장음표시 사용
661쪽
Qualis lildus esset Ismaeliscum Isaico. 171
A te erga Isaac i, ncrescebat solicitudo & amor Abraham ii ergaIsmaele Hinc Ismael certior fieri coepit, se ad pate. ' ne hereditatis primogenitura minime vocandis G, sed Isaacum potius sibi praeferendum. Accedebant probra, vst moto quibus Sarrha passim in Ismaelem inuehebatur,quodveluti nothus esset,& ancillae filius, non proprius. O iod ' ii β
grauissime ac molestissime serre Ismaelem necellum erat.His ergo de causis in mentem illi saepenumero haec subibat cogitatio,rem opportunam , & sibi utilissimam facturum , si Isaacum occideret: ut eo occiso, & sic de medio sublato, solitis ipse fauoribus paternis potiretur. B Accedebat insuper multa commoditas, & opportunitas ipsum ut occideret, di sic voti euaderet compos: nam v t habet scriptura,Ismael cu adolesceret, factus est tuumnis sagittarius. Sagitta autem eum transfigere & occidere perfacile sibi erat.
Ergo ut concludam,quanuis mihi maximopere pro /.
betur,quod Ismael ludebat cum Isaac,idest , illudebat & similiter eam ad idolomaniam inclinare satagebat. & bat coire iis Drsan etiam ipsius paruuli infantia & innocentia abuti ime.
volebat, nefarium Sodomorum scelus cum ipso contendens perficerc: nam totum hoc significat von He- ic braea, ludere:tamen ob praedictas coniecturis quae non sunt, ur arbitror,fallaces,& inanes,existimo potius eum occidere voluisse. Et tunc quadrantior esse videtur inter prela; o Pauli Galat 4. quod Ismael Persequebatur Isaacum, idest, necem ei ac interitum afferre parabat. Scio
Abul. loco citato, has illius Hebraici erbi multiplices
expositiones quas ex Lyrano retulerat, reprehendere, confutare. Sed eius rationes itatim expendemus. In eriminceptum persequamur.
Persuaderi ergo amplius potest, quod Ismael potius imit ei. . b b i occi
662쪽
Drepa rasa occidere parabat Isaacu, quam cum ista coire,aut eum is Mum. ad idolorum cultu ciere eo quod ut adnotauit ibi Caiet.
no dicitΑr in illo loco,quod ismael ludebat cu Isaac,sed tu od faciebat ludere cum illo. Est namque illud verbuHebraice tertiae coniugationis,quod significat secere vi
alii sectant. Ergo Ismael faciebat alios pueros simul lu-
dere cum Isaac, ut tumultus ludi, & multorum luden- 'itium strepitus occultaret machinationem Ismaelis. Multis enim colludentibus cum gladiis & sagittis, facilius posset ipse puerum adoriri & interficere. Adhiberi potest& alia ratio odi, vehementissimi, tuo Ismael prosequebatur Isaacum,& eum vellet occidere : quia paulo ante vi nderat in die abistiationis Isaac, fecisse Abrahamum granGoc ai. de conuiuium, ac festum seleniae. Et haec causa fere redditur in textu ob quam Ismael ludebat cum Isaac: idest, eum parabat occidere.Nam dicitur: Fecit Abraham grade conuiuium in die ablactationis Isaac, cumque vidisset Sarra Ismaelem ludentem cum illo,idest , insidiantem & inie. itum machinatem &c. Seu ut habet Acacius,quem Lypom. resert in Catena pugnantem & persequentem, ut ibi,surgant pueri,& ludant. Et dicit Hi schol .c. 16. quod dum simul luderent, Ismael laedebat Isaacum. 19od seuere videtur huic interpretationi. CIII. . 'TEruntamen tolli hoc irridetur a Diatoribus,nempe vera inter. V a Paulo Burg.a Lypom. a Caiet. ab Eugub.ab Olea practio uo' Valablo, ab Abulen . diligentissimis scriptoribus.cis, Lud ea omnes una inuehuntur in Lyranum,quod tot assig nei significationes illi verbo quod ibi ponitur, Mezahec
proludentem. Nam verbum Zahac, unde deducitur Megallec, proprie ac vere solum significat ludere, ut A bulen sis ac Burgensis diligenter obseruant:via de nun- quam panitur in scriptura pro coire,occidere, idolatraro,
663쪽
A sed Blii pro ludere. Et quantiis per metaphora aliquan- contra Londo extendatur illa vox, legallec, apud Hebreos, ad fg q. ηψxia nificanda quaedam alia, quae cum ludo habent propin- ς' ὶμ quitatem, non ideo sit quod sit aequivoca& quod proprie significat aliud quam ludere. Vnde in illo loco G
nesset6.cum Amalech vidit per fenestram Isaac , luden- tem seu locantem cum Rebecca non intelligitur de ludo coitus, sed de quibusdam praeludijs quae inter coniuges praecedere solent coitum. Rursus licet. α. Reg.2.dica- a. Reg.
