장음표시 사용
201쪽
436 B. Lansranci Archiepisse opi Cantuar.
disseintiones, inside, sed tς, 26. in idiς, somicidia, ebrietates, comessatio nes, & his similia , quae praedico vobis non esse acienda, sicut prςdixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. 27. Fructus , opera, autem spiritus est, charitas, gaudium, pax, patIentia, benignitas, bonitas, longanimitas , mansuetudo , fides , modestia , continentia , castitas. Hoc
debetis facere , quia aduersus huiusmodi non est lex. A ssumptio.) Qui autem
fiunt Christi , 18. carnem suam vitiosam , concupisecentem crucifixerunt cum vitiis & concupiscentiis. Debemus spiritu ambulare, Σy. 3 o. Si enim spiritu vivimus , spiritusumpto in baptismo & ambulemus, ambulare debemus. Non efficiamur inanis gloriae cupidi, inuicem prouocantes , inuicem inui
est dolor animi cum alius peruenit ad rem, quam duo plure sive appetebant, de nisi ab uno haberi non potest. Ibidem. 26. Inutata) Inuidia est dolor animi cum indignus aliquid videtur assequi, etiam quod tu non appetebas. 27. I ANFR. Fructus autem stiritus Et si spirita ambulent, opera spiritus facient; quia charitatem, S c. 28. Carnem suam cruci erunt J Ille crucifigit carnem suam cum vitiis , qui immobilis, & crucifixus , nullis declinatur vitiis. 29. AMBRos. Sissi tu vivimus Conuenit nos in illa vita, in qua per spiritum sumus regenerati , illa quae consentanea sunt illius vitίe agere. 3Ο. AVGusT. Sispiritu vivimus Id est si Spiritu sancto serviamus, spiritualiter ser
FRatres, & i. si prς occupatus fuerit homo aliud praeceptum morale J
in aliquo delicto, vos qui spirituales estis , huiusmodi instruite in spiritu lenitatis, non acriter, considerans, tu instruens, teipsum, ne & quandoque similiter tu tenteris. Σ. 3. Alter alterius onera portate, & sic adimpletabitis 4. legem Christi. Ad hoc quod dixit considerans te imum. Nam si quis existimat se aliquid esse, id est, s quis extolrit se, cum ipse nihil sit: 1. 6. ipse se seducit. 7. Opus autem suum probet, probatum faciat onusquisve,& sic , nulli plus credens dese, qua bi, in semetipso tantum gloriam habebit, & non in altero, in alteriussal a laude. Opus probet , Unusquisque enim
I. ANFχ. Sipraeoccupatus homosuerit j , Ita instrue ne propter instructione extollaris, ic cadas in vitium. Vel, leniter instrue , quia tu fortasse cades in vitili. a. Alter alterius onera portate) Si videris fratrem in aliquo delicto, leniter corripe illum; vel ora pro illo, dc sic leuabis onus
Tract. in J. AUGUST. Alter alterius in Qui portant Psal. ι 3. inuicem onera sua, nisi qui habent charitatem ' Q non habent charitatem graues sunt sibi. Qui, autem habent charitatem portant se. Laesit te aliquis; petit veniam , si non dimittis, non portas onus fratris tui: Si dimittis, portas infirmum. Et tu si forte in aliquam infirmitatem cecideris , quasi homo, oportet ut sic te portet ille, quemadmodum & tu.
ctionem. Ipse enim dixit : Mandatum nouum do υobis , ωt diligatis inuicem , sicut dia
1. AususT. Ipse se seducit) Non enim g,poseum seducunt laudatores eius; sed ipse po- Pp st. tius, quia cum sibi sit ipse praulentior, ---S quam illi, mauult se in illis quaerere quam in seipso. 6. LANpR. sese seducit; Ratio cur opus probari oporteat. 7. ui auἔ-Inum probet Pseudo-apo.
