장음표시 사용
121쪽
De praedicamento substantiar. j
v communi,&accidentibus dicitur substantia. Sed res natatae dicitu ab actu substandi naturae communi solum Subsistentia autem est, cuius actus est subsistere Esse auteiron determinat sibi aliquem modum essendi specialem, sed est commune omni enti, licet per prius coueniat substantiae. Substare autem, subsistere dicunt modum conquenientem soli substantiae, secundum duo, quae sibi conueniunt, scilicet quod sit ens in se completum, quantum ad hoc conuenit sibi substare,4 quod omnibus aliis, quae sunt in ea,accidentibus, substernatur,4 quantum ad hoc conuenit sibi subsistere, siue substare.
De essentia, in de ου Hα Cap. IIII. autum ad secundum dicendum primo de essentia,
quaesumitur, imponitur ab actu essendi Sciendum quod essentia sis nificatur dupliciter,aliquando ut quod est, aliquando ut quo est cum enim species sit tota essentia in druidui, ipsa essentia significatur,ut quod ,δ noni me indiuidui, nomine speciei, unde dicimus Sortera esse quandam essentiam in hominem esse essentiam Sor , tis. Aliquando autem essentia sit gnificatur, ut quo, ut cum dico liti manitas. Est enim humanitas id, quo homo, si honio,& sic essentia aliquando significatur, ut quod per Omen concretum, Ut Sortes, Vel homo, aliquando, ut quo,ut
humanitas, tunc significatur per abstractum. Huic autenomini Latino respondet nomen Graecum, quod dicitur eis et Et quia in compositis ex materia, forma, essenti rei non est solum forma,uel materia sola, sed essentia importat utrunque ideo in talibus dicta μία significat utrunque, scilicet compositum ex utroque, sic dicit Boetius in prς dicamentis , quod ista significat compositum
ex materia, forma. In simplicibus autem ουσια eo mo do, quo competit eis essentiam habere . Sicut autem essentia significat, ut quo, it quod, sic similiter cum illud idest apud Graecos, Iet,q apud Latinos est entia, aliquandosgnificat, ut quod aliquando ut quo.
122쪽
SEcundo est dicendum de subsistentia quae ab actu subsistendi sumitur. Et haec significatur aliquando, quo, aliquando ut quod subsistit,4 cum hoc sit substantia illa in qua per prius inuenitur forma subsistentiae, hoc autem sit generalissimum substantiae. Ipsa substantia sic accepta dicitur substantia prout subsistit,& hoc per prius conuenit generibus, ter posterius indiuiduis, licet ipsa indiuidua sint, in quibus superiora subsistunt. Quamuis enim genera, species, & omnia superiora non subsistant, nisi in indiuiduis,quorum est esse,ia ne determinatio, Ddenominatio essendi fit ex natura, vel quidditate superiori. Aliquando autem subsistentia significat quod aliquid sub-sstit,& cum hoc sit prima Arma substantiae, significat ipsam sermam, per quam subsistens subsistit. Huic autem Latino nomini nobis usitato reseondet in graeco hoc nomen ei, ιωσις, quod insignificatonabetur apud nos & Graecos in V su per omnia , sicut subsistentia, quantum ad quod, ad quo
D. substantia, θω σιος Cap. XLV. TErtio dicendum est de substantia, cuius actus est se
stare. Vbi sciendum est quod substantia substando dicitur. Dupliciter autem substat aliquid alteri, unomodo scut subiectum accidenti. Alio modo sicut inserius naturae communi , sicut Sortes homini. Ab isto igitur dupliciactu substandi, qui substantia: couenit, dicitur substantia. Aliquando enim haec substantia significatur, ut quod subinstat. sic eum haec sit prima substantia primo, uer eam omnia superiora, sic substantia significat cimam substantiam primo, ex consequenti substantias secundas . liquando autem haec dubitantia significatur , ut quo substat aliquid, & sic cum materia sit ratio substandi ut quo, substantia sic accepta significat materiam .Huic autem Latilio
