장음표시 사용
81쪽
scientia est quaedam forma accidentalis de prima specie
qualitatis:& haec dicitur actus primus jam habens dicitur m acta primo per eam. Sed considerare actu est operatio,quae egreditura scientia modo quo actus elicitur mediante habitu scientiae Lideo dicitur actus secundus, habens actualem considerationem de pertinentibus ad scientiam dicitur si in acti secundo. Et sic patet quid sit actus primus, quia ipsa forma. quid secvindus quia ipsa
De Oenomine potentia unde traxit originem, 'ad quas cundario es cxtensum, o quomodo es triplex potentia. Cap. VI 2LSEcundo dicendum est de potentia, irimo unde hoe nomen potentia traxit originem δε ad quae postea est
extensa.Secundo decidis, quibus conuenit nomen potentiae.Quantum ergo ad primum Vnde nomen potentiae traxit ori inem, diad quae eaetenditur postea sciendum est secundum Avicen. nomen potentia primo an uentum adlignifica dum potestatem hominum, prout dicimus aliquos ma nos Dotentes esse. Ex hoc autem tias latum est quadaί proportione ium litudine ad res naturales, quod sic patet. Dicitur enim inter homines esse potens, qui facit, Quod vult vel potest facere quod vult, alijs siue impedimento S sic secundum hoc translatum est nomen potetiae ad omne principuam ac tionis In naturalibus, ut potentia dicatur,tam in hominibus, ubi ab eorum potestate pr1mo eius nomen impositum est,quam in rebus naturalibus uuae sunt principium actionis,ad quas translatum est lecudum,quod quaelibet harum plus agere potest,& minus pati Secundum enim qu6d plus ampediri potest, sectis dum
hoc plus mclauitur de potentia eius Impeditur autem p tentia alicuius agentis vel naturalis,vel voluntarii, inquatum potest pati ab aliquo. Vnde de ratione potetitiae est quantum ad primam sui impositionem esse principuam actionis,& non posse pati. Vnde illud quod non potest pa
ti,dato quod nihil possit agere, potens ἴcimus, sicut ei
82쪽
ium quod habet potentiam ut non secetur uel diuidatur: Sed ex alia consideratione. scilicet quod oportet actionem agentis in aliquo recipi, quae actio est agentis, conseque aer nomen potentiae ex te sum est ad hoc,ut recipiens actionem agentis habeat nomen potentiae, & potentiam habe Te dicatur,quae potentia vocatur passura.Sicut enim illa. 3 in agente est actionis principium, potentia activa vota r. Ita illa,quae est recipiendi principium: passiva vocatur Ex quibus colligitur quod est duplex potentia una quae dieitur activa, alia quae dicitur passiva. Et quia in omni potentia activa, uel passiua attenditur,ut possibile nota repugnet potentiae idcirco ponitur primo Metaphysice tertia pol tia, quae Vocatur potetesia cohaerentiae terminorum vel iaci 1epugnantia term morum. Et quia ista fima datur super duas prinnasi videtur magis logice accipi, quam realiter ab eis distincta. Idcirco id adimissa, quia per alias duas ii portatur, solum de alijs duabus in speciali prosequendum est. Potentia enim cohaerentiae, Vel non repugnantiae terni inorum dicitur respectu omnium , quae Otradictionem aliquam non includunt, quae sunt polubilia vel per potentiam achmam,vel passivam quamcunque. Vt quod ex ligno sat lanx, uel domus, est in ligno potentia, sed no repugnati a terminorum,&peroppositum quicquid contradicti
vem includit est impollibile , oppositum isti potentiae tacui quod lignum, manens lignum, fiat lapis , net vitulus. vnde nec hoc est impossibile per diuinam virtutem, licet si possibile diuinae virtuti ex ligno subito facere vitulum.