202쪽
Commentarius in Epist. ad Calatas. i 3
onus , meritum , suum portabit , quidquid dicat adulator. 8. Communicet autem is, qui catechigatur verbo , praedicatione confirmatur , ei praedicatori , qui se catechizat, in omnibus bonis. 9. Nolite errare : dicentes, non habere quid eis communicetis 1 o. Deus non irridetur. D. Communicet, inquit, Qt Leenim seminauerit homo in hoc culo: haec & in futuro metet. o. Quoniam qui seminat 13. in carne sua, malo operando, de carne & metet corruptio nem : qui autem seminat in spiritu , de spiritu metet Vitam aeternam. Bonum autem facientes , non deficiamus e tempore enim suo , opportuno, metemus non deficientes. auia metemus indeficienter Ergo dum tempus habemus , operemur bonum ad omnes , maxime autem 1 . ad dona esticos
fidei, Chri lianos. Videte ne epistolam alterius esse putetis J qualibus lite
ris scripsi vobis mea manu. 11. Quicumque enim Volunt placere in carne, carnaliter circumcisione, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut crucis Christi persecutionem non patiantur, tantum, non V ipse legem custodiant. Neque enim qui circumciduntur, legem custodiunt sed volunt vos circumcidi, ut in truncata carne vestra apud Iudaeos glorientur. 1 6 Mihi autem absit gloriari , nisi in cruce, crucis stra dicatione, Domini nostri Iesu Christi 1 . per quem mihi, mi me non teneant, mundus crucifixus, villis factus est, &, ut eum non teneant , ego mundo. In Christo enim festi, neque circumciso aliquid valet, neque praeputiam, 18. sed noua creatura, innovatio mentis,
es cor oris. Et quicumque banc regulam, non circumcisionis, sed mei , se cuti fuerint, pax super illos, & misericordia, i . & super Israel Dei , non
stoli laudabant eos, ideo dicit; opus suum probet, ne quaerat gloriam in altero, id est, in alterius dicto, sed in se. 8. ommunicei Qus inquit, verbo Dei
instruitur , ei qui se instruit, communicet in omnibus bonis suis. Arguit eos tenacitatis in praedicatores suos. 9. Nolite errare Quasi diceret: si dixeritis vos non habere quod praedicatori tribuatis , hominem quidem potestis fallere, Deum autem qui occultorum cognitor
est , non potestis irridere , id est , deci
IO. Deus non irridetur ) Tunc quasi irrideretur, si illi qui non laborant in vinea, denarium acciperent.1 I. s Quae enim sieminauerit homo) Debetis, inquit, praedicatoribus. & proximis vestra communicare: nam quod seminabitis, metetis: omnis enim homo hoc quod seminauerit , metet: quia & ille qui seminat in carne carnaliter operando; & ille qui seminat in spiritu , spiritualiter operando; iste quidem vitam aeternam, ille vero cor
32. iuniam qui seminat J Omne quod
seminatur, aut in carne , aut in spiritu;
13. In carne) Ιd est qui facit ipsa carnalia opera , habebit gehennam , quae est
eum , credendum est, nisi Christianos si gnificare IJ. LANFR. Quicumque enim ηυoluerit placere, sec.) Praeceptum est in Rhetorica, ut cum aliquis vult persiuadere aliquid, in principio de in fine mentionem faciat, quod facit Apostolus dicens ; nolite sacere quod vobis pseudo suadent, id est, circumcidi ; quia propter hoc faciunt ut placeant Iudaeis in carne vestra truncata, &non patiantur ab eis persecutionem in praedicatione crucis. Et est conuertenda propositio ita : Quicumque volunt vos circumcidi, ideo faciunt tandum , vi crU-cis Christi persecutionem non patiantur: neque enim faciunt, ut legem custodiant, vel propter aliud. 16. Mihi autem absit gloriari, nisin cruce, sec. In cruce Christi gloriabor tantum, quia hoc tantum valet ad Christi salutem
promerendam ; non enim aliud, quia neque circumcisio, neque praeputium. II. AVGusT. Per quem mihi mundus Jges , ut non me teneat: c, egonirando, ut eum G δ' Ton teneam, id est, ut neque mihi mun- Τ'- dus nocere possit , neque ego de mundo aliquid cupiam. 18. Sed noua creatura) Nouam creatα- Ibidem.
ram dicit vitam nouam per fidem Iesu Christi. 10. Super I Hel) Id est, qui vivere ad vi- ibidini sionem praeparantur ; non qui vocantur
203쪽
138 B. Lans ranci Arcthiepiscopi Cantuar.
carnaliter mentem. Σo. 2I. De caetero nemo inobedient, putans me non esse
solum Christi, mihi molestus sit zz. Ego enim 23. stigmata Domini
Iesu , notra pastionum hricti, vel cicatrices vulnerum, vel missarum , 2 . in corpore meo porto. Gratia Domini nostri Iesu Christi, cum spiritu vestro, Fratres. Amen.
hoc nomine, dc carnali caecitate Deum videre nolunt. ΣΟ. LANFR. De caetero ) De caetero , inquit, nemo vestrum Onerosus, &inobediens mihi sit, putans me non esse Apostolum Christi.
ibidem. 2I. AVGUST. De caetero ) Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re, quantum satis erat eXposita. Ibidem. 22. Ego enim stigmata) Id est, habeo alios conflictus & certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dimicant. Stigmata Iesu dicuntur quaedam notat poenarum seruilium. Propter culpam enim persectutionis, qua
AD EPHESIOS.cVM INTERIECTIS B. LAN FRANCI G LOSSVLIS.
Phesij sunt Asiani. Hi accepto verbo meritatis perstiterunt in fide. Hos collaudat Apostolus , scribens eis a Roma , de carcere , per P
ehicum Diaconum. persecutus est Ecclesiam Dei; haec sbi rea tribui cognouerat. 23. LΑNFR. Stigmata ) Stigma proprie nora fugitivo seruo impressa; quod Apostolus se portare dicit, eo quod prius Dominum fugerit. 2 . In corpore meo In corpore suo portabat cicatrices vulnerum & virgarum, in collo & manibus catenas; quae omnia signa erant se esse Domini nostri Iesu Christi. Stigmata autem erant signa quaedam, quae in manibus militantium fiebant, per quae cognoscebantur esse de militia Imperatori S.
