장음표시 사용
101쪽
Turn, quo secundum elle suum de pedet,& anno cognoscibilis est, isto modo dependet domus ab iit tessectu do
mi ficatoris,& generaliter omne artificiatum ab artὶfice
Alio modo habet res ordinem ad intellectu per accidens, quia scilicet non dependet ab eo secundum suum eis se a1olum quantum ad cognosci, quia accidit rei quod cognoscatur,& sic lapis dependet ab humano intellectu. Iudicia autem sumitur de re secuti dum illud, quod inest sibi secundum se . non secundum illud, quod inest sibi secundum
accidens Q via ergo Ies non dicitur uera nisi per ordinem
ad intellectum, vel practicum, a quo dependet quatum adesses cognosci, vel speculatiuum , a quo dependet quantum ad cognosci solum, sequitur quod ueritas, quae est in rebus, sit magis ueritas secundum quod dependet ab intellectu practico speculativo, quam secundu quod de penis
det solum ab te ectu speculativo. Quia vero omnes res naturale coni parantur ad intellectum dininum, sicut res artificiales comparantur ad intellectum humanum, sequitur quod es naturales respiciunt intellectum duplicem scilicet diuinum tanquam assum, quo habent esse, χο gnosci & sic res naturales dicuntur uerae, secundum quod a1lequuntur formam siue similitudiem, quar est in uuellectu diuino, secundum quam producuntur in sic dicitur lapis uerus, qui sicquitur propriam lapidis naturam secvixdum prae conceptionem intinccnus druini. Respiciunt etiaintellectum creatum speculatiuu,in si e secundario dicuntur uerae, quia natae sunt facere ueram i stimationem de se, intellectussibi conforniare Ladaequare scutiunt quantum ad affirmationem, uel sicuti non sunt quantum ad negationem, i aurum dicitur uerum, quod est aptum facere rectam aestimationem in intellectu quantu ad realem re ueram naturam auri, quam habet. Et per opositum auri calcum : citur autum falsum . Res etiam artificiale cuntur uera per comparationem ad intellectum practic a quo dependet quantum ad cile inquantum ait equuntur esse secundum formam prae conceptam in intellectu artificis. Remis itur artificiales comparantur ad inteliectu practicum, a quo depe dent sicut res naturales ad inteflectuna
102쪽
diuinum, a quo dependent, quantum ad suum esse. Com. parantur autem ad intellectum speculatiuum alterius,acuo non dependent nisi quantum ad cognosci, sicut dependent res naturales a nostro intellectu speculativo. Et de tali rerum arietate, quae est rerum entitas ad intellectum comparata vel speculatiuam,vel praes icum, dicit Augustinus 1 Sola loquiorum. Quod verum est id, quod est. Et in libro de vera reli Done. Veritas est si imma similitudo principii sine ulla dissimilitudine. Et Avicenna dicit quod veritas uniuscuiusque rei est proprietas sui esse, quod stabilitum est ei. Veritas autem intelleci us dicitur, secundum quod ipse intellectus ad uatur ipsi rei per apprehensionem suam secundum ea, quae apprehendit de re sibi in omnibus conformi, vel affirmando ea, quae rei conueniunt quantum ad intellectum componentem, Massirmativum, Vel negati do ea, quae rei non conueniunt quantum ad intellectum diuidentem,& negativum. Et quia consorinitas rei ad intellectum, Mintellectus ad rem perficitur in apprehensione intellectus idcirco ratio veritatis primo consistit in intellectu, & secundario ex hoc dicitur res vera &ex hoc dicit Philosophus Metaphysicae, ludd bouum&malum sunt in rebus, verum autem: falsum sunt in intellectu. Et sic distinitur veritas ab August. in lib. de vera religione Veritas est, qua ostenditur id quod est .at Hylarius. Verum est determinatiuum manifestatiuii esse. Et Isaac in libro de diiunitionibus, Veritas est adaequatio rerum intellectus, quia ratio veritatis per prius inuenitur in intelle,stu. Idcirco etiam per hoc incipit proprie esse in intellectu, per quod habet aliquid proprium intellectus respectu rei apprehensae'. Hoc autem est iudicium de re apprehensa, hoc autem est proprie intellectus componentis& diuidentis. Et quia veritas est in in te luctu, quando de re astar- matur per iudiciu intellectus quod est, vel negatur quod non est, inde est quod veritas est proprie in intellectu componente4 diuidente, in quo est perfecti ad aequatio rei, Mantellectus . Mauci in propria operatione intellectus est aliqua consorinitas, Madaequatio licet imperfecta id- sucoctiam vi prima operatione intellectus secudario di citur
103쪽
