장음표시 사용
71쪽
-uiu ad ens secundo de nominibus, quibiι exprimuntur Je-κiales modi essendi. 'uantum ad primum duosunt facienda quia primo ponenda est disserentia, sigmficatio susscientia eorum nominum , qua exprimunt generaliter modum snta
consequentem omne ens, qua dicuntur trAnscendentia ingene,
rati. Secundo descendendum erit ad quodlibet eorum inspeciali, ut dicatur aliquid de quolibet; dae sius ientia sex transcendentium numerus is disserentia, o quatitersis habeant ad iniιicem sunt, en , rei, ιm,atiquid,'rerum I bonum Cap. LVantum ad primum selendum est nomina, quae ex- primmit modum entisco sequentem generaliter omne ens, Laddunt hunc modum exprimedo ipsum uarie aper eras, esse quinque transcendetia, 'ns ad quod addunt hunc modum sextum esse transcendens morum mutem sussicientiam, significationem similiter, disterealia ab inuicem ponit sanctus Tho in quaestionibus de ueritate ubi ar. I. 6 communiter sumitur hoc modo . Modus enim expressiis consequens omne ens generaliter,dupliciter potest accipi uno modo secundum quod consequitur Iumquodque in se. Alio modo secundum quod consequitur unumquodque m ord me ad aliud. Si primo moro: hoc est dupliciter, quia talis expressi uel sit Erinatiue uel ne atine mihi laute inuenitur assirmatrue dictum absolui quod possit accipi in omni ente,nili essentia eius secundum quam esse dicitur.& sic ab hoc modo exprelio inponitar hoc nomen res,quod in hoc differt ab ente secun luminuicen primo tuae Metaphy quod ens sumitur ab acta essendi sed nomen rei exprimit quidditate ira, siue esse imam entis. Negatio autem cosequens omne ens absolute est diuisio,& hanc exprimit hoc nomea
unum, nihil enim aliud est unum qR m x '
autem modus entis exprimatur secundo modo, scilicet λundum ordinem unius ad alvet in Q ς modo secundum disterentiam, tunc ad hoc impon tuehoc nomen aliquid, quasi aliud quid. Vnde sicut en dici
72쪽
tur unum, inquatum est in se in diuisum, ita dicitur aliqui lan quantum est ab aliis diuisum. Alio modo secundiimcolnienientiam unius entis ad alae rum hoc non potest esse in si accipiatur aliquid quod natum est conuenire
cum omni ente: hoc autem est anima, quae est quodamnio. do, ut dicitur 3. de anima, omnia. In anima autem est uis cos noscens Mappetens. Conuenientia ergo entis ad intellecti in exprimit hoc nomen uerum,& secundum hoc Isaac dissinit ueritatem dicens Veritas est ad cluatio rei,& int illectus'. Couenientiam autem entis ad appetitum exprimit
hoc nomen bonum, unde in principio Ethicorum dicitur, fiod bonum est, quod omnia appetunt. Concludendo e go recolligitur quod se sunt transcendentia scilicet ensad cuius conceptum omnium resoluuntur coceptus, quod differt ab omnibus aliis,quia ab actu sumitur c siendi. Rc sal, cssentia. Vnum a sui an diuisione. Aliquid ab alior uiri diuisione Verum a conuenientia ad intellectum. Bonum conuenientia ad appetitum,& sic habemus primum propositum quod declarandum proposueramuS.
