장음표시 사용
111쪽
De praedicamentis in generali. 7
dam similitudine inueniunt tu in alijs omnibus generius accidentium. Et sunt quattuor, scilicet substantia, natura,ellentia,& quid litas. Sicut enim animal et de substantia, de natura deessentia,& de quid ditate hominis , ita color est de substantia, de natura, de essentia,& de quid ditate albedinis. Et ita inueniuntur in alijs praedicamentis dici, si cui in praedicamento qualitatis. Dicendu est ergo de quo libet in speciali primo Et secundo ponetur dissi rentia inter ipsa Dicendum est autem primo de istis, quia sunt magis commuitia, .m si 'is communia praecedunt in ONM-tione ut dicitur primo physicorum.
Leuat modis dicatur hoc nomensubstantia. Cap. XXX lII. SVbstantia autem dicitur dupliciter. Vno modo dicitur substantia illud, quod significatur per distinitionem, secundum quod dicimus, quod dissini Nossignificat substaiatiam rei, quam quidem grae ei υσ: et dicunt,quam nos et sentiam dicimus. Et sic, cum in generibus accidentrum res dissiaratur, ut in genere substantiae tamen ipsa accidentia. non ita proprie dissiniuntur, quia illa distiniuntur per adiunctiones. Item etiam cum sint aequaliter non atriae re
litat: s,& nobilitatis, sicut ea sua sunt in genere subit aatiae, oportet ponere, nomen substantiae conuenire,' italis de genere substantiae, Dillis de genere accidentrum, tamen sto modo accipiendo substantiam, inuen tu sub stantia quodam nobiliori modo dici de eis, quae dissiliau tur in genere substantiae, minuenitur etiam suo modo disci de his, quae disiniuntur in genere accidentium. Et hic.
cibi significat illud, quod per disinitionem importaturia xlio modo accipitur substantia pro subsistentia, uel pro suppositio subsistentiae in genere substantiae, haec uoc tur prima substantia in libi lictorum, ut Sor est Q lapis. Et haec duplex acceptio substantiae ponitur,s metaphy. ἰde substantia.Tertiit modum acceptionis substatiae ponit. physicus in lib. prς dicamentoru, pro illi,quae subsistunt o
mi substanti)s, de primis substant ijs dicuntur,uin i io,vanimal. Et quia suppositum in genere subst at ita '
112쪽
teriale eomponitur ex materia,& forma, ideo etiam maturiam substantiam dicimus,& formam similiter, Sed, quia materia,e forma, cum sint partes,non sunt in genere pro-rtae, sed per reductione, ideo etia nec est squam propria saec praedicatio,materia,vel forma est substantia: sed hic, materi ad forma sunt de substantia compositi rei. Et haec etiam substantiae acceptio ponitur; f. metaph. Et isto duplici modo dicitur substantia de his, quae pertinent ad genus substantiae praeci se, non de aliquo genere accidentium, primo autem modo substantia dicta est conamunis substantiae, Luccidenti. De substantia autem plus iusta di
Quo modi dicata hoc nomen natura.
