장음표시 사용
151쪽
De praedicamento luantitatis. 7
testsehabere ad aeuum sicut in diuisibile ad continuum, i nunc temporis continui se habet ad continuum tem. pus, nec sicii pars ad totum, ut se habet nunc temporis discreti ad tempus discretum . Et ideo idem re est nunc
xiii , aeuum , sed solum ratione differunt, quantum nunc aeui ima ginamur duri sibile , aeuum autem cum ouadam extensiones. Doctor tamen commmm, prima ecundae distinet q. q. 1 articia. 1 dicit. Quod quacunque mensura mensuretur esse alicum rei, ilii rei respondet pro mensura nunc illius durat: onis. Vnde sicut tempus est mensura motus, ita nunc temporis est mensura ipsius mobilis . Et cuius esse est mensura aeuum: lim entis est mensura nunc illius aeui. Et illud ens mensuratur
nunc aeternitatis, cunis esse mensurat aeter altas. Sicut au
tem se habet inmensuratis actus ad illud, cum est actus. ita se habet quaelibet duratio, uel mensura adluum nunc. Actus autem isse, qui mensuratur tempore, dister an eo, cuius est actus secundum rem , quia mobile non et motus is secundum rationem successionis. Quia mobile est de natura permanent vim. Motus de natura luccelli uorum. Vnde etiam differt tempus dupliciter a suo nunc scilicet secundum rem, quia nunc non est templi .. e cundo secuti dum successionis rationem, quia tempus luc cessimum est, non autem nunc . Eile autem euiternita tis quia est actus mensuratus aevo, differt ab eo, cum enactis equidem, sed non secim sum successionis attonem, quia utrunque caret successione. Et ita etia in differt nunc aeui realiter ab eo. Esse autem quod mensuratur aeternitate est idem re cum eo, cuius est actus, ea disteri solum ratio ire. Et ideo aeternitas , suum nunc simili modo differunt solum ratione , inquantum ciu-cet aetermitas respicit diuinum esse , nunc aeternitatis
respicit quid ditatem ipsius , quae realiter ab li non ditari
152쪽
A Lius est actus, ultimus indivisibilis, qui nec succedit alteri nec alius est sibi natus succedere, nullam
liter,' non superadditam, ipse est perfectio sua oua Acontriactur, nec concluditur in Ieriiratisi usti uel specie nec inter duo nunc concluditur duratio e 1
de facto,uel de possibili Et talis actu, esset, si s
Ius demulus mensura uocatur aeternitas quam Boeti ita distini in libro quinto e consolatione dicens. Quod sessio. Q tantum ad differentiam temporis,in temporalis
dicitur Interminabilis uitet Quantum addi ἡ aeuiterni, dicitur per et possessio tota simul Ni '' IJ J00 liter aeternitate, sed ratis
a ud est, quam ens extra term mos, a ternitas, quam ex-
surarum temporis continui. Eod est mensuri aestus a betis succes onem in suis partibus continuis. Et tempo ris discreti Quod est mensura actuum indinis bilium nulcem succedentuli. Et arui quod est mensura actus diui '
sibilis cui accidat successio actuu indiuisibilium sub
dltorum suae persectioni. Et aeternitatis, quae est ratactus indivisibili cui nulla aduenit periectio, ueri ut ilo uel imitatio, sed ipsa sua infinita est,& omnis Tu hsectio Patet etiam disserentia nunc temporis o tritu a tempuSconi nuum nunc temporis discreti ad te i, scretum, nunc tu ad aeuum, nunc aeternitatis ad te ittem 'qualibet autem mensura lenominatur in illi a Quia quod mensuratur,cmuore temtio scit
153쪽
De praedicamento quantitatis. st
De quinque modis, quibus dicitur infinitum. Cap. LXIIII. SEriando quia infinitum congruit ouantitati, ut dicitur