Deprimo transcendente quod essensio specialiter quos
modo diuidatur in actum potemtiam. Cap. II. SEcundo descendendum cst ad dice dum aliquid de quolio et istorum sex transcendentium in speciali, irimode ente, quod est primum, in cuius conceptum omnes alii resoluuntur Circa quod sciendum est quod praeter diu:tiones entis possitas superius, modos quibus diuiditur, qui positi sunt in tertio, praeambulo, uel tertia suppositione praticipali praeuia ad dicenda. Adhuc Arist. s. metaph ponit unam diuisionem entis, quae est quod ens diuiditur ita actum, potentiam: quae distinctio, Macceptio entis est ratione sui. Et quia non est communiter a doctoribus explicata in se, in suis membris, disti cultatem fieri. Et ideo hic uidendum est quomodo haec diuisio, is embia diuisio in intelligenda sint Circa quod ponendus cst primo in te lictus diuisionis, Sccundo declaranda est diuitio secundum
73쪽
uum duplicem in tessectum datum Tertio dicendum erit aliquid de multiplicitate actus, iotentiae. Ciuomodo diuisio entis in actum, potentiam intelligatur tripliciter, quomodo conueniat enti Cap. II L
QVantum ad primum sciendum cst quod diuisio entis
in actum, potentiam tripliciter potest intellio i .Pri' mo ut sit diuisito unius communis in diuersa entia;ucens diceretur diuidi in rosam, quae est actu,& an rosa, quae non est actu, sed in potentia in principiis rosarum. Fessic diuisito entis in actu, potentiam est diuisito in duo entia quoruni unum est in actu, Daliud in potentia:& hoc non uidetur proprie sonare divisio Secundo ut sit diuisito eiusdem entis in actum, potentiam, hoc dupliciter Primo ut dicatur ens diuidi in actum actualem: quia habe ea liquando actualem existentiam ut rosa in uere. Et in potentiam, quando habetes e in potentia in suis principi: se ut rosa in hyeme Secundo modo ut dicatur actus unius, eiusdem rei sua existentia actualis, sic denominatur ab eo quod est in eo realiter actualiter: potentia autem dicam
tur ipsa possibilitas ad actualitatem,quam habet,quae respicita ens, suum principium:& hoc pro tempore r. eseati,si a rem causa sit in fieri, Dconseruans in esse ut sol respectu lucis in aere Vel pro praeterito, si causa praecellerit,& non cst causa conseruans in esse: ut domi ficator respecta domus,& sic dicitur dupliciter talis potentia per denominationem ab extrinseco quia a potentia passivia uel cima rei. Et quantum ad istos duos modo diuisiona potele poni exemplum conueniens ut rosa quia posset ni id ro,sa in actum, potentiam dupliciter. Primo potest druid rosa in actum,in potentiam sic quod ipsa quandoque exisssit actualiter in rerum natura,ut cum est auctualiter in uere, & sic dicitur in actu. Quandoque autem solum in pote ittia, quia scilicet non est in rerum natura ut in hyeme sed est uirtute in suis principiis, uel suis causis haec diuisi in rosae respondet primae divisivant entis, talis diuisiolos vite Lentis in actum, iotentiam non est diviso uiarias, . . eius det m
74쪽
eiusdem rei in actu ex stentisci sed est diuisio eiusdem existentis aliquando in a stu,& aliquando in potentia. Alio modo potest diuidi ut accipiatur actus ipsam et actualis existentia potentia autem accipiatur ipsam et possibilitas uel potestas, qua ipsa actu existens est possibilis ad essenditinete spe Ostia siti conseruatiui, uel fuit pollii bilis ad essendu respectu sui principii producti ui: sic est denominatio ab extrinseco, Mab eo quod in rosa non existit sed in princi pio suo activo uel palliuo: sic actus, de potentia respici ut xosam eandem numero aci ualiter existentem & haec diuiso respondet secundae diuision entis positae:& haec diui, si est eiusdem rei actualiter existentis. a misionem entis in actum, is potentiam esse diuisionem rea Iem e quomodo rationis ' quomodo in diuersas res ro quomodo non θ quomodo dicitur possibiis Cap. IGI.
HI suppositis sciendum est quod primus modus diui.
sionis entis in actum, potentiam quando sunt plura entia, unum est actu, alterum in potentia: n5 uidetur ni ultum proprius, nec habet difficultatem & ideo dimittatur ad praesens sed diuisio entis erus dem in actum,& potetiam dissicultatem habet quantum ad utrumq; modum. Et ideo de utroq; dicendum est praesertim autem quando in utroque modo diuisio entis in actum, & potentiam est realis. Ad quod ostendendum primo oportet praemittere quomo
do est triplex possibile sumptum a triplici potentia. Possibile dicitur secundum potentiam adimam opassivam,
o non repugnantiam terminorum.