1. Aulus Apostolus Iesu Christi, non Ananiae, per voluntatem Dei, noua meritis suis; vel hominibus; omnibus sanctis , bapti alis, qui sunt Ephesi, & fidelibus, catechumenis, in Christo Iesa , in fide. Gratia, remi opeccatorum, vobis & pax , qua reconciliamur Deo Patri, vel obseruantia bon rom operum, quae pax est inter Deum, homines, a Deo Patre nostro , & Domino
i. ' MBRosius. Docet illa bona quae Christus nobis suo aduentu Praeituit cum gratiarum actione. Postea transit ad Ethicam exhortationem , sic inchoans: Obsecro vos, ego vinctus in
204쪽
Commentarius in Epist. ad Ephesios. 139
mino Iesu Christo. Σ. Benedictus , laudetur , Deus & Pater Domini nostri Iesu Christi, qui benedixit, auait, vel ditauit, nos in omni benedici o- ne spirituali, non carnali , sicut priorem populum , sed spirituali, id est , caelesti, existente, 3. 4. 1. in cadestibus , d est, quam in caelo participamus, in Christo . si it elegit nos , ita benedixit, mi praedestinauit. 6. in ipso Christo, ante mundi constitutionem , ad hoc elegit, ut essemus sancti , & immaculati in conspectu eius, non meritis no tris , sed T. in charitate a. Ecce quod dixit , elegit. 8. Qui praedestinauit nos in adoptionem filiorum , ait essemus andii , per Iesum Christum s. in ipsum .' idem quod in ipso , scilicet credi turos. 1 o. Secundum propositum voluntatis suae, idem quod in charitate otii laudem gloriae gratiae suae, it laudetur glorio a gratia 5ua , in qua gratificauit
nos sibi in dilecto filio suo , in fide dilecitis ii sui. In quo , id est , per quem, habemus redemptionem hoc e fectum posterius per sanguinem prius J
eius , haec est causa prioris o remissionem peccatorum , secundum M. diuitatias gratiae eius , quae superabundauit in nobis, i 2 in omni sapientia , &prudentia, ut notum faceret nobis sacramentum Voluntatis suae, quod genus humanum aluare volu it, secundum beneplacitum eius, non meritis humanis, i 3 . Dod sacramentum proposuit in eo, in filio, i . in dispensatione plenitudinis temporum , ecce quod proposuit, instaurare omnia iii Christo, quae in caelis, imminutum ordinem Angelorum, & quae t ia terra sunt, corruptum genus humanum, in ipso , in Christo. 16. 17. In quo, vel qua, etiam Sc nos sorte,
1. Benedicitus Deres Benedictio quae fit in Deo, confessio sola est: bonorum quae praestita sunt ab eo. Benedictio quae fit a Deo, in nobis impletur dum eius beneficiis implemur.3. In caelestibus) Hoc est quam in coelo participabimus : dicit enim resurrectionem quae per spiritum nobis aderit: &ne
ipsa nouitas mentem turbaret ; quoniam non ante tanta donasset, neque aperte dixisset , quae sint illa: spirituales benedictiones, utrique respondet dicens: Sic elegit nos ex ipsib ante mundi constitutionem esse sanctos coram eo.
4. AvGusT. In ossibus In coelestibus, quasi de coelestibus. Quia omne datum optimum ; & omne donum perfectum, desursum est. 3. LANpR. In caelestibus )Coelestia vocat Virtutes , per quarum obseruantiam itur ad coelum s in quibus dicit se habere omnem spiritualem copiam in fide Christi. 6. In imo J In ip subaudiendum est permansuros ; vel in ipsio elegit: quia omnia in sapientia fecit, quae est Christus. T. AMBROS. In charitate j Ex hoc magnitudo ostenditur liberalitatis. 8. QV praedestruauit) Maius est quod dicit filiorum adoptionem, ab eo quod dixerat sanctos & immaculat S. '. In ipsum ) Quoniam dixit, praedestinauit in adoptionem filiorum incertum erat cuius diceret filios esse adoptiuos; ad iecit : In ipsum, hoc est in sui ipsius , ut illius si ij nuncupemur. Io. Secundum propositum Volens ex Omni parte ista extollere, quod multa digna sint gratiarum actione , frequenter dicit per ordinationcm, & bonum placitum, d
II. LANFR. Diuitiis gratiae siua Perquam gratiam non solum remissio δc redemptio , sed sapientia qua dicitur, sapitur & prudentia morum I 2. In om/usapientia i Id est, dans nobis omnem sapientiam , in agnitione sui , dc
13. Suod proposuit ) Bonum placitum suum in Christo Deus Pater proposuit, id est, pala mundo ostedit, dices: Hic est filius
meus dilectus in quo mihi bene comp tacui.