nomini resp5dcc apud Graecos nomen ibo ασις apud nos
123쪽
De praedicamento substantiae ues
sitatum, dicitur aliquando de eo quod substat Et quia utimum principium substa di est materia: ideo dicit Boe- , ni fleamentis quod μαχασις est materi A liquando sumitur pro eo, quod substat, sic cum haec sit prima substantia, sic μόςασις primam substantiam ii nificat. Et sic accipit πωασιν Boetrus in lib. de duabus naturis. De hoc nomine re natura Cap. XL ULVarto dicendum est de hoc nomine res natur ,quod tiam a substando dicitur Sciendum autem est quodnuamuis substantia dicatur a substando accidentibu S naturae communi, sicut ab utroque actu substandi sumitur nomen substantiae, ita ab altero loto tu qualitum scilicet substat naturae communi, sumitur hoc ni nen res naturae. Vnde hoc nomen res naturae significat substat iam orout substat alicui naturae commum, ut Sortes hominiscnatulae, quae per hominem importatur, scilicet humanit ii Huic autem nomini in Graeco respondet hoc nomen
αρδεα της φυσεος Verum est quod sic nomen non est livia apud nos usitatum sex pμις bene est usitatum, Quod naturam significa via de .considerantes naturam. hysicos appellamus, unde criam materia naturalium in libro physicorum tradita,dicitur liber physicorum, nec tamen est conueniens quod etiam res naturae a catur πι- ασις ab alteaea proprietate.
In quo conueniant is in quo disserant quattuor radicta mi a XLV ii NVnc autem concludo duas conclusiones respectu Oaen letaliae,&differentiae Dominum laedi storum Prinia quod cum aliqua res significatur,ut quod ,significetur per modum totvis, cuia significatur ut quo,signincetur per moduli patias . Vnde tria nomui praedicta scilicet es-isentia, subsistentia, substantia cum aliquata do signi sic si, ut quo,tunc signi scant per modum patetis. Cuni signincet
aliquandia ut quo tunc significant et modum totius Et
124쪽
ideo dico denominibus Grcaecis correspondentibiis, scillaceto re, quae respondet essentia: ου,ι ις, quae respon, det adsilrentia: μ ασις, qua: Elpondet substantiae. Via, de ista trian Omma dicuntur aliqua do significare partem, vel per modum partis, o set, significat euentia, prout est
fornia totuis, ου,εω bis formam partis,etro et ripartem quae eit Inateria,&tunc semper significant, ut quo. Et ita uiuii eis Boetuis lib. pr dicamentorum in commento.
R quando autem ista signa sicant ut quod, totum, teranodum totius,ut homo significat sor. essentiam per moduio tuis fibsistentiam, substantiam similiter. Et idem dico de nominibus correspondentibus in Graeco, sciliceto rei ο ιογις, μοτασις. Et sic laabet c5munis usus lo uendi, ues utendi istis uocabulis, cita accipit Boetius in Jibro de duabus naturas Secunda concluso est quod si ita accipialitur significando, ut quod est, sic munii idem di- cuti essentia, quantum liabet esse sine determinationualiqua. Subsistentia inquantum habet tale esse determinatum, quod in se subsistit, ter se, hoc conuenit indiuiduis illud, quod primo conuenit generibus, speci bus substantia ut substat accidentibus, de natura cominpuni simul. Et hoc per prius conuenit indiuiduis, quam
superioribus. Et res naturae, prout substat naturae communi praeci te, quod similiter conuenu inferioribus per priusquam iit perioribus.
Liuid lim Pen quibus conueniant propriὸ, uel thtudina
rie quomodo disserant inter tac nomina creatio, generatio gigni, concipi, nasci, natiuitas in utero, ex utero filiatio paternitas.