tur, Surgant pueri, & ludant: & statim surrexetit ut seipsos interficeret: non ideo sit quod ludere significet ocP cidere, sed significat ludos plerosque, ut gladiatorios, &torneamenta &c. quibus interdum adiungi solet mors: sicut tunc adiuncta est ludo illi. Rursus Exo. 32. surrexerunt ludere,ibi,ludere, non aliud significat proprie, nisi ludum illu,quo canebat, & ciferabantur in reuerentia idoli &c. Et ita,ait Abul. tollitur aequivocatio vocabuli Hebraici Zahac & Metabe nam solum significa ludere: ac proinde illa vox Hebraica semper quam optime per Latinum, lude e,versa est a vulgato.Ita etiam Burg. Oleast.& etiam Eugub. qui columeliose hac in parte loquitur contra Lyranum.
Ed quidquid sit de vocabuliHebraici quivocatione, IIII.
at videor mihi videre, has calumnias aduersus Lyra- Defendit num, praefatis interprerationibus non officere. Nam ad- laranus mittere possumus, vocem illa semper optime verti per ludere. Nihilominus iuxta antecedentia & consequen tia eiusmodi ludum aliquando ordinari ad Venerem, ita significare rem Veneream , ut insta Cene sis.&sorte etiam in hoc loco. Nam Glos Interlin. dicit, quod ludere Ismaele cum Isaac nihil erat aliud quam docere illum esse lasciuum di lubricum sicut ipse erat. unde Va
664쪽
ta b.pro, ludentem. Vertit, lasciuientem. Rursus aliquan- A eo ludus ordinatur ad necem ut cum gladiatores collu dea CF, agitantes tauros, S. exercente, equos,& torneamentis ludentes exponunt te mortis pericula, t.2. Rcg. di. Et sic hoc loco tal:s generis ludii poterat Ismael exercC. 2 cam puero,ut illo niteretur eum necare. Deinde ludus ad idolorum culti in ordinari pote i, nam in honorem Deorum gentilium innum ei a ludorum genera H Ll tuta erant, t. i. seq. tractabimus. Et sic verum haberi
potest quod alii communiter cum Hili schol super Geres. c. sq. tradunt, Iiniaelem ludentem cum Isaac, secille ei imagines qua dam idolorum luteas ut eas adoraret. nTondem lude e interdum ad illudendum di deridendum alique ordinatur. Et in hunc modum vere potuit Burg dc Vatab. in scholio huius loci dicere ludum hune Ismaelis esse irrisionem quandam qua deridebat Isaa- cum ut ibi videre lice Cuiri ergo vocabulum Latinu, Ludere & Hebraicum Zahac, vel, Mezahec, positumst ad omnia haec ludorum genera,licitum nobis esse debet eligere quae textui quadrantiorvidetur Qua ego probabiliter extitimo tae eam quam adduximus,quod scilicet, vellet cum occidere. Quanuis quod vellet cum eo coire, leu potius quod eum in Venerem pertrahere ves- Clet aut in idololatriam,no careat multa probabilitate. Et
adhuc probabilius sit quod illudebat ei de irridebat, ut
quam Optime tractarum videre licet in ipso Burg.&etia in Diony.Carili. ibid.Cenezi. Quod vero in textu He- iraico ibi non sit vox Isaac,sed aliae pro alijs positae sint, nihil os icit veritati translationis,ideli eius Iutegritati, sententiae, di intelligentiae, ut notant Lypom. & Eugubi-s lea t.
