장음표시 사용
141쪽
De praedicamento substantiar. 77
laturae, rideo cum anima rationalis non sit suppostulaei. sed pars supposita, non potest conuenire nomen persona: ipsi animae, licet dixisse hoc videatur Magister Sent. 3. libecl. 22. Mugo de S. Vta' o. Restat ergo quod in creaturis solum dicatur couenienter de homine, angelo. Scienduergo est quod nomen personae significat substantia particularem non absolute, nec quamcunque, sed prout subiicitur proprietati ad dignitate pertineti infra natura: ntellectualem. Et secundu Boetium lib. de duabus viat tractu est uomen personae a personando,eo quod in trage diis recitatores sibi ponebant laruam ad repraesentandum illii, de quo gesta narrabant decanta do,& de etia tractu est in usum, ut quodlibet individuum hominis, de quo pol talis narra tio fieri, persona dicatur, metia ex hoc nomen person .est tractu quasi generaliter, ut significet suppositu inigenere substantiar, n5 quodcunque, sed intellectualis naturae, quae est caeteris dignior Minde etia excellentiae, dignitates quaeda conuenientes hominibus personatus dicuntur. Sic distini Boetius in lib. de duabus naturis persos P. Persona est intellectualis naturae in druidua substantia. Huic autem uomini persona, quod est nome rei,& primae interionis, &ad rationale naturam solum pertinens infra genus substantiae, respode in Grς co hoc nomen προ , υπον, acrari, quod est in σιλος, quod est facies, quia huiusmodi laruas in quibus repraesentabant, personabant laudes talium ante facies ponebat,& sic patet quod id, quod dicunt,4 significat haec quattuor nomina in genere substantiae in generali apud Latinos fessentia, subsistentia, res naturae, substantia, tria nomina in Graeco eis correspodentia scilicet ουσία, c ι si γις, Ἀπο ασιs. Hoc idem significat, dicit hoc nomen persona in genere intellectualis naturae, προσο in Graeco respondens personae in Latino Notundunt ouod licet hoc nomen ποτασις apii Graecos ex propria
significatione nominis habeat quod significet quodcuque individuum substantiae, tamen ex usu loquedi habet quod
significet individuum rationalis naturae, ratione e X cellentiae suae. Traditur autem a doctoribus, qudd sunt tria de ra
tione personae s subsistentia, ratiocinari, Lindiuiduum
142쪽
esse, quod nobiliori modo est in angelo, quam in bominci in Deo quam initioque. Et ideo nomen personae inuenitur in hominibus, in angelis, cin Deo. Et ista tria sitne ubique de ratione personae, sed tamen in illis tribus respectu cuiuslibet diuersa ratio e . quod Do est hic necesseexplicare in singulis De nominipus, quae conueniunt rebus degenerequa iliacis Cap. LVII LModo dicendum est de nominibus primae intentionis
pertinentibus ad res de genere fiantitatis. Et primo, de nominibus specierum, in quas diuidit Aristo. quantitatem in praedicamentis. Secundo de his, quae se tenent ex parte querantitati; secundum modum proprietatis. Et erim de mensura. Secundo de infinito. .