ligni tamen natura non manente. Declaratio eorum , quae tangunt activampotentiam
uelpassiuam Cap. IX. SE eundo dicendum est de qualibet istarum potentiarur
scilicet activari passiua,& primo de activa. secundo de passiva. Quantum autem ad activam potentiam dicenda sunt duo. Primo enim declaranda est ista distinc ii de potentia, quae ponitur in Deo, scilicet de potentia ordinata
83쪽
inme,qudd quaedam minaturales,&quaedam rationales. Quomodo intelligi debeas quia in Deo b duptix potenti'ose dinata j absoθιta, o quasit Harum qualibet. Vantum ad primum quomodo intelligatur illa di
stinctio de potentia absolR 'I '
Sciendum qu bd potentia Dei absoluta dicitur Dosse suum,vel potestas sua absolute cossideratustinere spes habito ad aliquod attributum diurnum,& hac poten ita potest absolute quicquid habet rationem actibilita-
oropter defectum diurnae potentiae, sed IOp ς i te factibilis, quae non est capax sicut malister theolo
in magistro sed est defectus asini,qui non est pa SH Π i, autem ordinata diciti potentia De OIdina ad aliquod attributum,uel iustitiam,vel sapietiam vel clemetiam, huiusmodi & sic Deus potest aliquid de poperparticipationem. v.
QVantum ad suo dum: primo dicendum est quom χα iguci ista distinctio quod potentiar nari,
84쪽
mari quaedam sunt naturales, quae sunt determinata unum: aliae sunt lationales, Qvalent ad opposita Secundo uidendum est quo illae potentia sit c distincte stat determinatae: quaedam ad unum aliae autem ualent ad opposita. Quantum ad primum sciendum. Primo quod natura e potest sum duplicuer. Vno modo quod dicatur naturale illud ,quod inest hominia principijs naturalibus,&sie
omnes potentiae, quae sunt in homine, sunt naturales tantrationales quam alis. sic una non distinguitur cotra ali LAlio modo dicatur naturale, quod sequitur modum communem naturae Modus autem communis naturae est esse determinatum ad unum sicut lapis habet determinatum anotum, scilicet ferri deorsum.& sic quia in homine sunt quaedam potentiae determinatae ad unum, aliae autem non determinatae rideo ponitur distraactio quod quaedam fiunt potentiae naturalesin is et sunt determinatae ad unum, S: sunt omnes percinentes ad partem vegetatiuam tensui-uam: Omnes, quae non sunt natae obedire rationi. Ille au
tem, quae non sunt determinatae ad unum, dicuntur ratio
le amem sic distilagurtur Ex quo secundo ponenda est distinctio potentiarum rationalium: quia quςdam sunt rationales per essentiam,quq dam per participationem. Dicitur autem rationale per essentiam ipsie intellectus, uel ratio, q. - λ. I. V 'Q0-Jς ς participationem est appetit', qui distinguitur in appetitum intellectivum,qu dicitur uoluntas, quae dicitur rationalis per participationem
sitiuum Dicitur autem appetitus sensitiuus ratioaalis per part 'pationem, Cui est aptus natus regulari per ratione, Squia appetitus ei suiuus distino uitur in irascibilem
es resipectu diuersorum. Dicitur enim uoluntas rationalis
85쪽
per essentiam,inquantum comparatur ad appetitum sensitiuum non quod ipsa sit ratio essentialiter, sed quia est in marte intellectiva, mrationali hoc non est appetius sen- sitiuus,sed est in parte sensitiua . Dicitur autem uoluntas rationalis per participationem in comparatione ad intellectum, uel rationem quia scilicet non est essentialiter ratio, sed participat aliquid cum ratione scilicet partem superiorem animae,quantum ad subiectum Item etiam qua a sequitur actum rationis Vlterius notandum ' quod po- tertiae sensitiuae,quae dicuntur rationales per participationem, dupliciter possunt considerari no modo prout op ratur instinctu naturae,& sic ordinantur ad unum,sicut natura, Hic sunt determinata ad unum. Et isto modo dicuntur naturales,&i rationales per parricipationem, nec site sunt in eis aliqui habitus. Alio modo possunt considerari secundum quod operantui ex imperio rationis . etiam subiiciuntur,& sic possunt ad diuersa ordinari, nou sunt determinatae ad unum, sic dicuntur rationales perparumcipationem, ponuntur sic habitus in istis potentus uomodo potentia naturalis intelligantur esse det minata ad unum, potentia rationales ualeant ad
opposita Cap. XI. NVnc uidendum est secim do, quomodo intelligendii
sit, quis d potentiae naturales sunt determinatae adnum,&potentiae rationales ualeat ad oppositum, dicen
