , Romanis civibus, qui meridiana negotia suis pedibus sellicitant, summopere importunam , noxiamque evadere. Ada Ilorati epist. quod spectat illud Venusini - , cum aestivo te lib. .ppkρ'7' pore forensem Rome operam periculi plena exaggerat: . . . . Dum sicut prima, calorque Designatorem decorat liatoribus atris ;Dum pueris omnis pater,'matercula pallet,

iustosque sedulitat, inopella forensis

Adducit febres, ου' tesamenta resignat. IX. Hoc porro ex nimio calore infortunium

170쪽

' COELI QSALITATIBUS. I Imulto facilius in recenti, quam in antiqua Ro-

ma accidere nonnulli, nec quidem line causa sunt e. ι , quam olim

arbitrati. Quantum namque viarurn latitudo, ac rectitudo pulchritudini, ac decori Urbis adjecit, tantundem clubritati aeris detraxisie videtur; nunc enim nimis liber , atque expeditus patet aditus seli, ventisque per semitas, atque areas civitatiS. X. Porro non est nova hujusmodi de Urbe querela; nam succurrit Taciti φ locus , quo ostendi-e Annal. lib. II. tur, Romam propter viarum amplitudinem in su- Laiisas starum spicionem insalubritatis venisse; cum enim Urbs a Nerone prius incensa, mox recens aedificata suis. infata sit: Erant, inquit Historicus, qui erederent,ve-: ' Vrarem iliam formam salubritati magis conduxissἐ: quoniam angustiae itinerum, altitudo te torum non perinde Solis vapore perrumperentur, at nunc patulam latitu inem , in nulla umbra defensam, graviore aesu ardescere . A que ideo apud nos in vulgare proverbium abiit, currum Romae quinti elementi locum tenereia, enimvero pedetire iter fiamma tam hyem , , quam aestate, urbanos viros frequenter in vitae diser; men adducit . Etenim, ut ab Aquilonari, nimiumque algida hyeme oriuntur Romae etiam epidemici pectoris morbi, cujusmodi, dum haec scribimus mense Februario anni I Tos. in pauperes, atque in incautos praesertim graviter, in-