citur verum: falsum, Leadem ratione in sensu, quando res sensibilis nata est adaequari seni ui secundum id, quod est a quo etiam per similuudinem tractum est nome ueri ad homua em, qui facit veram aestimatiouem de se,uel de allas per ea quae dicit, vel facit unde deii consueuit dici quod veriis sit,& per oppositum quod sit falsus, hoc ver quandam similitudinem. Vndes circa hoc ponit Philosophus quandam virtutem athicorum, quam vocat veritatem . Ex quo patet quod Verum per prius dicitur de se. cunda operatione intellectus, iri qua, si In Tix xl db: Ilusio, ibi propriὸ primario est veritas, falsitas Secudo autem tractii est ratione cumida conso imitatis,& adaequationis quae aliqualis in alias inuenitur ad primam operationem intellectus, Dad operationem sensiuiuam,' ultra usque ad hominem &facta humana, secundum quod est nata facere veram aestimationem per ea, quae dicuntur vel fiunt. Quia uer,uoces sunt signa intellech onum idcirco uerita ianitur in oratione sicut in si no quia est signum& signi cativum veritatis, quae est in intellectu causata arride qua dicit Philosophus in praedicamelis QSN d ab eo quod es est , vel non est dicitur oratio uera, vel alia prinnio Periermenias.
modo phatiant radicta quattuor veritates ad inuicem Cap. XXV. EX dictisoatet quod diuina ueritas ab aliquo non de
veritas autem rerum naturalium dependet ab intellecrudi est mensurata ab eo, quia lic omnes res natura sui tin intellectu diuino, Lomnia creata, icut sui ta
tisiciat in mente artificis . Veritas aut rerum naturali una
me sui, uitellectus creati. Via de res naturalis DoLmtellectus constituta est mensurans. mensu
a a sed intellectus speculatiuus non mentura re na ura
es id facticus meliserat veritatem rerum artific de ueritas uitellectas speculatiui est mensurata a ς
104쪽
rate rei veritas autem orationis est mensurata a uet ut rei, a veritate intellectus,cuius est signum,& ideo vetitas intellectus est mesurata a veritate rei, per cosequens dependet ab ea sed Veritas orationis dependeta ueritate intellectus, ideo mensuratur ab ea. Diuina igitur neritas est mensurans non mensurata Veritas autem rerum naturalit' veritas intellectus quaelibet diuersimode est mei,suran sin mensurata.Veritas autem propositionis est me .surata,non mensuransι
momodo se habeat ueritas,uel uerum transcendens ad quantuor priai Cap. XXV LSIcut autem anima abstrahitur ab homrne, eapra, te
ne,& boue, est quid commune ad ea esita etiam ueriatas ruerum,quod est unum de transcendentibus, est commune istis ueritatibus. Et ipsum uerum transcendens est commune, Micitur de omnibus, unde Deus est: en uerum, res quaelibet chens uerum,& intellectus est uenis, propositio est uera, suis modis numquodque est verum. Veritas autem super quamlibet rem ueram non addit nisi ordinem ad intellectum,& ideo etiam uerum no additi pra ens nisi conformitatem ad intellectum. Multa dicuntur talia circa ueritatem uerum , quae hic explicanda
Defexto transcendente, quod es bonum o prima de quadrinplici bonitate. Cap. XXVII. NVnc dicendum est de sexto transcendente, quod est
bonum. irca quod notandum est, qudd bonitas, linini addit supra entitatem,nis solum ordinem ad appetitu, sicut ueritas ordinem ad intellectum. Est aute quadruplex bonitas,curiis distinctio sic patet. Nam est quaedam bonicas essentialis substantialis, talem bonitatem habent Onama entia, quantum habent substantiam, naturam;
haec bonitas nihil aliud est,quam substantialis entita . Alia autem est bonitas accidentalis, superaddita. Haec
105쪽
Qtem est triplex, quia est quaedam bonitas accidentalis S superaddita, quae habet bonitatem in esse naturae, sicut ambulatio ad ecclesiam sine claudicatione,est habens bonitatem naturae, quae superadditur ambulanti. Alia est bonitas moralis, quae superadditur bonitati naturae, ut ire ad ecclesiam ad audiendum missam, habet praeter bonitatem naturae, qua graditur non claudicando, bonitatem moris, qua uadit ad audiendum missam. Si autem iret claudicando, actus ambulationis haberet malum naturae,& si iret ad furandum,haberet malum moris esset ambulatio mala malo moris . Est autem tertia bonitas accidentalis superaddita omnibus istis,quae est gratuita& meritoria,ut si aliquis vadit recto gressu ad ecclesia ut audiat mistam, iis tu charitatis existens, talis actus est bonus bonitate naturae, nuate moris, gratuita,& meritoria. Et istae tres' nitates sunt superaddita bonitati essentiali ipsius amba. lationis.