p. XXXIIII. Nomen autem natur ,secundum philosephum,s taph. primo imposivum est ad significandum generationem umentium,quae dicitur natiuitas.Et quia huiusmodi generatio est a principio intrinseco, extensum est oenomen ad significandum principium intrinsecum cuiuΩcunque motus. Et sic diffinitar. 2.physicorum Natura est principium motus,& quietis eius,in quo c. Et quia hoiusmodi principium est formale,vel materiale: ideo communiter tam materia,quam forma dicitur natura, 'u cunque istorum modorum accipiatur, solum couenit proprie nis,quae sunt in genere obstanti . Et quia per serina completur esse uniuscuiusque rei conuenienter uniust iusque rei essentia,quam significat dissinitio, uocatur natura. Et sic Boetius in libr. de duabus naturis diffinit nati Xam, dicens: Natura est unumquodque informans speci Gga disterentia. Et quia genus,species,& differentia,& dissinitio dantur de his,quae sunt in genere substantiae,& inuoneribus accidentium, ideo hoc modo natura dicitur de
113쪽
De praedicamento substantiar. 49
modis dicatur hoc nomen essentia, is quid significet, quomodo ιompares radatia. Cap. XXXV. Nomen autem essentie importat aliquid in ordine adesse. Et ideo, quia essentia est illa, in qua perquamens habet esse, ideo substantia ,3 natura rei per quam res habet esse, dicitur essentia Et tala tam substantia,quam accidens liabet esse, licet substantia nobilius habeat esse ac, cidente,ideo essentia etiam dicitur de substati per priusci de accidente per posterius. modis dicatur,o quid significet hoc nomen quidditas. cap. XXXV Nomen vero quidditatis sumitur ab essentia QMa. n. illud per quod constituitur res in proprio genere, vel specie, est hoc, quod si Inificatur per disterentias indicantes, quid est res, inde en, quod nomen essentiae phi fi- Cis mutatum est in nomen quidditatis. Et inde est etiam quod phisicus diffinitionem,& essentiam rei saepe nominat, quod quid erat esse rei,ut patet lib. 7. metaph. Et est et alia causa,quia ad quaestionem factam per quid est res, co- uenienter respondetur de essentia, ut quid est homo: respodetur animal rationale. Sic autem accipiendo quidditate Patet,quod conuenit substantiae, iaccidentibus eo mor do,quo dictum est de euentia. 2ωmod sint idem realiter, is disrant ratione, sub tantia, natura, essentia, quiddita . Cap. XXXVII.
PAtet sexto ex istis quomodo se habeant ad inuicem,
haec quattuor nomina, substantia, natura essentia, quidditas. Et quia inquantum sunt communia substanti Maccideati,conueniunt in uno, quod haec'aattuor Πολλ
114쪽
fgnificant unum realiter,scilicet illud, quod perdissinitionem importatur Disserunt autem,quia alia,& alia ratione hoe significant quia substantia hoc significat, inquantuin
ex hoc tota natura rei integratur. Et peroppositum quicquid est extra naturam rei, accides dicitur Natura autem
idem significat in comparatione rei ad intellectum, quia naturare non est intelligibilis nisi per da fiuitionem.
ideo dicitur natura, inquantum capi potest ab intellectu Esseutia autem hoc idem significat per comparatione adesse. Qiradditas vero inquantum per diffinitionem significatur. vel indicatur,vel inquantum ad quaestionem facta per quid conuenienter respondetur per hiam dissinitionem,inquantum autem ista divisim accipiuntur in substitia, Sc accidente aliter,ac aliter sumuntur at in sequenti bus patefiet. De nominibus pertinentibus adgenussubstantia,=quodsi dantia dicitur . materia orma, o toto composito. Cap. XXXVIII.
NVne tertio restat dicendum de singulis pra dicameditis,& primo de substantia, circa quam primo dicen dum est de nominibus quae conueniunt rebus de genere substantiae solum: vel si conueniunt generi substantiae, det accidentium, dicendum est de eis quantum ad illud,quod habent proprium in substantia. Et circa hoc primo dicendum est de noe nomine substantia quoties & de quibus dicatur Secundo de alijs nominibus pertinentibus ad ea, quae sunt in genere substantiae.Quantum autem ad primu, primo dicendiam est de hoc nomule substantia Secundo ciealijs nominibus una cum substantia,quae aliquo modo sunt idem realiter cum substantia, licet disserant ratione, quae specialem habent difficultatem,ut patebit.Sciendum est autem,qurid secundum Boetium super pridicamenta.
Substantia dicitur tripliciter, scilicet de materia,Yt corpus humanii est substantia,deforma, ut anima rationalis est substantia. De composito,ut homo est substantia Hie autem accipio compositummon solum pro compost subsi
115쪽
De praedicamento substantiae. sa
flente ubi est c0mpositum materiae,& formae sed pro composito subsistente, quod non est compositum ex materia, forma: sed ex esset est entia,vel actu,& potentia,ue Uest, quo est,qualis compositio est in angelis, qui sunt uigenere substantiae. Quia uero materia, forma,4 compositum multipliciter dicuntur ad propositum est quodlibet distinguendum. Et primo de materia Secundo de forma. Tertio de composito. Fruot modis dieatur materia. XXXIX.