QVantum igitur ad hoc scie dum primo quod aliquid
dicitur possibile ab aliqua potentia. ii deo sicut loquimur de aliquo possibili ita loqui postumus de potentia. Vt ergo sit deductio clarior, utraq, coniungendo. Sciendum quod aliquid dicitur pollio ite uel impossibiae tripliciter. Vno modo securidani potentia ii activam: --
75쪽
eiu homini est possibile ambulare secundum potentiam ressiuam, uotare autem impossibile. Habet enim homo in se naturaliter potentiam activam ad ambulandum non autem ad uolandum secundo modo dicitur aliquid possibile uel impossibile secundum potentiam passiva. sicut corpori caelesti est possibile moueri circulariter. corrumpi aut inpossibile. Est enim in coelo potentia passiua ad ubi siue .d locum, non autem ad corrumpi quia non est compositum ex contrariis. Tertio modo dicitur aliquid possibile uel impossibile non secundum aliquam potentiam activa Uel passiuam, habendo respectum ad ens secundum e absolute. Et hoc modo in logicis dicitur possit bile aliquide nunciabile, cuius termini nullam habent repugnantiam. ut possibile est quod Sortes currat Impossibile uero dicitur illud, cuius termini habent repugnantiam ut cum homo manens homo sit asinus .in istud possibile dicitur pos sibile percolis rentiam terminorum, uel non repugnantia terminoium & est respectu cuiuscunq; factibilis quacunque potentia Impossibile autem uocatur per remignant lauet non coli rentiam terminorum .est respectu contradictoris rum. Et sic patet quod triplex est potentia scilicet activa, quae est anentis . passiua quae est patientis. per coherentiam uel non repugnantiam terminorum qua melius dicitur possibilitas choc est respectu utriusq; potentiae tam activae quam passiiuae. Et ab hac triplici potentia sumitur possibile triplex, possibile secundum potentiam activam & possibile secundum potentiam passiiuam, pol sibile secundum cohaerentiam, uel non terminorum repa snantiam
Diuisio entis in actum, O potentiam ect realis, ct in rerdixeros. Cap. V.
HAc diuisione praemissa secundo sciendum est qu 'di
uisio e Atis respectu unius,&eiusdementis in actum, cpotentia quia scilicet ens dicitur in actu ab actuali ex 2 stentia ens autem in potentia quia solum est in potenta , in causis suis: potest tripliciter accipi fecundum-trip. i
76쪽
xem modu potatui a nominatae. Si enim loqua murae alid resilectu potentiae activae, te spectu sui principii pio ducti ut, sic dico quod dimisso entis in actum d potentiam est realis:& duorum callum realiter differetilium quia acti-ue nullus actus nec aliqua res productiva est sui ipsius, sic rosa realiter differt a potentia sua activa productiva. Si autem loquamur de potentia passiiua, qua actus dicitur pocsibilis, sic dicendum est, quod etiam potentia passiua, quae est ad aliquem actum, actus,adque in est dicuntur realiter differre quia impossibile est idem secundum idem formaliter simul esse in potentia,& in actu: Laterum quia nilii stat cum opposito sit formaliter simul sed poten . tia ad actum stat formaliter simul cum opposito actus Ἐ-cut potentia ad albedinem stat cum nigredine actuali re hoc modo actualis existentia rosae in uete differt realiter ab existentia potentiae passiuae, quae existit in litimore ter 1ae in hycme. Si autem accipiatur potentia tertio modo scilicet pro non repugnantia, uel pro cohaeretia termino tum, quod idem est sic alis possibilitas non dicit nisi exclusi nem impossibilitatis , quae circlim scripta potentia aes tua uel passiua non est aliqua res in rerum natura. Et sic accipiendo diuisionem entis in actrum, potentiam ab hac posssibilitate dies a,n 6 est diuisio duorum diuersorum realiter nec est diuisio realis. Verum est autem quod quilibet alicrum potentiarum scilicet aes tua& passiua includit poss1-bilitatem non repugnantiae terminorum. Et ideo cum re liter nihil sit aliud ii mersum ab illis, ut est in illis,& ad illa reducitur, tunc iudicandum est de ea sicut de aliis duabust potentiis scilicet activa,& passiva. Si autem accipiatur diuisio entis tertio modo scilicet quod intelligatur dividiens in actum, potentirim, sic quod cadem res actu cxistes diuidatur in actum ratione sua existentia: pc denominationem trinsecam, in potentiam ratione possibilitatis quam habet ad essendum, icipi ei uim princ: pri produch:- uix conseruat tu simul, qua e productitium cst sol respectu lucis in aere. uel respcctu principii piodi et mi quilio-uis,5 conseruat mi, sicut est faberi et pectu cultelli Piamsi enim productivum est causam fieri, coniciuans ui siesciit