Quomodo bonum transcendens se habet ad quodlibet tartim tare senum Cap. XXVIII. SEcundo uidendum est quomodo bonum transcendens se habeat ad quodlibet particulare bonum bonitas
transcendens ad quamlibet particularem bonitatem. Ad quod dicendum quod si cur verum transcendens abstrahit aquolibet particulari uero, itavi bonum trascendens abstrahit quolibet particulari bono, ipsum de quolibet bono dicitur. Sicut autem veritas super rem naturale non addit nisi ordine ad intellectum ita bonitas substantialis super rem, quae est bona substantialiter, non addit nisi ordinem ad appetitum. Bonitas tamen accidentalis bene addit aliquid supra bonitatem substantialem,quia perfectionem quandam. Et ita etiam bonum, quod cum ente conuertitur, non addit supra ens nisi conuenientiam adappetitum De
106쪽
De niminibus decem praedicamentorum, Meorum qua perti
nent μή ipse Ap. XXIX. Postquam dictum est de nominibus prunae intentionis,
qtribus exprimitur modus generalis conssequens omisit ens, quem modit exprimunt omnia transcendentia. Nunc dicendum est de nominibus primae intentionis, quibus exprimuntur pecialcs modi uendi entium reatrum, quae nomina dicuntur de illas, quae conueniunt omni enti creato,& uocantur a logicis decem rerum genera, siue decem praedicamenta, quae continent sic speciales modo sese sendi rerum, quod nullus modus essendi in re aliqua inue-HItur, qui non contineatur ab aliquo istorum . Nec est atriis, qui istorum aliquem si tineat, nisi omnibus istis modis conueniat, ut dictum est de transcendentibus Circa ista sic pio cedendum est, quia primo ponetur simul eoruni significantia differentia,&itifficientia me inde secundo desiccndetur ad quaedam nomina, quae conueniunt proprie praedicamento substantiar,& suo modo praedicamentis nouem accidentium, .sic sunt omnibus praedicamentis comunta Tertio autem ueniemus ad quodlibet in speciali, ut de quot bet aliquid declaretur, quantum praesens tractatus requirit, de illis etiam, quaec si tinentu abers,& de quibus praedicantur ipsa. Quarto dicetur de quibusdam, quae consequuntur praedicamenta, uel omnia, uel pluia, quae ab aliquibus post praedicamenta dicuntur . clantum auteIn ad primum,primo ponetur susticientia, disicientia, significantia extensius. Secundo concludetur sub breuibus. Numerus, odistinctio ac notitia praedicamentorum. Cap. XXX.
Vantu ad primu ponenda est susscietia, differetia,&significantia simul nominia decem prς dicatuento rui quae sunt, substantia, quantitas, qualita S, clatio, actio, palatio, tuado, ubi, litus, habitus, hoc aut potest sic pa' teic. Cum enim, ut dictum est,ens sit illud,ad quod omnia alia
107쪽
De praedicamentis in generali. 3
alia reducuntur,& omnia aba addant solum aliquem modum essendi ens non potest descendere in haec decem praedicam et per differetias sol males, quia nec genus eii, cς aliquid est,uuod sit extra intellectum entis,sed descend:t per druersos modos essendi quos ipsa nomina exprimi ut ipsorum decem generum Substantia autem non addit iu- per ens aliquam naturam superadditam enti, sed solum au
uem speciale modum, estendi scilicet per se. in se ens.