primo phisicorum tex. o. Is .in laepius utimur nomine infiniti Ideo hic primo de multirlici eius acceptione dicendum cst. Dicitur autem infinitum multipliciter . Primo modo, secundum durationem, Joc dupliciter . Vel ab omni parte, tam a parte ante, quam a parte post, Ic deus dicitur solus inlinitus duratione. Vel ab altera tantum,& sic mundus, uel angelus dicitur infinitus duratione in infinitum . Non a parte ante , quia principium durationis babuit,sed a parte post quia semper durabit. Secundo modo aliquid dicitur infinitum extensione extrinsece quantitatis continuae, sic potest attendi triplex infinitum Vel solum secundum longitudinem, id si ellent linea infinita, in infinitum extensa, carens principio,in fine. Et sic esset ab omni parte infinita . Vel solo principio, uel solo fine,& sic est et solum infinita ab illa parte, quae careret termino. Vel secundum longitudinem,& latitudinem simul, ut si esset aliqua superficies, uel in infinitum secundum longitudinem,ri latitudinem sine termino extensia, uel solum altera parte caren termino, diceretur infinita', uel simpliciter, uel secundum illam partem, quae caret termino Vel secundum longitudinem, latitudinem, profunditatem ut si esset aliquod' corpus in omnem dimensionem extensum ex omni parte carens termino, diceretur infinitum . Vel si ab una parte, uel duabus, solum diceretur ex illa, uel ex illis partibus infinitum, qua uel quibus careret termino, uel terminis. Tertio modo dicitur aliquid infinitum quantitate discreta, ut si esset numerus infinitus lapidu, uel hominia, inuiusmodi cita quod careret talis multitudo o limitatione numeri, uel ex omni parte, uel ex altera, talis multitudo diceretur infinita, uel simplex. Similiter si exii parte careret termino, uel secunda illa parte qua non haberet limi tata Qua uo
154쪽
Quarto modo dicitur infinitum, secundum quantitatem virtutis, 'oc dupliciter Vel in perfectione quia habet in se omnem perfectionem essentialiter, &lic solus Deus
ex omni perfectione essentiali est infinitus . Alio motio dicitur sinitum in rigore, sicut si esset aliquis calor in-5n: te intentiis, diceretur talis calor esse potentia calefactura,m vigore infinita. Et isti duo modi infiniti non disserunt, nisi quod primus modus dicitur respectu sui. Secundus respectu aliorum ,respectu quorum ponitur vi or Unde prima infinitas est essentiae, secunda potentiae 'Vtrum autem infimias uigoris sit in potentia diuina, non determino,quia maioris dissiculiatis est. Istorum ergo modorum infiniti, primus dicitur secundum dirrationem, secundus dicitur secundum magnitudinem, tertius secundum multitudinem , quartus secundum perfectionem, quintus secundum Vigorem.
od aliquod est infinitum priuatis , aliquod negatiue, quasi ipsorum disserentia. Cap. LXV. Est autem secundo intelligendum quod cum infinitum
habeat istam praepositionem in quae aliquando, iun
cta facit priuationem, aliquando negationem, hoc nomen