77쪽
s Piso secundum autem Dioducimum solum inseri
toti est ii Iudii a res, sed eiusdem rei a seipsa,prout con
sidera urd mersimode. quin prout accipitur secundum il
lud nuhd est quantum ad actualem existentiam suam pros in tu actualitas eius Ouat a tum aia em di0
conseruans, sicut sol lucem in exς 'ς
fctuans sicut faber cultellum, sumitur per extrualec cle-1eruaDS, ... i. ri temnore quo caui/0. nominationem potetralitas Vel pro tem p qeratvi conseruans , vel pro temporem' - Laec diuisio est unius Uerusde entis realis , tui io
78쪽
De multiplici acceptione horum nominum ac tuo potentia,
uel eorumsignificatione. Cap. I. 'TErtio dicendum est de istoriam nominum multipliciis
late scilicet actuc potentiar.& primo de actu. secundo de potentia. Q Entum adactum dicenda sunt duo. Primum est unde senaptum est nomen actus in ad quae postea est translatu Secundo quomodo intelligitur illa communis distinctio quod est duplex actus scilicet primus M secundus. Vnde originem habuerit hoc nomen actur, ct a quascunda. rio extensum sit.' - Vantum ad primum unde sumptum est hoc nometr I actus patet per Philosophum.9. Metaphy. Q aia enim, rebus nomina imponimus , quod eas cognoscimus,&Ideo uoces sunt signa siceptuum, ut dicitu rimo Perier. Cum inter omnes actus motus sit nobis notior dc magis sensu perceptibilis si de motui fuit nomen actusam possitum primo Vt motus aetus diceretur. Quapropter 3. Physii c. motus dissinitur peractu,& dicitur quod sit tactus Cnti In potentia. Quoniam autem non entia sensu percipi non possunt: ideo non entibus nullo modo attribuitur motus . licet eis alia attribuantur . Dicimus enim non entia esse intelligibilia , lactu intelliguntur, ut rosa in hyeenae, actu non existens. Sed non dicimus ea esse mobilia:uel actu mota, uel quod actu moveantur. Iuapropter cum no men actus iispositum sit motu ad ipsum primo signandu: qua est nobis magis cognoscibilis ratione suae encitatis qu- sensu percipimus. Idcirco tractum est nomen actus adsignandum illud, quod habet transcendentem omnem actualitatem, entitatem creata. Et sic dicitur deus actus non autem non qualiscunq; sed prius quia est causa omnis alterius actus Exinde tractum est nomen actus ad omne illud,quod dat esse actu alicui rei. Et quia forma omnis tam tbstantialis, ri a dat esse rei substantiale, simplici
79쪽
ter quam accidentalis quae dat esse accideiuale in secundum quid, ut albedo dat aliquam actualitatem. Idcirco ominis forma substantialis dicitur actus in omne accidens degenere ix praedicamentorum accidentium, cum sit forma accidentalis, dicitur actus. Haec est autem disterentia inter deum, qui dicitur actus primus, Malias formas substantiales, accidentales, quae etiam actus dicuntur quia deus dicitur actus primus, purus, non habens in se aliquam posisibilitatem. Secus de illis, de quibus dictum est in priori capite,respectu quorum attenditur diuis entis in actu nu potentiam. nec tamen nego in deo esse potentiam adhi-uam scilicet solum possibilitatem passivam per cuius priuationem dicitur actus purus. In omni autem forma dante esse actu tam substatiali quam accidentali, est aliqua possibilitas,ut patet ex praedictis in capite praecedente. Quapropter nu adicitur actus purus sed aliquae possunt diciactus primus, respectu aktuum sequentium ut in capite immediate sequente patebit. Ex quo patet unde ortum habuit nomen actus, ad quae postea est tractrum.& quomodo coii uenit deo, qui est forma omnium exemplaris non existens in alio: quomodo conuen: aliis formis quae sunt in subiecto esse dantes uel substantiala uel accidentale inisi uerus sensus imus communis diuisionis, qua dicimusγquidam ad ius eri primus, quidamsecundus.