665쪽
An Comoedis licite gerantur per scrini. s 7
Utrum comoediae,caeterique ludiscenici licit aemianarum ministerio apud Christia
nos Prantur. D de me velle vere dici pose I b. r. cI. set,quod Lactantius deD. Cy diuLinst. priano verissime dixit, Discerni facile non posse, Vtrum ne Cyprianus ornatior in eloque ad do, an potentior in persuadendo, an facilior in explicandosuisset. Ego nanq;,qui nec di
ctionis eloquentiam, nec argumentandi subtilitatem, nec acerbitatem ad reuincendum,nec ullum authoritatis p5
dus ad suadendum habeo,quo pacto argumentum hoc de comoediis, quod illas omneis conditiones in dicente requirit,tractare debeam,prorsus ignoro. Quia tamen pe sum ego meum ac munus. absoluere hodie debeo, & a Doctissimo proponente in hanc disputationem vocor, quandiu alter praesto non est, qui me dicendi onere vos mole ilia audiendi mei,sua in dicedo suavitate leuet,
ego dicam, Vos,precor,auscultetis.
QVid scena, quid comoedia, quid tragoedia &c. sint, I
initio dicamus.Scenae primu erant tabernacula ex k φ e u frondibus inumbrationis causa composita. Fuere primu '' inbSFlui; & montibus.Virgil. i.AEneid. cc Tum
666쪽
Desuper horrentique atrii nemus imminet umbra.
Hinc scenophegia, apud Hebraeos,dicebantur festa illa.
quibus Hebraei ruri conuenietes, in umbrosis tabernaculis memoriam renovabant eius temporis,quod ruri in ta .
bernaculis transegerant.In his scenis olim iuuenes Athenienses, cum adhuc ruri in pagis & vicis agerent,recreandi animi causa,nonnunquam conuenieban ubi incondiata quaedam carmina & fabulas,& ludos alios, ascena scenicos appellatos agitabant,donec deinde in urbem & oppida redacti homines artificiosas fabulas & ludos adinvenerunt, & loco illi in quo haec gerebantur, antiquit sce- qnae nomen relictum est, & ludis ipsis nomen a scena derivatum. Ita habet Arist.latissime in Poetica, paulo post initium;&inde id desumpserunt Donatus in commenta rijs Terentil,LudovicusViues super lib.α.de civit. Dei.c. 8. Iulius Caesar Scaliger,lib. i.Poetices, Ioannes Rosnus lib. s.Antiqui. Roman Lilius Gyraldus,onustius Panub
da sunt ludoru scenicorum. Comoedia a vocabulo Greco,Como,quod significat vicos seu aComo, lasciuie C&comessationis Deo , seu ab utroq; , eo quod in vicis& pagis lasciuirent & comessarentur ludentes, dicta est. Ita Arist in Poet.Tragoedia licet multiplex habeat cly- m5,ut in Lilio Greg. Gyraldo, Dialogo. 6. Historiae Poetarum,paulo post initium,tamen communior sententia est quod ab hirco,qui Graece dicitur,tragos, dicta sit: naveteres in Graecia agricolae cum pro anni prouentu festa Libero facerent, coepit in praemium ludorum proponi caper, vel capri sacrificati corium plenpin vino,
667쪽
Ah Comoedis licite gerantur per scrini. , si
A inde nomen tragoediae deductum. Allusit Horatius: Carmine qui tragico 'rilem certauit ob hircum. Et Virg. ab illo: Non abam ob causam Baccho caper omnibus aris Caeditur,' ineres ineuntproscenta ludi.