inlinitum potest sum in quolibet istorum modorum vel priuatiue, vel negature Privative quidem, si illud, quod est aptum natum liniri, vel limitari, habere ternamum non finire tu vel non limitaretur, vel noli determinaretur, sicut si sol esset e tensus secundum aliquam dimensionem in inlinitu in , diceretur infinitus priuatiue, talis infinitas impersectionem importat, quia non habet quod habere debet. Et ideo nullo modo talis infinitas locum habet in nimis. Alio modo dicitur infinitum negatrue. non quia priuetur aptum natum habere terminos , sed quia nox habet finem,non est terminatum, non est limitatum. Et isto ino,quia Deus non est limitatus, nec duratione, nec ad genus, nec ad speciem pol in diuinis urit eniri inlinitu, non priuatine, sed negative. Infinitum autem duratione tempQIι pol esse in creaturis. Sed in sinum secudum
155쪽
De praedicamento qualitatis. I
dum multitudine, secud si magnitudine, secudii persectionem iecudu vigore, nullo modo sunt in creaturis, licet sit de aliquibus istorii dissicilis quaestio. Vir si diuina virtute esse possint, de quam eno intromitto ad rq sens.Et haec dicta sufficiant quatum ad praedicamentum quantitatis De nominibus pertinentibus ad res degenere qualitatis, et prismo quid nomine qualitatissignificetur Cap. LXVI Odo agedum est de nominibus primae intentionis , wprimo de nomine qualitatis. Secundo de nominibus suarum quatuor specierum,quas philosophus in praedicamentis assignat. Quantum ad nomen qualitatis, sciendum quod qualitas est quidam modus essendi substanticea Modus autem secudum August. supra Genesim lib. . c. 3. to 3 ad litteram, est quem mensura praefigit,& ideo qualitas quada determinationem, di queda modu substatiae dicit se cudualiquam mensiura. Sicut aut illud, quo determinatur potentia materiae secundu esse substantiales, dicitur qualitas substatialis,& haec est disserentia substatuialis, substantiae, ita illud secundum quod terminatur potentia subiecti secundu esse accidentale, dicitur qualitas accide a
talis, qute est quaedam differentia accidetalis', ut dicitur. s. metaph. tex. co. Ex quo patet quid importetur nomine
qualitatis, quia illud quod modificat subiectu, & potentia subiecti, ac determinat secundum esse accidetate , dicitur qualitas subiecti,& hoc cocordat illi diffinitioni pdicametorii qualitatis . Qualitas est secudu qua quales dicimur Et quia ex hoc quod est in nobis tale, tales dicimur, ideo aqualitate in nobis existente dicimur quales,ut albedine albi, S sic de aliis. Et hoc de nomine qualitatis.
Jcientia, o digerentia, ctsignificantia quatitorθι-
cierum qualitatis. Cap. LXVII.
SEcundo videndum est denominibus quatuor specie
rum qualitatis. Et primo in generali videndo earum differentiam simul, ignificantiam. Et secundo
156쪽
de quolibet in speciali Osantum ad sufficientiam, conuehientiana, Z disterentia, sinatil, significantiam. Sciendum quod modus siue derei minatio subicet secti dum esse accidentale, quod qualitas dicitur esse, commune est ad omnes species qualitatis, secundu id diuiditur specie secundit diuer os modos essendi talis determinationis. Vnde talis determ mali potest considerari tripliciter. Primo indine ad ipsam naturam subiecti, sic ab hoc modo, determ matione sumitur prima species qualitatis, quae dicitur habitus,&dispositio, quod fatis patet ex dictis phi ici loquentis de habitibus animae,& corporis Phisicorum tex .co. II. ubi dicit, quod babitus sunt dispositiones perfecti ad optimum. Dico autem perfecti, quia dispositum est fecundum naturam. Et quia ipsi forma, matura rei cithia is, cuius causa fit aliquid, ut dicitura. Phiscorum tex.c O. 23. ideo in prima specie consideratur bonum, malu facile, difficile,&mobile, secundum quod aliqua natu 'ra es finis generationis,&motus Ideo 1 metaph. te co.