c. . VII. SEcundo uidendum est quomodo intelligenda sit illa eo
munis druisio, qua dicitur quod est astus primus,4 secundus. Ad quod dicendum est, quod tripliter potest in te in lio Pactus primus,msecundus. Uno modo quia deo conue-nu esse primum ens, Deste actum primum , ut immediate dictum est. Omnis autem res creata tali ordine est encs cundarium: in uia quibusdam rebus conuenit nomen Metus, post et intelligi diuisio actus primi,& secundi,ut deus. cui est actus primus increatus,& purus,diceretur actus primus actus autem creatus diceretur actus secundus. Alio modo
80쪽
modo posset intelligi actus primus,4 actus secundus se
cundum successsionem adtuum, ut actus praecedens dic eietur actus primus, actus sequens secundus in eadem specie, uel in eodem genere,in sic non solum posset poni diuisio actus primi,& secundi, sed etiam tertii, uel alterius secundum conditionem ad tuum. Et illo modo Arist. 3. de anima ponit triplicem operationem intellectus. Primam, quae est intelligentia simplicium quid litatum ut cum ap- Irehendit quis naturam lapidis. Secundam, quae est appre-aensorum compositio,vel dmisi, ut cum dicitur quod lapis est substantia, quantum ad compositionem in haec est affirmatio uel quod lapis non est homo, quantum ad diuisionem: haec est negatio Tertiam, quae est discursus aruagis notis ad minus nota, quod fit in discursu Silogistico rationis. Et cum quaelibet talium operationum sit quidam actus intellectus, posset dici quod prima operatio esset primus actus intellectus,& secunda secundus, aertia tertius. sicut hic ita, in aliis Istis tamen duobus modis non est communis acceptio sim distinctionis, qilando dicimus quod actus est duplex, scilicet primus, secudus, quam ponit Arist. in principio secundi de anima. Est ergo intelleci us iste Phi., communire loquentium de actu primo,& secundo quod cum ut dictu est, omnis forma tam substantialis, quam accidentalis, si quidam actus in omni re, tu qua est. Cum omnis actualis sita forma: idis forma potest dici,& dicitur actus primus. secundum hoc aliquid dicitur esse in actu primo Sed quia unaquaeq;xes: sicut se habet adest e, ita se habet ad operari. Idcirco sicut forma est principium essendi ita est principium operandi omnis enim operatio est a forma. Cum autem ope-Xatio sit quoddam accidens, ut praedictum est, ipsum autem occidens quidem actus cst ipsa operatio dicitur primus anus inquantum est sol ma accidentalista dicitur actus si cundus inquantum procedit,& est a forma,qua est princi pium actionis,& quae dicitur actus primus. Sicut ergo Operatio dicitur actus secudus, quae a forma egreditur: ita per Operationem actualiter existentem in operante uel abit ei ante: dicitur aliquid in actu se ciuido bicut patet quod scientin