I . In disten tione plenitudinis ) Vel
tunc cum disponebat omnia tempora vel in ipso milliario, quo natus est Christus, . quod fuit plenitudinis; quia in eo completa sunt promissa. Vel quia alia tempora. Vacua fuerunt a salute. 13. Plenitudinis In dispensiatione, id est, in consummatione. Exponit quid sit illud bonum placitum Dei, videlicet impleto tempore ordinationis suae instaurare in fidem Christi qui in coelis sunt. id est, numerum Angelorum, qui diminutus erat: ecquae sunt, homines videlicet qui maia ' quin gna ex parte perierant. Trach. pal. I 6. AvGVsT. In quo O nos sorte ) Sorte
205쪽
i o B. Lan franci Arcthiepiscopi Cantuar.
dixit gratiam, quas anui facti sumus. Quare sortis nomine appellat gratiam Quia in sorte non est electio , sed voluntas Dei. Nam ubi dicitur, iste faci t, iste non facit,
merita considerantur , dc ubi merita con
siderantur, electio non est sors. Quando autem nulla merita nostra inuenit, sorte voluntatis suae , nos salvos facit , quia voluit ; non quia digni fuimus, thaec est
II. LANFR. In quo es nos Immutatio casuum est : quassi diceret in quem , id est, in cuius fidem, vel in quo, id est, per
non mer o, vocati sumus, pr edes inati secundum propositum elus, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis strae ut simus in laudem gloriae
eius , laudemus gloriam emi nos, qui ante sperauimus in Chrisso: in quo &Vos, et ocati estis, ex quo Θ I 8 cum audissetis verbum veritatis,scilicet Euangelium salutis vestrς ) in quo Christo, & credentes 19. signati estis 1 o. Spiritu promissionis sancto , qui eis et t. pignus perpetuar haereditatis nos irae , tr. . in redemptionem acquisitionis, redempti ut Deo adquiramini, in laudem gloriae ipsius. Propteret quia credidi iis , signati vocati estis & ego audiens fidem vestram, quae esst in Domino Iesu, & dilectionem in omnes fanctos, non cesso gratias agens pro vobis, memoriam vestri faciens in oratio nibus meis: a. s. ut Deus Domini nostri Iesu Chrisii, Pater gloriae, det votabis spiritum sapientiae & reuelationis, in agnitione eius , ses de vobis 1lluminatos oculos cordis vestri, ut sciatis quae sit spes Vocationis eius, quae quantum peretis vocati, & quae diuitiae gloriς, gloriosae haereditatis eius in sanctis, & Σ . quae sit supereminens magnitudo virtutis eius in nos , quo daturus est nobis mcorruptionem , 21. qui credimus secundum operationem potentiae virtutis elus, quam operatus est in Christo, suscitans illum a mortuis, & i c. constituens ad dexteram suam in coelestibus a. 7. supra omnem principatum,&potestatem, & virtutem, & dominationem, 28. 3c omne
8. AMBROS. s Cum audissetis , In ipso &vos verba Euangeli j audistis, & ad fidem accessistis ; de spiritus participatione confirmationem accepistis : hoc enim dicit, Signati sis. a 9 LA FR. Signati inis) Ordo est. Si gnati estis in redemptionem adquisitionis; spiritus enim credentes signat, id est ab aliis hominibus discernit, & separat ;quia a peccatis eos purgat, dc spiritualibus
dio. AMBRos. Spiritum promissionis j Bene autem spiritum promissionis vocavit; . quoniam bona quae expectant in futuro ancti Spiritus participationem eXpe
1t Pignus haereditatisὶ Redemptionem illam fruitionem qu tuc erit Vocat, quod formae illius dabitur. a1. In redemptionem ὶ Redemptionem
vocat immortalitatem , quae erit per resurrectionem ς adquisiitionem vero familiaritatem suam quae ad Deum erit.
13. Vt Deus Domini nostri J Dicens Chri sti siusceptum indicat hominem Pater gloriete; gloriosa est enim diuina natura.
14. uae sit supereminens j Id est , qualia,
dc quam magna erga nos, qui in cum credimus, ab eo effcientur: dc hoc explanat memoranda quae in Christo facta sunt. Et considera quia non dicit gloriam haereditatis absolutae s sed diuitias gloriae: neque virtutem eius ; sed neque magnitudinem virtutis eius , sed vehementius; quae sit supereminens magnitudo virtutis
21. LANFR. ni credimus , sec. J Id est, qui credimus omnia quae operatus est in Christo, possit operari in nobis, id est, re
26. AMBRO s. Constituens) Hoc est participem illum honoris accepit de suscepto homine id dicens, propter inhabitantem
8 mecum naturam verbi Dei. 27. I ANFR. Supra omnem principatum ,
c. Id est, super Angelorum de Archangelorum nomina, quae modo sciuntur, &super omnia quae ad praesens ignorantur. Vel super coeleste dc terrestre nomen. 18. Et omne nomen j Hoc est siue aliquid secundum praesentem vitam nominatur, dc cognoscitur esse magnum quod nos in
206쪽
Commentarius in Epist. ad Ephesios. 1 3
nomen, quod nominatur non solum in hoc saeculo , sed etiam in futuro. Et omnia subiecit sub pedibus eius: & ipsum dedit caput supra omnem Ecclesiam, et . quae est corpus ipsius , & 3 o. plenitudo eius, qui omnia 3 I. in
futuro cognoscere poterimus, quod nunc forsen nescimus; omnium illorum superiorem fecit.