QVantam ad primum sciendum est, quod materia est
triplex. Est euim materia in qua, in qua,& circa
quam . Materia autem ex qua dicitur illa, quae est .rimum pr. iaci pium intrinsecum,&ess entiale rei, ex qua
res componitur,& sic distinitur materia.i. physicorum.Materia est ex qua fit aliquid cum insit. Et hoc modo elementa taut materia,omnium mixtorum, materia prima est materia omnium elementorum. Materia autem prima dicitur materia considerata absque quacunque forma substatiali Haec aurem materia ex qua est duplex. Qiij est quindam materia rerum naturalium, ex qua sunt,4 confistunt res naturales.ut et ementa sunt materia omnesum mixtoru, ωhaec materia, Vtist materia compositi, non est aliquod totum, sed est parso quamuis dicatur substantia, non tamen est substatia proprie,& in genere substantiae directe: sed est pars substantiae proprie loquendo,& in genere iubstantiae est per reductionem. Alia est materia rerum artim ciatrum,ut ferrum est materia cultelli, ex quo fili lapide kli na sunt materia, ex qua fit domus, jalrs materia rerum artificialium est quoddam totum in se , licet sit pars respectu totius artificiati:& uleo talis riateria est substantia direct e, per se in genere substatiae. Alia etiam est materia in qua, non ex qua quia enim proprietas materiae est esse potentiam receptruam formae, idcirco omne Ilud,quod est susceptruum,vel recepturum formae cuiuscuque tam substantialis,quam accidentalis, quantumcunq; non sit mateIia,ex qua aliud componatur, ipia torma Voca
116쪽
auside dicitur materia. Et hoc modo omnis formatam substantialis,quam accidentalis habet materiam, non ex qua est,quia nulla serma est composita ex materia,& forma, cust simplex,ut patet in lib . principiorum, sed in qua sit ficut anima habet materiam in qua est, silcΗ est corpus, al. bedo,& quantitas totum c5positum,& sic non solum sub .stantia dicitur esse materia, respectu accidentium immo num accidens respectu alterius, ut qua tas respectu qualitatis. Vtrum autem talis materia sit substantia, determinandum est, secundum rationem susceptiui, quias suscestiuum sit materiai respcetu formae substantiatis erit su santia sicut pars. Si sit compositu respcctu accidentis erit substantia simpliciter. Si sit forma substantialis respcctae' suarum proprietatum, erit substantia sicut pars. Si autem . sit accidens, respectu accidentis, non erit substantia: sed di Metur materia, in qua,vel subicctum Haec est ergo materi et disserentia sic acceptae. Et primo, quia omnis materia,' U.e est ex qua est,& in qua f.quia est forma, non e conuerso, quia potest esse materia in qua quae no erit materia, ex tua,Vt patet ex praedictis Tertia autem dicitur materia, stest circa quam Et est proprie materia, quae est obiectu po-aentiae, obiectum, vel subleutum scientiae, sicut v. g. co-Jor est obiectum uisus,& dicitur materia, vel obiectum vi sus,quia in eum ferturri terminatur visus, vel viso. Noli autem est materia ex qua, quia ex colorib. nec uisus, nec visio com nitur. Nec materia in qua, quia uisio non est subieci iii in colore viso, licet sit in uidente colore: sed dr Pprie materia circa l, quia circa ea habet negociari uisua
potentia sicut circa Pprium.obiectu, ad qd terminatur u Isio. Di in materia, quia hetlprietate materiae, quae est suscipere, vel pati, videri n. passi ueco uenit colori, scdm modii significandi salte. Eo de aut modo est de subiecto scientiae,qd et obiectum vocatur, quia obiectii est illud, qd primo Obijcitur conspectu potentiae,vel scientiae. Et est obiectu, uel subicctu alicuius scientiae, circa id scientia nego ciatur, de quo fiunt demonstrationes in scientia, ut cori uis mobile,Veiens mobile in scietia naturali, di obicet si iubiectum,vel materias ienti et naturilis Non materia, ex
117쪽
qua fit,quia cum sit forma simplex, non habet materia par
tem sui. Nec materia inqua, quia naturalis scientia noeshin corpore mobili, sicut in tibi echo: imo in intellectu sed est materia, circa quam ipsa scietia negociatur,4 inquirit conchisiones,& demonstrat. Et ita pol dici materia circa obiectum cuiuslibet potentiae, Jc subiectum cuiuslibet scientia Si aut quaereretur an talis materia sit substan. tia: indendum est iuxta condone obiecti,uel subiecti, quia si obiectum potentire,vel subiectum scientia sit accidens sicut quantitas est obiectum uisus, Tubiectum in metaphisica, non erit si 1bstantia, sed accidens. Si autem obiectum potentiae, uel subicctum scientiae pertineant ad sub-s antiam, erit substantia, sicut patet de corpore mobili, a potest esse,& obiectum potentiae uisivae, S stibicctum naturalis philosophiae. Quia vero materia habe t ratione subiecti, quot modis r materia, tot modis dicitur subie sta, sic tamen, quod respectu formς, verum tamen respectu potentiae non sic proprie dicitur subie num , sicut obiectum. gruot modis dicatu forma.