Si scientia significatio in disserentia Ipecierum
Vantum ad primum de speciebus quantitatis sum ex lo harum differentiam, sufficientiam Sc significa-
tionem Sciendu est qu5d omnis quantitas est colet: tinua vel discreta. Dicitur autem quantitaccontinua, cum Ius partes accipiuntur successive sine aliqua intermisio- Ite, Ut in tempore umus .diei, vel in tua o ligno integro. Et huiusmodi continuum tripliciter a Philosopho diffinitur. Si enim consideretur quantum ad sui const; tutionem , dicitur continuum,cuius partes copulantur ad unum termianum communem,& ita diffinitur in praedicamentis. Si autem consideretur quantum ad sua naturae integritatem,sic
diffiniturins Metaphy. de qitanti . tex conicis. Continua cuius motus indivisibilis est secur dum se Si aute cor sicllaxetur quantum ad sui resolutionem sic diffinitur in . Physicoetex.comis. 6 Continuum est diuisibile in infinitum Haec autem quantitas continua cum sit habens rationem mensurae, ut dicitur Io. Metaphy. tex. om. a. quod etiam uetum est de omni quantitate: vel naensurat ab eo
143쪽
De praedicamento substantiae 79
trinseco,& hoc dupliciter . Vel prout res est in motu,& sic est tempus, quod est mensura fluens, Ddicitur tempus nam erus motus, secundum prius,d posterius uel mensuratrem ut est in aliquo quiescens,& sic est locus,qui est mensura manens. Et dicitur locus ultima superficies corporis ambientis . Si autem mensurat quantitas continua rem ab intrinseco, sic est tripliciter Vel secundum dimensionem unam solam, scilicet secundum longitudinem,& sic est linea, quae est longitudo sine latitudine,& profunditate, cuius extremitates sunt duo puncta Vel secundum duas scilicet longitudinem,&latitudinem, &sic est superficies quae est habens duas dimensiones, scilicet longitudincm,& latitudinem. Vel secundum tres, scilicet longitudinem, latitudincrn,in profunditatem, sic est corpus quod est habens tres dimensiones, scilicet longitudinem, latitudinem, profunditatem . Ωuot 1 dis dicatur corpus. Si tamen intelligendum quod corpus tripliciter consideratur. Primo prout dicit omne illud quod substerni, tur trinae dimensioni,sine praecisione formae,& hoc modo est genus subalternum in praedicamento substantia Secundo modo pro natura,& re quae substernitur trinae dimensioni cum praecisione ulterioris sormae. Et sic est materia,vel pars compositi,& sic non praedicatur de aliis speciebus generis substatiae, quamuis sit in genere , sicut pars Tertio modo potest conliderari prout dicit trinam dimensionem
solum in sic accipitur hic Mest tertia species quantitatis
continuae intrinsece mensurantis. Discreta autem quanti tas est, cuius partes successive acceptae habent intermissionem,& discretionem quandam,&sic dissinitur in praedicamentis Discreta quantitas est, cuius partes non copulantuzad aliquem terminum commune. Haec ergo discreta quantitas, vel est multorum discretorum permanentium, .sic est numerus vel multorum discretorum sibi inuicem si
cede utium ,: sic est oratio. Utraque tamen multipliciter
144쪽
g Ad modis dicatur numerus a VNde sciendum quantum ad numeriam, quὁd numerindicitur multipliciter. Primo modo de re numerata,& sic quandoque de multis hominibus dici cosueuit hic est
magnus numerus Secundo pro numero numerante scit cet ipsa anima, quae secundum Physicos dicebatur nume-xus, teipsum moues Tertio pro numero quo numeramus,& sic est qaantitas,& sic dicitur tripliciter. Quia potest co- siderari primo prout per considerationem abstrahitur a materia sensibili, dic consideratur a Metaphysico . VeIprout applicatur materiae sensibili,& sic consideratur a naturali. Vel prout habet rationem subicibilis, & praedicabilis risi e confideratura Logico. Et hic tria consideranda sunt. Primo de unitate,quae est principium numeri.Securido de discretione Tertio de numero.
QVantum ad primum sciendum est quod duplex est ge
nus unitatis,si cuivi duplex genus indiuisionis Qua dam enim est indiuisio solum in actu .Quaedam est indivisio,vel unitas,& in actu,& in potentia, quae dicitur in diuisibilitas . Quae quidem indivisibilitas uerius habet
rationem unitatis, quam in diuiso, cum plus dicat de indiuisione. Istae autem unitates contrario modo se habent inponendo, in remouendo. Nam ad positionem unitatis indiuisibilitatis sequitur positio unitatis indiuisionis,quia quaecunque sunt unum indrvisibiliter, sunt unum perin- diuisionem actualem , sed in negando siue remouendo este conuerso, quia remotio unitatis indivisibilitatis non remouet,non enim sequitur,non sunt indivisibilia, ergo n5 sunt indivisa. E conuerso autem est de unitate indiuisionis, quia ad remotionem unitatis indiuisionis sequitur remotio unitatis indivisibilitatis Bene enim sequitur. 5 sunt rudiuisa actualiter, ergo nee in diuisibilia Sed positio uni tatis indiuisionis no ponit unitatem indivisibilitatis. Non
enim sequitur, sunt indivisa, ergo sunt indivis bilia.