Accidens etiam est ens per aliud, Min alio, scilicet in substantia, sic ex omnibus no muribus decem generum accipum tu diuersi modi essendi,& exprimuntur, a quibus mod)ἱs estendi, secundum logicos sumuntur diuerti modivraedicandi. Omne ergo ens, uel habet modum essetidi r se Unon1ciatio,&hunc modum exprima hoc nos ei ubstantia, quae est primum in pol ctissimium genus entium Vel habet modum essendi in alio, cilicet ii substantia,& sic generaliter exprimit hoc nonae accidciatis, ouod non facit speciale praedicamentum, sed secundum od modus essendi in abo uenaur nouem modo, sic exprimitur nouem nominibu S, nouem genera,' piadi camenta accidentium si 'nificantibus, qu se distinguuntur. Accidens, quod habet esse m ab scilicet ui substa tis habet esse in substantia per aliquid, quod est in ea ue, se aliquid aliud, quod est extra substantiam sed tam ea
st applicabile substantiae te substantia est appli ab
iis e Si primo modo hoc fiat, scilicet quod accidens sit
substantis era liquid, quod ii η - , hQςI: '
ἐupes ter. Vno modo ut lit per aliquid, quod .m iu
santia absolute. Et hoc dupliciter: quia uel per mat γriam .ia em modum essendi exprimit hoc nomen quaatitas, ouae dicit modum essendi accidentis in alio Icilicet in substantia per aliquid , quod est in ac parte Diem uel per forinam: hoc exprimit hoc nomma, oualitas. qualitas enim dicit modum essendi acciderit sinatio, scilicet in substantia ex parte formae: sicut quant sex partem teriae. Atio modo potest de accidens in substantia per aliquid, quod est in ea non absolu sid in comparatione ad aliud, bcspcctive, sic
108쪽
modum essendi accidentis exprimit hoc nomen relatiis quod significat ima luudinem, sicut Sortes dicitur sim, ij per albedinem, quae est in eo non absolute, sed in comparatione ad albedinem, quae est Platone. Vel etiam hic modus essendi exprimitur per has duas dictiones ad aliquid, tamen noniane ad aliquid potest soniti. cari ipsa relatio,&Jpsa relatina, quae ad aliquid sunt ' De rebus autem significatis per haec quattuor nomina praedicta uidelicet substantiam, quantitatem, qualitatem reis lationem , determinat Aristot in lib. praedicamentor m.
Sed quid significent, quae res sim significatae per ea ostendiis metaph. Si autem accidens sit in substantia per aliquid 'aod est extra ipsam, cui est subie num applicabile, uel substantia, hoc potest esse tripliciter. Primo quia substantia, uel subiectum accidentis potest comparari ad aliquid extra, sicut habens ad habitum ut homo habet uestitum sic sumitur pretdicamentum habitus, quia talis modus si endi exprimitur hoc nomine habitus uel habere . Ex applicatione enim talis rei extrinsecae causatur tale habere istide auctor sex principiorum dicit, quod habitus est corporis,in eorum quae rica corpus sunt adiacentia . Secundo modo potest
comparata subiectum ad aliquid extra, in comparatione agentis ad patiens, uel patientis ad ageas . Si comparetur subiectum ad aliquid extra, quod est aptum natum γgere in ipsum,sic labri modus siendi exprimitur hoc nomine pallii unde in sex principiis dicitur, quod passio
est enectus illatioq; actionis. Si autem comparetur subiectum ad aliquid extia, quod est aptum natum pati ab eo, sic di cum actio an esse subiecto . Et talis modus esse tendi accidentis Xprimuir hoc nomme actio, unde praedicto libro dic tur, qud actio est secundum quam in id, quod subiicitur,agere dicimur. Licet autem actio. passio sint unus mothis , faciunt tamen duo praedua menta, quia motus prout est ab hoc , scilicet ab a ente , est actio, prout est in hoc, scilicet in patiente, sic est pallio Tertio potest comparari subiectum ad aliquid
109쪽
De praedicamenti in generali Os