α'. suae est corpus ipsius Corpus eius sumus, similitudinem natutae, & participem spiritus suscipientes, & corpus VnumerimuS omnes quia communem suscepimus resurrectionem & immortalitatem. In ordine vero caput nobis Christus erit; ex quo omnis causa secundae regenerationis in nos derivasse videtur.
ET vos cum effetis prius mortui delictis adluatibus, & peccatis originalibus vestris, in quibus aliquando ambulastis i. secundum saeculum, culares , mundi huius, 2. secundum principem diabolum 3. potestatis aeris huius , spiritus, qui, ordo, qui stiritus nunc operatur 4. in filios dissidentiae, de promisiis di identes, 3. in quibus peccatis de nos omnes aliquando con
uersati sumus in desideriis carnis nostrae, ecce quomodo in desideriis, facientes voluntatem carnis, & cogitationum, & eramus natura originali peccato fili j irae sicut & cςterio interpossitio. 6. Deus autem, qui diues est in misericor dia, propter nimiam charitatem suam, qua dilexit nos, & cum essemus mortatui peccatis , conuiuificauit nos in Christo , cuius gratia estis saluati, in &conresuscitauit, 7. & consedere fecit in coelestibus in Christo Iesu : 8. ut ostenderet s. in s culis superuenientibus, id ess, hominibus futuris , ut idem sterent de se , mel in aeterno seculo , abundantes diuitias gratae su ς , quia
3O. LANFR. Plenitudo eius Plenitudo Christi est Ecclesia, quia in ea dc per eam adduntur membra Christo , id est , fide-
3I. AMBRos. In omnibus adimpletur Hoc est in omnibus plenus est. Necessa rio autem adiecit omnia ostendens totum existere in omnibus , prout quis cogitare voluerit siue essentia, siue in operatione, siue in virtute.
r. MBRos. Secundum 'cidum ὶ Saeta culum non creaturam dicit , sed temporalem huius saeculi conuersatio-
2. LANFR. Secundum principem ) Id est secundum quod persuadebat vos princeps , qui in hoc aere potestatem habet vel fideles tentandi, vel ipsum commouendi. 3. AMBRO s. Potectatis aeris j Diabolus mandatum accepit, ut principe turaCri, dc potestatem habeat comia. Duere eum.
fidentiae dicuntur , vel quia depromissionibus Dei dissidunt, vel quia de convcr sone eorum nulla spes est ρdelibus. S. AMBROS. In quibus se nos Quoniam
dixerat vos , ne se subtrahere existimaretur ab illis qui ne Cessariam videbantur habere gratiam: adiecit, in quibus senos. 6. Deus autem qui diues est Sic coeperat,& vos cum essetis mortui, caetera interie cit, donec iterum illud resumpsit , vltra non dicens vos, sed nos. 7. Et consedere) Illis nos, ait communi
casse quae de Christo dixit, per illam , quae apud illum est, coniunctionem 8. Vt senderet Bene in s*culis superuenientibus dixit , quando jpsarum rerum manifestam erga nos ostendet Dei bonitates & gratiam illam, quam perficere dignatus est, per illa q- secundum Chri stum sunt. 9. LANFR. Insecundis superuenientibus l
207쪽
r 2 B. Lan franci Arb hiepiscopi Cantuar.
saluauit nos. in bonitate, non meritis nostris, super nos in Christo Iesu , in si leChristi. Ostensio bonitatis. Gratia enim estis saluati , per fidem , & hoc,
salis nostra, non ex vobis, Dei enim donum est, non ex Operibus , ut ne
quis quod non decet) glorietur, quod faceret, si ex operibus saluaretur.
1 o. Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Iesu in operibus bonis, in hoc etiam, quod bene operamur , facti sumus Deo , quς preparauit Deus, nec hoc a nobis , ut in illis ambulemus. D. Propter quod , quia saluati gratia,
memores estote , quod aliquando vos Gentes in carne , Q. qui dicimini pryputium ab ea , quae dicitur circumcisio in carne , manu facta memores sole quia eratis illo in tempore sine Cluillo, alienati a conuersatio ne Israel, Iudaeorum, 13. &hospites testamentorum , extranei a lege , promist 1onis spem non habentes , mi Iudaei, & sine Deo in hoc mundo. Nunc
autem in Christo Iesu , in fide Chri i , vos, qui aliquando eratis longe, a Deo per peccata , factis estis prope in sanguine Christi. Ipse enim est pax no
stra , qui fecit utraque unum s angelicam, oe humanam creaturam , et Iim daeos , S' Gentes) 14. & medium parietem quasi fortem in maceriae soluens, inimicitias ecce parietem J is. in carne sua, legem Iudaei cam, vel parietem,
mandatorum decretis euangelicis euacuans: Vt duoS populos condat euacua
ta lege in semetipso in unum nouum hominem in se , ' uel sint mnus nouus s. homo, faciens pacem , f inculcatio superiorum ) ii . & reconciliet ambos mi ni in uno corpore, in se, Deo per crucem , interficiens inimicitias in semet ipso. Et veniens euangelizavit pacem vobis Gentibus , qui longe fuistis; re pacem iis, qui prope quoniam per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu hoc operante ad Patrem. Ergo, quia destructa inimicitia , iam non estis hospites,& aduenae sed estis ciues sanctorum, & domestici Dei, exponit quomodo sint ciues J super aedificati 17. super fundamentum , intransmtiue, meisdem, Apostolorum, & Prophetarum, i8. ipso summo angulari lapide Christo Iesu : in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino: in quo, & vos coaedificamini in habitaculum , τt sitis habitaculum, Dei in Spiritu.