Modo dicen una est de nominibus rerum, qui sunt in
tenere substantiae. Et primo sum edae sunt distincti Mes duae rerum ad genus substantia pertinentium, scilicet de productione, rebus ipsis productis. Secundo uixta d stinctiones rerum producurum descendetur ad nomina
125쪽
De praedicamento substantiae. E
Z e tribus rudibus entium, o quid sit creatio. p. XLVIII. ntum ad primum sciendum quod entium creato
rum subsistentium ad genus substantia pertinenti ut est triplex gradus. Qua dam enim habent solum esse ut in animata. Et ista tenent fimum radiim, ut lapis huiusmodi. Quaedam habente fle,& uiuere, ni uegetabilia,suut pilantae,& sensitiua,ut animalia. Nec in his quoad hoc pono differentiam, quia nihil faceret ad propolitum. Quaedam habent esse, uiuere, intelligere,ut intelligi' bilia, sicut anima angelus,4 etiam homo at illa tenent sit premum gradum in entibus. Secuda distinctio est quantum ad res productas, quia dupliciter considerari potiunt. yno modo quantum adfui primariam productione, qua in mundi creatione per species suas omnia sunt creata. Et talis productio uocatur creatio. Unde Genes 4. In principa creauit Deus,&c. Dicitur autem creatio productici rei, nullo praesupposito ex parte rei productae Et quia tucres sic sunt produci ae, ut nihil earum praeexistebat, talis productio dicitur cieatio. Alio modo postulat conside- rari res creatae quantum ad suam quotidianam, continuam productionem ratione rerum generabilium,& co ruptibilium, uel quod e nouo infra species productas producuntur,&talis rerum productio iuxta druersos gradu S res praedictos, diuersa sortitur nomina, ut patebit Hlx suppositis dicendum est de nominibus , quae conueniunt
rebus de genere substantiae, prina quantum ad primum. tradum entium, secundo quantum ad secundum temo
Luid sit generatio, ct corruptio,is quibus conueniant. p. XLIX. Vantum ad primum gradu entium eorum .s quae senem animata, habent esse solu& non uiuei dicendi, est
126쪽
est,italium entium communis, sci uotidiana productis
uocatur e en elati O,quae est productio rei supposita materia exqcia, cilia quae nc producuntur, sunt omnia generabilia,d corruptibilia, sic producta dicuntur generata, eorum autem definitio dicitur corruptio. Ex quo patet disse rentia inter generat loacm,& creationem Quia generatio est productio rei ex materia ex qua, cuius tam e princi pruni
non est ars, sed natura propter d. fierentiam productioni cartificialium Sed ci acio est producti arci,nullo prcsupposito ex parte pro ludit, saltem quantum ad materia ex qua. Superius autem est posita differentia inter materiam ex qua & in qua suidsiegenerati , is qua concurraneaseam , e quo Dinocreaturis conuenit Hidiuersimode st quod in diurinis sola processi sili, dicituraeneratio. v. QVicvexo de generatione sermo est, ut pateat amplius. Sciendum est quod ad generationem quino ue necessuio concurrunt. Sextam autem de quo dicetur, indifferenter se habet, quia generatio potest esse caehoc,& sine hoc. Cum erum secundum Augustinum nihil generet se ipsum igitur ad hoc, quod sit maeratio, oportet esse aliquod generans,qucus est producens, hoc est primum, aliquod generatum, quod est productu,& hoc est secundum Et quia generanx communicat sua naturam generato oportet quod in omni generatione semper prae supponatur aliquid non productum , de quo generatu dicitur generari,& in hoc dissert generatio a creatione Quia creatio nihil praesiipponit Mideo generatio, si nihil praesupponeret, non stet generatio, sed creatio,, hoc est tertium concurrens. Quin ueris generatio est ab agente F uoco,& uni uoco sicut dicit Philosephus quod homogenerat hominem sol,&generantis sit communicare eandem naturam generato, quia agens aequivocum no iv mmunicat eandem naturam specie sed solum uni vocum sicut homo idcirco uerius saluatur ratio. generationis in
niuo eis,sicut quando homo generat hominem,& si esset ilia
127쪽
De praedicamento substantiae . I