Vantum ad secundum de so a sciendum formς nonae dici muli ipliciter, sic quod muli is modis dicitur qui b. non est substantia, sed accidens,& de hoc patebit infra, quando agetur de quarta specie qualitatis sed forma quae dicitur substantialis, ipsa est pars compositi, ut anima rationalis,& talis est substantia,& in genere substantiae, sicut pars per reducllionem. Et haec forma est in gradu quadruplici, quia quaedam formae substantiales sunt, quae soludant esse, ut forma omnium in animatorum, ut forena lapidis,& huiusmodi. Qugdam sunt, quae dant esse, uiuere, ut formae vegetabilium, sicut plantarum c dam sunt, quae dant esse, uiuere,& sentire, ut forme animalium,& dicuntur anima sensitiuae Quaedam autem, quae dant esse, ut
nere, sentire, intelli ere, ut animae hommum, quae ratio
uales dicuntur,& quanto dant esse nobilius, tanto sunt nobiliores, unde anima rationalis inter omnes obtinet sum
pium gradum. Sic suur habemus de substantia aderra
118쪽
, de substantia to 1 qua sunt duae partes , Huo extrema respectu substantiae esipositet,quotiens,& de qui b.dhr. Compositum diuiditur in substantiam primam, Necundam,
o quid sit prima, e quid secunda. Ap. XLI. QVantum autem ad tertium de substantia, quae est c5-
positum. Sciendum quod substantia, quae est compo-- situm, dicitur de omni eo,quod est directe inge vere substantiae,& ideo dicit Boetius super praedicamenta, quia de tali substantia agit ibi philosophus, quia relictis extremis de medio egit auctor, non autem intelligo quod substantia,quae est genus, requirat compositionem formae,& materiae. Sed sufficit, quod sit ibi compositio
alicuius per modum formae, Malicuius per modum mate-xiae. Haec autem compositio est peractum,' potentiam, esse, essentiam. Quae,quia habet omne suppositum cre tum subsistens, ideo est na genere substatiae. Sed quia deus omnimodo caret compositione, nullius generis nec speciei, nec alterius limitibus contineatur. Haec autem substatia, quae est compositum,dicitur dupliciter, ut patet in lib. praedicamentorum Est enim quaedam,quae dicitur prima.&atia secuda. Prima substatia dicitur,quaecunq; uel quod cunq;, quodlibet individuum subsiliens in genere substantiae, ut Petrus Andreas,& sic de aliis. Secunda substantia dicitur species specialissima, omnia superiora genera, quae de in druiduci praedicatitur, ut homo, corpus substatia, anima. Quamuis autem sit propria accepi: primae substantiet,ut contra secundam diuiditur ista, quae dicta est , tamen ut generaliter uti nivir nomine substantiae primae, multipliciter accipitur ecundum Albei tum super praedicamenta . Dicitur ei, in substat: tia prima illa substantia, antequam nihil est, quae non mina liquo, nec est ab aliquo, sed est omnibus aliis rebus causa essendi,&sic solus deus dicitur substantia prima Secundo dic tursubstantia prima illud pima una praedicabile, ad quod re ducuntur omnia, quae sunt in coordinatione Daedica
menti substantia, tanquam ad primum praedicabile Nillius
119쪽
De praedicamento substantiae. s
illius generis,&sic substantia, quae est genus generalissi inum dicitur substantia prima, misto modo primita tis ordo attenditur ut iit ordinis inchoatio ab uniuersalioribus . communioribus, Liit descensus ad particula ria subsistentia, quae isto ordine dicentur ultimae lubitantis Omnia autem praedicabilia a particularibus usque ad genus generalissimum dicentur substantiae mediae, iecu tum ordinem istum Tertio modo dicitur substantia prima illud, quod primo subsistit accidentibus , quod est causa omni s alijs subsistendi, substandi: talis su