145쪽
De praedicamento quantitatis. 8a
QV iuum ad secundum est sciedum, quod duplex est
discretio . Discretio enim videtur nil aliud illi, nisi separatio quaedam, vel isto uestratio huius abloci Et hoc potest esse dupliciter, negariue, positive. Negatiue per hoc, quod hoc non est illud. Alio modo positineper:hoc, quod hoc distingurtur ab illo Discretio vero negativa per non dentitatem positam aut per distinctione, Istae autem discretiones sic se habent ad numerum, quod discretio negativa sequitur omnem numeru . Ratio istius
est , quia partes cuiuscunque numeri, siue sint diuisorum, sui diuisibilium, necessario habent aliquam non identitatem, per cosequens discretionem negata uam . Discretio autem positiva solum est de ratione numeri diuisorti. Istae autem discretiones sic se habent in ponendo,& remouendido ad se inuicem, quis dad positione discretionis positivae, sequitur positio discretionis negatiuae. Sed ad remotione discretionis positivae, no sequitur remotio discretionis negatiuae. Econtrario autem est de discretione negativa, quia ad remotionem eius sequitur remotio discretionis positiuae, sicut ad remotionem non identitatis ab aliquibus , se- qiuitur remotio distinctionis. Ad positionem autem discretionis negativae, n5 sequitur positio discretionis positivae, sicut etiam nec ad positionem non identitatis positio di,
NVnc quantum ad tertium est aduertendum 'uJlcuunum,& multa opponum immediate, quia ad remotionem cuiuslibet unitatis, maxime si sit remotio in propria ratione,& ratione aequi pollenti, sequitur positio alicuius pluralitatis,in alicuius multitudinis at ideo sicut duplex est genus unitatis, sic est duplex genus Limer . Qidam enim numerus cst, qui resultat, tonitur ea re' molaone unitatis,& diuisibilitatis Et iste dicit uti nu- merias
146쪽
merus distinguibilium, siue diuisibilium & poniturctualiter, si actualiter remoueatur unitas indivisibilitatis,sau indist uiguibilit itis. Alius Qui clem ponitur esse numexus,qui ponitur cvremotione unitatis, in diuisionis, Mirie distinctionis ille vocatur numerus distin istorum .ssiue diuisorum . Isti autem numeri ex oppolito habent se ad unitates in ponendo, & remouendo, quia numerus qui ponitur ex remotione natatis indivisibilitatis, dicitur nunae rus indivisibilium, siue distinguibilium, qui non ponit numerum diuisorum, sine dist metorum Ratio quia primus numerus ponitur ex remotione unitatis indivisibilitatis Secundus ex remotione unitatis indiuisionis, nec per conis sequens ad positionem numeri diuisibilium sequitur po filio numeri diuisorum, siue distinctorum Adreni otionem unitatis in druisibilitatis non sequitur remotio unitatis indiuisionis Ad remotionem autem numeri diuisibilium sequitur remotio numeri diuisorum, quia si non sunt di umbilia, nec diuisa E conuerso autem est de numero diuisorum,& diuisibilium,& quaecunque habent numerositaten diuisorum, Ddiuisibilium , cum diuisio praesupponat diuisibilitatem, secundum remotionem numeri druisorum, non remouet numerum diuisibilium adeo aliqua fossunt habere numerum duit sibilium, dato quod non habeant numerum diuisorum, siue distinctorum. Ratio illius est,quia numerus diuisolum ponitur ex remotione unitatis indiuisionis. Remotio aute unitatis indiuisionis remouet unitatem indivisibilium Et per consequens positio numeri diuisorum ponit numerum diuisibiliu Sed quia viaitas indiuisionis non ponit unitatem indivisibilitatis, nec remotio numeri diuisorum ponit remotionem numeri diuisibilium, cum se habeant opposita modo ad unitates, sicut dictum est L uot modis dicitur oratio. Vanmm autem ad orationem . Sciendum quod oratio potest tripliciter considerari. Vel prout est in pergameno, sic inquantum etiam est in ipsa compositio
147쪽
De praedicamento quantitatis. 3