Hiciter, Quia duplex est mens ira extruaseca una fluens, ut tempus . Si ergo accidens sit in substantia per applic tionem eiu ad tempus, sic talis modus essendi ex prinu-tur hoc nomine quando, quod est alterum praedicamentum. Quando enim nihil aliud est, quam esse in tempore, uel esse temporale, quod est in re temporali per applicationem eius ad tempus, unde dicit auctor sex principiorum, quod quando est illud, quod ex adiacentia temporis relinquitur in re temporali. Alia est mensura Te cxtrinseca manens scilicet locus. Si ergo accidens sit in substantia per applicationem eius ad octua , hoc est dupliciter. Vno modo absolute sic talis modus essendi accidentis exprimitur hoc nomine ubi, unde auctor sex principiorum dicit quod ubi est circumscriptio corporis, a loci circumscriptione procedens. Vel hoc eis rit in relatione ad partes locati istic talis modus essendi accidentis exprimitur hoc nomine positio, unde posi-sitio est quidam situs, quaedam ordinatio part vim totius locati in loco. De istis autem ex ultimis nominibus, rebus si nificatis per ipsa, determinatur libro se principiorum, qui est supplementum libri praedicin
Diserentia latre se transcendentia , o decem radien menta, is bim embris reductio eorum. Cap. TXXV.
fuistis potest breuiter colligi disserentia horum dece
nominum ad sex prima, quae transcendentia dicuntur, quia sex prima exprimunt modum essendi, qui sequitur generaliter omne ens. Ista autem decem exprimunt modam essendi specialementium. Prima dicuntur extraescendentia, haec dicuntur decem rerum principia,sive dece rerum genera. Quorum breuis est haec disserentia. Quia nominipsubstantiae exprimitur ens, cuius modus estendi est esse per se,& non in alio.Nomine accidetis exprimitur ens
citius modu essendi est esse in alio, sed disserenter in dis
110쪽
uersis. si quantitas significat ens cuius modus es engi est esse in alio ratione materiae, quae est in eo. Qualitas estens, cuius modus essendi est esse in alio eodem modo, sed ratione sormae. Relatio uel ad aliquid dicit ens, cuius modus essendi est esse in alio ex aliquo in eo existente, habito respectu ad alterum. H. abitus est ens, cuius modus es.sendi si esse in alio, ex aliquo extra ipsum,quod comparatur ad pium subiectum suum , sicut habitum ad habens. Pelio dicit ens, cuius modus essedi est esse in alio propter aliud, quod comparatur ad ipsum, ut agens ad patiens. PaCsio autem dicitur ens cuius modus essendi est esse in alio Iet opter alvid, quod est extra illud, quod comparatur ad ilud, sicut patiens ad agens Endo vero dicitens, cuius modus essendi est est in arto propter aliud, quod est editra illud, quod comparatur ad ipsum,sicut mensura extrinseca furias,quam nos Vocamus tempus Vbi dicitens, cuius modus essendi est esse in alio propter aliquid, quod est extra ipsum,quod applicatur illi, sicut mensura extrinseca manens absolute: quam nos vocamus locum. Positio atrtem dicitens, cuius modus essendi est esse in alio:propter aliquid extrinsecum sibi, quod applicatur illi,sicut mensara extrinscca manens non absolute, quam nos vocamus locum, non absolute, sed babita ratione ad partes locati &per ordinem partium Iocati, quia positio non addit supra ubi nisi ordinem partium locati ad locum haec autem po suto aliquando uocatur alio nomine, scilicet situs Pater ergo decem nominum praedicamentorum, significatia differentia,& susticientia. Et sic habemus secundum, quod fuerat declarandum. X Ugnificati me, is differens ictorum neminum qua tuo'subctantia,natura essentia, quidditas- p. XXX M.
NVnc dicendum est denominibus prima impositi
nis, Mintentionis, qua secundum propriam significationem,&acceptionem primariam dicuntur, minue niuntur in genere substantiae.Sed ex e6sequenti,& ex qua