In nobis inquit, qui tantam misericordiam a Deo consecuti sumus , ostendit Deus quantam homines in futuris temporibus sperare possint. ro. I in enim sumus ) Ratio cur ex operibus huis nemini sit gloriandum. Quasi diceret, ipse fecit dc creauit nos in fide te .su Christi, dc in operibus bonis quae per gratiam suam praeparauit nobis. Potest de pactura ablativus esse , ut sit sensus, Operatio ipsius est, quod creati sumus in fide Iesu Christi, dcc. II. Propter quod memores ) Quia, inquit, fidem , de bona opera Deus dedit vo
bis, memores estote verborum Dei; ma
lorum , in quibus fuistis; ut pro collatis
beneficiis maiorem Deo gratiam rependariS.Ir. AMBRos. s Qui dicebamini) Quoi dicit in carne, adi jci illi debet, qui dicimini non in illo dicto , quo Gentes dixit; visit Sesus, in carne praeputiatos debere dici. i3. I ANFR. Hospites te amentorum) Hospites erant Gentes in eos qui testamenta habebant; vel quia ad tempus more hospitum veniebant δί recedebant: vel quia si qui eorum ad Iudaicum ritum conuer rebantur , aduenae & proselyti vocaban
I . AMBROS. Medium parietem) Inimicitiam , de separationem quae ex circumcisione fiebat , cum omni lege fecit cessare. Nam post resurrectionem , immortalitatem nobis praestans destruxit haec. Inimmortali etenim natura circumciso nequaquam poterit celebrari. IJ. I ANFR. In came siua In carne sua Pinimici,
vel assumpta, vel crucifixa soluit Christu,
legales obseruationes , quas parietem dc inimicam vocat inter Iudaeos dc Gentes: lex enim non erat data, nisi usque ad aduentum Christi. 16. Reconciliet ambos , oec. ) Reprimit Iudaeos, dicens eos quoque reconciliatio-
208쪽
Commentarius in Epist. ad Epheso s. i 3
ne, ut Gentes, indiguisse. 18. Ipso summo angulari ) ordo. Sum-IT. Superfundamentum Fundamentum ino ,angulari lapide existente Christo vocat fidem , eamdem inquit, fidem Iesu. quam habuerunt & Prophetae.
CAPUT TERTIUM. HVius rei gratia, ut habitaculum Dei sitis, ego Paulus vinectus Christi
Iesain carcere , pro vobis Gentibus praedicandis, 1. 61 tamen audistis dispensationem Eua Aj gratiae Dei , quae data est mihi in vobis o quo niam secundum reu elationem Dei, non per hominem, notum mihi L. factum est sacramentum , sicut 3. supra scripsi in breui.' prout potestis legentes in relligere prudentiam meam in mysterio Christi: quod aliis 4. generationibus non est agnitum , scilicet, filiis hominum , sicut nunc reuelatum est sania his A postolis eius, & Prophetis nou testamenti, ut Agabo, in spiritu. Ecce mysterium Christi J Gentes esse cohaeredes Iudaeis , vel Angelis, & conco porales, de comparticipes promissionis eius in Christo Iesu per Euangelium, sidem 1 cuius factus sum minister secundum donum gratiae Dei, quae data est mihi secundum operationem virtutis eius. Mihi enim omnium sanachorum minimo , data est gratia haec , scilicet, in Gentibus euangelizare inuestigabiles diuitias Christi , & illuminare, docere , omnes , que sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis, a constitutione mundi, mel a saecularibus , in Deo , qui omnia creauit s. c. 7. Vt innotescat principatibus,& potes latibus , in coelestibus degentibus, per Ecclesiam 8. multiformis sapientia Dei, secundum praefinitionem seculorum , quam fecit in Christo Iesu Domino nostro in quo habemus fiduciam , & accessum in confiden-
1. T ANFR. Si tamen audistis ) Interru Liptio est sententiae usque ad aliam sententiam, quae sic incipit: Huius gratia
1. Factum es sacramentum in Sacramentum hoc de aequalitate Gentium est, cum gente Iudaeorum , de quo supra breuiter scripsit dicens : ipse est enim pax nostra , qu fecit utraque unum, sec. usque iam non e sis hospites se aduenae. 3. Suprascripsit in breui Breuiter. Scriptum est superius, ut notum faceret sacra
mentum suae voluntatis : instaurare omnia quae in caris, se quae in terra.