unum,m qu tum naturales sunt quia non habent facultatem ex se ad oppositum, sicut potentia calidi non potest ad opposivum periri scilicet quod frigefaciat, nec ad oppositum, qu5d non calefaciat, cessante impedimento, ideo est ad unum determinata Similiter potentia grai ad motum sic est determinata qu)d non potest ad oppurrari ut scilicet moueatu sursum nec potest ad opsos tu
i contradictoriae ut non moueatur 4ςor iam si ' C; dimento. Potentiae autem rationales Gaesertim intellari
86쪽
uoluntas, quae modo praediisto dicuntur rationales se essentiam, non sunt ac determinatet ad unum, quin possint in oppositum. In his duntaxat, quorum alterum non ines.set a natura potest ergo intelicia. us ad oppositum quantuad exercitium actus quia intellcctus potcst considerare, uel non considerare lapis autem non potest non descendere, cessante impedimento potest etiam intellectus in oppositum quantum ad determinationem a stus quia potest considerare de albedine uel de nigredine: lapis autem non potest moueri sursum dextrorsum, sinistro1 sum sed soludeorsum. Et ita potentia rationalis ualet ad oppositum,&eontradictorie, quia potest agere, non agere, contrarie, in contraria, sed non potcst in contradictoria, quia si intelligit ens non potest intelligere non ens nec potest intelligere falsum quod secundiam Aug. non est intelligibile quamuis possit intelligere uerum potest autem ui opposita contraria, quia potest intelligere albedinem ac nigredinem, contrarie, quia per philosophum in fine Periermenias si oppositiones contrariorum non sunt contrariae, tamen contradi ' oriorum sunt contrariae: potentiae autem rationales per participationem possunt quidem in opposita non simpliciter,& ex natura sua, immo sc sunt determinatae ad unum,ut prius dictum est. Sed possiuat in opposita, inquantum participant ratione, secundum quod mouetur a ratione, ut tibi obediunt. Vtrum autem potentiae rationales sint activae realiter, uel increpassiuae uel aes tuae &passiuae simu hue activae grammaticaliter selum:& passiuae realiter: infra dicetur, ubi agetur de praedicamento actionis non tamen expresse, uel ad plus me determino . Quae autem restant dicenda de potentiis animae: patebunt infra,
cum agetur de secunda specie qualitatis. λο modis dicaturpotentia passua θ' quid sit potentia umturalis, o obeduntiatis Cap. XII. SEcundo uidendum cst de potentia passiua, primo, nenda est distinctio de potentia naturali, obedienti Iti Secundo dicendum cst quid sit educi de potentia utramuel
87쪽
spectu formae substantialis. Potentia a m
iest dici obedienti subito ex eo
eorporis humani est ψ' ' ritia passiua ac
88쪽
m educantur de potentia naturali is qua potentia de obedientiali: quibus conuenia induci uel educi Cap. XIII. Via uero de potentia passiva sermae educuntur, uel tam induculitur, iuxta hoc faciliter potest patere secundum, scilicet quid sit educi formam de potentia materiae: quae icantur educi,uel induci.Εduci enim formam de potetia materiae nihil aliud est', quam formam dependere secundum esse, & fieri ab ipsi materia indues autem formam in potentiam materiae illa aliud est quam formam dependere ab ipsa nateria secundum fieri licet non dependeat secundum esse .Ex quo patet quod omnes formae naturales infra animam rationalem dependetua ipsa materia secundini suum ess es, Psecuti dΣ seu
fieri qua nec extra matei am esse possunt, nec extra terram unt, loquendo large de fieri Idcirco omnes
formae substantiales infra nimam rationalem diei e
educi de potenta materiar naturali io induci Similuer
accidentalibus naturalibus, omnes dicuntur educi de no
te iuIanaitirali ipsus subiecti Primo mo qua da
'ς ς δ φ Quia a uicin anima rationalis non dependet securidum esse suum a materia licὰt con num cursu dependeat secundum sieti tui extra o s
cui nata sunt omnia obedire Idcirco tia& uirtute
89쪽
ctu obedientialis potentiae nullo modo dicuntur in Auci sed solum educi. Et similiter est de formis artificia i , quia tales formae dicuntur educi de potentia obedientiali, edrespectu potentiae naturalis dicuntur induci. Et sic patet quid siit educi de potetia materiae & in dirci quid sit duci de potentia naturalii obedientiali, quibus tam hoc
Desecundo transcendente, quod est res,quibus 9 quomodo conueniat diuersis Cap. XIIII.