dis distinitur habitus, quod est dispositio secundum quam
aliquid disponitur bene, uel male. Et in L. pthicorum c. 2 dicitur, quod habitus sunt secundum quos ad palliones nos habemus bene, uel male. Quando enim modus est co-
ueniens naturae rei, tunc habet rationem boni. Quando aua
tem non est conueniens, habet rationem mali, ut patet. Et qaia natura considerat illud prina iam , quod est in re, ideo hic modus, uel determinatio respectu naturae, qui habitus dicit,& dispositio, ponitur prima species qualitatis. Secundo modo potest considerari talis modus, determinatio subiect secundum esse accidentale, secundum actionem, passionem, quae cosequuntur principia naturae, quae sunt forma, materia. Et secundum hoc sumitur secuda & tertia species qualitatis, sed di frienter. Oma uel talis qualitas oritur immediate a principiis natur ibus substantialibita ipsius rei,&sic est secunda species, quae dicitur naturalis potentia, uel impotentia ad facile faciendia, uel patiendii, aut oritur non immediate ab illis, si 'd immediate a primis qualitatibus calidi, frigidi,& huiusmodi. Et sic estta ilia pectes,quae dicitur passio, uel passibilis qualitas. In
157쪽
De prima specie qualitatis is s
utraq; autem consideratur quid ficile, uel difficile fiat, uel quid sit cito transiens, aut diuturnum. Et in his.absolute no consideratur aliquid pertines ad rationem boni, uel mali. Quia motus, uel passiones non habent rationem finis, bonum autem,& malum dicuntur per respectum ad fine na. Tertio modo attenditur talis modus, Veterminatio subiecti secundum quantitatem. Et sic sumitur quarta specic squalitatis, quae dicitur forma, vel circa aliquid constans sigura. Et quia quantitas secundum sui rationem, est sine motu sine ratione boni,4 mali, ideo ad quartam speciem qualitatis non pertinet,quod aliquid bene, uel male , cito, uel tarde triuens dicatur secundum ea . Sina plicius aut super praedicamenta aliter horum alsignat differentiam, iussicientiam, quam reprobat Doector sanctus datam ponit
De primaspecie qualitatis, O uomodo se habeant ad inuicem habitus , dispositio, quae ponuntur in sa. Cap. LXVI M.
Modo dicendum est de singulis nominibus istarum
quatuor specierum qualitatis. Et primo de prina specie, scilicet de habitu,& dispositione. Et primo de hoc quomodo se habeat ad inuicem habitus,& dispositio Secudo specialiter de habitu quot modis dicatur Tertio de dispositione. Quarto de habitibus via tuosis, militiosis quantum praesens tractatus requirit, S c.
De habitu, o dispositione. Vantum ad primum sciendum,quod facile,& disicile mobile non diuersificant habitum ab alijs speciebus qualitatis, sed bene diuersificant habitum,& disposi tionem, sicut disterentiae specificialiquo modo. Dispositio enim accipitur dupliciter. Vno modo secundum, quod est genus huius, quod dicitur habitus Et quod sit genus patet metaph. teX. commen. 23'. ubi poni vir dispositio in dissinitione habitus, sicut patet indisfinitione immediate po-
158쪽
sita cap. praecedenti,&sic disseiunt sicut superius,& ins rius. Nec sunt una species numero generis alicuius Alio modo accipitur dispositio, ut aliquid condiuisum contra habitum. Hoc autem potest intelligi dupliciter. Vno modosii cuti exsectum, Wimperfectum in eadem specie ut albedo magis intensa,& minus intensa,&sic dicitur dispositio retinens nomen commune, quando imperfecte inest ita, quod de facili amittitur. Dicitur autem habitus, ouando hersccte inest, non de facili amittitur. Et sic dii positio sit habitus,sicut puer fit uir. Et sic sunt eiusdem speciei,quia perfectum,& imperfectum,non diuersificant speciem Alio modo potest intelligi dispositio contra habitum condivisa, sicut species eiusdem generis subalterni contra aliam, ut sic dicantur dispositiones illae qualitates prima speciei, quibus conuenit secundum rationem propriae speciei, ut de facili amittantur, quia habent causas transmutabiles sicut aegritudo,& sanitas. Habitus uero duecuntur illae qualitates,quae secundum suam rationem habent, quod non de facili transmutentur, quia habeant causas immobiles,sicut sunt scientiae, uirtutes, quae habitus
dicuntur,& hoc modo dispositio fit habitus. Et sic dispositio, 'abi inviton sint simul una species, sed duae, quae dicuntur prima. Et quarum quaelibet diuisa contra aliam est prima, in quas diuiditur qualitas, sicut substantia diuiditur in primas species, scilicet corpoream, cincorporea.