possibile ad huc uerius saluaretur ratio generationis, sinerans scilicet Sortes communicaret eandem natura,non
solum secundum speciem, uerum etiam secundum num merum,& hoc est quartum concurrens ad generationem. Qui nium est quod comunicatio eiusdem naturae fiat modo naturae Modus autem naturae est ut generatum sit ab uno generante effective. Dico autem ab uno, quia impos' sibile est quod duo, ut Petrus, Gulielmus possint unum filium numero generare. Dico autem effective, quia in creaturis, iotissimum in generatione animalium persectorum concurrunt duo scilicet masculus,& femella, masculus solum effectiuE, semina autem se habet lupassiaue, secundum Philosophum 6.de animalibus. Si ergo esset fossibile in creaturis talem productionem esse a duo,
us effecti vh non esset modo naturet, sed nec uocaretur generatio . Sextum autem ad generationem indifferenter se habens est quod generatio potest esse cum transmutatione,& sine transmutatione.Cum transmutatione est in creaturis,& est ratio. Quia omne agens in generando introducit propriam formam, expellit contrariam a materia, &hoc non potest esse sine transmutatione, tamen productio talis non habet quod sit seneratio formalis ex hoc, quddest talis transmutatio , alioquin corruptio esset generatio, di breuiter omnis motus,& mutatio. Si ergo sit aliquatroduc io, quae hoc non exiga erit sine transmutatione, licuti est in diuitiis. Et ideo generatio ex sui natura non importat motum: transmutationem, sed potest esse cum ea; ut in creaturis,& sine ea, ut in diuinis. Vnde patet quid sit de ratione generationis, quae sit eius diffinitio,quia no plus importat, nisi quod generatio est productio, qua generans, uel producens communicat producto eandem natu ram Dico autem eadem,uel genere, ut in generantibus ae qui uocis, uel genere& specie, ut in univocis , hoc iacreaturis, vel eande genere,vel specie, vel numero, hoc solum in diuinis . Ex his patet, quod haec sex concurrunc ad generationem. Primum est generans. Secundum gene ratum,quia nihil generat seipsum Tertium aliud praesuppositum non productum, Mideo generatio no est creati Et
128쪽
Et malo est in diuinas, quod generationi filii praesu
monstur esse,quae non est generans nec genita sed commutnicata, ideo generatio filii ino est creatio Quartu est,quod sit communicatio eiusdem naturq,S ubi morest identi ias, ibi uerior est ratio generationis, Sc adeo uerior in uni- uocis, per consequens quia in diuinis eadem natura specie,& numero c6 municatur filio, est ibi propriissima generatio,unde Eph. L. L. c. Ecquo omnis paternitas in Caelo, Nin terra c. hiatu est, lubdiit modo naturae,i ut ab uno essestiue unum generetur.Et ideo productio silii, quae est ab uno solo scilicet a patre, uocatur generatio in druinis. Sed quia productio spiritus ancti est a duobus, scilicet a patre, silio,non uocatur generatio, sed processio Sextii autem,quod generatio sit cum motu, trasmutatione, uel non sit indifferenter se labens ad eam: ita quod in crearuris motum semper habeat, transmutationem,in diuinis autem excludit. Ex quibus omnibus concluditur quid sit generatio, quod conueniat deo,& creatinis, quod diuersimode, ulterius quod nobilius, magis proprie est in diuinis quam in creaturis,& quod productio filii a patre dicitur generatio, productio autem spiritulanchinon: sed processIO. De nominibvspertinentibus adultam,oe uiuenti cVIdendum est de nominibus pertinentibus ad secundugradum entium eorum scilice quae habent est e,cuiuere. Et quia nomen urtae hic primo occurrit, ideo primo dicendum est de hoc nomine, unde traxit originem, quibus conuenit proprie. quibus uni litudinarie Sccundo desceti detur ad dicendum de nominibus productionum, uibus ipsa uiuentia producuntur, denominibus prodactorum. Quantum ad primum dicenda sunt quattuor. Primuin est de ipso nomine uitae unde sumptum sit, quibus conueniat. Secundo quomodo uiuere diuidatur per ista quattuor scilicet alimento uti, sentire, moueri secundum locum, intelligere.Tertio quomodo uita diuiditur in activam,' contemplativam theologorum,di philosopho-