icto de primo traiiscendente, quod emens. Nunc gendum est de se cudo,quod est res, de quo breui expeditione non dico nisi unum, scilicet quomodo res dicatur dupliciter secundum quod diuersimode de diuersis dicitur. Dicitur enim res secundum grammaticos a ratus a. tum.& quia ratum est idem quod, mum ideo res dicitur de entibus, quae habent firmam entitatem , quae sutrientia realia, sicut lapis. Alio modo dicitur res a reor ero, loquia hoc verbum reor importat actum ita tellectus & rationis. ideo etiam res dicitur de entibus, quae i. o habent firmum esse reale, sed solum habent esse ratio is, sicut secundae intentiones Et sic patet quod res, quod est transcendens, dicitur de entibus realibus, prout dicitu a ratus a tum. dc detentibus ratio uis, prouid: citur a reor eris. De uno, qued est principium numeri, quomodo cum ente conuertatur, Θ quomodo disserat. Cap. XV.
QVoniam communis est distinctis quod unum est du
plex . scilicet est principium numeri, quod con uertitur cum ente ideo dicendum est primo quomodo differunt Circa quod scienduli, si, quod forma date si e rei,& dando sibi esse, dat etiam ibi esse diuisum. Et quia forma est una dat etiam sibi essed si luctum ab alio. Ita quod haec tria sunt a forma substa itiali per idinem scilicet est &est in diuisum in se, csse distinctum ab alio. Ex istis enim sequitur quartu. Quod enim diu: luiri
90쪽
et in se, di ab aliis ci sti iustum, sequitii qucd habeat ego
determinat m. Ita quod terminetur secundum terminos essentiae. Et uuando Iorma subsiatialis est forma materia. Iis, sicut sunt omites corporea formae, talis dat esse deteran aiatum non solum sc cundum term nos sientia sed etiasecundum terminos quatitatis,in secundum diuersitatem formarum sequitur etiam diuersitas in terminis quantitatis. Videmus e lim,& tradunt philosophi, quisii forma terrae adueniens pugillo materiae, timaginati ualeamus, extendit eam secundum simplum indueniens autem eidem pugillo sorina aquae extendit eam in decuplum forma autem Zeris eidem pugillo adueniens extendit secundu centuplum , forma autem ignis secundum millesimum, quia quaelibet requirit rariorem materiam . Et idcirco diuersisterminis quantitatis quaelibet forma terminat eam, hoc proprxum est formet materialis, quia forma spiritualis sol si terminat secundum terminos essentiae, non secundum terminos quantitatis ergo secundum quod forma dat esse rei terminatum secundu terminos essentiet dat esse unum, quod est num de transcendentibus secundum aute quod dat ei esse terminatum per terminos quantitatis, dat ei Lia unum, quod est principium numeri. Ex quo patet quod omnis rcca forma habet quod sit aliquid nu, quod quidem num importat sui in druisionem et istud unum est
duplex. Q Da est unum secudum terminationem essentiae, Millud conuertitur cum ente. Aliud est unum secundum terminationem quantitatis at quia eadem quantitate terminatum dicitur continuum, ideo tale unum dicit indiuisonem ni continuo: quia druisio continui causat numerum,ideo tale num dicitur principium, umeri. Ex quo saciliter patet differentia inter ista, quae est duplex Prima est, quia unum, quod cum ente conuertitur, inuenitur omni genere: sed unum, quod est principium numeri, nota nisi in genere quantitatis inuenitur; numerus enim caus tu rex diuisione continui, quod est in genere quantitaris . Secunda est, quia unum, quod cum ente c5uertitur, impor
tat absolutam in diuisione sed unum, quod est principium numeri,importat, ut videtur, indiuisionem quantitatis.