positio ex materia,& forma, est in praedicamento substantiae. Sed inquantum illa materia est distensa quantitate, est in praedicamento quantitatis In quantum etiam ex tali distensione resultat talis figuratio, est in quarta specie qualitatis Sed inquantum mouet uisum, est in tertia specie qualitatis . Secundo potest considerari, prout est in mente, sic non potest este quantitas, sed est in prima specie qualitatis.Tertio modo potest considerari,ut est in prolatione. Et hoc tripliciter . Vel prout mouet auditum & sic est in tertia specie qualitatis, sicut Malia obiecta sensuum uel prout comparatur ad tempus mensurans huiusnodi prolationem, state exiesionem motus, qui fit in huiusmodi prolatione,& sic oratio est quantitas continui uel prout una pars succedit alteri discreta,&separata,& sic est quantitas discreta. Et hoc modo ponitur species quantuatis discretae In praedicamentis nominibus conuenientibus mensuris p. LIX.
ia vero esse mensuram conuenit quantitatici unde
Io. Metaphy. tex com 2 ponitur differentia mensu- rae ideo de nominibus significantibus mensuras, cum mensura sit proprietas quantitatis, hic dicendum est Duplex autem est modus mensurarum. Vnus mensurans res quantum ad Hatrinsecam quantitatem, sicut vhaa mensurat pannum . Alius mensurans rerum durationes quantuad extrinsecam quantitatem,sicut tempus mensurat durationes motus Et quocunque modo mensura sumatur, semper dicitur mensura rei id, quod certificat de qualitate rei, hue sit quan trias manens quantum ad primum modum siue fluens, quantum ad secundum Vel per modum fluentis, quo a dico,propter aeuum,in aeternitatem De nominibus primarum mensurarum fatis dictum est in explanatione specierum quant alis continuae,& discretae. Sed de nominibus mensurarum, quae mensurant durationes propter specialem difficultatem, meorum communem usum , hic dicendum est. Sunt autem ilia, tempus Otinuum, tempus Q cretum, aevum,aetcInitas, nunc empQ ris continui,Tunc I a Iem-
148쪽
temporis discreti, nunc aeui,nunc aeternitatis QSFrumgnincantia,& differentia patebit ex dice dis . Hoc praemisisse Ae horum singulis dicendum est. Et primo de tempore continuo, tuo nunc. tuid si tempus continuum, O nunc temporis continui. Cap. LX.INtelligendum est ergo quod omnes illae me surae in hoc
conueniunt,quod sunt mensura alicuius actus..Cu enim.
duratio sit actus , oportet mensuram durationis esse mensuram actus, in eo, qud dictus habet durare tantum,Vel tantum. Differunt tamen, quia secundum quod inuenitur diuersa ratio durandi, ita in actibus inuenitur,diuersa ratio mensurae. Sunt ergo quidam actus, qui dicuntur actus pet- mixti potentiae, qui durant per acceptionem diuersarum partinni in eodem actu continuo successive, sicut patet in motu In uno autem actu diuersae partes continuae nolo C sunt accipi, nisi sit continuus. In omni autem actu continuo habente successionem, est prius, posterius. Et ideo mensura talis actus, qui habet successionem,& continuitatem par trum in uno actu,& prioritatem in posteriorit
tem , secundum quam potest numerari, Vocatur tempUS. continuum, quia mensurat ac tum successivum cotinuum,
in qua successione est prioritas,in posterioritas numeralis ab anima, sicut motus. Et ideo bene tempus diiunitur, quod est numerus motus secundum prius, io sterius stita patet quid sit tempus, cuius sit mensura, quia motus directe, licet per accidens possit esse mensura quietis, sicut mensurae habituum sunt mensurae priuationum . Nunc autem temporis continui differt ab ipso tempore continuo si quod omnino non est idem re cum eo, sed sicut se habet punctus ad lineam, ita se habet tunc ad tempus. Pro prie autem secundum veriorem opinionem, sicut motus. mensuratur tempore, quorum trunque est diuisibile, ita mutatum esse mensuratur nunc temporis continui, quora
149쪽
De praedicamento quantitatis. s
ipsum nunc temporis continui sunt diuersae mensurae diuersorum ab eis mensuratorum tempus di cretum is nunc imporis discreti. Cap. LXI.