. Generationibusὶ Reuelatum quidem fuit prophetis veteris Testamenti per gratiam Dei Gentes esse saluandas, sed quod
ad aequalitatem Iudaeorum essent ventum ut cohaeredes, & concorporales cum eis fierent , unam&aequalecum eis haereditatem habitum , spirituale corpus , id est , unam Ecclesiam cum gente Iudaeorum factum aequaliter promissionis Dei participes, nulli, nisi in nouo Testamento, reuelatum fuit. 3. Pt innotescat Absconditi ad hoc, ut postea multiformis sapientia in hoc quod p emisit Patriarchas, Prophetas & Apostolos notificaretur coelestibus per Ecclesiam, id est, per ea quae geruntur in Ecclesia. 6. AMBRos. Vt innotescat i Sicut hoc erat occultum ut nec inuisibiles virtutes potuissent hoc scire. Nunc vero manifestum est per ea, quae erga Ecclesiam facta
7. LANFR. Vt innotescat In cognoscendam sapientiam De1, coelestes spiritus etiam profecerunt per Ecclesiam quia dum eam Christus seu per se, seu per Apostolos suos instrueret, plurima secreta didicerunt , quae antea ignorabant. 8. Multiformis Ordo , Sapientia Dei multiformis secundum sapientiam Dei, quae in propria natura simplex est, secundum ordinem seculorum multiformis dicitur , eo quod ipsa secula in ipso Dei or dine multiformiter variantur.
209쪽
i B. Lans ranci Archiepiscopi Cantuar.
m per fidem eius : 9. a . Propter quod , quia fiduciam habemus , 11. Petone deficiatis ἀside in tribulationibus meis pro vobis: quς est gloria vestra. 1Σ. Huius rei gratia D ne deficiatis, vel repetit, quaesi'ra dixit quia multa interposuit J flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Iesu Christi, ex quo
OmnIs 13. paternitas in caelis, & in terra nominatur , ut det vobis secun
dum diuitias gloriς suς, virtute corroborari per spiritum eius in interiorem hominem. Et Christum habitare per fidem in cordibus vestris in cha
ritate i . radicati , & fundati , 13. ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, 16. que sit 17. latitudo , uera charinis, & i 8. longitudo, expeditatio donorum Dei, & 1 . sublimitas Vera, id est, Deum uidere, &2O. pro fundum , cognitio secretorum Dei , scire etiam supereminentena , scientiae charitatem Christi, Σ1. 12. vi Impleamini mirtutibus in Omnem plenitu- . Propter quod peto ) Petit ne desperent de misericordia Dei circa seipsos , viden
O. AMBRos. propter θοοd peto J Omnia interiecit ab eo , patitus ιiActus ;vsque ad hoc propter quod peto. D. LAN pK. Peto ne deficiatis) Vtrumque nouerat alterutro indigere, & gloriam libero arbitrio; ubi rogat ne desciant f S liberum arbitrium dono gratiae , ubi Ueum rogat , ut det eis corroboratio
se D. AvGus T. Huius rei gratia) Cuius do Vexh A- rei gratia , nisi quae supra dixerat, peto P* in ψ hon infirmari in tribulationibus mei5 pro vobis , quae est gloria vestra. Quia ergo voluntatis habetis arbitrium , peto. Quia vero vobis voluntatis arbitrium non siissicit ad implendum quod peto: Huiub res gratia secto gentia mea ad Pa
33. I ANFR. paternitas in eo is,) Coelos vocat spirituales homines. Terram carnales. Ad patrem , inquit , flecto genua. Ex quo, id est, per quem nominantur caeteri patres seu spirituales , seu carnales. Qui enim fecit esse res quod sunt: ipse causa est vi nominentur quod sunt. Aliter , Ex quo , id est cuius smilitudine nomi nitur patres spirituales vel carnales. Quia enim omnipotens Deus pro eo pater dicitur vel quod filium ex se generauit, vel quod creata proprio moderamine gubernat & regit. Ex ea similitudine propter eamdem causam patres dicuntur, vel quia ex se ipsis filios generant ,, vel quia subiectos pio studio gubernant & regunt. Si vero per coelos Angelos intelligi voluit, credendum est minores Angelos , patres
nominare maiores quoquo tamen modo
sententia intelligitur, bona paternitas intelligi debet: neque enim ex Deo illa erat, de qua in Evangelio dicit : Vos ex patre diabolo sis. Et alibi ; ab initio mendax est, de pater eius patrem mendach, diabolum
cati propter agri culturam ; fundati pro- de gratia pter aedificationem ; dicit enim alio loco: Dei agricultura , Dei ad catio estis. Is . AMBRO s. Vt po tib J Hoc est ut in fruitione vitae consistatis , quod ostendit dicendo cum sane is ό nam latitudinem, longitudinem, profundum. Altitudinem dicit grariae magnitudinem, ex his nominibus quae apud nos magna esse videntur, Oro , inquit, cum sanctis illa tam magna donatione Dei, quam praestitit nobis charitas Christi. 16. AvcvsΤ. Quaesi latitudo) Lari rugo ibissem. in bonis operibus , qua bus beneuolentia porrigitur usque ad diligendos inimicos. Et longitudo, ut longanimiter pro hac latitudine , molestiae tolerentur. Et latitudo , ut pro his aeternum, quod in supernis est praemium , non vanum aliquid temporale speretur. Et profundum , signiscat profunditatem gratuitae gratiae, in qua
multorum ingenia conteruntur ; in uestigare conantur , ut ad extremum eis dicatur i O homo tu quis es , qui restondeas Des Θ1 . LANpR. Latitudo) Latitudo Christia norum est cordis amplitudo, ad dandum de subueniendii pro Deo in quantu potest: unde alias dicitur: Dilatamini se mos.