stantia rima dicuntur particularia subsisteti generis substantiae ut Sor Petrus,&c.Et isto ordine est processus ab sino usque ad supremum genus generalissimum ascendedo. Et quamuis isto ordine particulare potest dici prima substantia, genus generalissimum ultima, praedicabilia media: species&genera subalterna possent dici mediet substantiae, tamen omnes isto ordine uocantur secundae substantiae,& solum particulare dicitur substantia prima. Substantia ergo prima primo modo dicta non est genus, neque species neque particulare praedicamenti lubstan-ζaei ne ue alicuius alterius, quia nullius generi limitibus concluditur, sed est extra omne genus,' est Deus, qui est infinitus Limmensus. Substantia autem prima se
ti substantie:diuissibile in diuersas species per disterentias oppositas Substantia autem tertio modo dicta,est particulare subsistens in genere substantiae diuiduatum , quod
supponi omnibus superioribus, talia praedicantur dee, omnia illa quae, aedicantur de ea, vocantur secundae substantiae.Et sic duridit pialosophus hoc ultimo moro primam substantiam contra secudam. Patet ergo quidsu prima substantia, .secnnda, quot modis sumatur. Ouamuis autem hic fecerim metionem de genere' p
nere generalissimo, specie specialissima,non tamen declarau quid istis nominibus significetur quia di fra, cari agetur de secundis intentionibus uo
120쪽
De quattριο latinis nominibus scilicet essentia, sibilantiae, substrienti res natura. Eigracis corrispondentibus scili,cet, ουσία ουσιωσις ἰ ποτιυτις et ις . Vnde impona=itur quomodo distinguantur, quid*l iniscent, quomodo se habeant ad inuicem Cap. XLII:
SEcundo dicendium est de substantia cum aliis nominu
bus, quae sunt idem cum substantia realiter licet disse rant ratione. Quorum, si aliqua communia sunt substantiar,& accidentia, dicendum est tamen de eis quatum ad illud, in quo proprie substantiae conueniunt Circa hoc autem primo uidendum est quomodo haec nomina ab inuicem distinguantur in generali. Et unde unum Podq; saria itur. Secundo dicetur de quolibet in speciali. Tettio in quo conueniant,& in quo dicterant, qualiter breuite et
Vnde imponatur, is unde diminguam essentia subritantia, subsistantia, res naturae. QVantiam ad primum sciendum, quΘd huiusmodi no.
mina sunt quattuor, scilicet essentia substantia, quaa duo conueniunt substantiae,& accidenti,ut prius dictum est, maliqua speciali ratione conueniunt soli substantiae Alia duo sunt subsistentia & res naturae, quae solum conueniunt substantiae H cautem quattuor nomina, quae sunt latina apud nos , in graeco habent alia quattuoria omina sibi correspondentia, scilicet, ου ιαν οὐσιωσιν τυπο et σιν eυ ιν, quorum usus habentur etiam apud nos. quibus dicendiam erit. Qirantum ergo ad illa quattuor latina, sciendum, quod sic distinguuntur in sic sumuntur QM essentia imponitur ab actu essendi. Substantia,& res naturae ab actu substandi. Subsistentia ab actu subsistendi. Et secundum hoc ista distingit utitur. Quia essentia I, cuius actus est esse. Substantia, res naturae, cuius actus est substare, licet disserenter,ut dicetur,quia substando nata