Et sic uidetur es intentio Aristot in praedicamentis de acceptione habitus, dispositionis,choc patet per exempla per cum posita in prima specie qualitatis. Nam si aliqua qualitas ex sui natura facile mobilis,ex aliquo accid te reddatur difficile mobilis, dicitur habatus. Et e contra est de qualibet, quae secundum suam rationem sunt disicile mobiles, quia tunc dicerentur dispositiones, ut si aliquis impersccte habeat scientiam ut de se cili posset: nil e imagis dicitur habere dispositionem, Mesese dispositus ad scientiam, quam habere habitum scientiae, uel esse habituatus inscientia. Ex quo pate quod nomen habuit druturnitatem quandam importat, non autenomen dispositiovis
159쪽
De prima specie qualitatis. 93Lbasin differentia essentiales habitus , ct dispositioni , ut sunt diuersae species qualitatis. NE impeditur quin secundum hoc facile, uel dissici
le mobile sint druersae differentiae specificae per hoc, quod illae pertinent ad passionem,&admotirna, non ad genus qualitatis, ita in illae differentiae quam ui per accidens uideantur se habere ad qualitates, tamen utimur eis ut propriis, sicut in genere substantiae frequenter accipiuntur differenti Haccidentales loco substantiali inquantum per eas designantur principia essentialia. Da hoc omine habitus quot modis dicatur, quomodosis a- dicamentum, quomodo pos praedicamentum, Ut quomodo speetes qualitatis Cap. LXIX.
HAbitus autem multipliciter dicitur, quia habitus ab
habendo sumptum est, quo dupliciter di riuatur. Vnomo de secundum, quod homo, uel quaecunque aliares dicitur aliquid habere dc ab hoc habere nomen habitus dicitur respectu cuiuscunque rei, quae habetur, Scsc est commune ad diuersa praedicamenta. Et sic a philosopho ponitur inter post praedicamenta, quae diuerta re Iu genera conseqΗuntur, sicut oppositio prius, posterius, x huiusmodi. Inter ea aut, quae habentur, est talis differentia, quia quaeda sunt in quibus nihil cadit me diu inter habes,& re habitam sicut inter substatia,& qualitate, uel qualitate nihil est me diu. Quaedam uer ξ sunt, in quibus est ali
aliquid per modu actionis, uel passionis, prout scilicet unuest ornans, uel tegens: Daliud ornatum uel tectum Pri
160쪽
mis duobus modis non constituitur speciale praedicantentum, uel determ mala species praedicamenti, sed mertici constituitur peciale praedicamentum. Et vocatur praedicamentum habitus, te quo dicit physicus,s Metaph. text. com. 2 s. quod inter habentem indumentum, Mindumentum cadit habitus medius. Secundo modo dicitur habitus ab habendo, secudum quod alioua res se habet aliquo modo in seipsa, uel ad aliquid aliud. Et sic cum ille modus sidsecundum aliquam qualitatem,ab hoc modo sumitur priana species qualitatis,qui dicitur habitus ubi sit p. De quo dicit physicus,s .metaph quod habitus dicitur dispossitio,
secundum quam bene,vel male disponitur aliquid aut seiscundum se,aut secudum aliud ut sanitas quidam habitus est. Et ex hac proprietate ponimus habitus uirtutum quantum ad appetitum sensitivum. Habitus scientiarum quantum ad appetito intellectivum iustitiam & charitatem in voluntate,gratia in essentia animae Et ex hoc etiam, qd lumen intellectus,agetis, lumen gloriae disponunt intellectum ad intelligedum, similiter species intelligibilis
acquisita,uel infusa, ideo etiam lumen intellectus agentis&lumen gloriae, species intelligibiles habitus uocantur. Ex hoc autem patet,quod habitus,ut est post praechcamentum,differt ab habrtu, qui est praedicamentum in ab habitu, qui est prima species qualitatis, quia habitus, ut est postpr dicamentum,est nomen adiectivum, dicitur habitus habita habitum: sed ali)s duobus modis dicitur substantivum: Item habitus, quae est prima species qualitatis,differt ab alijs duobus modis, quia habitus primo,& secundo modo non dicitur res habita, uel ipsa res quae habetur, sed solum dicitur habitus ipsa habitudo habentis ad illud,quod habetur. Sed tertio modo dicitur habitus ipsa es habita,secundum quam habens eae, uel male di-Uouitur respectu sui uel alterius.