129쪽
QVantum ad primum sciendum, quod nomen uita ex hoc sumptum fuisse uidetur, quod aliquid a seipso
potest moueri, wideo ex hoc dusta sunt primo a-Biqua uiuere,quia uisa sunt a semetipsis moueri aliquo motu,sicut plantae motu augumenti, manimalia motu locali. Ea uero,qua uisa sunt non moueri nisi ab aliis mota di- cta sunt mortua,uel carentia uita ,sicut lapides, ligna,idi inde transumptiuae,& per quandam similitud mem ea,quorum principiumotus in ipsis est, etiam dicuntur uiuentia, quamuis no se ipsa moueant,sicut aqua scaturiens ex impetu sui motus a terra, dicitur uiuere A quae autem immobiles, ut stagnales, 'acuales dicuutur aquae mortuae: Ad hoc facit quod homines,& alia animalia, quae multu sunt1 1obilia, dicuntur bene uiua, sicut aliquis, qui non potest stare in uno loco,dicitur bene uiuus, conuerso,qui est a Ie mobilis,& tardi motus, dicitur totus mortuus, uel male niuus .Ex hoc autem ulterius nomen uitae tractum est ad alia,Lattributum omnibus operationibus, quas aliquis ex seipso exercet,non ab alio motus, etiam filii operationes proprie non sint motus, sicut etiam nomen motus ad quamlibet operationem solet transferri, sicut transumptiue,& large sentir &intelligere dicuntur motus. Et secundum hoc non solum quae mouentur a seipsis, uel per augumentum,uel localiter, dicuntur uiuere, sed etiam omnia, quae a seipsis appetuiat, sentiunt, Linteli sunt. Hae. n. operationes uiis dictitur,qua uis .ii in aliquo sint plures dictarum operationum. Ex illa tamen dicitur uita in aliquo, quae est operatio principalis in illo.Sicut animaliu uita dicitur in sentiendo, quavis nutriatur, quia sentire est principalius in a tali,&hoim uita dicitur in intelligodo,quaui ct sentiat.Hoc aut accipi ed si est non solusecundu potentias,
sed etia habitus,& actus superadditos,propter quod nome
130쪽
uitae ulierius est extensum, in tantum ut uita uniuscuiusu hominis dicaturi hoc consistere, in quo est summii eiq; sudium,& intentio in cui maiorem curam impendit, ut dicit Phila Ethic. Et sic hominis studiosi dicuur studium
uita, Multa, mercatoris mercari,& sic de aliis. Ex quibuς patet unde sumptum fraenomen uvae, ad quae extensium,ac tractum sit, quibus conueniat, litibus proprie,in quibus: transumptive. Ω-mori uita diuidatur in uegetatissa sensititiaim, moti uar ecundum locum, Tintem am. Cap. LILVantum ad secundum sciendum, cludit ita diuidituri quattuor, scilicet alimento uti, sentire,moueri s - cundum locum,& intelligere Sciendum, quod haec quattuor quinq; sumuntur pro quibusdam operationibus, quae suta operationes animae dantis uitam, uel uegetatanae,uel sensiitruae, uel intellectivae & sic umere uiuenti- tuis non est esse, sed operari. Alio modo sumuntur ista pro ipso esse uiuentium in quibus sunt istae operationes. Et sic intelligitur uerbii Philosbphi a. de anima uiuere in uiuentibus est esse. Vnde sit dicitur si Eth. tex.c5.χ7. 8m esse est sentire,uel intelligere. i. habere naturam ad sentienda uel intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus
2. te cO.l de anima,uiuere per i lia quattuor a in istis inferioribus fiunt genera umentisi,quarum quaeda habent na turam totum ad utendum alimento, ad conuenientia se limento,ut est augumentum,&leueratio,sicut in plantis, S in omnibuSuegetabilibus,quae tam uero ultra hoc habent naturam adsentienduin, ut patet in animalibus immobilibus,quae non mouetur motu progressivo, tit ostreae marinae dam uero cum his ultra habcnt naturam admotum scdui locu ,& progressime, ut animalia perfecta ut quadrupeda,& uolatilia, huriis modii taedam uero habent natuita maci haec omnia,&ulterius intelli ζedum. in homines. Et sic patet quomodo haec quatuor sint subdmissione uitae, scilicet alimento uti,quod pertinet aduegetabilia, sentire quod pertinet ad animalia imperfecta,