18. Eon ruri ) Longitudo, quae& alias Longanimitas dicitur, id est expectatio
promissionum Dei cum alacritate men
19. Sublimitas) Sublimitas est vita ccc testis. VnJe alias dicitur: Supra morim instistim sate aeternam Horiae poκrius. ro. profundam ) Profundum infernum vocat. Orat ergo Apostolus , quatenus haec quatuor possint intelligere, intellecta, tria appetere, Vnum vitare.
210쪽
Commentarius in Epis h. ad Ephesios. i s
finem Dei. 23. Ei autem , qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus , aut intelligimus , secundum Virtutem , quae Operatur in nobis: quod possismius scire ea hoc quod dat nobis virtutem miraculorum: ipsi gloria ita Ecclesia , in corpore , & in Claristo Iesu , in capite, in omnes generationes Σ . sς culi huius ex multis saeculis ab initιο ' constantibus J seculorum Amen. - ,1 buntur in omnem plenitudinem Dei: non hiulinam Cum fuerint & ipsi plenus Deus sed cum: . .' ' fuerint perfecte pleni Deo.
22. AMBRos. Vt impleamini J Id est ut ipsi in proportione communis corpori S Videamini , in quo Deus inhabitat. 23. Ei an em qui potens) Post gratiae nar- specie. rationem orat pro illis, & sub M spem gra
tiarum actioniS concludens dogmaticos sermones incipit ethicos. 14. L ANF R. Saeculi foculorum ) S culum taculorum est aeternitas, Cuius partes sunt tempora & omnia tacula. Potest etiam intelligi tacula taculorum , hocpr sens taculum ab initio mundi usque ad si nem simul intellectum, quod in multa tacula diuiditur.
Obsecro itaque vos ethica ammonitio J i. ego vinctus , in arceratus ,
in , pro , Domino , Ut digne ambuletis Vocatione , qua vocati estis, cum omni humilitate , di sis , oesa Ectis, & mansuetudine, cum patientia, supportantes inuicem in charitate , solliciti seruare viaitatem , concordiam, spiritus in vinculo pacis, asimili a. 3. Vnum corpus, 4. dc Vnus spiritus sitis : sicut vocati et is in una spe vocationis vestrae. Sicut est iobis v nus Dominus, una fides, unum baptisma, ita debetis rei m θiritum habere. Vnus Deus , & Pater omnium , 3. qui ess super omnes , ut Dominus, ct per omnia , et i gubernans, & in omnibus nobis , ut inhabitans. c. Unicuique autem nostrum 7. data est gratia secundum mensuram donationis Cluisti. Propter quod dicit , in Psalmo 67. Ascendens Christus in altatum , 8. captiuam duxit re in se , ste in nobis J captiuitatem, mortem mel
i. A M Axos. Ego binctus) Ad reue L rentiam mutat, quia adiecit, Ego minctus in Domino si quidem ipsa vincula propter praedicationem habere videtur. r. si num corpus j Hoc est, hanc unitatem illibatam custodite, per pacem , & charitatem; & hoc esse necessarium mul tis modis ostendere nititur per ea quae sequun
'. LANFR. um corpus es υnus Jiritus JVnum habetis spiritum , si1cut estis unum Corpus, ut non sitis schismatici. 4. AMBROs Et onus spiritus ) Spiritus qui nos regenerauit; Corpus, inquit, per regenerationem consistere videmini. 3. ui super omnes u omnibus supereminet. Hoc enim dicit super omneS, qui & pex omnia suam ostendit prouidentiam in omnibus; quamquam nobis & eL se, & habitare dignatur. 6. Vnicuique autem υentrum) Hoc vult dicere , quamuis per omnia necessaria sit concordia ; videtur tamen inesse in eis differentia, ob gratiarum varietarem. . LANFR. Data est gratia fecundum mensuram , C c. Quamuis unus sit spiritus, diuersa sunt dona ipsus. Et hoc est quod dicit : Data est gratia fecundum mensuram,
id est diueris: alij hoc, alii illud; alij plus,
alij minus. Quod prius ab auctoritate, postea probat a partibus.
8. AususT Captiuam duxit Vtrum quia Enai Vicit mortem , quae captiuos tenebat, in Pi l.
quibus regnabat , an ipsbs homines appellauit captiuitatem , quia captiui sub dia