ALius actus secundus cst, qui non habet successionem
dc continuitatem partium in se, sed est in se in diuisi bilis , est tamen huiusmodi conditionis, quod alius actus conssimilis in eodem potest sibi succedere, ita quod unus succedit alteri, quamuis ambo simul esse non possint. Et talis actus est intellectio angeli, quae in se est in diuisibilis, non habet continuitatem, iuccessionem partium eiusdem actus. Sed alius actκs intelligendi potest priori succederes, quia postquam angelus intellexit unam rem, potest cessare illa intellectio in inchoari alia respectu alterius rei. Et ita, licet non siit successus respectu partium eiusdem adhuc, est tamen respectu diuersorum actuum ad inuicem successio. Illa ergo successio, quae est diuersorum victuum distinistorum ab inuicem, habet mensuram suam, uocatur tempus discretum, quia discretos, Histinctos actus, sed indivisibiles mensurat . Hoc autem tempus dedit intelligere Aristo t. quando orationem in praedicamentis posuit speciem quantitatis discretae alia a specie quantitatis continuae, licet alibi non fecerit mentionem at sic patet qui diu tempus discretum . mlibet autem talis actus simplex, Lindiuisibilis, discretus habet suam propriam mensuram, uocatur nunc temporis discreti, quiaticut illa operatio est in diuisibilis, ita, nunc talis temporis discreti Differt autem a tempore discreto dupliciter Piimo modo sicut pars a toto. Secundo quia nunc est moris ira in diuisibilis actus Tempus autem est mensura succcssionis austuum indivisibilium discretorum.
150쪽
Quid sit alium, oenuntiati Cap. LXILESi autem alius actus tertius indivisibilis cui non conuenit habere partes successivas eiusdem actus nume' ro, nec alius actus est natus sibi succedete , tamen non esttatae entitatis, S actualitatis, quin habeat tres imperfectiones Prma est quod essentialiter continetur infra terminos alicuius generis , uel speciei. Secunda est, quod quia non habet omnem perfectione , nec ipsa est sua perfectio, superadditur autem sibi aliquid ad suam per feetione pertinens , respectu cuius potest esse aliquis iaccessio inquantum aliquid cedit in praeteritum, aliquid spectat in futurum Tertia est quodi si non habet duo nunc, includentia durationem ipsius, quorum viati inchoet eam in aliud terminet eam, habet tamen de facto unum inchoans,& de
possibili posset habere unum terminans de potentia diuina,& ita habet cum hoc, quod aliquid cedit in praeteritu Maliquid spectat in futurum,& talis actus est esse substantiale,vel actus essendi angelorum , quia talis actus est infra terminos generis,&specie substantiae. Sic ergo talis actus non est sua perfectio, sed perfectionem suam habet superadditam, scilicet suum intelligere, respectu cuius est
alia successio, inquantum una succedit alteri, ina cedit in praeteritum, cui succedit altera, quae erat futura. Ite non habet duo nunc includentia suam durationem , quorum unum terminet eam, alterum inchoet, sed habet bene unum inchoans, quia non fuit ab aeterno,& posset de diuina potentia habere aliud terminans, quia posset Deus angelos anni hilare. Et istius actus duratio mensuratur me nissura, quae vocatur aeui quia est aeternitas participata, quia de facto talis actus est aeternus in infinitus a parte post, inquantum non habet aliquod nunc terminans, sed est perpetuus, licet sit terminans, initus ex parte ante, adeo aeuum est mensura media inter tempus, quod habet duo nunc terminantia, aeternitatem , Uae nullum habet. Nilnc autem eui, non disert realiter ab ipso aevo, sed