Ex inde ludis huius generis in artem iam reductis nomen Comoedie& Tragoediae datum est . Satyra unde dicta varie traditur: non multum retulerit id exquirere. Mimus eth sermonis cuiuslibet aut facti aut motus cum lasciuia imitatio.Inde Mimi imitatores:Pantomimi, omnium rcrum ac personarum imitatores Archimimi, prin' cipes inter Mimos. Lege Diomedem Gramaticum ,&Budaeum doctissimum,in Prooemio Annotationum in. Pandectas, Rosmum. lib. s.c.6.Antiq. Rom.
Tragoediς &Comoediet nome apud nos Viget. Proin Quid distude quid intereas distet paucis accipe,ex Arist. in Poetic. inter coince Comoedia,amores,sales,priuatos nomines, mitiores asse dim Tractus, verba demissa, exitus iocundos habet. Contrii vero Tragoedia, luctus,c des, perturbationes, Herces, Reges, Verba atrociora,res grandes,exitus funestos continet:&,
ut dixit Horati. de arte poeti. ampullas & sesquipedaliac verba. Euripides Poeta,petente Archelao Rege,vi de se Tragoediam scriberet,abnuit, Deosq; precatus est. ne Archelao ipsi aliquid accideret, quod citet tragoediae proprium,ideit,triste & infaustum Narrat ita Lit Greg. Qyraldus, Dial. 6.paulo post initium. Omnis comoedia de ncti est argumentis,Tragoedia saepe ab historica fide petitur.Tragoedi Thespis fuit primus inuetor Comoediae vero, Eupolis. Quanuis Homerus iam olim nonnullum huius exemplum pr buerit:nam Iliadem instar Tragoediae, Odjgeam vero ad imaginem comoedis secit. In co
668쪽
moediis utebantur Socco,hoc e st,calceameto humili: in ATragoediis cothurno,quod erat calceamenti genus grande, proceris ac superbis hominibus aptum, quales erant Tragoedi.LegeiuliumCes Scal. lib. i. c. a. 14.&.is. Giraldum, Dialogo. 6.
111 I Oc in quibus isti & alij ludi gerebantur, erant insg
Lo aspecta- Mnia,Theatrum,Amphitheatru,Circus.De his multa .utorsi quae. Tertullianus in Libello que edidit de Spectaculis.Theatrum erat in modum hemicycli, cuius in utroque cornu 'scenae epant ad videnda spectacula fabricatae. Celebratur M. Scauri Theatrum,opus maximum Omnium,que nuτbe tram, quam fuere humana manu facta Capiebat. lxxx. millia n Amphithςη hominum.Ita habet Plinius lib.36. c. is. Amphitheatrum aedificium erat rotundum,quasi eX duobus theatris,quae semicirculi figura constabanti circumquaque spectandi usum praebens. Celebratur amphitheatrum Pompeii a cimis: Plinio lib. 36 c. is quod capiebat xl millia hominum. Circus erat locus muris septus,planus di rotundus. Celebratur Circus Maximus inter Palatium & Auentinum,qui, cireus Ma author e Plinio,ducenta & sexaginta hominii millia sedeximus capte titi capiebat. Lege Ioanne Britannicu in Iuvenal. Satyr. bat. 26ao oo 3.Porro ut in Circo omnes sederent molliter,erat Magi-b ioci ρ stratibus tomentum,hoc est,ex lana vel pluma consediae c quasi culcitrae, super quibus sederent Via tinxit Martialis.lib.14.tomentum Circense,quia in Circo erat. Multi tudini autem aliud tomentum substernebatur e concisis arundinibus, cuius meminit Seneca lib. leBeata vita. Ne vero quis importune sedendo alteri moletius foret, sedi- lia cancellis erant separata Per Circum nuces & cicer &aquam circunferebant serui clamando,ut sitienti & esurienti plebi praeberent, Vt ex Ouidio, Plauto, Horatio colligitur.SubCirco in cellulis antrisve subterraneis, mu
669쪽
'Ertio loco, in quos usus ludi scenici instituti, sint, videamus. esert Ludovicus Coelius lib. s. Lectionum
A lieres habitabam,quae corporum copiam & questum Vo lentibus facerent. Late in Ioanne Rosino, libr. s. Ami . Rona c. 4. Scaligero, Onustio diligentissimo nostri ordinis scriptore, & alijs, qui de Romanis Antiquit. scripserunt. IIII.
Antiquarum.c. 7. PolybIO,Salii ,eatenus ad inueni ii suis, hos a Gentilibus, quatenus in seritatem di austeritatem homines ne abirent,sed mansuetiores voluptate redderetur.Vnde ingrauescente aliquando peste, apud Romanos, hi ludi inuenti sunt, authore August. lib. i. de Civit. c. 3α. di lib.2.c.8.& Valerio. libρα. c. i. Quinimo, ut ibi tractat August. & Valerius,etiam religionis causa instituti sunt.Nam Dii se his ludis coli & venerari c placari insit Ludi scenici tuerunt, Draesertim Liber Pater hoc est,Dionysius,autho in hossorem re Giraldo. Erant sere cuiq; Deo sui ludi,& sua sacra, & Dς- M' inde tracta nomina, Bacchanalia, Floralia, Apollinaria,
Cerealia,Vertumnalia Latissime in Alex. ab Alex. lib. 2. Dierum genialium .c.8.
Hinc in bonam partem,inq; bonum usum ludi scenici
usurpati interdum sunt apud antiquos. Comoediam nanin que ex Cicerone definit Donatus,est imitatio vitae, spe- culum consuetudinis,imago veritatis.Nam sicut intenti speculo vera lineamenta facile per imagines colligimus, ita in Comoedia imitationem vitae di consuetudinis ani--
maduertimus Est Tragoedia ait Arist.in Poet.) imitatio studiosae & perfectae actionis. In ea vitae documeta sunt altGira id exTimocle. Nam si pauper es,inopiam ferre disces ad elepho: si caecus a Phineo,&c. Documenta4 ragoediae di ces ex Athenaeo,lib. . Dii nosoph. Quia enim multum comoediis & Tragoedijs ac Mimis commoue- cc s mur,
670쪽
mur, ut ait Arist. 8. Politi orum. c. s. non dubium,quin
res honet e & piae a Comicis,Tragicis, Mimicisq; gerantur, magno erunt emolumento populo Hinc saltationes,
quae motibus, & gellibus corporis , artificio quodam, numero & ratione geruntur, adhiberi etiam coeperunt ludis scenicis.Nam nec hae in malos usus,sed in honestos Ο bonos institu tae sunt.Filii certe nobilium vipuia Senatorum verba sunt Macrobi j,lib. 3.Saturnal. c. i . in ludum saltatorium commeabant.Et matronae etiam saltationem non inhonestim putabant,& inter probas earum erat saltandi cura: dummodo non curiosa usque ad artis
persectionem. Quid enim,ait Sallustius, psallere saltare nelegantius quam necesse est probae ' Adeo & ipse Semproniam reprehendit,non quod saltare,sed quod optinads altare scierit.Haec Macrobius.Caeterum abusi sunt homines his artibus,eas in prauos fines ordinantes. Hinc nomina haec Saltatores, Mimi, Scenici, Comoedi, Circus, Theatrum, Spectacula male audiunt apud antiquos, &apud nostri etiam temporis viros graues, ut ex Tullio, Suetonio, Plutarcho,August.Tertulliano, Basilio, Chrysostomo,viris ingenio & authoritate praestantibus,patebit inserius. D. August. lib. 3 Consessionum. cap.r.&.3.qui in Vi- Clibus etiam & demissis rebus magnificum & elegans semper ostentauit ingenium, fatetur sedum esset iuuenis plurimum capi studio spectaculorum. Sed attende quod es et eius votum,quis assectus & finis. Rapiebant inquit) me spectacula Theatrica, plena imaginibus miseriarum mearum, & somit bus ignis mei. Quid est quod homo ibi vult dolere , cum spectat luchrosa &tragica,quae tamen pati ipse nolet Et tamen pati vult ex eis dolotem spectator, & dolor ipse e t volopias eius.